F.S. Gaastra
De in 1602 opgerichte Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) is van alle handelscompagnieën uit de zeventiende en achttiende eeuw ongetwijfeld de meest succesvolle geweest. De VOC slaagde er spoedig na haar oprichting in de Portugezen, die al een eeuw eerder hun handelsimperium in Azië gevestigd hadden, ver terug te dringen en als mededinger in de Europees-Aziatische handel nagenoeg uit te schakelen. De voornaamste concurrent van de VOC, de in 1600 in Londen gevormde East India Company (EIC), ontbrak het aanvankelijk aan financiële draagkracht, organisatorisch vermogen en steun van de overheid om voldoende tegenspel te bieden aan de Nederlandse Compagnie. Pas aan het einde van de zeventiende eeuw werd de EIC een werkelijk geduchte concurrent, die vervolgens in de loop van de achttiende eeuw de VOC op verschillende terreinen voorbij zou streven. Toch bleef de VOC als handelsorganisatie tot aan het einde van haar bestaan in 1800 de grootste van de Aziatische compagnieën. Zie bijvoorbeeld de cijfers over de scheepvaart van de Nederlandse Oostindische compagnieën in J.R. Bruijn, F.S. Gaastra en I. Schöffer, ed., Dutch-Asiatic Shipping in the 17th and 18th Centuries. Rijks geschiedkundige publicatiën, grote serie 165-167 (3 delen; Den Haag 1979 en 1987), met name deel II en III.
Voor de snelle groei van de Nederlandse Compagnie is een aantal factoren aan te wijzen. Allereerst verschafte de kapitaalrijkdom in de Republiek de VOC een forse voorsprong. De VOC kon daardoor de kostbare militaire operaties financieren die nodig waren om het wereldmonopolie op de handel in fijne specerijen te verwerven. De verovering van de Banda-eilanden in 1622 gaf de Compagnie het monopolie in nootmuskaat en foelie. Meer tijd kostte de verwerving van het monopolie in kruidnagelen. Door vernietiging van kruidnagelbomen op diverse eilanden in de Molukken slaagde de VOC erin de teelt van deze specerij op Ambon te concentreren. De verovering van Makassar in 1667 bracht de laatste haven waar Europese en Aziatische kooplieden 'gesmokkelde' - dat wil zeggen de buiten de VOC om aangevoerde - kruidnagelen konden opkopen, in handen van de VOC. Het monopolie in de kaneelhandel tenslotte werd verkregen door de verdrijving van de Portugezen van Ceylon. Die geschiedde in twee fasen: tussen 1627 en 1642 en van 1654 tot 1658.
De activiteiten van de VOC betroffen niet alleen het vervoer van Aziatische produkten naar de Europese markten. De VOC slaagde erin om in Indië (zoals het gehele handelsgebied van de Compagnie indertijd werd genoemd) kapitaal te accumuleren om een handelsnetwerk tussen de diverse factorijen op te bouwen. Deze intra-Aziatische handel heeft de Compagnie gedurende de zeventiende en achttiende eeuw grote inkomsten bezorgd. Tussen circa 1635 en 1690 waren deze inkomsten groter dan de uitgaven; het Indisch bedrijf van de VOC maakte toen dus winst en daarvan profiteerde ook het bedrijf in Nederland. Bovendien had de Nederlandse Compagnie vanaf 1639 als enige Europese handelaar toegang tot Japan. Deze handelsbetrekking was in de zeventiende eeuw zeer winstgevend en bood de Compagnie de gelegenheid om goedkoop zilver te verwerven. Alle Europese kooplieden in Indië hadden zilver nodig om textiel in India en peper in de Indonesische Archipel te kopen. De VOC kon door haar 'Japanse connectie' in de zeventiende eeuw met een betrekkelijk geringe zilveruitvoer uit Europa volstaan.
Aan het einde van de zeventiende eeuw nam de handel en scheepvaart tussen Europa en Indië sterk in omvang toe. Textiel uit India, koffie uit Arabië en later ook uit Java en thee uit China veroverden de Europese markt. Deze groei van de handel was algemeen; ook andere Europese compagnieën profiteerden ervan. De VOC verloor gaandeweg haar unieke positie. Het monopolie in de fijne specerijen werd relatief van minder belang. De inkomsten uit de intra-Aziatische handel wogen niet langer op tegen de mede onder invloed van de kosten van bestuur hoog opgelopen uitgaven. Het gevolg was dat het Indisch bedrijf van de VOC in de achttiende eeuw jaar op jaar verlies maakte. Bovendien schrompelde de handel met Japan ineen; deze was na 1700 nog maar van geringe betekenis. De opbrengsten van de verkopen van 'Indische' goederen in patria waren nog wel voldoende om de omvangrijke scheepsuitrustingen naar Indië te betalen en de ieder jaar terugkerende verliezen in Indië op te vangen, maar de financiële reserves werden geringer.
Deze structurele veranderingen hadden tot gevolg dat de VOC steeds sterker op de verkoopresultaten in de Republiek ging steunen. De financiering van het bedrijf was aan die verkoopresultaten gekoppeld en dat maakte de Compagnie kwetsbaar: toen na het uitbreken van de Vierde Engelse Oorlog in 1780 geen retouren meer binnen kwamen en geen veilingen van betekenis konden worden gehouden, was de Compagnie in één klap haar krediet kwijt en zat zij diep in de schulden. Na deze oorlog raakte de Compagnie in dermate grote problemen dat zij slechts met steun van de overheid overeind kon blijven. De komst van de Fransen en de val van de oude Republiek bezegelden het lot van de VOC. In begin 1796, kort na de stichting van de Bataafse Republiek, moest de directie terugtreden en de leiding overdragen aan een 'Comité tot de zaken van de Oost-Indische handel en bezittingen'. De VOC was genationaliseerd. Met ingang van 1 januari 1800 verloor het octrooi van de VOC, de wettelijke basis van de onderneming, zijn geldigheid. Hoewel de oorlogsomstandigheden in Europa geen drastische wijziging in de scheepvaart en handel op Indië toestonden, betekende dit het einde van de Compagnie.
De totaalcijfers van twee eeuwen Compagniesbedrijvigheid, van handelsomzet, scheepvaart en personeel, zijn indrukwekkend. Ondanks de dalende rendementen was het bedrijf in de achttiende eeuw veel omvangrijker dan in de zeventiende. Zo rustte de VOC in totaal zo'n 4700 schepen naar Indië uit, waarvan bijna 1700 in de zeventiende en ruim 3000 in de achttiende eeuw. Op deze schepen verlieten tussen 1602 en 1700 317.000 mensen Europa, van 1700 tot 1795 was dat aantal 655.000. Cijfers over de handel bevestigen de groei van het bedrijf na 1700. De uitgaven van de equipages, dat wil zeggen de scheepsbouw en scheepsuitrustingen inclusief de gelden en goederen die naar Indië werden gezonden, bedroegen over de jaren 1640-1700 f 370 miljoen, over de periode 1700 tot 1795 f 1608 miljoen. De inkoopwaarde van de uit Indië ontvangen retourgoederen bedroeg in dezelfde periodes respectievelijk f 205 miljoen en f 667 miljoen; de opbrengsten van de verkoop van deze retouren was in de eerste periode f 577 miljoen, in de tweede periode f 1633 miljoen. Zie voor deze cijfers: Ibidem, deel I (voor scheepvaart, handel en personeel) en J.P. de Korte, De jaarlijkse financiële verantwoording in de Verenigde Oostindische Compagnie. Werken uitgegeven door de vereeniging Het Nederlandsch Economisch-Historisch Archief 17 (Leiden 1984) (voor handel en financiën).
De VOC kwam in 1602 voort uit een fusie van zes kleine compagnieën. Direct nadat de door de Amsterdamse Compagnie van Verre georganiseerde eerste schipvaart van 1595-1597 de mogelijkheid van de vaart op Azië had aangetoond, werden in Amsterdam, Rotterdam en in Zeeland compagnieën opgericht. Over de voorcompagnieën: R. Bijlsma, 'De archieven van de compagnieën op Oost-Indië, 1594-1603', Verslagen omtrent 's Rijks Oude Archieven 49 (1926) I, 173-224; Hans de Haan, Moedernegotie en grote vaart. Een studie over de expansie van het Hollandse handelskapitaal in de 16e en 17e eeuw (Amsterdam 1977) 79-99; F.S. Gaastra, De geschiedenis van de VOC (Zutphen 1992) 13-29.
De bewindhebbers waren niet blind voor deze ontwikkeling en al spoedig ontstond op lokaal niveau samenwerking. In 1600 gingen de Amsterdamse compagnieën op in één Geünieerde Amsterdamse Oostindische Compagnie, die van de Amsterdamse burgemeesters het monopolie voor de vaart vanuit Amsterdam op Azië kreeg. Ook in Zeeland werd samengewerkt. Verder reikte de samenwerking niet. De Zeeuwen voelden bijvoorbeeld weinig voor een samengaan met de Hollandse compagnieën; zij vreesden dat in één gezamenlijke onderneming Amsterdam een overwicht zou krijgen. Bovendien ontstonden in andere steden - Hoorn, Enkhuizen en Delft - nieuwe compagnieën. Zo leek ook na 1600 de onderlinge concurrentieslag te zullen voortduren.
De uiteindelijke vereniging in één compagnie kwam niet spontaan tot stand, maar werd door de overheid afgedwongen. De Nederlandse Republiek was in oorlog met de koning van Spanje en Portugal. De bestaande compagnieën, tegenwoordig meest voorcompagnieën genoemd, konden geen rol in de strijd tegen Spanje en Portugal vervullen. Eén vereende Compagnie zou in die oorlog een krachtig militair èn economisch wapen kunnen zijn. De Staten van Holland, onder leiding van Johan van Oldenbarnevelt, en vervolgens ook de Staten-Generaal stuurden op een fusie aan. Tenslotte konden, na interventie van de stadhouder prins Maurits, ook de Zeeuwen zich daaraan niet langer onttrekken. Op 20 maart 1602 vaardigden de Staten-Generaal het octrooi uit waarbij de 'Generale Vereenichde Geoctroyeerde Compagnie' in het leven werd geroepen Het originele octrooi bevindt zich in de VOC-archieven (inv. nr. 1). Het octrooi van 1602 en de bij de verlengingen gewijzigde teksten zijn op verscheidene plaatsen afgedrukt, onder andere in C. Cau, Groot Placcaetboek I (Den Haag 1658) 530 e.v. en Pieter van Dam, Beschryvinge van de Oostindische Compagnie. F.W. Stapel en C.W.Th. van Boetzelaer ed. Rijks geschiedkundige publicatiën, grote serie 63, 68, 74, 76, 83, 87, 96 (7 delen; 's-Gravenhage 1927-1954) eerste boek, deel I, 43.
Vele van de overige artikelen van het octrooi hadden betrekking op de organisatie van de Compagnie, op de positie van de bewindhebbers en participanten en op de wijze van kapitaalverwerving. Deze artikelen droegen de sporen van de moeizame onderhandelingen die aan de totstandkoming van het octrooi waren voorafgegaan. De inhoud en uitwerking van de bepalingen komen in navolgende paragrafen aan de orde. Eerst zal aandacht worden besteed aan het compromiskarakter van het octrooi en aan de federale structuur, die zo kenmerkend is voor de Nederlandse Oostindische Compagnie.
Volgens het octrooi werden de voorcompagnieën afdelingen of kamers in de verenigde Compagnie. Het waren er zes: Amsterdam, Zeeland (gevestigd in Middelburg), Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen. Over het aandeel dat de kamers in de gemeenschappelijke vaart en handel op Indië zouden genieten, was betrekkelijk snel overeenstemming bereikt. Aan de kamer Amsterdam werd de helft van alle activiteiten gegund, aan Zeeland een kwart en aan de vier kleine kamers elk een zestiende deel. Met deze in het octrooi opgenomen verdeelsleutel waren de Zeeuwen gerustgesteld; zij hadden gevreesd dat wanneer de kapitaalinleg bij de kamers als grondslag voor het aandeel in de bedrijfsvoering zou worden genomen, Amsterdam meer dan de helft daarvan naar zich toe zou trekken.
Uiteraard werden de bewindhebbers van de voorcompagnieën de bewindhebbers van de kamers. Boven die kamers kwam een generaal college te staan, dat met het opperbestuur werd belast en dat zou bestaan uit vertegenwoordigers van de bewindhebbers van de kamers. Een groot probleem was echter hoe de eenmaal vastgelegde verhouding tussen de kamers in het opperbestuur moest worden weergegeven. Omdat Zeeland wenste dat in het generaal college kamergewijs zou worden gestemd - zodat iedere kamer evenveel gewicht in de schaal kon leggen - ketste overeenstemming aanvankelijk af. Uiteindelijk namen de Zeeuwen genoegen met stemming per hoofd in een college dat uit zeventien personen zou bestaan. Amsterdam zou daarin met acht bewindhebbers vertegenwoordigd zijn, Zeeland met vier en de kleine kamers ieder met één, terwijl het zeventiende lid afwisselend door één van de kamers buiten de Amsterdamse zou worden aangewezen. De Amsterdammers waren ervan uitgegaan dat dit college, de Heren Zeventien, in Amsterdam bijeen zou komen, maar op dit punt werd een concessie aan de Zeeuwen gedaan. Besloten werd een cyclus van acht jaar in te stellen. Amsterdam zou daarvan zes jaar achtereen vergaderplaats zijn en dan zou deze kamer ook als presidiale kamer optreden; daarna werd Middelburg voor twee jaar zetel van de Heren Zeventien en viel het presidium aan de kamer Zeeland toe.
Nu kon in het octrooi, dus op papier, wel exact worden vastgelegd hoeveel invloed en zeggenschap iedere kamer zou krijgen, het zou toch op de praktijk aankomen hoe deze ingewikkelde structuur vorm zou krijgen. Gaandeweg ontwikkelde zich in de zeventiende eeuw eenzelfde bestuurspraktijk die de bewindhebbers, veelal als regent, kenden van het bestuur van de Republiek. De verhouding tussen de bewindhebberscolleges van de kamers en de vergadering van de Heren Zeventien, die immers uit afgevaardigden uit deze bewindhebberscolleges bestond, werd in veel opzichten vergelijkbaar met de verhouding tussen bijvoorbeeld de vergaderingen van de Staten van Holland of Zeeland en de steden, die hun bestuurders naar de Statenvergaderingen afvaardigden. Voor iedere vergadering van de Heren Zeventien kregen de kamers door de presidiale kamer de agenda toegezonden. Vervolgens werd aan hun gedeputeerden een lastgeving voor stemmingen meegegeven. Wanneer bij de Heren Zeventien belangrijke zaken aan de orde kwamen die niet op de agenda waren geplaatst, vond ruggespraak plaats.
Ook in een ander opzicht vormde het octrooi een compromis. Dat betrof het kapitaal. Doordat het octrooi een geldigheidsduur van 21 jaar was gegeven, was de VOC geen gelegenheidsonderneming die, zoals de voorcompagnieën, slechts voor één expeditie werd gevormd. Maar de consequentie daarvan ten aanzien van de regels voor het bijeenbrengen van het kapitaal had men niet willen of durven trekken. Al voor de vorming van de Verenigde Compagnie was door de voorcompagnieën geld bijeengebracht voor scheepsuitrustingen naar Azië. Deze schepen werden nu samengevoegd tot één vloot; deze 'vloot van veertien schepen' werd aldus de eerste door de VOC uitgeruste expeditie naar Azië. Vervolgens zou, zo schreef het octrooi voor, gelegenheid worden gegeven voor de inleg van nieuw kapitaal, niet voor één expeditie, maar voor een termijn van tien jaar, waarin meerdere vloten naar Azië zouden worden uitgerust. In 1612 zouden de aandeelhouders of participanten hun inleg kunnen terugkrijgen, met de tot op dat moment behaalde winst, en zou opnieuw kapitaalinschrijving mogelijk zijn voor de volgende tien jaar. Bovendien werd bepaald dat zodra na verkoop van uit Indië binnengekomen retourgoederen vijf procent van de oorspronkelijke inleg weer in de Compagnieskas was teruggevloeid, een dividenduitkering aan de aandeelhouders zou volgen.
Deze bepalingen maakten kapitaalaccumulatie onmogelijk. Dat was niet te rijmen met het streven dat bij oprichting van de VOC had voorgestaan: het geven van een hechte en solide basis aan de handel op Azië. De bewindhebbers hebben zich dan ook niet aan deze voorschriften gehouden. De participanten hebben lang op een dividenduitkering moeten wachten en na tien jaar vond er geen teruggave van kapitaal plaats. De oorspronkelijke inleg is gedurende het bestaan van de Compagnie ongewijzigd gebleven. De Staten-Generaal, die het octrooi hadden uitgevaardigd, hebben de bewindhebbers in het niet nakomen van deze bepalingen gesteund. J.G. van Dillen, Het oudste aandeelhoudersregister van de Kamer Amsterdam der Oost-Indische Compagnie. Werken uitgegeven door de vereeniging Het Nederlandsch Economisch-Historisch Archief 14 ('s-Gravenhage 1958) 20-45, behandelt uitvoerig de problemen die gedurende de eerste tien jaar rezen en de frustratie bij de kapitaalverschaffers.
In 1622/23 werd het octrooi voor eenentwintig jaar verlengd. Na klachten van de participanten werd hun iets meer zeggenschap gegeven, maar wezenlijke veranderingen werden niet aangebracht. Bij de latere octrooiverlengingen ontstonden vaak politieke verwikkelingen: diverse steden en provincies zagen dan hun kans schoon om in ruil voor steun aan verlenging voorrechten af te dwingen, zoals buitengewone bewindhebbersplaatsen in één van de kamers. Ook werd soms bij die gelegenheden door de Staten-Generaal geld of navale steun gevraagd in oorlogsomstandigheden. Pas laat in de achttiende eeuw ontstond twijfel over het reilen en zeilen van de Compagnie en werd bij verlenging de situatie in Indië in de besprekingen betrokken. Maar tot wezenlijke kritiek kwam het ook toen niet: over het algemeen heeft de Compagnie steeds de steun van de Staten-Generaal ontvangen en heeft de overheid het monopolie van de VOC strikt gehandhaafd. (Zie bijlage 4 voor een lijst van octrooien.)
Eerste bladzijde van het octrooi door de Staten-Generaal verleend aan de VOC, 1602 (ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 1):
Bladzijden uit het oudste inschrijvingsregister van de kamer Amsterdam, 1602-1613 (ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 7064):
De 76 bewindhebbers die in 1602 aan het hoofd van de voorcompagnieën stonden, kregen na oprichting van de VOC de leiding over de nieuwe onderneming. Het octrooi met het monopolie en de, zij het voorlopig tot 21 jaar beperkte, duur van de onderneming gaf de bewindhebbers een andere positie dan voorheen. Zij vormden nu een werkelijke directie, een 'managerial group' met een eigen, van de participanten onderscheiden doelstelling. Weliswaar waren zijzelf ook belangrijke investeerders en als zodanig verschilden hun positie en belangen niet van die van de andere aandeelhouders. Maar als directie streefden zij naar groei van de omzet, en naar continuïteit en consolidatie, meer dan naar een winst op korte termijn die de kapitaalverschaffers snel rendement op hun investering zou kunnen bieden. N. Steensgaard, 'The Dutch East India Company as an Institutional Innovation' in: M. Aymard ed., Dutch Capitalism and World Capitalism (Cambridge en Parijs 1982) 235-257, met name 239-244.
De inkomsten van de bewindhebbers waren gesteld op een bepaald percentage van de omzet: op één procent van de uitgaven voor de uitrustingen of equipages en op één procent van de opbrengsten van de verkopen van de retourgoederen. Het bewindhebberschap gold voor het leven. Bij benoeming van nieuwe bewindhebbers hadden participanten geen enkele invloed. Bewindhebbers waren gehouden voor een bepaald minimumbedrag in de VOC deel te nemen: f 6000 (in de kamers Hoorn en Enkhuizen f 3000). Dit bedrag werd opgevat als borg; bij wanbeheer of fraude kon een bewindhebber worden aangesproken. Overigens werd in het octrooi vastgelegd dat bewindhebbers voor schulden die door de Compagnie waren aangegaan, niet persoonlijk aansprakelijk waren. Aan bepalingen in het octrooi ten gunste van de participanten - de spoedige dividenduitkering uit de opbrengsten van de retouren en de liquidatie van het kapitaal na tien jaar - werd zoals gezegd door de bewindhebbers niet de hand gehouden. Kortom, tegenover het recht dat het octrooi aan de bewindhebbers gaf om de VOC te besturen stonden maar weinig verplichtingen, en daar werd dan nog de hand mee gelicht.
Het octrooi stelde het aantal bewindhebbers op zestig: twintig in de kamer Amsterdam, twaalf in Zeeland en zeven in elk van de kleine kamers. Aangezien bij de oprichting van de VOC in alle kamers behalve die van Hoorn, meer bewindhebbers waren, zou voorlopig bij het openvallen van een plaats geen nieuwe aanstelling volgen. De benoemingsprocedure die in 1602 was voorgeschreven, gaf aan de Staten van Holland, en voor de kamer Zeeland aan de Staten van Zeeland, het recht een kandidaat te kiezen uit een nominatie van drie personen, opgesteld door de nog zittende bewindhebbers van de desbetreffende kamer. Dit voorschrift was op aandringen van de Zeeuwen in het octrooi opgenomen. In Holland is het echter nooit toegepast. Enkele dagen voordat het octrooi werd uitgevaardigd, namen de Staten van Holland op voorstel van de stad Amsterdam een resolutie aan waarin de keuze uit de nominatie van drie aan de burgemeesters van de betrokken steden werd overgelaten. Immers, de burgemeesters hadden, zo argumenteerden de Amsterdammers, 'vaste kennisse' van de kwaliteiten van de kandidaten.
