Nationaal Archief (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)

Stof tot nadenken over actieve openbaarheid

Actieve openbaarheid leidt niet per se tot meer vertrouwen in de overheid, communiceer regelmatig met de burger, en bereid je voor op de Wet open overheid (Woo). Interessante en vooral ook praktische tips op de bijeenkomst van het Kennisnetwerk Actieve Openbaarheid over toezichts- en handhavingsinformatie op 22 september van het Nationaal Archief en Waterschap Brabantse Delta.

Zo’n 70 deelnemers kwamen die middag bijeen om na te denken over de gevolgen van actieve openbaarheid van overheidsinformatie en het effect daarvan op de legitimiteit van de overheid. Het was een zeer gemengd publiek, werkzaam binnen en buiten de overheid, wat de bijeenkomst extra dynamiek gaf.

Leidt actieve openbaarheid tot meer vertrouwen in de overheid?

Volgens prof. Femke de Vries (bijzonder hoogleraar Toezicht) is dat niet per definitie zo. Uit haar onderzoek, dat zich richtte op toezichthouders, is naar voren gekomen dat te veel informatie, zonder dat deze informatie goed geduid wordt, juist het tegenovergestelde effect teweeg kan brengen. Dus openbaarheid is goed, maar geef er toelichting bij, zodat de burger de informatie in de juiste context kan plaatsen.

Communiceren helpt

De Vries sprak daarnaast over het nut van inhoudelijk communiceren, ook wanneer er fouten zijn gemaakt. Wanneer je inhoudelijke informatie verstrekt, heb je de meeste kans dat burgers en bedrijven hun vertrouwen (zowel als het gaat om deskundigheid, de juiste bedoelingen en integriteit) in de (overheids)organisatie niet verliezen. Regelmatig communiceren en openheid over zaken die je als toezichthouder onderzocht hebt, helpt.

Vooruitblik naar de Wet open overheid

Marleen Vermeulen en Bart de Haan van Holla advocaten uit ’s-Hertogenbosch bespraken de mogelijke komst van de Woo en de wezenlijke veranderingen die deze wet met zich meebrengt  voor ambtenaren. “Nu is het zo dat er op basis van artikel 8 van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob), sprake is van een instructienorm aan de overheid (bestuursorgaan) om informatie openbaar te maken. Eigenlijk ben je daardoor als burger afhankelijk van de welwillendheid van de overheid. Straks als de Woo wordt ingevoerd, is het geen instructievorm meer, maar een verplichting. Dat vergt een andere mind set van ambtenaren. Je moet je namelijk steeds bewust zijn van het feit dat jouw documenten in de openbaarheid zullen komen. En het vraagt ook veel van het organiseren en ontwerpen van de processen in de organisatie. Hoe regel je nu dat de informatie op de juiste manier openbaar wordt? Dat niet de verkeerde informatie openbaar wordt (bijvoorbeeld in verband met de privacywetgeving)? Of dat informatie die je verplicht openbaar moet maken, niet openbaar gemaakt wordt?”

Het volledige verslag en de presentaties zijn te vinden op het Kennisplatform Openbaarheid