De database Gereformeerden 1688-1792 bevat informatie
die tegenwoordig door de overheid, door middel van de Burgerlijke
Stand, wordt bijgehouden: geboorte, huwelijk en overlijden
van individuele burgers.
Zoals de naam aangeeft, betreffen de gegevens - overigens
niet uitsluitend! - het calvinistische deel van de koloniale
bevolking. De Surinaamse calvinisten behoorden voor het merendeel
tot wat in de 17e en 18e eeuw de 'Nederduits Hervormde' of
'Nederduits Gereformeerde' kerk heette.
Hoewel in die tijd de woorden gereformeerd en hervormd dus
door elkaar werden gebruikt, worden de Nederlandse calvinisten
van vóór de 19e-eeuwse kerkscheuringen in het
huidige spraakgebruik gewoonlijk kortweg 'hervormden' genoemd.
Toch is hier niet gekozen voor de naam 'Database Hervormden'.
Voor een belangrijk deel bestond de calvinistische gemeenschap
in Suriname in de 18e eeuw namelijk uit Franstaligen. In Nederland
stichtten deze om hun geloof uit Frankrijk uitgewekenen, en
hun afstammelingen in tal van plaatsen een eigen 'Waalse kerk'.
In Suriname stichtten de Franse calvinisten echter geen aparte
gemeente. Zij vormden één geheel met hun Nederlandse
geloofsgenoten.
De naam 'Database Gereformeerden' is gekozen om aan te geven
dat dit gegevensbestand betrekking heeft op de gehele calvinistische
bevolkingsgroep, en niet alleen op de (Nederlandstalige) hervormden.
Hieronder geven wij u beknopte informatie
over de volgende onderwerpen:
In Nederland werd de Burgerlijke Stand ingevoerd in 1811,
in de Franse Tijd. In Suriname werd in navolging van het moederland
van overheidswege een burgerregistratie ingesteld in 1828
(publicatie van 5 maart 1828, Gouvernementsblad nr.3).
Tot die tijd werd, net als in Nederland vóór
1811, ook in Suriname van geboorten (dopen), huwelijken en
sterfgevallen (begrafenissen) aantekening gehouden door het
kerkgenootschap waartoe betrokkenen behoorden. Er bestonden
dan ook verschillende kerkelijke registraties naast elkaar:
allereerst de registratie door de gereformeerde (staats)kerk
van haar eigen leden; daarnaast diverse registraties van andersdenkenden;
voor Suriname zijn dat de registraties van de joden, de luthersen,
de katholieken en de leden van de Evangelische Broeder Gemeente
(Herrnhutters).
De boeken waarin de gegevens van de verschillende kerkgenootschappen
werden opgetekend worden in Nederland (en in Suriname) DTB-boeken
genoemd, een afkorting voor Doop- Trouw- en Begraafboeken.
Alleen van (onder)trouw werden (vanaf 1742) ook door de Surinaamse
overheid, namelijk door de Raden van Politie, zelf registers
bijgehouden. Daarnaast werden door boekhouders van de kerk
boeken bijgehouden voor ontvangsten in verband met begrafenissen.
Na invoering van de Burgerlijke Stand werden in Nederland
de oude kerkregisters door de overheid overgenomen en gebruikt
als een archief voor de nieuwe burgerregistratie. Dit proces
werd in Suriname in 1843 voltooid: bij publicatie van 25 juli
1843 (Gouvernementsblad nr. 6) werd gelast dat de registers
tot en met 1828 die nog bij de verschillende kerkgenootschappen
voorhanden waren, naar de Burgerlijke Stand moesten worden
overgebracht.
Let wel: zowel de oude (hervormde) registratie als de nieuwe
burgerregistratie vanaf 1828 hadden alleen betrekking op de
vrije bevolking van de kolonie. Slaven waren geen burgers
en werden dan ook niet geregistreerd, behalve (eveneens vanaf
1828) in aparte slavenregisters.
In deze database komen dan ook geen slaven voor. Uiteraard
is het niet uitgesloten dat vrijgelaten slaven en hun nakomelingen
in individuele gevallen in de database vertegenwoordigd zijn.
Wat zit er in de database?
De database gereformeerde registers
omvat uiteraard niet de registers van de joodse, lutherse
en katholieke gemeenten, noch de registers van de Evangelische
of Moravische Broedergemeente (Hernhutters). Andere databases
op de website Kolonie Suriname zullen aan de registers van
de overige kerkgenootschappen worden gewijd.
Toch bevat de database niet alleen gegevens over hervormden.
De (onder)trouwregisters vanaf 1742 die in de database zijn
verwerkt, welke werden opgemaakt door de Raden van Politie,
betreffen ook huwelijken waarbij één of beide
huwelijkspartners 'non-conformist' waren, dat wil zeggen:
niet behoorden tot de gereformeerde (staats)kerk. De database
Gereformeerden is dus ook te gebruiken voor het opsporen van
(trouw)gegevens van personen die níet hervormd waren!