Het Zeeuwse streven om de keuze aan de Staten over te laten was mogelijk ingegeven om problemen in eigen kring te voorkomen. De situatie was er ingewikkelder dan in Holland. In de Zeeuwse voorcompagnieën hadden ook inwoners uit Veere en Vlissingen belangen gehad en deze steden wensten hun aandeel in de vaart op Azië na 1602 niet prijs te geven. Tenslotte wisten beide steden na veel ruzie ieder twee bewindhebberszetels in de Zeeuwse kamer te bemachtigen. Reeds in 1603 verloor Veere zijn zetel, doordat de bewindhebber Balthasar de Moucheron uit Veere zijn zetel opgaf. Herbezetting was toen niet aan de orde omdat er nog dertien bewindhebbers in functie waren, één meer dan in het octrooi was bepaald. Veere slaagde er naderhand niet meer in de tweede zetel terug te winnen, ondanks hardnekkige strijd die bij iedere benoeming weer terugkeerde. Middelburg hield vast aan de eenmaal verworven negen plaatsen en vond de Staten van Zeeland aan zijn zijde. De Staten van Zeeland hebben tot 1646 aan hun benoemingsrecht vastgehouden; daarna hebben de steden dit recht overgenomen, waarbij elke stad de eigen plaatsen mocht opvullen.
Het gevolg was dat er een nauwe relatie ontstond tussen de stedelijke regenten en de bewindhebbers. Partijstrijd, politieke tegenstellingen en 'cabalen' konden zo gemakkelijk de bewindhebberscolleges binnendringen. Uit de nauwe band tussen stedelijke regenten en VOC-bewindhebbers mag niet geconcludeerd worden dat kooplieden gaandeweg plaats moesten maken voor bestuurders; zeker in Amsterdam werd erop gelet dat handelskennis in het college behouden bleef. Een uitvloeisel van het gehanteerde benoemingsstelsel is overigens, dat in stedelijke archieven veelvuldig informatie te vinden is over de aanstelling van bewindhebbers.
Naast de zestig bewindhebbers waarover het octrooi van 1602 sprak, kwamen in de loop der tijd bewindhebbers van buiten de kamersteden in de bewindhebberscolleges. Dit zogeheten extraordinair of buitengewoon bewindhebberschap was ontstaan als gevolg van de eisen die verschillende provincies hadden gesteld nadat de Staten-Generaal in 1606 enige forse subsidies aan de VOC hadden toegekend. Omdat zij toezicht wilden hebben op de besteding van deze gelden kregen in 1613 en 1614 Gelderland, Utrecht, Friesland en de stad Dordrecht ('als eerste en voorsittende stad' in Holland) het recht ieder een bewindhebber aan te stellen. Dordrecht had al in 1602 gepoogd om via een georganiseerde kapitaalinleg van een groot aantal ingezetenen invloed in de VOC te krijgen. Dit streven kon de stad dus in 1614 verwezenlijken. In 1647, bij de tweede octrooiverlenging, kregen ook Overijssel en Stad en Lande zo'n post.
De perikelen die aan de tweede octrooiverlenging (in 1642) voorafgingen, gaven ook aan verscheidene Hollandse steden een mooie gelegenheid een bewindhebberspost te bemachtigen. Al in 1636 was er ruzie geweest tussen Dordrecht, Amsterdam en Haarlem. Het buitengewone bewindhebberschap van de eerstgenoemde stad was namelijk min of meer officieus overgegaan in een gewone, omdat de Dordtse vertegenwoordiger Elias Trip gedurende zijn ambtsperiode naar Amsterdam was verhuisd en vervolgens tot de gewone Amsterdamse bewindhebbers werd gerekend. Na Trips overlijden wenste Dordrecht deze situatie te continueren, maar Haarlem meende op grond van de rangorde van de steden in de Staten van Holland aan de beurt te komen en maakte derhalve aanspraak op de voorheen door Dordrecht bezette bewindhebbersplaats. Bij de discussie over continuering van het octrooi die spoedig daarop losbarstte, werd het de Compagnie duidelijk dat de steden in ruil voor steun aan verlenging iets moest worden aangeboden. Haarlem en Leiden kwamen er het beste vanaf; deze steden sleepten een gewone bewindhebbersplaats in de kamer Amsterdam in de wacht, die zij overigens pas in 1648 konden bezetten. Dordrecht kreeg naast het buitengewoon bewindhebberschap in de kamer Amsterdam een dergelijke plaats in één der kamers van het Zuiderkwartier (Delft en Rotterdam), later alleen in Rotterdam. Alkmaar mocht een bewindhebber aanstellen, die afwisselend in Hoorn en Enkhuizen zitting kreeg. Gouda kwam wat achteraan, maar wist tenslotte in 1665 een post te bemachtigen in de kamer Amsterdam. Veel later, in 1696, sleepte de Ridderschap van Holland nog twee gewone bewindhebbersplaatsen in de wacht in de kleine Hollandse kamers. Deze plaatsen werden boven het bestaande getal van zestig geteld.
Naar goed gebruik in de Republiek was de bestuursstructuur dus uiterst ingewikkeld geworden. Bovendien hielden de kleine kamers zich niet aan de formele regels. In de kamers van het Noorderkwartier, Hoorn en Enkhuizen, werd de buitengewoon bewindhebber van Alkmaar als een 'ordinaris' beschouwd. Deze bewindhebber nam steeds in die kamer zitting waar een plaats was vrijgekomen. Het betekende dat de kamer Hoorn dan wel Enkhuizen soms slechts zes bewindhebbers uit de eigen stad telde. Hetzelfde gebeurde na 1696 met de bewindhebber van de Ridderschap in de kamers van het Zuiderkwartier. Over de benoeming, salariëring enz. van de bewindhebbers: Van Dam, Beschryvinge eerste boek, deel I, 156-229. Zie voorts Femme Gaastra, Bewind en beleid bij de VOC. De financiële en commerciële politiek van de bewindhebbers, 1672-1702 (Zutphen 1989) 25-33.
Niet alleen in het aantal bewindhebbers, maar ook in hun beloning en verkiezing, en in de rol van de participanten werd in de loop van de zeventiende eeuw het een en ander gewijzigd. Bij de participanten heerste grote ontevredenheid over het niet nakomen van de in 1602 vastgelegde verplichtingen ten aanzien van dividendbetaling en de afwikkeling van het kapitaal, en over de geringe openheid van de bewindhebbers in financiële zaken. Bovendien ontstond bij participanten het vermoeden dat bewindhebbers zich ten koste van de Compagnie verrijkten. Dit leidde gedurende de termijn van het eerste octrooi tot felle ruzies. Bij de verlenging van het octrooi kwamen de Staten-Generaal voor een klein deel aan de klachten tegemoet. Allereerst werd de beloning van de bewindhebbers gewijzigd. De één procent provisie werd voortaan berekend over de uitgaven voor de uitredingen en over de netto- in plaats van de bruto-opbrengsten van de verkopingen. Dat betekende een verlaging van het honorarium. In 1647 werd de hele regeling afgeschaft en vervangen door een vast traktement van f 3100 per jaar voor de bewindhebbers van de kamer Amsterdam, f 2600 voor die van Zeeland en f 1200 voor de bewindhebbers in de kleine kamers. Voorts werd in 1623 het bewindhebberschap aan een termijn van drie jaar gebonden, maar die maatregel werd al snel onder tafel gewerkt: ook later bleven bewindhebbers in de meeste gevallen tot hun overlijden hun plaats behouden.
In 1623 werd tevens via een ingewikkelde weg enige controle en zeggenschap aan de participanten toegekend, door de instelling van drie commissies van hoofdparticipanten - dat wil zeggen zij die, zoals ook voor de bewindhebbers was vereist, voor minstens f 6000 in de kamers Amsterdam of Zeeland en voor f 3000 in de kleine kamers participeerden. Sedert 1648 hoefden bewindhebbers van de kamers Delft en Rotterdam ook nog slechts voor f 3000 in hun kamer te participeren. De functies die door de hoofdparticipanten konden worden waargenomen, zijn helder uiteengezet door F.W. Stapel in diens uitgave van Van Dam, Beschryvinge eerste boek, deel I, 295 noot 5.
Eén college, dat van de rekeningopnemers, zou samen met de bewindhebbers de 'generale rekeninge' controleren, die voor het eerst na afloop van het octrooi in 1622 moest worden gepresenteerd. Sedert 1647 vond deze financiële verantwoording om de vier jaar plaats, niet alleen ten overstaan van de rekeningopnemers, maar ook van een commissie uit de Staten-Generaal.
Het tweede college van hoofdparticipanten fungeerde per kamer en werd bijeengeroepen bij het openvallen van een bewindhebbersplaats. Bij 'affixie van biljetten' werd dan een gelijk aantal hoofdparticipanten opgeroepen als er nog zittende bewindhebbers waren; bewindhebbers en hoofdparticipanten vormden dan te zamen het kiescollege dat een nominatie van drie personen mocht opstellen. In de praktijk volgden de kamers ook daar weer eigen regels. Zo kwamen in Zeeland twee keer zoveel hoofdparticipanten bijeen als er bewindhebbers waren. In Amsterdam daarentegen was de animo voor deze bijeenkomsten onder de hoofdparticipanten gering; meestal kwamen maar enkele participanten opdagen.
Tenslotte werden uit de kamers negen hoofdparticipanten aangewezen die aan de vergaderingen van de Heren Zeventien en de diverse commissies van de Zeventien deelnamen en daarin een adviserende stem konden uitbrengen. Vier van hen kwamen uit Amsterdam, twee uit Zeeland en drie uit de overige kamers, hetgeen dus inhield dat deze kleine kamers het beurtelings zonder zo'n hoofdparticipant als afgevaardigde moesten stellen. De verkiezing ging min of meer zoals bij de bewindhebbers: participanten stelden een nominatie van drie personen op, waaruit de plaatselijke burgemeesters de electie deden. Omdat deze participanten na hun verkiezing een eed aflegden ten overstaan van de burgemeester (zoals ook de bewindhebbers deden) werden zij 'beëdigde hoofdparticipanten' genoemd.
In 1749 werd in de regels van benoeming weer verandering gebracht. Toen werd op voorstel van zestig hoofdparticipanten van de VOC stadhouder Willem IV tot opperbewindhebber benoemd. Aan de stadhouder viel nu het recht toe uit de voordracht van drie personen nieuwe bewindhebbers en nieuwe beëdigde hoofdparticipanten te kiezen. Overigens bemoeiden Willem IV en zijn opvolger Willem V zich niet rechtstreeks met de directie; zij lieten zich in de bewindhebberscolleges van de kamers en in de vergadering van de Heren Zeventien vertegenwoordigen door een 'representant'. Over de achtergronden van de aanstelling van Willem IV tot opperbewindhebber, zie Isaac de Pinto, 'Anecdotes historiques touchant le Stadhoudérat des Indes dans l'illustre maison d'Orange en 1748 et 1749'. A.J. Veenendaal jr. ed. in: Nederlandse historische bronnen uitgegeven door het Nederlands Historisch Genootschap III (Amsterdam 1983) 125-145.
In 1786 tenslotte, toen de Compagnie voor financiële steun op de overheid was aangewezen, werd op voorstel van de Staten van Holland het bewindhebberscollege van de kamer Amsterdam met zes personen uitgebreid. Aan deze uitbreiding was een politieke strijd voorafgegaan. Het was aanvankelijk de bedoeling van de Staten van Holland geweest dat ook in Zeeland enkele bewindhebbers zouden worden benoemd. Deze hervormingsgezinde directieleden, die door het door de patriotten beïnvloede bestuur werden aangesteld, zouden zich vooral met het Indisch bedrijf moeten bezighouden. Maar Zeeland verzette zich en derhalve bleef de uitbreiding van het bewindhebberscollege tot Amsterdam beperkt. De nieuw benoemde bewindhebbers vormden in die kamer het departement 'tot de Indische zaken', ook wel het Vijfde Departement genoemd. Aangezien de anti-Oranjegezinde patriotten in Holland de overhand hadden, geschiedde de aanstelling aanvankelijk niet door de stadhouder, doch door de Staten-Generaal op voordracht van de Staten van Holland. Toen in 1788 de politieke verhoudingen zich wijzigden en de stadhouder zijn oude positie herwon, werd hij ook in dit opzicht in zijn rechten hersteld. In 1790 ging uiteindelijk ook de kamer Zeeland met de instelling van dit bestuurslichaam akkoord, dat sedertdien de naam Preparatoir Besogne kreeg. G.J. Schutte, De Nederlandse Patriotten en de kolonin. Een onderzoek naar hun denkbeelden en optreden, 1770-1800 (Groningen 1974) 50-54, 96.
De komst van de Fransen en de stichting van de Bataafse Republiek maakten in 1795 een einde aan het bewind van de oude directie. Volgens het decreet van de Staten-Generaal van 24 december 1795 werden de bewindhebbers per 1 maart 1796 van hun functie ontheven. Het bestuur over de Compagnie werd gegeven aan het 21 leden tellend Comité tot de zaken van de Oost-Indische handel en bezittingen.
Al spoedig na 1602 ontstond een vast patroon in de werkwijze van de Heren Zeventien. In de zeventiende eeuw kwam dit college meestal drie keer in het jaar gedurende één of meer weken in vergadering bijeen. Soms echter waren er slechts twee vergaderingen en dat werd na 1751 regel. Tussen deze vergaderingen door vonden bijeenkomsten plaats van commissies van bewindhebbers die voor de Heren Zeventien beleidsvoorbereidend werk verrichtten of controle uitoefenden op het beheer bij de kamers. Deze commissies, die niet in het octrooi waren genoemd en die in de eerste helft van de zeventiende eeuw ontstonden, bestonden evenals de vergadering van de Heren Zeventien uit afgevaardigden uit de bewindhebberscolleges van de kamers. Het meest fundamentele werk betreffende de bestuursstructuur is dat van Van Dam, Beschryvinge eerste boek, deel I, dat onder andere de Heren Zeventien behandelt. Zie voorts Gaastra, Geschiedenis van de VOC, 140-146; Idem, Bewind en beleid, 47-62. De verdeling van de werkzaamheden over de vergaderingen van de Heren Zeventien is te vinden in de resoluties over de afschaffing van de zomervergadering; zie VOC, inv. nr. 115, resoluties Heren Zeventien, 25 juli 1721 en 6 maart 1722, en inv. nr. 123, resoluties Heren Zeventien, 18 november 1750 en 18 maart 1751.
De volgende commissies waren werkzaam:
Het tijdstip van de vergaderingen van de Heren Zeventien en de te behandelen onderwerpen werden grotendeels door de handel- en scheepvaartseizoenen gedicteerd. Als eerste vergadering in de jaarlijkse cyclus kan de najaarsvergadering' worden aangemerkt, die na de thuiskomst van de retourvloot uit Indië, omstreeks eind augustus, werd bijeengeroepen. Op deze vergadering werd over de volgende zaken besloten:
De eerstvolgende vergadering van de Heren Zeventien vond in het vroege voorjaar plaats, vaak al in februari, anders in maart. In deze vergadering werden besluiten genomen over de voorjaarsveiling, waar de VOC meestal uitsluitend specerijen ter verkoop aanbood. De bijeenkomst verschafte de bewindhebbers voorts de gelegenheid de lopende uitrusting van schepen te controleren. Nu ook werd de definitieve verzending van de hoeveelheid 'contanten' vastgesteld. Tevens kwam in het voorjaar de 'liquidatie en egalisatie van de retouren en van de timmeringhe van schepen' aan de orde. Op grond van de gegevens van de kamers bekeken de bewindhebbers in hoeverre de in het octrooi vastgestelde verdeelsleutel was gehandhaafd. Ten aanzien van de retouren kon dat betekenen dat de ene kamer de ander van een bepaald produkt moest voorzien of dat financiële vereffening plaatsvond om de verhoudingen recht te trekken. Bij de bouw van schepen kon dat niet. Wel werd bij het vaststellen van het nieuwbouwprogramma, later in het jaar, rekening gehouden met de uitkomsten van de vergelijking en met eventuele onevenwichtigheden in de bouwactiviteiten tot op dat moment.
Opmerkelijk is dat vaak al op de voorjaarsvergadering over een dividenduitkering werd besloten. Dat gebeurde dus voordat de veiling van specerijen in maart had plaatsgevonden en nog voor het einde van het boekjaar, dat half of eind mei werd afgesloten. De uitkering werd derhalve nog in de boeken van het lopende boekjaar verwerkt. Weliswaar was in 1669 op voorstel van de kamer Amsterdam besloten met vaststelling van het dividend te wachten tot na het afsluiten van de boeken en het opmaken van de balans, maar al omstreeks 1684 keerde de oude praktijk terug.
Tenslotte werd op de voorjaarsvergadering de datum bepaald waarop het Haags Besogne bijeen zou komen. De bewindhebbers die door hun kamers naar deze bijeenkomst werden afgevaardigd, moesten er rekening mee houden dat zij heel wat tijd in Den Haag moesten doorbrengen. Soms was het Haags Besogne wel drie maanden bijeen. Met de retourschepen was namelijk niet alleen een generale missive van de gouverneur-generaal en raden aan de Heren Zeventien aangebracht, maar tevens afschriften van de correspondentie tussen Batavia en de overige vestigingen in Indië. Deze correspondentie werd, per kantoor geordend en samen met de relevante passages uit de generale missiven en uit eerder namens de Heren Zeventien geschreven brieven, door het Haags Besogne gelezen en beantwoord. Het verslag van het Besogne, het zogenoemde Haags Verbaal, is in hoofdzaak een opsomming van gelezen brieven met een verwijzing naar de concept-missive, die vrijwel altijd achter het Verbaal is gevoegd. Soms werden korte opmerkingen ingelast, soms werd een uitgebreider commentaar gegeven, bijvoorbeeld in gevallen waarin de bewindhebbers in Den Haag van een uit Indië overgekomen dienaar mondeling inlichtingen hadden ingewonnen.
Kwitantie van de kamer Zeeland voor ontvangen anticipatiepenningen, 1739 (ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 13827):
Stuwagelijst van het te Canton geladen schip Ouderamstel, 1760
(ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 4387):
Omdat het Haags Besogne de in Batavia opgemaakte 'navale magt', het overzicht van de in Indië aanwezige Compagniesschepen, onder ogen kreeg, was dit college het meest geschikt om het totale schepenbestand van de VOC te inventariseren en op grond daarvan advies te geven over de aanbouw van schepen. In de achttiende eeuw voegden de bewindhebbers in Den Haag wel meer gegevens aan het Verbaal toe, bijvoorbeeld over de verkoop van Europese waren in Indië. Daarnaast kreeg het Besogne een grote verscheidenheid van taken opgedragen die de Heren Zeventien in hun vergaderingen niet hadden afgedaan of willen afdoen. Ook werd de bewindhebbers in Den Haag geregeld verzocht processen die de VOC had lopen bij het Hof van Holland te bespoedigen of tot een einde te brengen. Tenslotte namen de bewindhebbers in Den Haag de gelegenheid te baat de gang van zaken bij de lopende equipage te bespreken. Wanneer de Amsterdamse bewindhebbers dat in de voorjaarsvergadering nog niet hadden gedaan, dan kwamen zij veelal in het Haags Besogne met een voorstel om alvast edel metaal met schepen van de lopende equipage te verzenden als voorschot op de komende eis vanuit Batavia. Behalve op dat laatste punt nam het Haags Besogne geen besluiten. Alle zaken waarover het Besogne zich boog werden vervolgens ter overweging aan de eerstvolgende vergadering van de Heren Zeventien voorgelegd.
In juni kwam voorts de commissie bijeen die was belast met het controleren van de boeken en opmaken van de jaarlijkse staat. Niet alleen de bewindhebbers van deze commissie - twee uit Amsterdam, één uit Zeeland en drie uit de overige kamers (één kamer was dus niet vertegenwoordigd) - maar ook de boekhouders van de zes kamers togen dan naar het Oostindisch Huis van de kamer Amsterdam. Daar gaven de boekhouders, ieder op zijn beurt, de commissie inzage in de boeken en financiële bescheiden. Tenslotte formeerde de commissie uit de zes staten of balansen de generale staat van de VOC in patria. Tot de stukken die de commissie verzamelde, behoorden onder andere de lijsten van de verkochte goederen bij iedere kamer, de voorraden, de uitstaande schulden en vorderingen, de geldvoorraad in kas en het saldo op de wisselbank. Eens in de vier jaar, wanneer volgens de regels van het octrooi financiële verantwoording moest worden afgelegd aan vertegenwoordigers van de Staten-Generaal en aan de hoofdparticipanten, werd na afsluiting van de boeken per kamer nog eens inzage in de boeken gegeven.
De commissie kon in Amsterdam slechts summier controle op de boekhouding uitoefenen. Daarom werd er zo nu en dan ook een commissie ingesteld die ter plaatse boeken moest nalopen en inspecteren. Een grote fraude in de kamer Hoorn in 1670 had tot instelling van een dergelijke commissie aanleiding gegeven. De inspectie van de kamers was niet aan een vast tijdstip gebonden. Soms bleven bewindhebbers na een vergadering van de Heren Zeventien in Zeeland daar achter om dit werk te verrichten. Op de terugreis naar Amsterdam werd dan tevens inspectie gehouden in de kamers Delft en Rotterdam, en later in het jaar werden Amsterdam, Hoorn en Enkhuizen bezocht.
De derde vergadering van de Heren Zeventien vond plaats in de zomer, meestal in juli en soms pas in augustus. Dan kwam de concept-missive van het Haags Besogne ter tafel. Na goedkeuring en eventueel amendering kon deze missive met de eerste schepen van de nieuwe equipage in september naar Batavia worden gezonden. In de zomer werden ook voorlopige besluiten genomen over uit te zenden schepen, manschappen en goederen voor het komend seizoen. Bovendien werd besloten hoeveel edel metaal met de in september vertrekkende schepen zou worden verstuurd; ook dit besluit was dus een voorschot op de eis die pas eind augustus ontvangen zou worden en op een definitief besluit later in het jaar. In de achttiende eeuw werd een voorlopige 'eis van retouren' opgemaakt opdat Batavia zo snel mogelijk kon beginnen met het bijeenbrengen van de goederen voor patria; de besluiten die later in het najaar door de Heren Zeventien daarover werden genomen kregen steeds meer het karakter van aanvulling.
