Direct naar Navigatie Direct naar Zoeken Direct naar Inhoud

Nationaal Archief (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)

‘Tweehonderd jaar rechters’ in de Ridderzaal

De Ridderzaal vormt de locatie waar vandaag het boek ‘Tweehonderd jaar rechters’ ten doop wordt gehouden. Het eerste exemplaar wordt aangeboden aan Koningin Beatrix. Het herdenkingsboek beschrijft de rol van de rechter en heersende beelden over het rechterlijke ambt in de afgelopen twee eeuwen. Maar Tweehonderd jaar rechters is meer dan een terugblik. Het boek eindigt met een rechtsfilosofische benadering van de rechterlijke macht in beweging. De uitgave verschijnt op initiatief van de Raad voor de Rechtspraak ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van de rechterlijke organisatie in Nederland. Maarten van Boven (Voormalig algemeen rijksarchivaris) en Paul Brood (Nationaal Archief) hebben het boek samengesteld.

Verschillende thema’s

In het boek komen diverse thema’s aan bod. Elf ervaren auteurs, rechtshistorici, hoogleraren en (oud)leden van de rechterlijke macht, hebben zich, ieder vanuit hun eigen invalshoek, bezig gehouden met vragen als: Hoe ontwikkelde de beroepsgroep zich van individueel opererende rechters naar de hechte rechterlijke macht van nu? Hoe groeide de specialisatie binnen de rechterlijke macht? Wat was het verschil tussen de rechtbanken van een grote Hollandse stad en in de periferie? Welk beeld bestond er in de in de literatuur van de rechter, en wat publiceerden rechters zelf over hun werk?

Speciale aandacht

Rechters als volksvertegenwoordiger waren geen uitzondering in de 19e eeuw, vandaar dat ook hun rol en aandeel in het publieke debat wordt beschreven. Verder krijgen enkele markante perioden in de geschiedenis van de rechtspraak bijzondere aandacht, zoals de vorming van het corps in 1811 en de houding van de Hoge Raad in de Tweede Wereldoorlog.
In het boek staat de persoon van de rechter centraal. Daarom wordt elk hoofdstuk afgesloten met een biografie.

Aanleiding: 200 jaar rechtspraak

De Nederlandse rechterlijke macht bestaat dit jaar 200 jaar. In 1811 werd de Franse rechterlijke organisatie in ons land ingevoerd, tegelijk met een Frans bestuur en een Franse wetgeving. Dat was het gevolg van de inlijving van Nederland bij Frankrijk. Het nieuwe rechtssysteem betekende een radicale breuk met de rechterlijke organisatie tot dan toe. Nederland kende voor die tijd een rechtssysteem dat niet uniform was, maar per gewest en vaak ook naar regio en plaats kon verschillen.

Ingrijpende wijzigingen

De hele bevolking van Nederland was binnen dit nieuwe rechtssysteem onderworpen aan de jurisdictie van de nieuwe gerechten. De bijzondere rechtbanken werden afgeschaft. De rechtspraak lag voortaan in handen van professionele juristen. Leken mochten niet langer aan de rechtspraak deelnemen, behalve als leden van de jury’s bij de berechting van zware misdrijven. De nieuwe organisatie zorgde ook voor een strikte scheiding der machten. Dat wil zeggen dat bestuur, rechtspraak en wetgeving niet in elkaars bevoegdheden mochten treden. En tot slot kwam er de mogelijkheid om in beroep en in cassatie te gaan.

Nederlandse rechterlijke organisatie

Toen Nederland in 1813 weer onafhankelijk werd, bleef de Franse rechterlijke organisatie grotendeels in tact. Wel werden typisch revolutionaire instellingen, zoals de juryrechtspraak, afgeschaft. Onze huidige rechterlijke organisatie is dus bijna volledig gebaseerd op de Franse beginselen van 1811, dit jaar precies 200 jaar geleden. 

Maarten W. van Boven & Paul Brood (red.), Tweehonderd jaar rechters (Hilversum 2011)
Uitgeverij Verloren
ISBN 9789087042479
Winkelprijs €39,-

Kijk voor een inhoudsopgave van dit boek op de website van uitgeverij Verloren.