Op 30 en 31 augustus vond het internationale congres ‘Archives without Borders’ plaats in het Vredespaleis in Den Haag. Een korte impressie van enkele bijdragen aan een inspirerend en vol programma van lezingen en workshops.
Archieven en mensenrechten
Een van de grote onderwerpen van het congres was de betekenis van archieven voor (het handhaven van) mensenrechten en natievorming. In een aantal sessies werden de noodzaak van goed archiefbeheer en het kunnen uitoefenen van mensenrechten, waaronder het recht op informatie, direct met elkaar in verband gebracht. In de Nederlandse samenleving, waarin het beheer van archief redelijk goed is geregeld, is deze relatie misschien niet altijd evident.
Recht op informatie
Muhammad Lutful Haq (joint secretary van de Bangladesh Record Keeping society en directeur van de Campaign for Right to Information) sprak over de in 2009 van kracht geworden Right to Information Act van Bangladesh. In deze wet zijn o.a. ook bepalingen opgenomen over archiefmanagement. Overheidsorganen hebben de plicht hun informatie toegankelijk te maken. De kwaliteit van het records management bepaalt in hoeverre men gebruik kan maken van het recht op informatie.
Eigendomsrechten
Een andere spreker, James Lowry (projectmanager van de International Records Management Trust te Londen) illustreerde hoe behoorlijk archiefmanagement de uitoefening van ook andere mensenrechten mogelijk maakt.
Het in bezit hebben van een stuk land kan van levensbelang zijn om in iemands levensonderhoud te voorzien. Maar wanneer daarvan geen eigendomsbewijzen te vinden zijn, ook niet bij de overheid, wordt het recht op eigendom en daarmee het verwerven van inkomen onmogelijk.
Het ontbreken van goede registraties kan ook het recht op het kiezen van de volksvertegenwoordiging negatief beïnvloeden. Het uitstel van de verkiezingen in Bangladesh in 2007 hing onder meer samen met het ontbreken van een goed en betrouwbaar kiesregister. Het kiesrecht bestaat dan de facto niet voor een (groot) aantal bewoners.
In de wandelgangen van het congres deed een verhaal de ronde dat in een bepaalde rechterlijke organisatie de corruptie sterk daalde nadat een digitaal informatiesysteem was geïnstalleerd. Eenmaal vastgelegde documenten konden toen niet langer gewijzigd worden.
De onmogelijkheid om bepaalde rechten uit te oefenen is daarmee een direct gevolg van het ontbreken van enig archiefbeheer. Maar ook een positieve uitleg is mogelijk: het (uit)voeren en handhaven van behoorlijk archiefmanagement geeft burgers de mogelijkheid om hun mensen- en/of grondrechten uit te oefenen.
Archiefmateriaal als symbool
Tot slot nog aandacht voor de plenaire lezing van Trudy Huskamp Peterson uit de Verenigde Staten. Zij betoogde dat archieven ook symbolische waarde hebben. Als bepaalde archieven worden gedigitaliseerd, wordt de informatie gescheiden van het object. Het is moeilijker een overzicht van de frequentie van raadpleging en eventuele publicaties op basis van de gedigitaliseerde bronnen te verkrijgen. En bovendien komen minder mensen naar de instelling zelf om materiaal te raadplegen. Dit kan de betekenis als symbool en de informatiewaarde van de gedigitaliseerde archiefbescheiden aantasten.
De Nederlandse algemene rijksarchivaris hield eveneens een speech op het congress. Lees de toespraak van Martin Berendse.