Een enkele keer kwam het voor dat onder druk van bijzondere omstandigheden de tijd ontbrak om een voltallige vergadering van de Heren Zeventien bijeen te roepen. Dan werd volstaan met de bijeenkomst van de 'halve Zeventien'. Zo werd na het uitbreken van de oorlog met Engeland en Frankrijk in juli 1672 een extra vergadering van de halve Zeventien in Den Haag belegd, voor slechts één dag, 'om geen éclat te geven of in 't oog te lopen'. Ook weersomstandigheden gooiden wel eens roet in het eten, zoals in 1681, toen een hevige vorst de reis van de Hollandse bewindhebbers naar Zeeland onmogelijk maakte en men, alweer in Den Haag, een halve Zeventien bijeenriep om de voorjaarsveilingen te regelen. Dergelijke bijeenkomsten raakten echter veel gevoeligheden. De bewindhebbers in Zeeland vreesden dat de andere kamers maar al te gauw omstandigheden zouden aangrijpen om tijdens het Zeeuwse presidium de vergadering naar Den Haag te verplaatsen. En Amsterdam had bezwaren tegen een halve Zeventien omdat die was samengesteld uit vier Amsterdamse bewindhebbers, twee Zeeuwen en vier (soms ook twee) afgevaardigden uit de kleine kamers. Amsterdam was dan met slechts vier afgevaardigden ondervertegenwoordigd. Bovendien konden door het even aantal aanwezigen de stemmen staken. Amsterdam wenste dan ook een kamergewijze stemming, waarbij de vier Amsterdammers acht stemmen zouden mogen uitbrengen en de twee Zeeuwen vier of - als de kamer Zeeland het presidium bezat - vijf stemmen.
De groei van het bedrijf en de daarmee gepaard gaande toename van het werk van de Heren Zeventien bracht de bewindhebbers in de loop van de achttiende eeuw steeds meer in tijdnood. Vooral door de langdurige beraadslagingen in Den Haag kwam het schema in de knel. De zomervergadering kon soms pas laat in augustus beginnen en dan kwam de retourvloot al binnen. De bewindhebbers hadden in die tijd veel werk in de kamers te verrichten en moesten dan ook nog hun aandacht geven aan de voorbereiding van de najaarsvergadering van de Heren Zeventien. Daarom werd in 1751 besloten de zomervergadering te laten vervallen. De vele 'provisionele besluiten' over equipage en dergelijke werden aan het Haags Besogne overgelaten; de concept-missive van het Haags Besogne werd nu direct bij aanvang van de najaarsvergadering behandeld opdat vertraging bij verzending minimaal zou zijn.
Kort na het midden van de achttiende eeuw werd nog een wijziging in de organisatie van het 'generaal bestuur' doorgevoerd. In 1755 werd besloten de handel en scheepvaart op China op andere leest te schoeien en schepen direct vanuit patria naar Kanton te consigneren. De rol van Batavia als organisator van het scheepvaartverkeer in Indië werd daarmee aangetast. Bovendien werd de handel en scheepvaart op China aan een aparte commissie opgedragen. Deze 'Chinase commissie', gevormd door bewindhebbers uit de diverse kamers, stelde de equipage naar Kanton vast, bepaalde hoeveel thee, porselein en andere goederen moesten worden ingekocht, en correspondeerde met de VOC-dienaren in China. In de vergaderingen van de Heren Zeventien kwam de handel op China nog slechts summier ter sprake. Deze organisatie, waarbij de handel en scheepvaart op één gebied aan een speciaal bestuurslichaam werden toevertrouwd, bleef echter een unicum binnen de Compagnie en werd niet voor andere gebieden nagevolgd. Over de Chinase Commissie: C.J.A. Jörg, Porcelain and the Dutch China Trade (Den Haag 1982) 34-38.
Al met al was het 'generaal bestuur' zwak gestructureerd. De vergadering van de Heren Zeventien was niet permanent bijeen. De samenstelling van de vergadering was steeds verschillend en de Heren Zeventien bezaten geen eigen administratieve staf. Toch had het bestuur dank zij de gegroeide praktijk een behoorlijke daadkracht. De besluiten van de Heren Zeventien waren bindend voor de kamers; omdat elke kamer in de Zeventien was vertegenwoordigd, voerden de bewindhebbers in de kamers de besluiten ook uit. Bij afvaardiging naar de Heren Zeventien golden bij de kamers Amsterdam en Zeeland, en waarschijnlijk ook bij de overige kamers, bepaalde ongeschreven regels. In Amsterdam gingen burgemeesters en oud-burgemeesters onder bewindhebbers voor, vervolgens werd op anciënniteit gelet. Ook in Zeeland gold een dergelijke regel. Lang niet altijd maakten bewindhebbers echter gebruik van hun 'recht' op afvaardiging, en zeker bij vergaderingen in Zeeland was het wel eens moeilijk voor de Amsterdammers om de acht leden tellende delegatie vol te krijgen. Vele bewindhebbers zullen in hun ambtsperiode één of meer keren een vergadering van de Zeventien hebben bijgewoond; een aantal bewindhebbers kwam zo geregeld in de vergadering, dat er ondanks de vele wisseling toch een zekere mate van continuïteit ontstond. Gaastra, Bewind en beleid, 268-272, geeft de namen van de Amsterdamse en Zeeuwse afgevaardigden naar de vergadering van de Heren Zeventien van 1672-1701.
De kamer Amsterdam oefende een grote invloed uit op het centraal bestuur. De voorbereiding en begeleiding van de vergaderingen van de Heren Zeventien was een zaak die de Amsterdammers grondig aanpakten. Bij de bespreking van de agenda van de vergaderingen van de Zeventien maakten de Amsterdamse bewindhebbers voor de belangrijke punten als de equipage of eis van Indische goederen al uitgewerkte voorstellen op, die aan de delegatie werden meegegeven. Werd tijdens de vergaderingen door andere kamers kritiek op het Amsterdamse standpunt geleverd, dan pleegde de Amsterdamse delegatie ruggespraak met de andere bewindhebbers in de kamer - iets dat uiteraard minder goed mogelijk was wanneer in Middelburg vergaderd werd; dan was men aangewezen op schriftelijk overleg.
Tenslotte werd de continuïteit in het bestuur bevorderd door de werkzaamheden van de advocaten van de Compagnie. Deze advocaat - er was een eerste en een tweede advocaat - fungeerde als secretaris van de directie en was derhalve de enige permanente ambtenaar van hoog niveau die in het 'generaal bestuur' een functie had. De advocaat assisteerde de presidiale kamer bij het opstellen van de agenda voor de vergaderingen van de Heren Zeventien en hij was zowel bij deze vergaderingen als bij de bijeenkomsten van de commissies van de Heren Zeventien aanwezig. Daarnaast was hij werkzaam in de kamer Amsterdam. De meest bekende advocaat van de Compagnie is Pieter van Dam, die meer dan vijftig jaar, van 1652 tot 1706, zijn ambt bekleedde en omstreeks 1700 de belangrijke 'Beschryvinge van de Oostindische Compagnie' opstelde. (Zie bijlage 6 voor een organisatieschema van de VOC.) die meer dan vijftig jaar, van 1652 tot 1706, zijn ambt bekleedde en omstreeks 1700 de belangrijke 'Beschryvinge van de Oostindische Compagnie' opstelde. (Zie bijlage 6 voor een organisatieschema van de VOC.)
Als bestuurders van de kamers hadden de bewindhebbers tot taak de besluiten van de vergadering van de Heren Zeventien uit te voeren. De kamers kregen al spoedig in de zeventiende eeuw de faciliteiten voor dit werk. In alle kamersteden kwam een Oostindisch Huis, waar bewindhebbers vergaderden, waar boekhouders, kassiers en klerken hun administratieve werkzaamheden verrichtten en waar soms ook opslag van goederen plaatsvond. Voorts waren er de nodige pakhuizen en etablissementen voor bouw en uitrusting van schepen: werven, zeilmakerijen, touwslagerijen, smederijen en ook slachthuizen, apothekerswinkels en tal van andere zaken. Over de organisatie en het personeel bij de kamers: F.S.Gaastra, 'Arbeid op Oostenburg. Het personeel van de kamer Amsterdam van deVerenigde Oostindische Compagnie' in: J.B. Kist e.a. ed., Van VOC tot werkspoor. Het Amsterdamse industrieterrein Oostenburg (Amsterdam 1986); P.C. Jansen, 'Personeel en produktie van de Kamer Amsterdam van de VOC omstreeks1750/Personnel and Production of the Chamber Amsterdam of the VOC around 1750' in: J.H.G. Gawronski ed., Jaarrapport van de stichting VOC-schip 'Amsterdam' 1986/Annual Report of the VOC-ship 'Amsterdam' Foundation 1986 (Amsterdam 1987) 58-64; E. van der Doe en A. Wiggers, 'De Kamer Zeeland van de VOC als werkgeefster: enige opmerkingen over haar personeel aan de wal in de tweede helft van de 18e eeuw', Zeeuws Tijdschrift 37, 3 (1987) 107-113; H.L. Houtzager e.a. ed., Delft en de Oostindische Compagnie (Amsterdam 1987); R. Daalder en F. Scholte ed., Rotterdam en de VOC. Bulletin Historisch Museum Rotterdam 2 (Rotterdam 1988).
In Amsterdam kwamen de bewindhebbers gewoonlijk twee keer per week, op maandag en donderdag, in vergadering bijeen. Tijdens vergaderingen van de Heren Zeventien en ook wel bij andere spoedeisende zaken werden buitengewone of 'extraordinaris' vergaderingen ingelast. Vele werkzaamheden werden echter afgedaan in commissies. Aanvankelijk volgden de bewindhebbers daarbij de reeds bij de voorcompagnieën gegroeide praktijk om voor iedere equipage afzonderlijk commissies in te stellen. Bewindhebbers werden voor één seizoen of één jaar geplaatst in een commissie voor de scheepsbouw, de proviandering, de ammunitie, de boekhouding of de verkoop van de goederen. Omstreeks het midden van de zeventiende eeuw ontstonden vier permanente commissies of, zoals zij in de achttiende eeuw gingen heten, departementen. Bewindhebbers werden bij hun benoeming in een bepaalde commissie geplaatst, en bleven daar dan meestal hun hele ambtsperiode werkzaam. De plaatsing in een commissie wordt bijna altijd in de resoluties van de kamer genoemd. Voor de praktijk van voor circa 1650, zie Noor Oosterhof, 'De politieke en bestuurlijke struktuur van de Verenigde Oostindische Compagnie' in: F.M. Wieringa ed., De Verenigde Oostindische Compagnie in Amsterdam; verslag van een werkgroep (Amsterdam 1982) 155-188.
Onder deze commissies ressorteerden de verschillende administratieve afdelingen en bedrijfsonderdelen. De taakverdeling was als volgt:
In de kamer Zeeland hadden de bewindhebbers drie commissies gevormd: de commissie van de thesaurie, van de koopmanschappen, en van de equipage. Over de interne organisatie van de kamer Zeeland bevat het archief van de familie Radermacher (Algemeen Rijksarchief) vele stukken.
Zo duidelijk en uitvoerig als het octrooi van 1602 de organisatie van de VOC in de Republiek vastlegde, zo vaag was het over de bestuursstructuur in Indië. Het octrooi gaf de Compagnie overzee vergaande rechten: de VOC mocht in Indië forten bouwen, soldaten in dienst hebben, verdragen sluiten met Aziatische vorsten en rechters aanstellen. Deze rechten waren echter niet verder uitgewerkt; kennelijk voorzag men in 1602 nog niet welke vlucht de uitbreiding van het gezag van de VOC overzee zou nemen.
Tekening in waterverf van de rede van Batavia
(ARA Eerste Afdeling, Aanwinsten, inv.nr. 1902 XXVI-94)
Pentekening van een VOC-dienaar, vermoedelijk het opperhoofd te Japan Pieter Anthonisz Overtwater, ca.1644
(ARA Eerste Afdeling, Ned. factorij in Japan, inv.nr. 281):
De eerste vloten die de VOC na 1602 uitzond, waren veel zwaarder bewapend dan de schepen van de voorcompagnieën. De bewapening was niet zozeer gericht op het veroveren van grondgebied in Azië, als wel om de Portugezen zoveel mogelijk schade te berokkenen. De Compagnie bleef aanvankelijk de praktijk van vóór 1602 volgen: de admiraal van de uitgaande vloot kreeg het hoogste gezag in Indië en aan hem waren alle Compagniesdienaren ondergeschikt, ongeacht of zij zich in zijn nabijheid op de schepen bevonden of op een of andere handelsfactorij. Na enkele jaren bleek echter dat deze handelwijze grote nadelen met zich bracht en dat het Portugese voorbeeld - een centraal gezag op één vaste plaats - navolging verdiende.
In 1609 besloten de bewindhebbers het centraal gezag in Indië op te dragen aan een gouverneur-generaal, die moest worden bijgestaan door een Raad van Indië. P.J.A.N. Rietbergen, De eerste landvoogd Pieter Both (1568-1615), gouverneur-generaal van Nederlands-Indië (1609-1615). Werken van de Linschoten-Vereeniging 86 en 87 (2 delen; Zutphen 1987) I, 15-56, geeft de achtergronden van de instelling van het gouverneur-generaalschap. Van Dam, Beschryvinge derde boek, geeft uitvoerig de organisatie in Azië weer.
De gouverneur-generaal was niet oppermachtig; hij was de eerste persoon in rade, maar mocht buiten de Raad om geen belangrijke beslissingen nemen. De directeur-generaal was de tweede persoon; hij had het oppertoezicht over de gehele handel van de Compagnie in Indië. Bij de verdeling van de overige posten in de Raad van Indië was aanvankelijk aan een zekere taakverdeling gedacht, waardoor veel dubbelfuncties ontstonden. Eén van de raden zou als visitateur-generaal controle op de boekhouding uitoefenen, één zou als president van de Raad van Justitie optreden, voorts zou één van de raden met militaire zaken worden belast, een ander zou zich met de scheepvaart bezighouden. In de praktijk bleek het echter moeilijk te zijn om een dergelijk schema te handhaven; door vertrek of overlijden ontstonden dikwijls vacatures. Tenslotte streefde men ernaar om naast de gouverneur-generaal zes raden in Batavia in functie te hebben, terwijl er daarnaast nog enkele buitengewone of extraordinaris raden waren, die slechts een adviserende stem hadden.
De correspondentie tussen de Hoge Regering en de vele factorijen van de VOC in Indië was onder de raden verdeeld. Conform deze verdeling van de 'beschrijvinge' van de kantoren was ook de generale missive opgebouwd, waarin de Hoge Regering aan de Heren Zeventien verslag deed van de stand van zaken van de Compagnie in Indië. Elk van de raden nam een bepaald gedeelte van deze missive voor zijn rekening, waarna uiteraard het geheel aan de voltallige Raad van Indië ter goedkeuring en ondertekening werd voorgelegd. De Hoge Regering stelde tevens de 'generale eis van Indië' op, waarin werd opgesomd hoeveel geldmiddelen, goederen, schepen en manschappen nodig werden geacht voor het bedrijf overzee. Die dienden in de vergaderingen van de Heren Zeventien als leidraad voor de besluitvorming dienaangaande. In de 'generale eis' waren de bestellingen van de diverse kantoren opgenomen; de Hoge Regering was bevoegd om de afzonderlijke eisen naar eigen inzicht te korten en te vergroten. Slechts Ceylon was het gedurende enige jaren in de tweede helft van de zeventiende eeuw toegestaan een eigen eis bij de Heren Zeventien in te dienen. Omgekeerd fungeerde de Hoge Regering in Batavia als doorgeefluik voor de eisen die door de bewindhebbers uit patria aan de kantoren werd gesteld.
Tussen de vele kantoren of factorijen van de VOC in Indië bestonden grote verschillen in omvang, economisch belang en in staatkundige positie. In hun 'generale instructie' voor de gouverneur-generaal en raden van 1650 onderscheidden de bewindhebbers drie categorieën waarin de handel op de verschillende kantoren verdeeld kon worden, een verdeling die tevens het verschil in staatkundige positie aangaf. Deze indeling was al in vroeger tijd gemaakt, zo blijkt uit M.E. van Opstall ed., 'Laurens Reael in de Staten-Generaal. Verslag van Laurens Reael over de toestand in Oost-Indië, uitgebracht in de Staten-Generaal op 30 maart 1620' in: Nederlandse historische bronnen uitgegeven door het Nederlands Historisch Genootschap I ('s-Gravenhage 1979) 175-213.
Eerder, in 1620, had de uit Indië teruggekeerde gouverneur-generaal al zo'n driedeling gemaakt. Het onderscheid was wel enigszins kunstmatig. De 'exclusieve contracten' waren veelal met geweld afgedwongen, zodat bijvoorbeeld op de eilanden in de Molukken eerder van verovering dan van handel op contractbasis sprake was.
Het belang en de positie van de kantoren kwam ook tot uiting in de titulatuur en salariëring van de hoogste gezagsdragers. De grote vestigingen waar de VOC tevens territoriaal gezag uitoefende, stonden onder het gezag van een gouverneur. Omstreeks 1685 waren dat Ambon, Banda, de Molukken (Ternate), Coromandel, Ceylon en Malakka; een eeuw later kenden ook Kaap de Goede Hoop, Java's Noordoostkust en Makassar een gouverneur. Andere economisch belangrijke kantoren als Bengalen, Surat en Perzië bezaten een directeur (een titel die in de Compagniesterminologie op handel betrekking had). In Malabar en op Sumatra's Westkust (Padang) stond een commandeur aan het hoofd. Cheribon, Banjarmasin en Palembang bezaten residenten, in Japan en op Timor lag de leiding bij een 'opperhoofd'. Deze gezagsdragers stonden niet alleen; net als de gouverneur-generaal in Batavia waren zij eerste persoon in een raad; de belangrijke besluiten moesten door hen 'in rade' worden genomen. Ook in deze raden werd een zekere taakverdeling aan de leden toegedacht. De tweede persoon, de 'secunde', was veelal opperkoopman en droeg zorg voor de handel. Voorts zouden een militair gezagdrager, het hoofd van de boekhouding en de fiscaal (belast met opsporing van fraude en misdrijven) deel uitmaken van de raad. In de praktijk varieerde de samenstelling van het college nogal.
Alle VOC-kantoren in Indië (dus ook de vestiging aan Kaap de Goede Hoop) waren ondergeschikt aan de Hoge Regering in Batavia. Batavia was voorts de belangrijkste en in de zeventiende eeuw gedurende enige tijd de enige haven van aankomst en vertrek van de schepen van en naar Europa. De communicatie tussen bewindhebbers in de Republiek en de diverse vestigingen liep dus in hoofdzaak via de Hoge Regering en de onder haar gestelde administratie.
Er was een aantal uitzonderingen op deze regel. Het VOC-kantoor in Gamron in Perzië en soms ook de kantoren in India correspondeerden via de landweg over de Levant met de bewindhebbers in patria. Daarnaast was er na de stichting van een nederzetting aan Kaap de Goede Hoop steeds een briefwisseling tussen de bestuurders aldaar en de bewindhebbers in de Republiek. Tenslotte vond er, wanneer andere havens dan Batavia door de VOC in de Europees-Aziatische vaart werden opgenomen, tevens een rechtstreekse uitwisseling van brieven en rapporten tussen bewindhebbers en de betreffende factorijen plaats. Over het scheepvaartverkeer buiten Batavia om: Bruijn e.a. ed., Dutch-Asiatic Shipping I, 128-142.
De Hoge Regering zag in de vaart op Europa buiten Batavia om een aantasting van haar positie. Zij meende voorts dat Batavia zijn rol als rendez-vous hierdoor minder goed kon vervullen. Het gaf de autoriteiten in Batavia dan ook voldoening toen de bewindhebbers de rechtstreekse vaart op Coromandel, Surat en Gamron, die al vóór de vestiging voor Batavia was begonnen, in 1636 stopzetten. In 1665 echter moesten gouverneur-generaal en raden erin berusten dat Ceylon als tweede haven naast Batavia in de scheepvaart op patria ging fungeren. De Heren Zeventien hadden in deze vaart toegestemd om aan de snel groeiende behoefte aan peper voor de Europese markt te kunnen voldoen - via Ceylon werd peper van Malabar aangevoerd. Bovendien had deze route het voordeel dat de kaneel van Ceylon sneller en zonder overladen en dus in betere kwaliteit in Europa werd aangevoerd.
Nadat Ceylon een rechtstreekse verbinding met patria had gekregen ontstond al spoedig een heftige concurrentiestrijd tussen de gouverneur van het eiland, Rijklof van Goens, en de Hoge Regering. Van Goens meende dat Ceylon, of meer precies de stad Galle, vanwaar de VOC-schepen naar patria vertrokken, beter dan Batavia als rendez-vous voor de Indiase kantoren van de Compagnie kon dienen. Het gevolg van zijn inspanningen was dat de retourvloot uit Ceylon soms rijker was beladen dan de schepen uit Batavia. Daarop besloten de bewindhebbers deze 'directe vaart' uit te breiden tot Coromandel en Bengalen. Dat bleek echter geen succes, misschien mede omdat Batavia het beleid niet steunde en mogelijk zelfs saboteerde. In ieder geval wist de Hoge Regering stukje bij beetje het verloren terrein terug te winnen en rond 1700 had naast Batavia alleen Galle nog een directe verbinding met patria.
De verschuivingen in de handel in de achttiende eeuw brachten opnieuw veranderingen in het scheepvaartverkeer. Gedurende de eerste drie decennia vertrokken vanuit Mokka aan de Rode Zee geregeld schepen die via Galle naar patria voeren, de zogenoemde 'koffieschepen'. Van groter belang was dat, na een vinnige woordenstrijd tussen de Heren Zeventien en de Hoge Regering, in 1728 een directe verbinding tussen de Republiek en Kanton ontstond. Tot 1733 zonden de kamers Amsterdam en Zeeland in totaal dertien schepen naar Kanton, die Kanton echter niet aanliepen. Daarna werd de organisatie van deze vaart weer aan Batavia overgelaten, met dien verstande dat van de twee of drie schepen die nu jaarlijks uit Batavia naar China voeren slechts één weer naar de hoofdplaats terugkeerde; de overige schepen zeilden met hun lading thee en porselein via Straat Sunda naar patria. In 1756 tenslotte werd mèt de oprichting van de Chinase commissie ook de vaart op China weer vanuit de Republiek bestuurd; de rechtstreekse retourvaart bleef bestaan.
