Metamorfoze is het nationale programma voor conservering van het papieren erfgoed en wordt gefinancierd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap. Het programma wordt gecoördineerd door het Bureau Metamorfoze dat bij de Koninklijke Bibliotheek is ondergebracht.
Sinds 2005 is Metamorfoze een samenwerkingsverband tussen de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief, en in 2011 is het programma Metamorfoze in twee trajecten gesplitst:
- Archieven en Bijzondere Collecties (ABC), begeleid door het Nationaal Archief (Archieventraject nieuwe stijl);
- Boeken, Kranten en Tijdschriften (BKT), uitgevoerd door de Koninklijke Bibliotheek.
Het programma
Het programma heeft tot doel het door versneld autonoom verval bedreigde papieren erfgoed te behouden. Autonoom (ook wel: intrinsiek) verval is verval dat niet te stoppen is, ook als aan alle voorwaarden voor zorgvuldige bewaring wordt voldaan. Vormen hiervan zijn: verzuring van het papier, inktvraat en kopervraat.
Selectie en prioritering
Metamorfoze is gebaseerd op een model van selectie en prioritering. Het programma concentreert zich op materiaal van Nederlandse origine, dat zich bevindt in erfgoedinstellingen met een bewaarfunctie: archiefinstellingen, onderzoeksinstellingen, regionaal-historische centra, historische documentatiecentra, wetenschappelijke bibliotheken, grotere regionale of lokale bibliotheken en musea.
Digitale conversie & optimale conservering
Als conserveringsmethode hanteert Metamorfoze digitale conversie (preservation imaging). De informatie van het origineel wordt overgezet op een andere drager. Het programma draagt ook zorg voor een optimaal behoud van de originelen. Dat gebeurt enerzijds door de originelen aan het gebruik te onttrekken, en anderzijds door conserverende handelingen: behoudswerkzaamheden, zuurvrije verpakking en geklimatiseerde opslag, en in een aantal gevallen ook ontzuring en inktvraatbehandeling. In principe vindt er geen restauratie plaats van individuele stukken, tenzij dit noodzakelijk is voor de digitalisering.
Bureau Metamorfoze
Het Bureau Metamorfoze is gehuisvest bij de Koninklijke Bibliotheek. Het Bureau Metamorfoze wordt geleid door een programmamanager en bestaat uit een aantal coördinatoren, kwaliteitsmanagers en een medewerker communicatie/publiciteit.
Bureau Metamorfoze coördineert beide trajecten, zorgt voor het financiële beheer en de eenheid van het programma door middel van communicatie en publiciteit. Een onafhankelijke Beoordelingscommissie beoordeelt de projectaanvragen.
Beoordeling projectvoorstellen
Erfgoedinstellingen kunnen in het ABC traject aanspraak maken op een subsidie van maximaal 70% van de totale projectkosten. Projectvoorstellen worden door het Bureau Metamorfoze getoetst op een aantal formele punten: voldoet de projectaanvraag aan de gestelde eisen? Zijn de projectbegroting en de projectplanning realistisch? Kan de instelling de eigen bijdrage van 30% financieren? Het Bureau Metamorfoze draagt de projecten voor aan de Beoordelingscommissie Metamorfoze. Deze commissie is ingesteld door de minister van OC&W en bestaat uit zeven onafhankelijke deskundigen. De definitieve toekenning van de subsidie geschiedt na toetsing door de Beoordelingscommissie Metamorfoze.
Na de goedkeuring van het voorstel wordt een ABC-project begeleid door het Nationaal Archief en een BKT-project uitgevoerd door de Koninklijke Bibliotheek.
Het Bureau Metamorfoze onderhoudt de Metamorfoze website.
Rol van het Nationaal Archief
Tijdens de uitvoering van projecten in het ABC-traject worden de instellingen begeleid en geadviseerd door het Nationaal Archief. Het Nationaal Archief houdt toezicht op de voortgang en de eindresultaten van de projecten. De instellingen onderhouden regelmatig contact met het Nationaal Archief over het verloop van de projecten. De Nationaal Archief-coördinator van Metamorfoze ABC koppelt terug aan het Bureau Metamorfoze.
De geproduceerde masterbestanden worden in opdracht van Metamorfoze duurzaam opgeslagen in het digitaal depot (e-depot) van het Nationaal Archief.
Handboek en Richtlijnen
Momenteel wordt gewerkt aan een nieuw handboek speciaal voor het ABC traject en aan nieuwe richtlijnen voor digitalisering en conservering. De verwachting is dat al deze documenten voor de zomer van 2011 klaar zijn.
Voor het aanleveren van gedigitaliseerd materiaal worden de reeds ontwikkelde richtlijnen van het Nationaal Archief gehanteerd:
- Richtlijnen opname van gedigitaliseerd materiaal in het Digitaal Depot
- Richtlijnen Bestandnamen
Specifiek voor de digitaliseringbedrijven is bij het Nationaal Archief ook een tool (raw ingest tool) beschikbaar om een valide SIP te maken van de bestanden.
Deze richtlijnen en een raw ingest tool zijn beschikbaar bij het Nationaal Archief. Voor meer informatie over het Metamorfoze ABC-traject kunt u contact opnemen met het Nationaal Archief via MetamorfozeABC@nationaalarchief.nl.
