English Bezoekinformatie A-Z lijst Zoek
HomeArchievenVooroudersOnderwijsArchiefbeheerOrganisatie
  Printversie Printversie . Onderzoeksgids Vitrine
Tijdbalk
 
 
 
       
Onderzoeksgids > Uw voorouder een militair
 
Uw voorouder een militair




Een stukje geschiedenis over de krijgsmacht

Nederland heeft niet altijd een eigen leger gehad. In de tijd van de Republiek der Verenigde Nederlanden - vóór 1795 - werd gebruik gemaakt van huurtroepen. Pas in de 'Bataafs- Franse tijd' (1795-1813) werd de dienstplicht ingevoerd. In de jaren 1810-1813 was Nederland ingelijfd bij Frankrijk. Nederlandse militairen waren in die korte periode dus in dienst bij het Franse leger. In 1813 werd Nederland weer zelfstandig met een eigen "nationale militie". Naast de dienstplichtigen in de National Militie was er een staand leger met beroepssoldaten. Bij de grondwetherziening van 1887 werd het staand leger als aparte organisatie opgeheven.

De dienstplicht werd in 1814 vastgesteld op 5 jaar en gold vanaf het 18e levensjaar. De dienstplicht was echter niet algemeen en ook niet persoonlijk. In 1898 werd de persoonlijke dienstplicht ingevoerd. Pas vanaf 1948 was er sprake van een algemene dienstplicht. In 1992 werd de dienstplicht uiteindelijk afgeschaft.

De Nederlandse strijdkrachten bestaan heden ten dage uit drie onderdelen: landmacht, marine en luchtmacht. Deze laatste is pas in de twintigste eeuw ontstaan.


Wat is er in de archieven te vinden over militairen ?

In de archieven zijn gegevens te vinden over de aanstelling en de loopbaan van militairen. In de zogenaamde stamboeken van militairen staan vaak persoonlijke gegevens vermeld, zoals geboorteplaats en datum, namen van de ouders en laatste woonplaats voor indiensttreding. Tot circa 1900 werd dit aangevuld met een signalement als kleur haar, kleur ogen en lengte.

De kwaliteit en de kwantiteit van de gegevens zijn sterk afhankelijk van de periode en het onderdeel waarin u zoekt. Zo is het bestand aan stamboeken van de landmacht van vóór 1813 zeer incompleet en zijn veel stamboeken van de marine verloren gegaan als gevolg van een brand in 1844 en tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Gegevens van officieren van de landmacht zijn er tot circa 1945/1950. Gegevens van onderofficieren en minderen van de landmacht van ná 1924 zijn nog niet bij Nationaal Archief aanwezig. Over KNIL-militairen is informatie aanwezig over de periode 1815-1949. Er zijn echter geen gegevens over de militairen die aan de politionele acties hebben meegedaan.


Wat moet u weten voor u een onderzoek naar een militaire voorouder kunt beginnen?

U dient voor u begint aan uw onderzoek in ieder geval van uw voorouder te weten:
  • In welke periode hij bij het leger was
  • Bij welk legeronderdeel hij zat: landmacht, marine of luchtmacht
  • Of hij militair in Nederland was of in de koloniën
  • Welke rang hij had. 
    Hierbij is in eerste eerste instantie van belang het onderscheid tussen officier en onderofficier of mindere.

Deze gegevens zijn voor de periode na 1813 vaak te vinden in de huwelijksbijlagen. Daarbij kan een bewijs van de Nationale Militie zitten met vermelding van het regiment waarin de bruidegom gediend heeft. Daarnaast kunt u de militieregisters raadplegen. De militieregisters van Zuid-Holland over 1881-1941 zijn bij het Nationaal Archief aanwezig. Iedere jonge man van achttien jaar wordt erin vermeld. Door in het register te kijken van het jaar waarin hij achttien werd, kunt u vinden bij welk legeronderdeel hij ingelijfd is.


Rangen bij de landmacht

De rangen bij de officieren zijn, van hoog naar laag: 
  •  generaal
  •  kolonel
  •  overste
  •  majoor
  •  kapitein
  •  luitenant

De rangen bij onderofficieren en minderen zijn, van hoog naar laag:
  •  adjudant
  •  sergeant
  •  korporaal
  •  soldaat


Aanwijzingen voor onderzoek



Meer informatie

Alle in deze gids vermelde archieven met de nummers van de toegangen en nadere toegangen zijn op een apart overzicht samengevoegd. 
 
Een literatuuroverzicht betreffende militaire geschiedenis vindt u in het informatieblad Literatuur Militaire Geschiedenis.


   
  Naar bovenNaar boven© 2002 Nationaal Archief    .Disclaimer    .Privacy  
.Introductie 
.Over onze collectie 
.Zoeken in archieven 
.Onderzoek doen 
.Ondersteuning bij onderzoek 
.Helpdesk 
.Bestellen 
.Links 
.Introductie 
.Over onze collectie 
.Zoeken in archieven 
.Genlias 
.Onderzoek doen 
.Ondersteuning bij onderzoek 
.Vervreemdingen 
.Bestellen 
.Links 
.Introductie 
.Basisonderwijs 
.Voortgezet onderwijs 
.Hoger onderwijs 
.Cursussen, lezingen en rondleidingen 
.Links 
.Introductie 
.Tips voor archief en foto's thuis 
.Film Digitaal Nationaal Archief 
.Introductie 
.Doelstellingen 
.Organisatie 
.Algemene Rijksarchivaris 
.Beleid 
.Projecten 
.Internationale samenwerking 
.Vrienden 
.Vacatures