Na Galle en Kanton werd Hooghly, het hoofdkantoor van de VOC in Bengalen, in de achttiende eeuw de derde haven met een rechtstreekse verbinding op patria. Vanaf 1734 voeren jaarlijks twee, en sedert 1742 vier schepen vanuit Bengalen naar Holland. Bovendien werd sinds 1750 één schip per jaar door de kamer Amsterdam naar Hooghly gezonden. In 1770 werd ook Coromandel in dit rechtstreekse scheepvaartverkeer opgenomen.
Toch betekende de rechtstreekse scheepvaartverbinding en de daarmee gepaard gaande correspondentie tussen patria en Indische kantoren niet dat er een principiële inbreuk werd gemaakt op de positie van Batavia als hoofdkantoor van de VOC in Indië. Administratief en boekhoudkundig bleef Batavia het centrum. Bovendien bleef de Hoge Regering in Batavia de correspondentie met alle aan haar ondergeschikte VOC-kantoren in kopie naar de bewindhebbers in patria zenden, dus ook de briefwisseling met Ceylon, Kanton of Bengalen.
De Hoge Regering werd in haar werk bijgestaan door de generale secretarie. De secretaris van de Hoge Regering, die aan de secretarie leiding gaf, woonde de vergaderingen van de Raad van Indië bij en maakte de resoluties op. De taken van de diverse beambten en bestuursinstellingen in Batavia worden uitvoerig behandeld in Van Dam, Beschryvinge derde boek.
De directeur-generaal was verantwoordelijk voor de handel en scheepvaart van het gehele Indische bedrijf. Uiteraard diende hij belangrijke zaken zoals het opstellen van de 'eis' voor goederen en gelden uit patria in de raad te bespreken. In Batavia vielen de pakhuizen voor de handelsgoederen en de provisie, het soldijkantoor en de kas onder zijn toezicht. Hij werd bijgestaan door twee 'opperkooplieden van het Kasteel'. Sedert 1664 waren de taken van deze functionarissen zo verdeeld dat de eerste of oudste van hen uit de Indische kantoren binnenkomende goederen administreerde, de jongste hield de uitgaande goederen bij. In de loop der tijd nam hun werk in omvang toe en werd het personeel van het negotiekantoor waar de opperkooplieden aan het hoofd stonden, uitgebreid met een reeks van kooplieden, onderkooplieden en boekhouders.
Ook de boekhouder-generaal stond onder de directeur-generaal. De boekhouder-generaal stelde uit de van de kantoren afkomstige handelsboeken het 'generaal journaal' en het 'generaal grootboek' samen, dat in kopie naar de kamers Amsterdam en Zeeland werd gezonden. Bovendien administreerde de boekhouder-generaal de uit patria ontvangen scheepsladingen en de naar patria gezonden retourgoederen. Van het kantoor van de boekhouder-generaal zullen de 'bevindingen op de eisen' afkomstig zijn, die sedert het laatste kwart van de zeventiende eeuw naar patria werden gezonden. In Batavia werd bij het lossen van de schepen namelijk nagegaan in hoeverre het ontvangene correspondeerde met de oorspronkelijke eisen of bestellingen van de Hoge Regering en met het besluit van de Heren Zeventien daarover. Vervolgens werd de oorspronkelijke eis met het overzicht van het teveel of te weinig ontvangene naar patria teruggezonden, zodat de bewindhebbers konden zien waar zij of de kamers te kort waren geschoten. Deze 'bevindingen op de eischen' zijn thans in een onvolledige serie nog aanwezig in het archief van de kamer Zeeland, VOC, inv. nrs. 13472-13508.
Overigens geeft het werk van de boekhouder-generaal aan, dat er in Indië, in tegenstelling tot in patria, wel een gecentraliseerde boekhouding was. Het systeem dat werd gevolgd, sloot niet aan op de boekhouding van de kamers. Zie voor het boekhoudkundig systeem De Korte, Jaarlijkse financiële verantwoording en Gaastra, Bewind en beleid.
De visitateur-generaal, eveneens ondergeschikt aan de directeur-generaal, was belast met de controle op de boeken en financiële administratie in Indië. Aan hem was ook de controle over de 'consumptie-rekeningen' opgedragen, waarin schippers na aankomst uit patria verantwoording moesten afleggen van de onderweg verstrekte proviand.
De centrale rol van Batavia in het Indisch bedrijf blijkt niet alleen uit de financiële, maar ook uit de personele administratie. Het soldijkantoor hield het personeelsbestand van het gehele Indische personeel bij en ontving daartoe jaarlijks de benodigde informatie uit de kantoren. Sedert 1689 werd ieder jaar een volledige rol van het Compagniespersoneel in Indië in tweevoud naar patria gezonden.
In Batavia zetelde ook het hoogste rechtscollege in Indië, de Raad van Justitie. Het was regel dat de president een lid van de Raad van Indië was. Overigens werden de zeven leden van deze Raad van Justitie door de Heren Zeventien aangewezen, iets dat conflicten met de Hoge Regering echter niet altijd kon voorkomen. De fiscaals - er waren er twee in Batavia - waren belast met de opsporing van misdrijven en fungeerden als aanklager.
Om ook in het scheepvaartverkeer een centrale rol te kunnen vervullen bezat Batavia de nodige etablissementen als werven, pakhuizen, een ambachtskwartier en dergelijke. Nieuwe schepen werden in Batavia niet gebouwd, maar wel moest er veel onderhoud en herstelwerk aan de schepen worden verricht, waarvoor op het voor de kust van Batavia gelegen eilandje Onrust de nodige faciliteiten bezat. De equipagemeester hield toezicht op deze werkzaamheden en op de schepen op de rede. Hij was aanwezig bij aankomst en vertrek van de schepen; bij vertrek liep hij samen met één van de fiscaals de monsterrol van het betreffende schip na en controleerde hij de lading.
Uiteraard kende Batavia ook bestuurslichamen voor de stad zelf. Deze bestuursinstellingen leken gekopieerd van de steden in de Republiek: er was een college van schepenen, van weesmeesters, en van heemraden; de openbare orde werd door een baljuw en diens knechten of 'kaffers' gehandhaafd. In al deze besturen had de Hoge Regering een grote invloed; de presidenten van deze colleges waren meestal leden van de Raad van Indië. Van een van de VOC onafhankelijke en vrije burgerij was nauweljks sprake en voor zover er 'vrijburgers' waren, was hun stem in het bestuur van weinig invloed. (Zie bijlage 8 voor een organisatieschema van de VOC in Indië.)
De VOC kende een lange doodsstrijd. Ten gevolge van het uitbreken van de oorlog met Engeland in december 1780 raakte de Compagnie in dermate grote financiële problemen dat de kamers in Holland surséance van betaling moesten aanvragen. Alleen de financiële situatie van de kamer Zeeland gaf daartoe nog geen aanleiding: deze kamer was wel grote bedragen aan de kamer Amsterdam schuldig, maar had weinig geld van derden opgenomen. Het aan de Hollandse kamers verleende moratorium beroofde de VOC in één slag van haar krediet. De Compagnie kon niet op eigen kracht verder. Slechts dank zij de overheid, die garantie gaf op aflossing en rentebetaling op financiële verplichtingen die de VOC zou aangaan, konden de bewindhebbers het bedrijf gaande houden.
Deze afhankelijkheid van de overheid gaf niet alleen aanleiding tot versterking van de directie met het Vijfde Departement, maar ook - in 1790 - tot instelling van een Hollands-Zeeuwse Staatscommissie. Deze commissie van politiek toezicht of 'politique insien' bestond uit vier Hollandse en twee Zeeuwse leden, die door de Staten van hun provincie werden benoemd. Na de komst van de Fransen en de val van de oude Republiek werden de vier Hollandse leden van de commissie door patriotse regenten vervangen, later in het jaar werden nog eens zes patriotten in de commissie benoemd. De bewindhebbers, onder curatele gesteld, konden hun dagen tellen. Uit deze commissie kwam namelijk het voorstel de oude directie te vervangen door een Comité tot de zaken van de Oost-Indische handel en bezittingen. De Staten-Generaal namen dit plan over en 1 maart 1796 legden de bewindhebbers hun functie neer.
Tegelijkertijd echter werd het octrooi van de VOC verlengd, aanvankelijk tot ultimo 1798, vervolgens tot 31 december 1800. De VOC bleef dus bestaan. Wel werden de activiteiten van de kamers tot een minimum teruggebracht. Personeel werd ontslagen, etablissementen werden ontmanteld. In 1803 werden de kamers Delft, Hoorn en Enkhuizen opgeheven, Rotterdam en Middelburg hielden nog slechts verkoopkantoren over. Inmiddels was door het niet meer verlengen van het octrooi de wettelijke basis aan de onderneming ontvallen. Het Comité en zijn opvolger, de Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen (sedert 15 mei 1800), nam bij gebrek aan een nieuwe regeling, de oude orde nog wel als richtsnoer aan.
In Indië hadden de vele wijzigingen in het Compagniesbewind nog minder effect. In 1793 was met de uitzending van twee commissarissen-generaal, S.C. Nederburgh en F. Frijkenius, nog een laatste poging gedaan de neergang te stuiten. In 1795, na het uitbreken van de oorlog, vielen de meeste kantoren van de VOC in Engelse handen. Java bleef echter in Nederlandse handen en ook op de kantoren in Kanton en Deshima (in Japan) bleef de Nederlandse vlag wapperen. De oorlog had wel grote gevolgen voor de handel en scheepvaart tussen Europa en Java; deze kon niet op de oude voet worden voortgezet. Institutionele veranderingen in Batavia en op Java vonden pas later plaats, toen H.W. Daendels als gouverneur-generaal het bestuur grondig reorganiseerde. De grote breuk met het verleden vond echter pas in 1811 plaats, toen Java in Engelse handen overging.
J.C.M. Pennings
De werkzaamheden in de kamers van de Compagnie leidden tot de produktie van grote hoeveelheden papier. Aangezien de administratie (en de meeste andere activiteiten) door de zes kamers afzonderlijk werd verricht, bestond er geen centrale archiefbewaarplaats en was er geen uniform archiefbeheer. Iedere kamer droeg zorg voor zijn eigen papieren. Bovendien waren die papieren nog over verschillende afdelingen van een kamer verdeeld. Hoe groter en complexer de organisatie van een kamer was, hoe talrijker de plaatsen in de stad waren waar men archiefstukken kon aantreffen. De kamer Amsterdam bijvoorbeeld was verdeeld in vier departementen, waaronder enkele comptoiren (kantoren) stonden, die alle hun eigen papieren beheerden. De grootste massa stukken berustte bij de secretarie, een bureau dat in iedere kamer, hoe klein ook, bestond.
De archieven van de verschillende kamers bevatten niet alleen stukken van de Compagniesadministratie in de Republiek. Alle kamers konden ook rekenen op een gestage stroom papier uit het octrooigebied. Ieder jaar arriveerden met de retourschepen journalen, missiven, resoluties, dagregisters, monsterrollen en andere stukken van de gouverneur-generaal en raden in Batavia en van de andere vestigingen in Azië en aan Kaap de Goede Hoop. De Heren Zeventien verwachtten van de gouverneur-generaal en raden dat zij alle voor de bewindhebbers belangrijke stukken lieten kopiëren en in zesvoud naar patria stuurden, voor iedere kamer een exemplaar. Het kopieerwerk stapelde zich in de generale secretarie in Batavia echter zo op, dat nooit alle kamers konden worden voorzien. Dat leidde tot een aanhoudende reeks van klachten van de Heren Zeventien aan het adres van de gouverneur-generaal en raden, overigens zonder effect. In de praktijk konden alleen de kamers Amsterdam en Zeeland rekenen op een regelmatige toezending VOC, inv. nrs. 312-344, kopieboek van uitgaande brieven [...] van de Heren XVII en de kamer Amsterdam aan de kantoren in Indië. Zie VOC, inv. nr. 741, kopie-resoluties van gouverneur-generaal en raden, met name van 5 en 8 juni 1725.
Van de zes kamers van de VOC beheerde de kamer Amsterdam zonder twijfel het grootste archief. Dit kwam in de eerste plaats door de omvang van het Amsterdamse Compagniesbedrijf. Volgens het octrooi nam de kamer Amsterdam immers de helft van alle activiteiten op zich. Verder hing de omvang van het archief ook samen met de bestuursinrichting van de Compagnie. De Heren Zeventien bezaten geen eigen ambtelijk apparaat, maar maakten gebruik van de administratie van de voorzittende kamer. Drie kwart van de tijd was dit Amsterdam, de resterende tijd Zeeland. Voorts was de advocaat van de Compagnie niet alleen in dienst van de Heren Zeventien, maar ook van de kamer Amsterdam. Zijn zetel was in Amsterdam. In de praktijk betekende dit alles dat in het archief van de kamer Amsterdam zich ook de meeste archiefstukken van de Heren Zeventien bevonden. Brieven gericht aan de Heren Zeventien werden bijvoorbeeld in dezelfde band gebonden als die aan de bewindhebbers van de kamer Amsterdam. Gedurende enkele jaren hield men ook een gemeenschappelijk kopieboek van uitgaande brieven bij.
Tekening van het Oostindisch Huis te Hoorn door Cornelis Pronk, 1727 (Collectie Westfries Museum te Hoorn):
Bladzijde uit de inventaris van documenten uit Indië naar de kamer Zeeland gestuurd, 1688-1703 (ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 13863):
Het archief van de kamer Amsterdam werd op verschillende plaatsen in de stad gevormd en bewaard. De belangrijkste plek was het schrijf- of klerkenkantoor in het Oostindisch Huis aan de Oude Hoogstraat. Het oudste bekende reglement voor de klerken op het schrijfkantoor dateert van 1666 Pieter van Dam, Beschryvinge van de Oostindische Compagnie eerste boek, deel I. F.W. Stapel ed. Rijks geschiedkundige publicatiën, grote serie 63 ('s-Gravenhage 1927) 395. VOC, inv. nr. 360, instructies van de kamer Amsterdam voor haar ambtenaren; VOC, inv. nr. 7229, kopie-reglement voor de klerken op het schrijfkantoor van de kamer Amsterdam d.d. 1763 april 25.
Tot de dagelijks terugkerende activiteiten op het schrijfkantoor, zoals is beschreven in enkele bewaard gebleven aantekeningen uit de achttiende eeuw, behoorde onder andere het bijwerken van de kopieboeken van uitgaande brieven van de kamer Amsterdam aan de andere kamers, de resolutieboeken van de kamer, de kopie-resolutieboeken van de Heren Zeventien, de indices op de resoluties en de uitgaande brieven van de Heren Zeventien, en de indices op de resoluties van de kamer. Dit is slechts een willekeurige greep. Zeer drukke dagen kenden de klerken op het schrijfkantoor in maart en september, wanneer de vergaderingen van de Heren Zeventien plaatsvonden, en in juni of juli, wanneer het Haags Besogne bijeenkwam. Voor de bijeenkomsten van dit laatste college droegen de klerken er zorg voor dat de bewindhebbers van alle kamers over de vergaderstukken beschikten en dat na afloop stukken zoals de verbalen van het Haags Besogne en de kopieboeken van uitgaande brieven aan de gouverneur-generaal en raden aan de kamers werden gezonden VOC, inv. nr. 7230, concept-aantekeningen betreffende de werkzaamheden van de klerken op het schrijfkantoor van de kamer Amsterdam.
Door alle werkzaamheden nam het archief van de kamer Amsterdam snel in omvang toe, te meer daar ieder jaar ook nog een flinke hoeveelheid archiefstukken uit het octrooigebied met de retourschepen arriveerde. Met name het uitdijende aantal van deze zogenoemde 'overgekomen brieven en papieren' begon in de loop der tijd de bewindhebbers van de kamer Amsterdam zorgen te baren. In 1695 besloten zij een charterkamer in te richten, aangezien '... de boeken en papieren, van tijt tot tijt, uyt Indien overgekoemen, tot sodanige quantiteyt bereyts waeren gegroeyt, en 't welck alle jaaren nogh meerder stont toe te neemen ...' VOC, inv. nr. 244, resoluties van de kamer Amsterdam.
In deze jaren toog ook Pieter van Dam aan het werk. Hij kreeg in 1693 van de Heren Zeventien de opdracht een beschrijving te maken van de VOC, op basis van de archiefstukken. Het is niet duidelijk of de werkzaamheden van Pieter van Dam een rol hebben gespeeld bij de aanstelling van de eerste bibliothecaris van de charterkamer, in 1699. Gezien de jaartallen zou men het wel vermoeden.
Deze bibliothecaris, Pieter van Rijn genaamd, kreeg als taak de charters en papieren van de Compagnie te beheren en te inventariseren VOC, inv. nr. 245, resoluties van de kamer Amsterdam. VOC, inv. nr. 129, kopie-resoluties van de Heren XVII; VOC, inv. nr. 259, resoluties van de kamer Amsterdam. VOC, inv. nr. 131, kopie-resoluties van de Heren XVII; VOC, inv. nr. 269, resoluties van de kamer Amsterdam. VOC, inv. nr. 287, resoluties van de kamer Amsterdam. VOC, inv. nr. 294, resoluties van de kamer Amsterdam.
Behalve door de klerken op het schrijfkantoor in het Oostindisch Huis werden ook door andere VOC-beambten stukken ontvangen en geschreven. Zo maakte de opperboekhouder van de kamer Amsterdam, geassisteerd door klerken, rekeningen en balansen op en hield hij onder andere journalen, memorialen, grootboeken en aandelenregisters bij. Daarnaast had de kamer Amsterdam op het soldijkantoor boekhouders in dienst, die de scheepssoldijboeken bijwerkten. Boekhouders legden overigens bij hun indiensttreding een speciale eed af; zij zwoeren niemand inzage te verlenen in hun boeken en papieren, tenzij zij hiervoor toestemming kregen van de bewindhebbers. Op uitdrukkelijk verzoek van de boekhouders zelf werd het hen echter wel toegestaan extracten uit papieren te verstrekken zolang dat niet ten nadele van de VOC was Van Dam, Beschryvinge eerste boek, deel I, 371-388, 412, 413. Ibidem, 394.
Het archief dat aldus werd gevormd, werd niet alleen in de charterkamer aan de Oude Hoogstraat bewaard. Waarschijnlijk bevonden zich ook papieren van de kamer Amsterdam in het Zeemagazijn of Oostindisch Buitenhuis op Oostenburg. Rondom dit grote magazijn lagen immers de meeste werven, pakhuizen en andere gebouwen van de VOC J.C. Overvoorde en P. de Roo de la Faille ed., De gebouwen van de Oost-Indische Compagnie en van de West-Indische Compagnie in Nederland (Utrecht 1928) 44. Volgens Overvoorde had de berging van een deel van de VOC-archieven in het Oostindisch Buitenhuis als bezwaar dat de afstand naar het vergaderlokaal aan de Hoogstraat te groot was.
In het bedrijf nam de kaartenmaker een speciale positie in. Hij voorzag niet alleen de schepen van de kamer Amsterdam van kaarten en stuurmansgereedschappen, maar ook die van de andere kamers. Alleen de kamer Zeeland liet zelf ook wel kaarten vervaardigen. De kaarten werden samengesteld op basis van de scheepsjournalen die werden meegevoerd door de retourschepen. Bij aankomst van deze schepen was de kaartenmaker gerechtigd de journalen op te eisen. Journalen en kaarten werden in een speciale ruimte in het Oostindisch Huis bewaard, waar zij regelmatig door de kaartenmaker geïnventariseerd moesten worden VOC, inv. nr. 360, instructies van de kamer Amsterdam voor haar ambtenaren; Van Dam, Beschryvinge eerste boek, deel I, 402-404.; G. Schilder, 'Het cartografisch bedrijf van de VOC' in: Patrick van Mil en Mieke Scharloo ed., De VOC in de kaart gekeken: cartografie en navigatie van de Verenigde Oostindische Compagnie, 1602-1799 ('s-Gravenhage 1988). Zie verder hoofdstuk 5.
De situatie in de kamer Zeeland stak vrij gunstig af tegen die in Amsterdam. Zo kende Zeeland een commissie voor de charterkamer, die toezicht uitoefende op het beheer van het archief door de chartermeester. De eerste vermelding van een chartermeester dateert van 1737. In dat jaar werd een instructie voor de chartermeester Thomas Cunnegam (of Cunningham) 't Hooft opgesteld In 1737 werd de bewindhebber Radermacher tot een van de commissarissen benoemd. In zijn persoonlijk archief is een aantal stukken betreffende deze commissie voor de charterkamer bewaard gebleven. Archief Radermacher, inv. nrs. 190 en 354.
Een andere bepaling in de instructie voor de chartermeester luidde dat alle kisten met brieven en papieren die jaarlijks met de retourschepen uit Indië werden gebracht door de chartermeester geopend en de inhoud door hem geregistreerd moest worden. Daarna moesten de papieren voor dagelijks gebruik worden neergelegd in de charterkastjes van de vergaderkamer van de bewindhebbers. Van deze stukken hield de chartermeester het 'generaal register van alle de Compagniesboeken die uyt India naar Patria herwaart werden gesonden' bij. Dit register is de oudste inventaris van archiefstukken van de kamer Zeeland die bewaard is gebleven. De hierin beschreven stukken lopen van 1612 tot 1794 en zijn alfabetisch ingedeeld naar aard van de stukken, zoals 'acteboeken', 'brieven en papieren ontvangen uit Indië', 'cassaboeken' enzovoort VOC, inv. nrs. 13862-13865 en 14924-14926, (kopie-)inventarissen van stukken in het archief van de kamer Zeeland, 1612-1794.
