Nationaal Archief (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)

Openbaarheidsdag in het Nationaal Archief

Donderdag 2 januari 2014 is het voor de 5e keer op rij openbaarheidsdag in het Nationaal Archief. Op die dag vervalt de beperking van de openbaarheid van archieven uit 1938, 1963 en 1988 en kan iedereen deze historische bronnen raadplegen. 

Internationale spanningen (1938)

De internationale spanning is voelbaar in het Europa van 1938. Koningin Wilhelmina laat zich niet onbetuigd en geeft waarschuwingen over de herbewapening van Duitsland, zo leert een geheim verbaal in het archief van het Kabinet van de Koningin, dat vanaf 2 januari 2014 voor iedereen te raadplegen is.
Het particulier archief van de Nederlandse vlootcommandant Albert Samuel Pinke (1894-1964) wordt eveneens openbaar. Pinke doorloopt het Koninklijk Instituut voor Marine te Den Helder. Vervolgens dient hij bij de onderzeedienst, en daarna als commandant van een divisie torpedobootjagers. Net terug uit Nederlands-Indië neemt hij in mei 1940 deel aan de strijd om de Waalhaven in Rotterdam. Na de bevrijding wordt Pinke al spoedig benoemd tot kapitein-ter-zee en kort daarna tot schout-bij-nacht. De kroon op zijn maritieme loopbaan volgt in 1947 als hij viceadmiraal wordt. Zijn privé-archief bevat veel documenten over de Indonesische kwestie, marine-aangelegenheden, de politionele acties en ook memoires, artikelen en lezingen.

Totstandkoming kabinet-Marijnen (1963)

Een belangrijke politieke gebeurtenis in 1963 in Nederland is de formatie van het kabinet-Marijnen. Onder andere de privé-archieven van de ministers Marga Klompé (Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk) en Henk Korthals (Verkeer & Waterstaat) bevatten interessante persoonlijke notities over deze formatie.

Europees kampioen en VINEX-wijken (1988)

1988 is voor veel Nederlanders het jaar dat Nederland op Duitse bodem Europees kampioen voetbal wordt. Maar in 1988 komt ook een herziening van het belastingstelsel tot stand op basis van de voorstellen van de commissie-Oort. In datzelfde jaar verschijnt de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening (VINEX); onder meer de basis voor de zogenaamde VINEX-wijken in de grote steden. De ruimtelijke kwaliteit van nieuwe woonwijken komt voorop te staan. In de ministerraad is veel over dit onderwerp gesproken. Wat er is gezegd en wat er is besloten, is vanaf nu voor iedereen na te lezen.

Openbaarheidsdag

Openbaarheidsdag is in 2010 door het Nationaal Archief in het leven geroepen om onderzoekers, journalisten en publiek te informeren over de grote hoeveelheid documenten die jaarlijks openbaar worden. De directeur van het Nationaal Archief en algemene rijksarchivaris Martin Berendse benadrukt het belang van openbaarheid van archieven: ‘Het Nationaal Archief vervult een essentiële rol in de openbaarheid van de overheid. In het archief krijgt iedereen inzage in het handelen van diezelfde overheid.’ Bekijk een volledig overzicht van alle documenten die in 2014 vrijvallen

Archiefwet

De Archiefwet 1995 bepaalt dat archiefbestanden van departementen en andere overheidsinstellingen na 20 jaar worden overgedragen aan het archief. Ruim 95% van de overgedragen stukken is direct in te zien. Voor een klein percentage geldt dat de archieven nog een tijd gesloten blijven, of slechts beperkt openbaar worden. Dat is omwille van de privacy van nog levende personen, het landsbelang of onevenredige benadeling van betrokkenen. De eventuele beperkingen gelden altijd voor een van tevoren vastgestelde periode. Deze duurt maximaal 75 jaar. Bij aanvang van elk nieuw kalenderjaar vervalt een periode van beperkte openbaarheid en kan het publiek de archieven inzien.