Gemakshalve spreken we van 'de' database Gereformeerden.
In feite bestaat de database echter uit vier losse tabellen,
die achtereenvolgens doorzocht worden bij een zoekopdracht.
De vier tabellen betreffen respectievelijk:
Tabel lidmaten
Tabel dopen/geboorten
Tabel (onder)trouw
Tabel kerkgerechtigheden.
'Kerkgerechtigheden' zijn bedragen
die aan de kerk moesten worden betaald, onder meer in verband
met begrafenissen. De tabel kerkgerechtigheden betreft bijna
uitsluitend de registratie van begrafenissen. Maar ze bevat
ook een aantal records wegens 'trouwen buiten de kerk'.
Dus:
álle overlijdens- ofwel begrafenisgegevens treft
u aan in de tabel kerkgerechtigheden;
sómmige trouwgegevens vindt u niet in de tabel
(ondertrouw), maar wel in de tabel kerkgerechtigheden.
Uit het laatste blijkt al dat kerkelijke
registers qua gegevens niet geheel en al vergelijkbaar
met de latere Burgerlijke Stand. Uitgangspunt was niet het
vastleggen van geboorte, huwelijk en dood als zodanig, maar
registratie van gegevens van personen in hun relatie met de
kerkelijke gemeente.
Geboorten werden genoteerd in het kader van de
kerkelijke doop.
Overlijdens werden geregistreerd in verband met
begrafenissen.
Trouwgegevens betreffen de kerkelijke huwelijksvoltrekking.
Naast gegevens over doop (geboorte), huwelijk (en
ondertrouw) en overlijden (begrafenis) bestond er ook een
zuiver kerkelijke lidmatenregistratie. Ook deze is, voor
zover bewaard gebleven, in de database verwerkt.
Omdat de kerkelijke registratie verweven was met
het verdere beheer van de gemeente, bevat de database veel
interessante details die ontbreken in een 'gewone' Burgerlijke
Stand, zoals gegevens over begraafplaatsen, rekeningen voor
begrafenissen, predikanten, etc.
Zie voor details het overzicht Uitleg
databasegegevens.
De database is kortheidshalve genoemd:
Gereformeerden 1688-1792. Deze periode-aanduiding betreft
echter alleen de serie doopgegevens. De oudste gegevens in
de database betreffen het jaar 1687 en de jongste zijn uit
het jaar 1817. Onregelmatigheden zijn het gevolg van het verlies
van registers en het feit dat verschillende series registers
voor verschillende doeleinden naast en na elkaar werden gebruikt.
Het streven van de makers van de database was om alle nog
overgebleven registers te digitaliseren die (deels) op de
achttiende eeuw betrekking hebben.
De volgende gegevens zijn in de database voorhanden:
De database Gereformeerden 1688-1792 is samengesteld door
het architectenbureau KDV te Paramaribo (zie Colofon)
in de jaren 2000-2001. In 2001 is de database belangeloos
ter beschikking gesteld van het Nationaal Archief, ten behoeve
van publicatie op het internet.
De database gaat terug op archiefmateriaal dat zich bevindt
in het Nationaal Archief in Den Haag: het bestand Oud Archief
Burgerlijke Stand Suriname (toegang 1.05.11.16).
Genoemd archiefbestand is in opdracht van het Nationaal Archief
integraal op microfiche gezet.
De database is in Suriname samengesteld aan de hand van een
daar aanwezige (tweede) serie microfiches.
Architectenbureau KDV houdt zich intensief bezig met het
restaureren van historische panden in Paramaribo. Als onderdeel
van dit werk wordt beschouwd het achterhalen van de geschiedenis
van de betreffende panden.'Want', zoals Philip Dikland van
KDV zegt: 'een gebouw op zich is een dood ding, maar een pand
met geschiedenis leeft in de fantasie van de mensen.' En dat
is een belangrijke factor om het behoud op langere termijn
van de gerestaureerde panden te kunnen waarborgen. Deze overweging
heeft ertoe geleid dat er een aparte kleine researchafdeling
binnen het bureau is gekomen, die zich uitsluitend bezig houdt
met historisch onderzoek. In dat kader is ook deze database
tot stand gekomen.
De meeste oude panden werden gebouwd en bewoond door planters
van Hollandse komaf of Franse origine (Hugenoten). Beide groepen
behoorden tot de gereformeerde kerk. Bureau KDV heeft daarom
besloten de oude registers van de hervormde kerk in de computer
in te voeren, inclusief de originele teksten zoals die zijn
neergeschreven in de kerkregisters.
Het directe doel van de digitalisering was het verschaffen
van geschiedkundige informatie bij restauratieprojecten van
het bureau. Maar het belangrijkste motief was toch wel het
beschikbaar maken van bronnen van een belangrijk stuk Surinaamse
geschiedenis.