Over de archiefzorg in de kamers Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen is veel minder bekend. Gemiddeld hadden de kleine kamers niet meer dan twintig ambtenaren in dienst J.E. Heeres, 'De Oost Indische Compagnie' in: Encyclopaedie van Nederlandsch-Indië I (2e druk; 's-Gravenhage en Leiden 1917) 505. Archief van de Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen (hierna: Archief Aziatische Raad), inv. nr. 87, 20 december 1800. De lijsten van archieven van de kamer Hoorn werden op 29 februari 1796 opgemaakt. Zie VOC, inv. nr. 14927. 'Register van de klerk Valensis van alle de boeken, charters, missiven, documenten enz. welke voorhanden zijn geweest bij het kantoor der voormalige Oostindische Compagnie ter Kamer Delft ...'[c. 1802]; VOC, inv. nr. 14928. Overvoorde en De Roo de la Faille ed., Gebouwen, 98; Roelof van Gelder en Lodewijk Wagenaar, Sporen van de Compagnie. De VOC in Nederland(Amsterdam 1988) 111.
In 1795 kreeg de VOC een nieuwe directie. De bezittingen van de Compagnie gingen met haar schulden èn haar archieven aan de staat over. Op last van de Staten-Generaal werden alle papieren van de VOC die zich in Amsterdam bevonden op 30 januari 1796 overgegeven aan het Comité tot de zaken van de Oost-Indische handel en bezittingen, kortweg het Oostindisch Comité genaamd.
Het Oostindisch Comité nam het beheer van de VOC-archievenserieus op. Door toedoen van B.F. van Liebeherr, een van de leden van het Comité, werden al vrij snel de 'secrete' papieren uit het voormalige VOC-logement in Den Haag naar Amsterdam overgebracht Archief van het Comité tot de zaken van de Oost-Indische handel en bezittingen (hierna: Archief Oostindisch Comité), inv. nr. 11, resoluties comité, 11 april 1796; Idem, inv. nr. 139a, notulen van het departement van huishoudelijk bestuur in Indië en Kaap de Goede Hoop, 26 april 1796. Archief Oostindisch Comité, inv. nr. 11, resoluties Comité, 31 maart 1796; Idem, inv. nr. 154, notulen departement commercie en equipage, 31 maart 1796. Archief Oostindisch Comité, inv. nr. 11, resoluties Comité, 14 april en 9 mei 1796; Idem, inv. nr. 12, resoluties Comité, 4 juli 1797. Volgens Overvoorde en De Roo de la Faille ed., Gebouwen, 44, werden meer dan duizend kisten met archiefstukken van de VOC hier geborgen.
Het Oostindisch Comité werd in 1800 opgevolgd door de Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen, of Aziatische Raad. Het streven van de Raad was zijn bestuur zoveel mogelijk in Amsterdam te concentreren. De kamers buiten Amsterdam werden sindsdien buitencomptoiren (-kantoren) genoemd. In 1802 werden de buitenkantoren Hoorn, Enkhuizen en Delft opgeheven; alleen de lopende zaken - meest soldijaanspraken - werden hier nog afgehandeld. De kantoren Rotterdam en Middelburg bleven bestaan.
Ten aanzien van de archieven van de voormalige VOC was het beleid van de Aziatische Raad erop gericht zoveel mogelijk papieren naar de 'generale charterkamer' in het Oostindisch Binnenhuis in Amsterdam te laten overbrengen. Dit gold voor papieren die zich nog op de buitenkantoren of elders in Amsterdam bevonden. De secretarissen of opperboekhouders van de buitenkantoren werd verzocht om binnen drie maanden registers van bij hen berustende VOC-archivalia aan de chartermeester van de Aziatische Raad op te sturen Archief Aziatische Raad, inv. nr. 28, resoluties, 18 september 1800. Archief Aziatische Raad, inv. nr. 87, missiven van de buitenkantoren, 20 december 1800; Idem, inv. nr. 34, resoluties, 29 augustus en 18 september 1804. VOC, inv. nr. 14928, inventaris van de klerk Vallensis.
Nergens blijkt dat bij die gelegenheid archiefstukken zijn overgedragen. Dat gebeurde pas in 1804, toen de Aziatische Raad de buitenkantoren aanschreef om vóór 1 november van dat jaar hun soldijboeken naar Amsterdam op te sturen, waar een centraal soldijkantoor gevestigd zou worden Archief Aziatische Raad, inv. nr. 34, resoluties, 25 september 1804. Idem , resoluties, 25 oktober en 23 november 1804; Idem, inv. nr. 35, resoluties, 18 januari en 5 maart 1805. VOC, inv. nr. 14928, inventaris van de klerk Vallensis.
Een deel van het Delftse archief was reeds in 1803 naar Rotterdam gezonden. De rest volgde enige jaren later, toen in 1807 het Oostindisch Binnenhuis in Delft werd afgestaan aan het geneeskundig bestuur over de Armee. Dit betekende dat er een oplossing moest worden gezocht voor de aanmerkelijke hoeveelheid boeken en papieren ter plaatse. Het ministerie van koophandel en koloniën gelastte hierop de opperboekhouder Smits van het kantoor in Rotterdam om de charters en papieren die in het Oostindisch Binnenhuis in Delft berustten naar Rotterdam over te brengen. Smits stelde zelf als alternatief voor ingeval de nieuwe eigenaren in Delft geen gebruik wilden maken van de charterkamer, deze eenvoudigweg te sluiten om zo de transportkosten te besparen. De Aziatische Raad nam dit idee niet van hem over Archief van het ministerie van Koophandel en Koloniën (hierna: Archief min. K. & K.), inv. nr. 35, net-verbaal van de chef der Eerste Divisie van het ministerie, 12 februari 1807.
In de reeds genoemde Delftse inventaris van de hand van de klerk Vallenis staat precies aangetekend welke stukken op 3 maart 1807 in Rotterdam arriveerden. Dit blijkt het grootste deel van het archief van de kamer Delft te zijn. In Rotterdam werden de stukken op drie plaatsen geborgen: in de zogenoemde Delftse kamer, in de grote charterkamer en op de foeliezolder.
Het voormalige kantoor Hoorn bleef tot 1809 in zijn oude gebouw gehuisvest. In dat jaar moest men plaats maken voor de raad en rentmeester-generaal van de domeinen in Noord-Holland. Bij deze gelegenheid droeg De Blocquery een deel van de boeken en papieren van de oude kamer Hoorn aan de Aziatische Raad over, namelijk die van het commerciekantoor Archief van het ministerie van Marine en Koloniën (hierna: Archief min. M. & K.), inv. nr. 72, verbaal 29 en 31 maart 1809.
In Amsterdam werden de stukken uit Hoorn en Enkhuizen in het pakhuis Batavia (op Rapenburg) geplaatst. De overige VOC-stukken berustten in die tijd in de charterkamer van het Oostindisch Binnenhuis, in het Oostindisch Buitenhuis en in het magazijn de Oude Werf VOC, inv. nrs. 14929 en 14930, Inventaris van de koloniale archieven berustende bij het departement van Marine en Koloniën te Amsterdam.
Een verhaal apart vormen de lotgevallen van het archief van de kamer Zeeland. Ook het kantoor Middelburg werd in 1800 gevraagd om registers op te sturen van de daar berustende VOC-archivalia en in 1804 om de soldijboeken over te dragen. Het kantoor voldeed aan geen van beide verzoeken. Wel werd in 1804 een aantal door de Aziatische Raad gevraagde registers, charters en 'papieren tot de negotiatien' overgeleverd Archief Aziatische Raad, inv. nr. 34, resoluties, 4 oktober 1804. Archief min. M. & K., inv. nr. 110, minuutverbaal van de chef der 7e, later 4e divisie van het ministerie, 11 maart 1809.
Ondanks herhaald aandringen van de zijde van Amsterdam, bleef Middelburg volharden in zijn weigering het oude VOC-archief over te dragen. Pas in 1851 zwichtte Middelburg uiteindelijk. In deze touwtrekkerij speelde de ambtenaar P. Pous een bepalende rol. In 1797 was hij door het Oostindisch Comité aangesteld als substituut-secretaris. Ruim een halve eeuw bleven de papieren van de Compagnie onder zijn hoede. Hij waakte erover alsof het zijn eigen kinderen waren. Een voorbeeld van Pous' toewijding is zijn actie, in 1809, om het archief uit handen van de Engelsen te houden.
Het verhaal begint in 1809 met de bezetting door de Engelsen van het eiland Walcheren, waarbij beslag werd gelegd op het Oostindisch Huis en de zich daar bevindende papieren. De commissaris-directeur Lambrechtsen werd door twee Engelse prijscommissarissen benaderd met de vraag '... of ik genegen zou zijn van hen te koopen alle de boeken, charters en papieren die zig op het Oostindisch Huis bevinden, in de onderstelling dat het Engelse gouvernement dezelve nutteloos oordeelde voor dienst van de Engelse Oostindische Compagnie en zulks alzoo zij voor hadden een ander gebruik te maken van het huis, dan dusver was ...' Archief min. M. & K., inv. nr. 111, minuutverbaal van de chef der 7e, later 4e divisie, 30 september 1809, nr. 249. Archief min. M. & K., inv. nr. 65, minuutverbaal van de minister, 17 oktober 1809. Archief van het ministerie van Koloniën (hierna: Archief min. Kol.), inv. nr. 57, verbaal 9 december 1850, litt. A, nr. 5. M.A.P. Meilink-Roelofsz, Van geheim tot openbaar. Een historiografische verkenning (Leiden 1970) 12. M.A.P. Meilink-Roelofsz, Van geheim tot openbaar. Een historiografische verkenning (Leiden 1970) 12.
De Engelsen vertrokken in december van het jaar 1809; in mei 1810 kwamen de Fransen. Pous leidde in hoogst eigen persoon keizer Napoleon rond op het eiland Walcheren, waarbij hij ook het Oostindisch Huis liet zien: '... hij kwam toen ook op de charterkamer in welk groot en schoon locaal hij dadelijk zin had niet om de daar aanwezige boeken, maar om er een ziekenzaal van te maken ...'. Pous raadde het hem af omdat de charterkamer op de derde verdieping was gelegen en bovendien in de winter zo koud was. Het gevaar leek geweken totdat in januari 1814 zesduizend Franse militairen zich op Walcheren terugtrokken en zij uit geldgebrek het archief als scheurpapier wilde verkopen. Volgens Pous is er inderdaad veel door de Fransen vernietigd en verkocht Archief min. Kol., inv. nr. 57, verbaal 9 december 1850, nr. 5; Idem, inv. nr. 841, verbaal 28 mei 1831, nr. 17.
Niet alleen de Zeeuwse archieven, maar ook die in Amsterdam hadden onder de Fransen te lijden. Het was de wens van Napoleon een centraal depot te stichten voor alle archieven van de door hem bezette landen. Dit zogenoemde ijzeren paleis zou in Parijs op het Champ de Mars worden gebouwd.
In juni 1811 arriveerde in Parijs de eerste en, wat later zou blijken, enige lading koloniale archiefstukken uit Amsterdam Buiten beschouwing blijft hier de verzameling kaarten, die sedert 1806 in het depot-generaal van oorlog berustten en die in 1810 grotendeels naar het Franse Depot de la Marine werden overgebracht. Zie hoofdstuk 5. Archief min. K. & K., inv. nr. 216; bevat onder andere een nota uit het jaar 1811 van de heer Dozy, chef van de derde divisie van het ministerie van koophandel en koloniën en toekomstig chef van de Hollandse divisie bij het ministerie van marine en koloniën in Parijs, over de wenselijkheid om de koloniale archieven naar Parijs te verplaatsen. Hierbij voegde hij een lijst van stukken betreffende de Oost die zich op dat moment in Nederland bevonden en daar ook zouden blijven. Deze lijst somt in totaal 8372 delen op; niet meegerekend zijn 7028 delen 'betreffende vestigingen'. Op een andere lijst gaf hij aan welke stukken reeds voor Parijs waren verpakt. Dit betreft de genoemde 21 kisten. Archief van de Hollandse divisie bij het ministerie van Marine en Koloniën te Parijs, inv. nr. 6. Archief min. Kol., inv. nr. 111, verbaal 2 september 1815, nr. 1252. Bevat een overzicht van de daadwerkelijk in 1811 in Parijs gearriveerde stukken.
In 1812 werd een tweede operatie gepland. Hierbij betrof het heel wat meer stukken. Het Franse rijksarchief zond één van zijn ambtenaren naar Nederland, Tourlet genaamd, die de opdracht kreeg de meest interessante stukken uit de Nederlandse archieven te selecteren en naar Parijs te zenden. Voor de koloniale archieven werd hij te woord gestaan door Vollenhoven, die toen 'chef der divisie tot de liquidatie der zaken van de
koloniën' was. Op 2 juni 1812 nam Tourlet afscheid van Vollenhoven, na een verklaring te hebben getekend welke archiefstukken van het oude ministerie van marine en koloniën naar Parijs moesten worden overgebracht. In totaal ging het om 3955 delen betreffende de Oost. Deze stukken zijn niet verder gekomen dan het archiefmagazijn op de Turfgracht bij de Joodse synagoge in Amsterdam. Het transport naar Parijs vond nooit plaats Archief van de Hollandse divisie bij het ministerie van Marine en Koloniën te Parijs, inv. nr. 6; Archief van de generale intendance voor de Financiën en der Publieke schatkist, inv. nr. 955, minuut-notulen, 17 april 1812; Idem, inv. nr. 1032, brief van de transporteur Bruynseraede, 23 november 1813; Archief van het Algemeen Rijksarchief (hierna: Archief ARA), inv. nr. 3, nrs. 270, 271, 274, 274a en 295; nr. 274a geeft een overzicht van de stukken die volgens Tourlet naar Parijs zouden moeten worden getransporteerd.
In 1813 herwon Nederland zijn onafhankelijkheid. Koning Willem I besloot kolonel M.J. de Man, de voormalige onderdirecteur van het depot-generaal van oorlog, te belasten met het terugbrengen van de Nederlandse archieven uit Parijs. De Man zorgde er voor dat in de winter van 1815/1816 twee kisten met archiefstukken afkomstig van het departement van koophandel en koloniën naar Nederland werden teruggebracht. Zoals gezegd bevatten deze kisten waarschijnlijk nauwelijks of geen VOC-stukken, afgezien van enige kaarten Archief ARA, inv. nr. 4, nr. 37; Archief min. Kol., inv. nr. 119, verbaal 16 februari 1816, nr. 966; Archief van het ministerie van Buitenlandse Zaken, Legatie Frankrijk, inv. nr. 80: bevat een lijst van de teruggebrachte stukken en een catalogus van de kaarten die zich in 1810 in Nederland bevonden en waarvan een deel naar Parijs werd overgebracht.
In de zomer van 1816 werden op last van de directeur-generaal van het departement van koophandel en koloniën, J. Goldberg, de uit Parijs teruggehaalde stukken samen met andere charters, boeken en papieren van het departement overgebracht naar de charterkamer op het Binnenhof in Den Haag. In 1815 droeg het depot in Amsterdam achttien kisten met archivalia, onder andere resoluties van de Heren Zeventien en de kamer Amsterdam, over aan het departement. Ook deze stukken werden in de charterkamer op het Binnenhof bewaard. Van de daar aanwezige stukken werd een inventaris opgemaakt, waaruit blijkt dat het voornamelijk stukken uit de laatste periode van de achttiende eeuw betrof Collectie Goldberg, inv. nr. 124: bevat onder andere een 'inventaris der charters, boeken en papieren toebehoorende aan het Departement van Koophandel en Koloniën, welke in de charterkamer van het zelve Departement op het Binnenhof in 's-Hage zijn overgebragt, den 28 augustus 1816'; Archief min. Kol., inv. nr. 37, verbaal 11 september 1816, nr. 5452a: bevat dezelfde inventaris.
In Amsterdam werd het VOC-archief op verschillende plaatsen bewaard. Een van die plaatsen was nog steeds het Oostindisch Binnenhuis, waar de boeken en papieren van het soldijkantoor berustten. Een aanzienlijk deel van de daar opgeslagen archivalia werd in de winter van 1821/1822 door het ministerie aan de hoogste bieder verkocht. Het betrof zo'n 9500 à 10.000 banden, voornamelijk daterend van de zeventiende eeuw Archief min. Kol., inv. nr. 300, verbaal 27 november 1821, nr. 26/1; Idem, inv. nr. 302, verbaal 17 december 1821, nr. 25/1. Het ging om 28.920 kilo papier, wat volgens een aantekening van mevrouw Meilink-Roelofsz 9500 à 10.000 banden betrof.
In 1832 werd het ministerie van koloniën verzocht het Oostindisch Binnenhuis te ontruimen, aangezien dit gebouw was aangewezen als onderkomen van de administratie van de directe belastingen en accijnzen. Men vatte het plan op alle papieren van de VOC in het Westindisch Slachthuis onder te brengen. Dit pakhuis van de voormalige Westindische Compagnie was gelegen aan de IJkant in Amsterdam. Hier lagen reeds archiefstukken van de VOC. Aangezien de in het Westindisch Slachthuis berustende papieren in grote wanorde verkeerden, liet de minister eerst een inventaris vervaardigen door de klerk P.L. de Munnick, alvorens het startschot voor de verhuizing van de resterende VOC-archieven uit het Oostindisch Binnenhuis te geven. Blijkens die inventaris bevonden de papieren zich op de eerste en tweede charterzolder van het Westindisch Slachthuis VOC, inv. nr. 14931, 'Inventaris van het Oost Indische Archief berustende in het Westindische Magazijn te Amsterdam opgemaakt ingevolge resolutie van den Minister voor de Marine en Koloniën, 6 dec. 1828, litt. G&H, nr.46'.
Van meet af aan was duidelijk dat het Westindisch Slachthuis de omvangrijke VOC-archieven niet kon herbergen. In 1830 werd door de commissaris voor de koloniën, J. van der Velden, een onderzoek ingesteld welke boeken en papieren zonder bezwaar vernietigd of verkocht konden worden. De Munnick, inmiddels gepromoveerd tot magazijnmeester, zette dit onderzoek in 1832 voort. Beiden kwamen tot de conclusie dat twee derde van de aanwezige soldijboeken zonder bezwaar gemist kon worden. In eerste instantie was men van plan alleen de boeken en papieren van vóór 1750 op te ruimen, maar aangezien dit te weinig opleverde, zouden ook de 'landboeken' van na 1750 eraan moeten geloven Archief min. Kol., inv. nr. 841, 28 mei 1832, nr. 17. Bevat onder andere gedetailleerde lijsten van de aanwezige en de op te ruimen boeken en papieren van het soldijkantoor. Archief min. Kol., inv. nr. 841, verbaal 16 juni 1832, nr. 18.
Wat overbleef van het omvangrijke bestand waren de monsterrollen en de scheepssoldijboeken, ook wel uitreisboeken genaamd. Van de zogenoemde landboeken en thuisreisboeken is niets bewaard gebleven. Het is dan ook moeilijk te bepalen wat de inhoud van deze stukken was Thuisreisboeken waren waarschijnlijk een soort scheepssoldijboeken, gehouden op de retourreis naar patria. Van de landboeken is alleen bekend dat zij, althans in de kamers Amsterdam en Zeeland, per vestiging waren ingericht en dat zij onder andere testamenten, en boedelinventarissen en -rekeningen van VOC-personeel bevatten.
De criteria die men bij deze opruimingen hanteerde, waren vooral van praktische aard. In principe bewaarde men datgene wat voor nog lopende zaken van belang was, zoals de salarisadministratie die men nodig had voor het afwikkelen van salarisaanspraken. Tot de overige stukken die werden vernietigd behoorden onder andere het gehele geheime archief van de Heren Zeventien en de kamer Amsterdam en het grootste deel van de stukken van het beheer van de Compagnie in de Republiek.
Plan tot inrichting van het Oostindisch Huis te Amsterdam voor het Ministerie van Marine en Koloniën met onder de letters I, K en L de charterkamer, ca.1825 (ARA Afdeling Kaarten en Tekeningen, MTSH, inv.nr. 889):
Portret van Pieter Pous, beheerder van de archieven van de voormalige kamer Zeeland der VOC door Cornelis Kimmel (Privécollectie):
Het grootste deel van het archief van de kamer Zeeland bleef voor vernietiging gespaard, dank zij de hardnekkige weigering van de Zeeuwen, in het bijzonder van Pous, om het archief aan Amsterdam over te dragen Desalniettemin werden ook in Zeeland stukken door de administratie opgeruimd, zoals brievenboeken, dagregisters, resoluties en verbalen uit Batavia. Archief min. Kol., inv. nr. 74, verbaal 27 februari 1851, nr. 13. Archief min. Kol., inv. nr. 49, verbaal 2 november 1850, litt. A, nr. 6.
In de loop der jaren had Pous telkens andere beletsels tegen overdracht naar voren gebracht wanneer Amsterdam liet weten het Middelburgse archief te willen ontvangen. Zo schreef Pous in 1830 dat zijn hoofd op dat moment niet stond naar het overbrengen van de papieren, in een tijd '... waarin ik in ons eiland zelfs reeds aan de overzijde de vlag van oproer en ondankbaarheid kan zien wapperen ...'. Hierbij beriep hij zich op de wensen van de gewone man: 'Want om dat alles in massa in te laden, daartoe zoude ik tenminste in dezen tijd ongaarne de hand leenen; de gemeene man toch, en deze classe is het, die zoo hier als elders de meeste onrust kan veroorzaken, is aan den ouden naam van de Oost Ind.Compagnie nog te veel verbonden, om niet met droefheid te zullen aanzien, dat men de Compagnies boeken en papieren, voor welke het, als het ware, nog een heiligen eerbied koestert, in massa vervoerde ...' Archief min. Kol., inv. nr. 841, verbaal 28 mei 1832, nr. 17. Archief min. Kol., inv. nr. 64, verbaal 13 januari 1851, litt. A, nr. 1. Archief min. Kol., inv. nr. 74, verbaal 27 februari 1851, nr. 13.
Het grote publiek was in die dagen volstrekt onkundig van de inhoud en waarschijnlijk zelfs van het bestaan van de VOC-archieven. Dit lag voor de hand aangezien op het departement nog steeds het oude stelsel van geheimhouding werd gehanteerd, waarbij de archieven slechts dienden tot eigen voorlichting. Bezoekers werden nauwelijks tot de depots toegelaten. Dit stond in tegenstelling tot de praktijk in het rijksarchief, waar overheidsarchieven sinds 1829 beperkt openbaar waren. In die dagen was de historische belangstelling voor de VOC-archieven echter niet erg groot.
Dit veranderde in de jaren veertig van de negentiende eeuw, toen uit Indië de wetenschappelijke belangstelling voor Nederlands-Indische betrekkingen overwaaide. Men begon de historische waarde van de VOC-archieven te ontdekken en vroeg het departement om onderzoek op de archiefzolders te mogen verrichten. De grote opruimingen in de Compagniesarchieven en de wijze waarop de stukken werden beheerd,werden in die jaren bekend en wekten verontwaardiging Meilink-Roelofsz, Van geheim tot openbaar, 12-14. J. Romeyn Brodhead, Documents relative to the colonial history of the State of New-York, [1603-1678], procured in Holland, England and France I. E.B. O'Callaghan ed. (Albany 1856) xxv.
Ook de bekende antiquaar Frederik Muller, een regelmatig bezoeker van het Westindisch Slachthuis, maakte zich boos over de wijze waarop de VOC-archieven werden beheerd. Tijdens één van zijn bezoeken kwam hij het eerste aandeelhoudersregister van de VOC op een ongebruikelijke plaats tegen: 'Dit boek werd daar bij wijze van grendel gebruikt om het gedurig opengaan der deur te beletten!' Fred. Muller, 'Ervaringen in Nederlandse archieven', De Nederlandse Spectator 11 juli 1874, 225-229. J.J.F. Noordziek, Archiefwezen 1826-1852. Met eene korte opgave van den inhoud van eenige boekerijen ('s-Gravenhage 1853) 66-71.
Dat Noordziek in staat was een overzicht te geven van de inhoud van de koloniale archieven had hij geheel te danken aan één man, de juristL.C.D. van Dijk. Hij was de eerste Nederlandse academicus die voor zijn proefschrift een onderwerp uit de Nederlandse koloniale geschiedenis koos en hiervoor origineel bronnenonderzoek verrichtte L.C.D. van Dijk, Specimen Politico-juridicium Inaug, continens Historiam inquisitionis in delicta a praefectis atque officialibus in India cum orientalitum occidentali commissa (Utrecht 1847). Meilink-Roelofsz, Van geheim tot openbaar, 14-16; Archief min. Kol., inv. nr. 152, verbaal 22 januari 1852, nr. 4. Muller, 'Ervaringen', 228. Frederik Muller kan niemand anders dan Van Dijk en De Munnick hebben bedoeld.
Erg lang duurde deze situatie niet. Ondanks verzet van de minister van koloniën Ch.F. Pahud werden in 1856 de VOC-archieven aan het rijksarchief in 's-Gravenhage overgedragen. De tijd was er rijp voor. In de voorafgaande jaren was door de openbare behandeling van Indische aangelegenheden in de Tweede Kamer het publiek geattendeerd op het bestaan van de oude koloniale archieven en begon men zich hiervoor te interesseren. In deze bewustmaking speelde de Bataviase predikant W.R. van Hoëvell, oprichter van het historisch getinte Tijdschrift voor Nederlandsch-Indië, een belangrijke rol. Samen met de pas benoemde rijksarchivaris R.C. Bakhuizen van den Brink pleitte hij voor toegankelijkheid van de VOC-archieven. Het was hun stellige overtuiging dat de openbaarheid het best gewaarborgd zou zijn in de nieuwe behuizing van het rijksarchief aan het Plein in Den Haag. Bakhuizen achtte de toegankelijkheid van de op het ministerie berustende koloniale stukken namelijk volstrekt onvoldoende. Voor hem was de overdracht van de Compagniesarchieven aan het rijksarchief een soort testcase voor de openbaarheid van archieven. Zijn nieuw te ontwerpen archiefwet zou ook de overname van de nog onder de departementen berustende archieven moeten regelen Meilink-Roelofsz, Van geheim tot openbaar, 16-19; R. Fruin, De gestie van R.C. Bakhuizen van den Brink als archivaris des Rijks, 1854-1865 ('s-Gravenhage 1926) 65-78.
Van de overdracht van de VOC-papieren aan het rijksarchief, in 1856, werden enige stukken uitgezonderd. Een aantal zogenoemde dubbelen werd aan het gemeentearchief in Amsterdam in bruikleen gegeven, onder andere de resoluties van de Heren Zeventien afkomstig van de kamer Zeeland Fruin, Gestie, 76-77. Volgens Verslagen omtrent 's Rijks Oude Archieven (hierna: VROA) 16 (1893) 7 werden deze stukken op een gegeven moment weer met de Compagniesarchieven op het Rijksarchief verenigd. Archief ARA, inv. nr. 18, uitgaande brieven 1856, nr. 118. Bakhuizen van den Brink schrijft dit als reactie op het voorstel van De Munnick aan de minister van binnenlandse zaken. Archief min. Kol., inv. nr. 540, 10 september 1856, litt. A/1. Zo werd in 1862 nog een groot aantal registers opgeruimd. Zie verslag over de inventarisatie van de financiële bescheiden van de VOC op het Rijksarchief door Van Meurs: VROA 12 (1889) 6. Archief ARA, inv. nr. 64, nrs. 151, 183 en 224; VROA 7 (1884) 2.
Van de archieven van de kleine kamers was niet veel bewaard gebleven. In het oud archief van de gemeente Rotterdam en het oud archief van de gemeente Hoorn bleek zich nog wel een aantal archiefstukken van respectievelijk de kamers Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen te bevinden. Deze stukken werden in 1901 aan het rijksarchief afgestaan Archief ARA, inv. nr. 83, nr. 341; Idem, inv. nr. 113, nr. 333; VROA 24 (1901) 11-14.
Met het beschrijven en ordenen van de VOC-archieven hielden zich op het Algemeen Rijksarchief in de loop der jaren vele archivarissen bezig. Na de overdracht in 1856 werd op het rijksarchief J.K.J. de Jonge als eerste met het beheer van de VOC-archieven belast. Hij bezorgde zijn opvolgers veel werk door banden met overgekomen brieven en papieren uit Indië aan de Heren Zeventien en de kamer Amsterdam, tot het jaar 1690 uit elkaar te halen. Vanaf 1690 was het pas regel geworden inhoudsopgaven te vervaardigen op de overgekomen brieven en papieren. Teneinde het raadplegen van de stukken van voor 1690 te vergemakkelijken, sloopte De Jonge alle banden tot 1659 en de banden uit de Westerkwartieren van 1660 tot 1690. Vervolgens herordende hij de gelichte stukken per vestiging, waardoor de herkomst en het onderlinge verband van de stukken niet meer te onderkennen waren. Rond de eeuwwisseling werd dit werk door J.E. Heeres en H.T. Colenbrander ongedaan gemaakt VROA 12 (1889) 4-5; VROA 21 (1898) 6.
De eerste inventaris werd in de jaren zeventig van de negentiende eeuw vervaardigd door de oud-marineofficier P.A. Leupe. Een inventaris mag men deze eigenlijk niet noemen. Het was meer een catalogus van stukken uit niet alleen de VOC-archieven, maar ook uit andere Oostindische archieven. De stukken werden willekeurig gerangschikt naar onderwerp. Zo stelde Leupe uit archiefstukken van de kamer Amsterdam en van de Staten-Generaal een verzameling journalen samen, bestaande uit beschrijvingen van ontdekkingstochten, scheepsjournalen, instructies enzovoort VOC, inv. nr. 14932, catalogus van losse stukken, bijeengebracht uit de Oostindische archieven door Leupe, ca. 1875. VROA 14 (1891) 7; VROA 17 (1894) 6.
Na Leupe bewerkten Heeres en P.A.N.S. van Meurs tegelijkertijd de VOC-archieven. Van Meurs hield zich bezig met het beschrijven van de personeelsadministratie van de Compagnie. Hij maakte een overzicht van de series scheepssoldijboeken, die in 1884 met de overdracht van papieren uit het depot van het ministerie van koloniën in Amsterdam behoorlijk waren uitgebreid. Van Meurs maakte tevens een uitgebreide beschrijving van de aard en inrichting van de scheepssoldijboeken VROA 11 (1888) 11; VROA 12 (1889) 5-6. Het overzicht bevindt zich in VOC, inv.nr. 14933.
In de jaren tachtig nam Heeres de bewerking van het grootste deel van de VOC-archieven op zich. Van duidelijk afgebakende VOC-archieven was in feite geen sprake, omdat de stukken vermengd waren geraakt met andere koloniale archiefbestanden. Heeres begon zijn inventarisatiewerkzaamheden met het afsplitsen van stukken van particuliere herkomst van de eigenlijke archiefstukken van de VOC. Vervolgens beschreef hij eerst de archieven van de zogenoemde voorcompagnieën, waarna hij de inventarisatie van de VOC-archieven aanvatte. Bij de afbakening van het archief nam hij 1602, het oprichtingsjaar van de VOC, als begindatum en 1795, het jaar waarin het bestuur in staatshanden overging, als einddatum. In 1891 rondde hij de voorlopige inventarisatie van het archief van de kamer Amsterdam af en twee jaren later die van de kamer Zeeland. Van beide archieven had hij met name de overgekomen brieven en papieren beschreven. Tijdens de definitieve bewerking van de archiefstukken die bij de secretarie van de kamer Amsterdam hadden berust, werd Heeres in 1897 benoemd tot hoogleraar bij de Indische Instelling in Delft.
Zijn taak werd overgenomen door H.T. Colenbrander, die de inventarisatie van het secretarie-archief van de kamer Amsterdam voltooide. In de categorie ingekomen stukken uit Indië bracht Colenbrander een cesuur aan tussen de stukken van vóór en na 1614. De stukken van vóór 1614 werden per scheepstocht gerangschikt, identiek aan de wijze van inventarisatie van de archieven van de voorcompagnieën door Heeres. De stukken van na 1614, toen er een meer permanent centraal Indisch bestuur ontstond en de kamers in de Republiek op een meer gestage papierstroom uit Batavia kon rekenen, werden chronologisch geordend VROA 21 (1898) 5-6.
Vervolgens bewerkte Colenbrander het archief van de kamer Zeeland. Allereerst ordende hij de ingekomen stukken per factorij en niet per jaar, zoals bij de kamer Amsterdam. Verder beschreef Colenbrander de stukken afkomstig van de drie departementen van de kamer Zeeland: die van de equipage, van de koopmanschappen en van de thesaurie. Een beschrijving van de financiële stukken ontbrak vooralsnog in deze inventaris.
In de jaren 1898-1902 voerden Colenbrander en de toenmalige rijksarchivaris Th.H.F. van Riemsdijk zeer regelmatig schriftelijk overleg over de wijze waarop de VOC-archieven moesten worden geïnventariseerd. Beiden waren van mening dat de inventaris zoveel mogelijk een afspiegeling moest vormen van de inrichting van het bestuur van de VOC, maar dat er te weinig archiefstukken bewaard waren gebleven om hieraan recht te kunnen doen. Het streven bleef, geheel in de geest van Heeres, archiefstukken zoveel mogelijk naar hun plaats van herkomst terug te brengen en stukken die niet in de VOC-archieven thuishoorden eruit te verwijderen. Zo werden stukken afkomstig uit de sinds 1856 willekeurig gevormde collecties van de Oostindische afdeling van de koloniale archieven, die niet tot de eigenlijke VOC-archieven behoorden, door Colenbrander herleid tot archieven van bijzondere VOC-commissies Zoals de Hollands-Zeeuwse Staatscommissie van 1790 en het Commité van de Provisionele Representanten van het Volk van Holland tot de zaken van de Oostindische Compagnie van 1795. Deze archieven zijn beschreven in de Inventaris van de Gewestelijke Besturen Bataafs-Franse tijd, 1795-1807, en hiermee samenhangende commissies, 1782-1802 III ('s-Gravenhage z.d.) 545-609. VROA 24 (1901) 8-10.
Tekening uit het reisjournaal van het schip Gelderland, ca.1602 (ARA Eerste Afdeling, Voorcompagnieën, inv.nr. 135):
Mevr. M.A.P. Meilink-Roelofsz (r) met de minister van C.R.M. dr. M.A.M. Klompé in het depot van het Algemeen Rijksarchief aan het Bleyenburg, 1970
(Privécollectie):
In 1902 werd de commissie van advies voor 's-Rijks Geschiedkundige Publicatiën ingesteld, waarvan Colenbrander secretaris werd. J. de Hullu nam de beschrijving en de ordening van de financiële registers van de VOC van Colenbrander over. In 1905 bracht De Hullu in de inventarissen van Colenbrander een doorlopende nummering aan, de zogenoemde K.A.-nummering Deze K.A.(Koloniaal Archief)-nummering is tot de recente herinventarisatie en hernummering in gebruik gebleven.
Daarna werd het stil rondom de VOC-archieven. De archieven van de voorcompagnieën en van de zes kamers waren in die tijd allemaal voorzien van een inventaris in manuscriptvorm. Als wij enige werkzaamheden die R. Bijlsma verrichtte aan het archief van de kamer Amsterdam buiten beschouwing laten, was het pas mevrouw M.A.P. Meilink-Roelofsz die in 1937 de stilte verbrak. Zij werd belast met een nieuwe inventarisatie van het archief van de kamer Zeeland. Doordat bij de verhuizing van het rijksarchief van het Plein naar het Bleijenburg in 1901 de VOC-archieven niet volgens de inventaris van Heeres en Colenbrander waren genummerd, was de raadpleging van met name het Zeeuwse archief aan de hand van de bestaande inventaris zeer moeilijk geworden. Herinventarisatie was hierdoor gewenst. De meeste arbeid verrichtte mevrouw Meilink-Roelofsz aan de beschrijving van de series ingekomen stukken van de kantoren in Indië in het archief van de kamer Zeeland. Daarnaast bewerkte zij de manuscript-inventaris van Heeres en Colenbrander van het archief van de kamer Amsterdam, en (her)inventariseerde zij de financiële stukken en de zogenoemde losse stukken van beide kamers. In 1963 waren haar inventarisatiewerkzaamheden aan de VOC-archieven afgerond. Ruim honderd jaar nadat de bescheiden naar het Algemeen Rijksarchief waren overgebracht, was een integrale inventaris op de VOC-archieven beschikbaar. Enkele jaren later kregen de archieven, op basis van de nieuwe inventaris, een doorlopende nummering. De inventaris - negen delen in typoscript - heeft de toegankelijkheid van de VOC-archieven aanzienlijk vergroot en het onderzoek naar de Nederlandse overzeese en Aziatische geschiedenis een impuls gegeven.
Een belangrijk bestanddeel van de VOC-archieven, de overgekomen brieven en papieren, werden verder ontsloten. In de kamer Amsterdam waren deze bescheiden ten tijde van de VOC al toegankelijk gemaakt met behulp van inhoudsopgaven. Deze ontbraken echter vaak in de banden van vóór 1690. Mevrouw Meilink-Roelofsz liet deze vervaardigen. Zij droeg er ook zorg voor dat de inhoudsopgaven op alle overgekomen brieven en papieren in het archief van de kamer Amsterdam werden uitgetypt en aan het publiek ter beschikking werden gesteld.
Op 1 januari 1971 verliet mevrouw Meilink-Roelofsz het Algemeen Rijksarchief, nadat zij aan de Rijksuniversiteit van Leiden het ambt van bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van de West-Europese expansie overzee had aanvaard. Hoewel zij zich ook toen intensief bleef bezighouden met de vroege Nederlands-Oostindische geschiedenis, heeft zij een boek over de organisatie van de VOC en een algemene inleiding op de inventaris van de VOC-archieven niet kunnen voltooien. Zij overleed in 1988, kort nadat de werkzaamheden aan de publikatie van haar inventaris waren aangevangen.
De rechtstitel is (nog) onbekend
Het archiefblok bevat archiefstukken onder verschillende rechtstitels verworven.
Het archiefblok bevat archiefstukken onder verschillende rechtstitels verworven.
B.J. Slot, M.C.J.C. van Hoof en F. Lequin
De structuur van de VOC-archieven volgt in grote lijnen die van de organisatie van de Compagnie in de Republiek. De archivalia van de zes VOC-kamers vormen de zes hoofdarchieven. De archieven van de kamer Amsterdam en de kamer Zeeland zijn, qua inhoud en omvang, ontegenzeggelijk de belangrijkste. In die twee kamerarchieven is het meest van de interne organisatie terug te vinden. Dat is veel minder het geval bij de archieven van de vier andere kamers, waarvan slechts enkele grotere en kleinere fragmenten aan vernietiging zijn ontkomen.
De indeling van de archieven verschilt enigszins per kamer. Oorzaken hiervan zijn de verschillen in interne organisatie van de kamers of een afwijkende wijze van archiefbeheer tijdens de VOC-periode. Daarnaast was het - met name voor de kleinere kamers - onmogelijk om aan de hand van de fragmentarische overblijfselen de oorspronkelijke structuur te reconstrueren. Het meest in het oog springende verschil is uiteraard het voorkomen van de bescheiden van de Heren Zeventien in het archief van de kamer Amsterdam.
Ruwweg volgen de hoofdbestanddelen van een kamerarchief een lijn van algemeen naar specifiek, van beleidsvoorbereiding naar implementatie. Het duidelijkst is dat te zien in de indeling van de archieven van de kamer Amsterdam en de kamer Zeeland: na de octrooien, die de grondslag van de Compagnie vormen, volgen in beide kamers de resoluties, de uitgaande stukken, de ingekomen stukken, de stukken van commissies, en de zogenoemde afzonderlijk gehouden stukken, oorspronkelijk losse stukken van de kamers; daarna komen de stukken van de uitvoerende departementen van de kamers.
Een belangrijke uitzondering op de indeling volgens de lijn beleidsvoorbereiding- implementatie is de plaats van de commissiearchieven. De commissies hadden een bij uitstek beleidsvoorbereidende taak, maar hun stukken hebben in het archief een plaats gekregen ná de resoluties en uitgaande en ingekomen stukken. De inhoudsopgave van de inventaris biedt een nuttig overzicht van de inhoud van het archief.
In de hier volgende aanwijzingen worden de nu nog bestaande hoofdbestanddelen van de archieven beschreven. Alleen bestanddelen van grote omvang of van bijzonder belang passeren hierbij de revue. De beschrijvingen behandelen in zeer kort bestek de structuur en de inhoud van de hoofdbestanddelen, geven instructies over het gebruik en signaleren nadere toegangen en hulpmiddelen. Het archief van de kamer Amsterdam is als uitgangspunt genomen voor de volgorde waarin de categorieën worden behandeld.
De eerste categorie wordt gevormd door de resoluties van de Heren Zeventien en van de kamers, die vooral van belang zijn voor onderzoek naar het beleid zoals dat in de Republiek werd gevormd. Het volgende onderdeel beslaat de uitgaande brievenboeken van de Heren Zeventien en de kamers: instructies naar het octrooigebied en correspondentie binnen de Republiek over het reilen en zeilen in het octrooigebied.
Daarna komt het omvangrijkste bestanddeel van het archief aan de orde: de verschillende groepen van uit het octrooigebied naar de Republiek gezonden bescheiden. Het gaat daarbij om de kopie-resoluties van gouverneur-generaal en raden, om uit verscheidene hoofdvestigingen in het octrooigebied rechtstreeks naar de Republiek gezonden missivenen bijlagen, en om de kopie-missiven aan de gouverneur-generaal en raden uit ondergeschikte vestigingen, met bijlagen (het zogenoemde Batavia's ingekomen brievenboek). Dit gedeelte is van belang voor de kennis van het beleid, de scheepvaart en de handel in het octrooigebied, en bevat kostbare gegevens over lokale toestanden en gebeurtenissen in Azië.
Vervolgens komen, voor zover bewaard, de vaak zeer fragmentarische archieven van commissies van de Heren Zeventien aan de orde. Het daaropvolgende gedeelte bevat enkele korte opmerkingen over de categorie afzonderlijk gehouden stukken van de administratie van de kamers betreffende diverse onderwerpen. Dit besluit het centrale gedeelte van de archieven van de Heren Zeventien en van de kamers Amsterdam en Zeeland. Tenslotte worden de belangrijkste bestanden van de archieven van de departementen (bureaus met speciale taken) en beambten behandeld. Hieronder vallen onder meer de voor prosopografisch onderzoek zo belangrijke stukken van het soldijkantoor, en de boekhoudkundige stukken van de kamers, die gegevens bevatten over de economische activiteit van de Compagnie in de Republiek.
Zaken die het algemeen beheer van de Compagnie betroffen, werden besproken en afgehandeld in de vergaderingen van de Heren Zeventien. Behalve een serie minuut-resoluties over de jaren 1654-1796 (inv. nrs. 24-98) zijn er drie series van in deze vergaderingen genomen resoluties bewaard gebleven: twee series in het archief van de kamer Amsterdam en de Heren Zeventien (inv. nrs. 99-145 en 146-210) en een serie in het archief van de kamer Zeeland (inv. nrs. 7343-7416). In het archief van de kamer Zeeland zijn de resoluties van de Heren Zeventien in het hoofdstuk 'ingekomen stukken uit Europa' te vinden. Het hoofdstuk 'resoluties' bevat alleen de resoluties van de kamer zelf. Deze indeling gaat voorbij aan het feit dat de Heren Zeventien gedurende twee van de acht jaren in Middelburg vergaderden en hun resoluties ter plaatse werden genoteerd en gekopieerd.
De resoluties werden opgemaakt in zes net-exemplaren, één voor elke kamer. De serie die beschreven wordt onder inv. nrs. 146-210 betreft dergelijke net-exemplaren, gezien het opschrift 'originele resoluties' op de rugzijde van de banden, en het voorkomen van de handtekeningen van de gecommitteerden achter iedere laatste vergaderdag. In de beginperiode is de inhoud van verzonden of ontvangen brieven en andere stukken vaak in de tekst opgenomen. Later vindt men zulke stukken steeds meer als bijlagen bijgebonden. Vanaf 1673 staat in de marge van de resoluties een korte samenvatting van de inhoud, hetgeen onderzoek zeer vergemakkelijkt. De resoluties behelzen overigens alleen de resultaten van het overleg van de Heren Zeventien en de daaruit voortvloeiende besluiten. Van het verloop van de besprekingen, de discussies en meningsverschillen is weinig of niets in de resoluties terug te vinden.
De serie die in de inventaris aan de serie net-exemplaren voorafgaat (inv. nrs. 99-145), is hiernaar gekopieerd. Een voordeel van deze serie kopie-resoluties is dat al vanaf het begin korte samenvattingen van de resoluties in de marge staan. De in de net-exemplaren geïnsereerde stukken zijn ook in de kopie-resoluties overgenomen, maar dat is helaas niet altijd het geval met de meegebonden bijlagen.
In de resolutieboeken staan bovenaan iedere vergadering de namen van de zeventien gecommitteerden vermeld en tot welke kamer zij behoorden. Dan worden de agendapunten voor de bijeenkomst opgesomd, 'pointen van beschryvinge' genoemd. In de marge van ieder punt wordt verwezen naar de datum van de desbetreffende resolutie. Ook indien het slechts om het lezen van een rapport gaat, wordt de datum vermeld waarop dat is gebeurd. Omgekeerd wordt in de resoluties of in de marge vermeld om welk agendapunt het gaat.
De agendapunten moesten geruime tijd van te voren aan de kamers worden toegezonden, zodat die eventueel met aanvullingen konden komen en gelegenheid hadden een standpunt te bepalen. Belangrijke onderwerpen die niet tijdig op de agenda waren gezet en die tijdens of vlak voor de vergadering opkwamen, konden niet zomaar worden behandeld. Alleen indien zij geen uitstel duldden, mochten ze 'extraordinaris' worden behandeld. Het laatste agendapunt voorzag in het afhandelen van niet-geagendeerde 'gewone' zaken.
Het kon gebeuren dat een kamer advies over een bepaalde zaak aan de andere kamers vroeg. Waren de adviezen eensluidend dan werden die beschouwd als een door de Heren Zeventien genomen beslissing. Had een van de kamers een afwijkende mening, dan moest de zaak op de agenda van de Heren Zeventien worden opgenomen en in hun vergadering worden afgehandeld.
In de resolutieboeken kunnen zich ook resoluties van de kleine, halve Zeventien bevinden. De samenstelling varieerde van acht tot elf gecommitteerden. Beslissingen hadden dezelfde kracht als die van de volledige Heren Zeventien. Vanaf 10 augustus 1660 worden de vergaderingen van de kleine, halve Zeventien in de resolutieboeken aangeduid als vergaderingen van de Heren Zeventien. Telling van het aantal gecommitteerden geeft uitsluitsel of het al dan niet een vergadering van de kleine, halve Zeventien betreft.
In het archief van de kamer Amsterdam is een uit vier delen bestaande zakenindex op de resoluties aanwezig (inv. nrs. 221-224). Volgens een aantekening in het begin van de index zijn hierin allereerst de staande (= vaste, onveranderlijke) orders, instructies en reglementen van de Heren Zeventien opgenomen. Daarnaast verwijst de index naar veel resoluties die geen staande orders zijn maar die dienen 'eensdeels om aan te wyzen hoedanig verschyde zaaken en voorvallen zyn begrepen, behandelt en afgedaan en ten anderen om te konnen weeten en (des nodig) met gemak te vinden deeze en geene zaaken en gevallen die van opmerking zyn'. De trefwoorden lopen van Aannemen tot en met Zijde. Onder ieder trefwoord worden chronologisch alle desbetreffende resoluties opgenoemd, met een korte beschrijving van de inhoud.In het archief van de kamer Zeeland is een uit zes delen bestaand alfabetisch repertorium op de resoluties aanwezig (inv. nrs. 7417-7422). Op 22 januari 1743 werden de eerste twee delen, toen lopende tot 1742, per brief aan de bewindhebbers van de kamer aangeboden door de liquidatieboekhouder Thomas Cunningham 't Hooft. Hij had deze grotendeels eigenhandig samengesteld, niet in opdracht van de bewindhebbers maar waarschijnlijk voor eigen gebruik. Wellicht hing dit samen met zijn nevenfunctie van chartermeester. In het repertorium zijn de resoluties alfabetisch geordend naar beginletter van het onderwerp. Binnen één letter zijn de resoluties chronologisch opgenomen. Onderwerpen die met dezelfde letter beginnen staan dus door elkaar.
Naast deze grote series resoluties zijn er kleinere reeksen en losse stukken bewaard gebleven. Een paar voorbeelden zijn: in het archief van de kamer Amsterdam extract-resoluties betreffende kerkelijke zaken 1603-1671 (inv. nr. 212), minuut-secrete resoluties 1738-1794 (inv. nrs. 216-218) en secrete resoluties 1777-1794 (inv. nrs. 219-220); in het archief van de kamer Zeeland kopie-resoluties 1618-1623, 1657-1663 (inv. nrs. 7425-7427), kopie-secrete resoluties 1779-1795 (inv. nr. 7429) en extract-resoluties betreffende zaken van belang voor verschillende departementen van de kamer Zeeland 1699-1728 (inv. nrs. 7432-7433); in de kamer Hoorn kopie-secrete resoluties 1790-1795 (inv. nr. 14327).
Van de zes kamers van de VOC zijn alleen de resoluties van de kamers Amsterdam en Zeeland bewaard gebleven. Die van Amsterdam beginnen met vijf delen over de periode 1602-1629 (inv. nrs. 225-229). Daarna komt een serie over 1623-1796 (inv. nrs. 230-304). Hoewel de eerste vier delen als opschrift hebben 'Cladde vande dagelijcxse resolutien', maken zij wel deel uit van de serie. Vanaf 1707 staat in de marge van iedere resolutie een korte samenvatting van de inhoud. De resoluties van de kamer Zeeland bestrijken de periode 1601-1796 (inv. nrs. 7241-7278). Hier staan pas vanaf 1745 samenvattingen in de marge geschreven.
Naast de bovengenoemde series zijn enkele kleinere reeksen en losse stukken bewaard. Zij betreffen in het archief van de kamer Amsterdam bijvoorbeeld minuut-secrete resoluties over de jaren 1738-1794 (inv. nrs. 216-218) en secrete resoluties 1777-1794 (inv. nrs. 219-220); van de kamer Zeeland secrete resoluties 1642-1787 (inv. nr. 7279) en minuut-resoluties 1770-1776 (inv. nr. 7240); en van de kamer Hoorn secrete resoluties 1691-1794 (inv. nr. 14318).
Bladzijde uit de resoluties van de Heren XVII, 1695 (ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 111):
Bladzijde uit de inhoudsopgave van een band Overgekomen brieven en papieren, 1698 (ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 1589):
De werkwijze van de kamers blijkt duidelijk uit de resoluties. De kamers kunnen worden beschouwd als de uitvoerders van de besluiten van de Heren Zeventien. Daarnaast hadden zij ook een belangrijke beleidsvoorbereidende taak. Bij de uitvoerende werkzaamheden van de kamers werd de in het octrooi vastgelegde verdeelsleutel gehanteerd. Dit gold in principe voor alle activiteiten, zoals het bouwen en uitrusten van schepen, het versturen van goederen en contanten, en het ontvangen en veilen van handelsgoederen. De kamers moesten de besluiten van de Heren Zeventien over bijvoorbeeld de equipage en de verkopingen precies opvolgen en mochten hier op geen enkel punt van afwijken.
De bewindhebbers van de kamers vergaderden zo vaak als nodig was. Naast ordinaris vergaderingen waren er ook extraordinaris vergaderingen. Op hun bijeenkomsten bespraken de bewindhebbers de verschillende 'punten van beschrijving' voor de vergaderingen van de Heren Zeventien. De vaste commissies of departementen van de kamer werden samen met speciaal daarvoor ingestelde commissies aangewezen om de verschillende punten te onderzoeken en daarover in de voltallige vergadering te rapporteren.
Uit de resoluties blijkt een groot aantal andere werkzaamheden en verantwoordelijkheden van de bewindhebbers. Enkele voorbeelden tonen de verscheidenheid van hun activiteiten: zij lazen uit Indië overgekomen brieven; zij benoemden het personeel dat in dienst kwam van de kamer en stelden instructies voor de verschillende functies op; zij selecteerden en benoemden predikanten die naar Indië werden gezonden (de heren van het pakhuis beluisterden hiertoe een preek van de beoogde kandidaat en brachten vervolgens advies uit aan de vergadering); zij benoemden gecommitteerden naar het Haags Besogne; zij behandelden aanvragen van dienaren die naar Indië vertrokken om iemand mee te nemen; en tenslotte besloten zij over subsidieaanvragen van andere kamers.
In het archief van de kamer Amsterdam is een uit vier delen bestaande zakenindex op de resoluties aanwezig (inv. nrs. 307-310). Evenals de index op de resoluties van de Heren Zeventien bevat deze index allereerst de staande orders, instructies en reglementen van de kamer Amsterdam en daarnaast veel resoluties die eigenlijk geen staande orders zijn maar die dienen 'eensdeels om aan te wijsen hoedanig verschijde zaken en voorvallen zijn begreepen, behandelt en afgedaan en ten anderen om te konnen weten en (des nodig) met gemak te vinden deze en gene zaken en gevallen die van opmerking zijn'. Voorts zijn de namen van aangenomen personeel in de index opgenomen, met vermelding van hun traktementen, emolumenten, andere vormen van inkomsten, en huishuur. Het eerste deel, de index over 1602-1743, begint met een verwijzing naar instructies en eden voor VOC-dienaren als apothekers, boekbinders, klerken, smeden en zeilmakers. De trefwoorden in de vier delen lopen van Aalmoezenier tot en met Zijdewormen. Onder ieder trefwoord worden chronologisch alle desbetreffende resoluties opgenoemd. In het archief van de kamer Zeeland zijn vanaf 1736 alfabetische indices in de resolutieboeken aanwezig. Over de periode 1783 tot 1796 is er een aparte alfabetische index op de resoluties (zeven delen; inv. nrs. 7280-7286). Ieder deel heeft betrekking op één deel resoluties. Binnen de letters A tot en met Z zijn de resoluties waarnaar wordt verwezen niet chronologisch ingedeeld, maar in volgorde van en met verwijzing naar de pagina's waar de desbetreffende resolutie te vinden is.
Het archief van de kamer Amsterdam en de Heren Zeventien bevat een serie kopieboeken van uitgaande missiven aan de kantoren in Indië (inv. nrs. 312-344). Over het algemeen werden opdrachten aan de ondergeschikte vestigingen alleen via gouverneur-generaal en raden in Batavia verstrekt. De missiven aan de hoofden van ondergeschikte vestigingen die direct met de Republiek correspondeerden (Kaap de Goede Hoop, Perzië, Malabar, Ceylon, Coromandel, Bengalen en in sommige perioden ook China en Surat) zijn in de serie uitgaande missiven dus van minder belang. De missiven aan gouverneur-generaal en raden bevatten opdrachten en reflecties op ontvangen berichten over alle afzonderlijke vestigingen. De missiven zijn naar vestiging in hoofdstukken ingedeeld, hetgeen in de marge is aangegeven. Daarnaast zijn er ook hoofdstukken over het algemene beleid in Indië. De brievenboeken bevatten de besluiten in de Republiek betreffende de zaken in het octrooigebied, die men in de resoluties vergeefs zal zoeken. Uit deze missiven spreekt vaak een sterk verschil aan opvattingen tussen de Heren Zeventien en het bestuur in Indië. Gezien het grote gewicht van deze missiven in de administratie van de VOC zijn op deze missiven zowel in de Republiek (inv. nrs. 345-349) als in Batavia alfabetische zakenindices gemaakt.
De missiven van de kamer Amsterdam aan de vestigingen in het octrooigebied zijn tot 1642 opgenomen in de serie kopieboeken van uitgaande missiven van de Heren Zeventien. Na 1642 bestaat er een aparte serie kopieboeken van uitgaande missiven van de kamer (inv. nrs. 350-354).
In het archief van de kamer Zeeland is slechts een enkel register van missiven van de kamer naar het octrooigebied bewaard gebleven (inv. nr. 7313, over de jaren 1773-1794). Daarnaast bevat het archief van de kamer Zeeland een serie kopieboeken van uitgaande missiven aan de Heren Zeventien en aan de andere kamers. Deze serie is van groot belang voor de kennis van de onderlinge betrekkingen tussen de kamers (inv. nrs. 7290-7311).
De uit Indië overgekomen bescheiden zijn de belangrijkste bron voor de geschiedenis van de Nederlandse activiteiten in het octrooigebied. Voorts bevatten zij een schat aan gegevens betreffende de Aziatische geschiedenis.
Twee grote series van dergelijke bescheiden zijn nog aanwezig: een in het archief van de kamer Amsterdam en een tweede in het archief van de kamer Zeeland. Het verdient aanbeveling een onderzoek te beginnen in het archief van de kamer Amsterdam. Indien daar documenten ontbreken, of indien men op zoek is naar meer gegevens, dan kan het nuttig zijn om ook de serie in het archief van de Kamer Zeeland te bezien. Van vóór 1680 zijn in het archief van de kamer Zeeland geen stukken uit Azië aanwezig.
In de beginperiode van haar activiteiten in Azië bezat de Compagnie nog geen vaste vestigingen. De in die jaren uit Azië afkomstige bescheiden vormen een tamelijk toevallige verzameling van door terugkerende schepen meegenomen stukken. Dit zijn de zogenoemde 'stukken betreffende de vroegste scheepstochten', tot omstreeks 1614 (inv. nrs. 437-655). Voor de jaren 1607-1613 bestaan er daarnaast aan het begin van de hieronder genoemde serie overgekomen brieven en papieren drie bundels stukken afkomstig van de eerste vaste vestigingen (inv. nrs. 1053-1055). Vanaf 1614 bestaat er een vaste reeks van jaarlijkse verzamelingen van rapporten met bijlagen.
De structuur van de sinds 1614 uit de vestigingen overgestuurde bescheiden is tamelijk gecompliceerd. Er schijnen vijf belangrijke categorieën geweest te zijn, maar twee daarvan zijn bijna geheel verloren gegaan. Dit zijn de dagregisters van de verschillende vestigingen en de registers van de boekhouders in Indië. Dit verlies kan gedeeltelijk worden gecompenseerd uit andere bestanden: het archief van de boekhouder-generaal dat in 1863 uit Batavia naar Nederland werd overgebracht, en de gedeeltelijk gepubliceerde dagregisters van Batavia in het Indonesische staatsarchief J.A. van der Chijs e.a. ed., Dagh-register gehouden int Casteel Batavia vant passerende daer ter plaetse als over geheel Nederlandts-India (31 delen; Batavia en 's-Gravenhage 1887-1931). Bestreken wordt de periode 1624-1682, zij het met veel lacunes.
De kopie-resoluties van gouverneur-generaal en raden vormen de neerslag van de bestuursactiviteiten van het hoogste VOC-college buiten de Republiek, waarvan de bevoegdheden zich over het gehele octrooigebied uitstrekten. Evenals de resoluties van de Heren Zeventien en van de kamers geven zij voornamelijk informatie over de lopende administratieve zaken van de handel, benoemingen, regelgeving en het bestuur, en weinig over beleidsachtergronden. Slechts een enkele keer kan men er gegevens over de koloniale politiek in vinden. Voor de typisch politieke beslissingen moet de onderzoeker in de eerste plaats de hieronder genoemde uitgaande brievenboeken gebruiken.
Qua vorm zijn de Bataviase resoluties - in tegenstelling tot de resoluties van de Heren Zeventien en van de kamers - soms meer notulen: in geval van fundamentele bestuurlijke geschillen worden de standpunten van diverse facties en personen vermeld. De gewone resoluties zijn vrijwel volledig aanwezig (inv. nrs. 656-827). Tot 1636 zijn zij niet altijd in aparte series opgenomen, maar zijn zij gedeeltelijk bijgebonden in de banden van de serie overgekomen brieven en papieren. De inventaris vermeldt deze gevallen.
De enige volledige toegang op de serie kopie-resoluties zijn de chronologische inhoudsopgaven in ieder deel. Daarnaast is er een alfabetisch repertorium op 'personalia' (benoemingen en dergelijke) (inv. nrs. 828-834), en een summier en dus onvolledig alfabetisch repertorium op onderwerpen ('realia'; inv. nrs. 835-839). Dit laatste repertorium is ook in druk verschenen. Realia. Register op de generale resolutiën van het kasteel Batavia (3 delen; Batavia en 's-Gravenhage 1882-1886).
De aparte serie kopie-secrete resoluties beslaat alleen de jaren 1756-1791 (inv. nrs. 840-847). Vele secrete resoluties zijn in de serie gewone resoluties bijgebonden, met name in de jaren 1704-1727. Dit is in de inventaris aangetekend. Voorts zijn dikwijls secrete resoluties in de overgekomen brieven en papieren opgenomen. Hiervoor moet men de in typoscript aanwezige inhoudsopgaven van deze serie raadplegen. (De inventaris vermeldt niet de vindplaats van de in de serie overgekomen brieven en papieren verspreid voorkomende secrete resoluties.)
Deze categorie betreft de uitgaande missiven van gouverneur-generaal en raden in Batavia aan de kantoren in Indië en aan Aziatische autoriteiten. Het 'Batavia's uitgaande brievenboek' (kopieboeken van uitgaande missiven) is vrijwel volledig in het archief van de kamer Amsterdam aanwezig (inv. nrs. 849-1052). De enkele gedeelten die elders gevonden kunnen worden, zijn in de inventaris vermeld. Dit betreft de uitgaande stukken uit de periode 1614-1634, die in de serie overgekomen brieven en papieren kunnen worden gevonden.
De serie kopieboeken van uitgaande missiven vormt, meer dan de kopie-resoluties van gouverneur-generaal en raden, een directe bron van informatie over het bestuurshandelen van de gouverneur-generaal en raden betreffende het gebied buiten Batavia en directe omgeving. Hierin vindt men de politieke aanwijzingen, die men vaak in de resoluties niet vindt. Het verdient aanbeveling om deze serie te gebruiken in combinatie met de uitgaande brievenboeken van de Heren Zeventien, die de politieke instructies van het bestuur in de Republiek aan de Hoge Regering bevatten.
Een nadere toegang bieden de inhoudsopgaven van geadresseerden, die zich in ieder deel bevinden.
Voor de periode tot 1614 zijn de stukken in detail in de inventaris beschreven in de series 'stukken betreffende de vroegste scheepstochten' (zie hierboven). In de periode vanaf 1614 zijn de stukken eerst zonder veel orde in een aantal jaarlijkse bundels bijeengebracht, doch vanaf 1660 zijn de stukken op een duidelijk gestructureerde manier ingebonden, zoals hieronder is aangegeven.
Deze serie is in feite een conglomeraat van missiven van de gouverneur-generaal en raden aan de Heren Zeventien en de kamer Amsterdam, met bijlagen, te zamen met de stukken die uit vestigingen die rechtstreeks met patria correspondeerden, werden overgezonden. Deze serie bestaat uit jaarlijkse reeksen die uit de volgende bestanddelen zijn opgebouwd:
Tekening van een tak van de kruidnagelboom (ARA Eerste Afdeling, Aanwinsten, inv.nr. 1872 A XVIII, K.A. 93-1):
Brieven geschreven in Arabische en Indiase karakters (ARA Eerste Afdeling, Hoge Regering Batavia, inv.nr. 41):
Deze serie is vergelijkbaar met de serie b hierboven, met dien vestande dat zich hiertussen ook banden met gerechtelijke stukken bevinden. De serie bevat soms ook papieren van onderhorige vestigingen (Mauritius), van expedities (naar Madagaskar en Rio Delagoa) en van andere vestigingen (Perzië en Surat) die via Kaap de Goede Hoop naar de Republiek werden gestuurd.
Aangezien deze stukken door een aparte commissie werden behandeld, vormen zij ook een aparte serie. In enkele jaren bevinden zij zich vermengd met de algemene serie overgekomen brieven en papieren uit Indië.
In de generale missiven, die vaak erg lang zijn, worden de onderwerpen meestal in een bepaalde volgorde behandeld. Zij bevatten eerst een algemeen rapport over scheepsbewegingen en handel, gevolgd door een bespreking van de verschillende vestigingen, in een vaste volgorde. Aan het slot van de missiven worden financiële en personele aangelegenheden behandeld. Bij de missiven van vestigingen aan Batavia komen achtereenvolgens de scheepsbeweging, handel in het algemeen (eerst over de hoofdvestiging, daarna over eventuele ondergeschikte kantoren), handel per artikel, politiek nieuws over inheemse autoriteiten, nieuws over andere Europese mogendheden in de regio, en personeels- en juridische zaken aan de orde. Vaak zijn de missiven bovendien van uitvoerige postscripta betreffende bepaalde onderwerpen voorzien.
Van belangrijke vestigingen, met name in de Westerkwartieren, zijn zowel missiven aan de Heren Zeventien als missiven aan de gouverneur-generaal en raden in Batavia aanwezig. Zo kunnen bijvoorbeeld van Coromandel tussen de papieren die rechtstreeks naar patria zijn gezonden (serie e) naast de missiven aan de Heren Zeventien ook afschriften van missiven aan Batavia aanwezig zijn, terwijl in het Batavia's ingekomen brievenboek zich zowel afschriften van missiven van Coromandel aan Batavia als afschriften van missiven aan de Heren Zeventien kunnen bevinden. Er is een zeker verschil tussen de missiven van vestigingen aan Batavia en die aan de Heren Zeventien. Batavia was voor de vestigingen de directe superieur. Het was daar dat belangrijke beslissingen werden genomen of lokale besluiten werden goedgekeurd. De missiven aan Batavia zijn daarom meestal uitvoeriger, maar het komt zeker voor dat in missiven aan de Heren Zeventien informatie te vinden is die niet in de missiven aan Batavia staat.
Vermeldenswaard zijn tenslotte de verdragen en correspondentie met Aziatische vorsten, die verspreid in de overgekomen brieven en papieren voorkomen. Er is overigens ook een aparte serie contracten aanwezig in de categorie afzonderlijk gehouden stukken (inv. nrs. 4777-4787). Aangezien verdragen en correspondentie met Oosterse vorsten alleen in Nederlandse vertaling voor het bestuur van de VOC van belang waren, worden hiervan meestal alleen vertalingen in de VOC-archieven aangetroffen. Slechts een enkele maal zijn exemplaren in de originele taal in de banden van de overgekomen brieven en papieren bijgebonden. In het Indonesische staatsarchief is nog een aantal van dergelijke stukken als afzonderlijke serie bewaard. Voorts is een verzameling losse brieven in het archief van de Hoge Regering in het Algemeen Rijksarchief terechtgekomen, vermoedelijk afkomstig uit de archieven van Nederlandse vestigingen in India. Enkele stukken zijn aanwezig in het archief van de factorijen Japan en Kanton. Verscheidene van dergelijke stukken werden ook door VOC-dienaren als curiosa bewaard, en raakten verspreid in musea en handschriftenverzamelingen. Enkele losse stukken bevinden zich in de collectie Aanwinsten van de Eerste Afdeling en in enkele particuliere archieven. Vermeldenswaard is de verzameling brieven van vorsten uit het gebied van Riau en Malakka in het archief van de marineofficier Van Braam (Algemeen Rijksarchief).
Er is een aantal toegangen. De voornaamste toegang zijn de inhoudslijsten van de series overgekomen brieven en papieren uit Indië, Kaap de Goede Hoop en China. De inhoudsopgaven zijn in typoscript raadpleegbaar op het Algemeen Rijksarchief in series van respectievelijk 31, 3 en 1 d(e)el(en). De meeste zijn samengesteld uit de oorspronkelijke inhoudslijsten. De inhoudsopgaven vermelden ieder document afzonderlijk, maar zijn niet consistent en geven meestal slechts een vage indicatie van de inhoud. Indien men vrij nauwkeurig weet wat men zoekt (wat betreft plaats en datering) en de omvang van het te onderzoeken materiaal beperkt blijft, vormen deze inhoudsopgaven een goede hulp om snel het materiaal te selecteren. Indien het doel van het onderzoek chronologisch minder scherp gedefinieerd is, kan men als oriëntatiemiddel de publikatie van extracten uit de generale missiven gebruiken, uitgegeven door W.Ph. Coolhaas en J. van Goor. W.Ph. Coolhaas en J. van Goor ed., Generale missiven van gouverneur-generaal en raden aan Heren XVII der Verenigde Oostindische Compagnie. Rijks geschiedkundige publicatiën, grote serie 102, 112, 125, 134, 150, 159, 164, 193 en 205 (9 delen; 's-Gravenhage 1960-1988). Op het moment van samenstellen van deze inleiding beslaat de uitgave de periode tot 1737.
Indien men een breed onderzoek wil opzetten, kan het van belang zijn om te beginnen met het doorlezen van globale, samenvattende documenten en daarna pas, al dan niet op basis van hierin gevonden aanwijzingen, via de inhoudsopgaven gedetailleerder documenten op te zoeken. Er zijn verscheidene van dergelijke globale series die in aanmerking komen. Summier, maar uiterst nuttig zijn de samenvattingen van de uit Indië gekomen stukken die door een commissie uit de Heren Zeventien in Den Haag werden opgemaakt en die dienden voor het opstellen van de missiven van de Zeventien naar Indië. Dit jaarlijkse extract is te vinden in de verbalen van het Haags Besogne (inv. nrs. 4455-4506). Het kopieboek van uitgaande missiven van de Heren Zeventien vormt de uiteindelijke neerslag van de werkzaamheden van het Haags Besogne en is vooral van belang voor de periode waarvoor geen Haagse verbalen bestaan (inv. nrs. 312-344). Meer details geeft het 'Batavia's uitgaande brievenboek' (inv. nrs. 849-1052), waarin vaak zeer uitvoerig lokale gebeurtenissen besproken worden in missiven en instructies aan de ondergeschikte vestigingen. Een andere methode die een nuttige basis kan geven voor een breed opgezet onderzoek is het doornemen van de chronologische inhoudsopgaven van de kopie-resoluties van de gouverneur-generaal en raden in Batavia (inv. nrs. 656-827).
De uit het octrooigebied overgekomen bescheiden in het archief van de kamer Zeeland bestaan globaal uit dezelfde bestanden als de genoemde bestanden in het archief van de kamer Amsterdam. De ordening is echter op andere basis aangebracht: in de eerste plaats naar aard van de stukken (missiven, resoluties, dagregisters enz.), vervolgens geografisch en tenslotte chronologisch. (In het archief van de kamer Amsterdam zijn de stukken allereerst chronologisch, vervolgens naar aard, en tenslotte geografisch gerangschikt.) De geografische indeling in het archief van de kamer Zeeland is tamelijk slordig; stukken van een bepaalde vestiging kunnen in een bundel van een andere vestiging zijn geborgen. Dit is in de inventaris aangegeven.
De volgende onderdelen worden onderscheiden:
De banden bevatten, evenals die van de kamer Amsterdam, oude inhoudslijsten, maar hiervan is geen aparte uitgetypte versie beschikbaar.
Er bestonden verscheidene commissies en 'besognes' van bewindhebbers, die als kleine werkgroepen taken uitvoerden die niet in de korte zittingsperioden van de Heren Zeventien konden worden afgewikkeld. De belangrijkste daarvan zijn het Haags Besogne en de commissie voor de vaart op China. Het Haags Besogne moest de concept-missive opstellen als antwoord op de generale missive uit Batavia. Hiertoe werd een uitvoerige beredeneerde samenvatting vervaardigd van de overgekomen papieren. De samenvatting is systematisch ingedeeld naar vestiging. Deze taak werd in 1787 overgenomen door het zogenoemde Vijfde Departement (of Preparatoir Besogne). De verbalen van het Haags Besogne en van het Vijfde Departement c.q. Preparatoir Besogne zijn in het archief van de kamer Amsterdam aanwezig (inv. nrs. 4455-4506 en 4516-4529).
Het in het archief van de kamer Amsterdam opgenomen bestand van de commissie voor de vaart naar China bestaat uit verbalen (inv. nr. 4542) en minuut- en kopie-uitgaande stukken naar China (inv. nrs. 4543-4553). Tevens bevindt zich hier een nuttig alfabetisch repertorium op de overgekomen brieven uit China over de jaren 1757-1779 (inv. nr. 4556).
Een derde commissie is die voor het opmaken van de jaarlijkse 'generale staat'. De Compagnie had geen centrale boekhouding. De zes kamers maakten ieder jaar hun balans afzonderlijk op. De zes balansen werden door de commissie uit de Heren Zeventien samengevoegd tot de 'generale staat'. De boekhouders van de kamers kwamen daartoe jaarlijks met de journalen en grootboeken naar deze commissie. Door de manier van boekhouden is het moeilijk om inzicht te krijgen in de werkelijke financiële positie van de kamers en in de rentabiliteit van het Compagniesbedrijf in zijn geheel. Van de commissie voor het opmaken van de jaarlijkse 'generale staat' zijn de samenvattende staten, getrokken uit de boekhoudingen van de verschillende kamers vanaf 1662 bewaard gebleven (inv. nrs. 4584-4597). Van de kamer Amsterdam zijn ook de samenvattende staten vanaf 1642 aanwezig (inv. nr. 4583).
Van de andere commissies uit de Heren Zeventien zijn weinig bescheiden bewaard gebleven.
In de rubriek afzonderlijk gehouden stukken in de inventaris - alleen in de archieven van de kamers Amsterdam en Zeeland - zijn stukken van diverse herkomst samengebracht, die niet tot de administatie of het archief van een bepaald kantoor van de kamer konden worden herleid. Het eerste gedeelte, de stukken betreffende het beheer in Europa, is geordend op onderwerp: zij betreffen onder andere de rechtspositie van de Compagnie, personeel, kerkelijke zaken in Indië, de verhouding met Europese mogendheden, stukken betreffende het verval en voorstellen tot verbeteringen. In het tweede gedeelte, de stukken betreffende het beheer in Azië, zijn de stukken ook in naar onderwerp onderscheiden categorieën ingedeeld, zoals registers van tractaten gesloten met Aziatische vorsten, en stukken betreffende handel en personeel in Indië. Daaronder valt ook een serie geografisch geordende stukken, ingedeeld naar factorij (inv. nrs. 4833-4926 en 11229-11335). Zij vormen een aanvulling op de overgekomen brieven en papieren.
De nogal fragmentarische departementsarchieven bevatten gegevens betreffende de details van de bedrijfsvoering van de verschillende kamers. Het zijn resten van de administratie van het departement van de equipage (uitrusting van schepen en navigatie), het soldijkantoor (personeelsadministratie betreffende de VOC-dienaren in het octrooigebied en op de schepen), het departement van de commercie (verkoop van de koopwaar en inkoop van goederen voor Indië; in de kamer Zeeland heette dit het departement van de koopmanschappen), het departement van de ontvang (betalingsverkeer, beheer van de onroerende goederen; in Zeeland heette dit het departement van de thesaurie), en de opperboekhouder (aandelenkapitaal, leningen, betalingen in de Republiek).
Van de meeste kamers zijn grote fragmenten van het archief van de opperboekhouder en van het soldijkantoor bewaard gebleven. Alleen van de kamers Amsterdam en Zeeland en dan nog slechts zeer uitgedund zijn bescheiden van de andere departementen aanwezig. Wel kunnen persoonlijke archieven en verzamelingen van bewindhebbers en personeel in de Republiek soms lacunes opvullen of een indruk geven van de opbouw van de verdwenen archieven.
Van de departementen van de equipage van de kamers Amsterdam en Zeeland is materiaal van enige omvang bewaard gebleven. Hierin vindt men een onvolledige verzameling van voorschriften en andere stukken betreffende uitrusting, personeel en navigatie van de schepen. Ook is er van de kamers Amsterdam en Zeeland in het archief van dit departement een zeer onvolledige verzameling van scheepsjournalen aanwezig (inv. nrs. 5049-5142 en 11417-11439). De zogenoemde 'uitloopboekjes', registers van uitgelopen schepen (inv. nrs. 4932-4943) geven informatie over de voor de verschillende kamers uitgevaren schepen, met vermelding van de namen van de kapiteins, het aantal bemanningsleden, de data van vertrek en aankomst, het tonnage enzovoort. De publikatie van al deze gegevens in de twee delen van Dutch-Asiatic shipping heeft het raadplegen van de uitloopboekjes zo goed als overbodig gemaakt. J.R. Bruijn, F.S. Gaastra en I. Schöffer, Dutch-Asiatic shipping in the 17th and 18th centuries. Rijks geschiedkundige publicatiën, grote serie 165-167 (3 delen; Den Haag 1979 en 1987). De delen 2 en 3 bevatten de gegevens van uitgelopen VOC-schepen.
De archieven van de departementen van de ontvang/thesaurie en van de commercie/koopmanschappen zijn zo onvolledig dat zij slechts in beperkte mate nuttig zijn voor onderzoek.
Het soldijkantoor was belast met de administratie van het voltallige personeel in de verschillende vestigingen en kantoren van de VOC tussen Kaap de Goede Hoop en de Baai van Nagasaki, alsmede aan boord van de VOC-schepen die voeren op de intra-Aziatische routes. Deze administratie is voor de periode 1700-1791 vrijwel volledig bewaard gebleven. Het personeel in de Republiek valt buiten het bestek van deze beschouwing.
De achttiende-eeuwse personeelsadministratie bestaat uit: 1) de generale land- en zeemonsterrollen, 2) de scheepssoldijboeken en 3) de rollen van de gekwalificeerde civiele en militaire dienaren De volgende aanwijzingen en uiteenzettingen zijn gebaseerd op systematische bestudering van dit volumineuze archiefbestand; zie: F. Lequin, Het personeel van de Verenigde Oost-Indische Compagnie in Azië in de achttiende eeuw, meer in het bijzonder in de vestiging Bengalen (2 delen; Leiden 1982); hoofdstuk I en pp. 580-592 geven details over archivalia die op het personeel betrekking hebben.
Behalve de monsterrollen en soldijboeken bevat het archief van het soldijkantoor nog andere stukken betreffende de afwikkeling van salarisaanspraken, met name een serie testamenten van in Indië overleden VOC-personeel (inv. nrs. 6847-6927) en andere stukken betreffende nalatenschappen. In het navolgende zal alleen aandacht worden geschonken aan de personeelsadministratie.
Ofschoon zij als aparte reeksen in de inventaris zijn opgenomen, vormen de generale land- en zeemonsterrollen, de scheepssoldijboeken en de rollen van de gekwalificeerde civiele en militaire dienaren een onderling samenhangend geheel. Het is een belangrijke bron zowel voor onderzoek naar een individuele Compagniesdienaar als voor serieel onderzoek (zoals, om een voorbeeld te noemen, naar de mortaliteit van de Europeanen in de Oost).
De leesbaarheid van de generale land- en zeemonsterrollen en de rollen der gekwalificeerde civiele en militaire dienaren is goed; de scheepssoldijboeken daarentegen zijn nogal eens moeilijk te ontcijferen.
Alle zes VOC-kamers in de Republiek hadden niet alleen eigen schepen, maar ook hun eigen personeel en personeelsadministratie. De personeelsadministratie in de Republiek was gedecentraliseerd. In Indië was zij gecentraliseerd in het zogenoemde algemeen soldijkantoor in Batavia, dat geleid werd door de algemeen soldijboekhouder.
Vertrok er een schip van bijvoorbeeld de kamer Amsterdam uit Amsterdam met bestemming Batavia, dan werden direct na vertrek alle opvarende VOC-dienaren van dat schip in twee identieke scheepssoldijboeken geregistreerd. Bij aankomst in Batavia werden de soldijrekeningen van deze dienaren in het scheepssoldijboek afgesloten en werd de door de Compagnie verschuldigde gage over de duur van de reis op het tegoed van iedere individuele dienaar bijgeschreven. Een uittreksel uit het scheepssoldijboek met de stand van het saldo (de soldijrekening) werd aan iedere dienaar afzonderlijk verstrekt. Het ene exemplaar van het in Batavia terechtgekomen scheepssoldijboek werd naar de kamer Amsterdam teruggezonden. Het andere bleef berusten in het algemeen soldijkantoor in Batavia.
Volgen we nu één dienaar op de voet die zijn Indische loopbaan doorliep in bijvoorbeeld Batavia en Bengalen. Bleef hij enige jaren in Batavia, dan werd ieder jaar per 31 augustus op het algemeen soldijkantoor de verdiende gage bijgeschreven op de betreffende bladzijde van het scheepssoldijboek waarin de rekening van deze dienaar werd bijgehouden. Hij was verplicht jaarlijks op 30 juni persoonlijk te verschijnen op het algemeen soldijkantoor ten behoeve van de registratie in de generale monsterrol. Jaarlijks ontving hij tevens een uittreksel uit het scheepssoldijboek met het nieuwe saldo van zijn rekening. Gedurende zijn loopbaan kon de dienaar een hele collectie van soortgelijke uittreksels verzamelen, die hij moest bewaren. Op het moment van vertrek naar Bengalen werd zijn soldijrekening in Batavia gesloten. Een uittreksel werd hem meegegeven met het nieuwe saldo inclusief de over het gedeelte van het lopende jaar (tot de vertrekdatum uit Batavia) verschuldigde gage. Dit nieuwe uittreksel vertoonde de dienaar na aankomst in Bengalen, waarna inschrijving in de personeelsboekhouding op het hoofdkantoor van de vestiging Bengalen in Chinsura plaatsvond.
Gedurende zijn verblijf in Bengalen verscheen de dienaar op 30 juni op de jaarlijkse monstering op het soldijkantoor in Chinsura, dan wel op de administratie van één van de aan het hoofdkantoor ondergeschikte kantoren. In het laatste geval zonden deze kantoren de opgave naar Chinsura door. Ook in Bengalen werd jaarlijks per 31 augustus de gage op de rekening bijgeschreven en een uittreksel aan de dienaar gegeven. Zowel van beide jaarlijkse registraties als van eventueel overlijden of vertrek uit Bengalen hield het hoofdkantoor Chinsura het algemeen soldijkantoor in Batavia op de hoogte. Alle kantoren en vestigingen van de VOC tussen Kaap de Goede Hoop en Japan informeerden het algemeen soldijkantoor in Batavia over aan te brengen mutaties in de scheepssoldijboeken door middel van de zogenoemde 'comptoirboeken', die niet meer beschikbaar zijn. Mutaties in de soldijrekeningen van dienaren aan boord van de schepen op de intra-Aziatische routes werden aan het algemeen soldijkantoor bericht via de zogenoemde 'binnenlandsche scheepsboeken', die evenmin bewaard zijn gebleven. Het soldijkantoor in Batavia schreef deze mutaties bij in de zogenoemde 'slapers': de 'originele' exemplaren van het scheepssoldijboek en van de land- en zeemonsterrol.
Van de tenminste éénjaarlijkse bijschrijving in de 'slaper' van het scheepssoldijboek bracht het algemeen soldijkantoor de personeelsadministratie van de kamer Amsterdam op de hoogte met behulp van een zogenoemde 'quohier', een uittreksel uit het scheepssoldijboek. Zo was de kamer Amsterdam in staat het andere exemplaar van het scheepssoldijboek bij te houden. Het algemeen soldijkantoor moest ook jaarlijks kopieën in zesvoud van de generale land- en zeemonsterrol verzorgen ter verzending naar de zes kamers in de Republiek.
Kreeg de dienaar ontslag van de Hoge Regering in Batavia, dan ontving hij persoonlijk op het algemeen soldijkantoor tegen inlevering van de in de loop van zijn loopbaan verzamelde soldijrekeningen een laatste soldijrekening met het definitieve tegoed. In ruil voor deze laatste rekening ontving de dienaar zelf, of een gemachtigde, na terugkeer in de Republiek van het soldijkantoor van de kamer waarbij hij in dienst was geweest het op die rekening vermelde bedrag. In geval van overlijden buiten de Republiek werd het tegoed aan een familielid of een gemachtigde uitbetaald.
Dienaren die in Indië, en dus niet in de Republiek, bij de Compagnie in dienst waren getreden, stonden in de monsterrollen vermeld als 'in dienst' en ressorteerden onder de kamer Amsterdam. Daar deze categorie mensen niet per schip naar de Oost ging, bestaan voor hen geen scheepssoldijboeken. Wel werd voor deze categorie de soldijadministratie in Batavia en de Republiek op analoge wijze als voor de andere dienaren gevoerd.
De monsterrollen geven jaarlijks een volledige opgave van het land- en zeepersoneel in Indië met als peildatum 30 juni. Het ging in de achttiende eeuw om gemiddeld 18.500 man landpersoneel en 3200 man zeepersoneel. Er waren jaarlijks dus gemiddeld bijna 22.000 dienaren in het handelsgebied van de VOC werkzaam.
Op 11 oktober 1686 besloten de Heren Zeventien tot het instellen van een jaarlijkse registratie van het volledige personeel te land en ter zee in het octrooigebied. Voor 1686 werd blijkbaar geen algemene registratie van personeel gedaan.
In het algemeen soldijkantoor in Batavia werden jaarlijks via de 'comptoirboeken' en de 'binnenlandsche scheepsboeken' de overzichten met de personeelsbezetting van alle vestigingen en kantoren van de VOC en van alle op de intra-Aziatische routes varende schepen verzameld. Deze opgaven werden ieder jaar herschreven tot één geheel, de generale land- en zeemonsterrol. Dit exemplaar werd als 'slaper' op het algemeen soldijkantoor bewaard en diende als basis voor de zes afschriften bestemd voor de zes kamers.
Door de weersomstandigheden was het onmogelijk dat de afzonderlijke rollen alle op hetzelfde tijdstip in Batavia beschikbaar waren. Een vaste door het weer gedecreteerde routine ontstond. Allereerst werden de opgaven van Batavia en van een vast aantal vestigingen die op tijd voorhanden waren, tot één geheel herschreven en gedateerd op de 15e januari volgend op de 30e juni waarop de opgave betrekking had. Dit was de zogenoemde eerste rol (a-rol genoemd in de op de generale land- en zeemonsterrollen gemaakte toegang). De later binnengekomen opgaven werden samengevoegd tot een eerste restantrol (b-rol) en eventueel een tweede restantrol (c-rol), over het algemeen gedateerd ten minste één jaar na de eerste rol. Soms werd een 'aparte rol' van één vestiging direct, dus niet via Batavia, naar de Republiek gezonden en alsnog ter completering bij de betreffende monsterrol gevoegd.
Van de zes series generale land- en zeemonsterrollen van de zes kamers zijn nog twee reeksen bewaard gebleven. De reeks van de kamer Zeeland begint in 1691, waarschijnlijk het eerste jaar dat er een generale land- en zeemonsterrol is gemaakt, en loopt door tot en met 1791 (inv. nrs. 11534-11820). De land- en zeemonsterrollen zijn in het archief van de kamer Zeeland in twee aparte series gesplitst. Alleen in de jaren na 1780 is de zeemonsterrol tussen de landmonsterrol opgenomen. De reeks van de kamer Amsterdam begint in 1720 en loopt ook door tot en met 1791 (inv. nrs. 5168-5239). De reeks van Zeeland vertoont meer lacunes dan die van Amsterdam. Af en toe kan de reeks van Zeeland voorzien in leemten in de reeks van Amsterdam. Beschouwt men de periode 1691-1791, dan heeft men de beschikking over een op één jaar na (1707) continue reeks van jaarlijkse opgaven die in totaal 126 banden omvat. De jaren 1790 en 1791 zijn zeer lacuneus; voor de jaren 1792 tot en met 1795 zijn geen generale land- en zeemonsterrollen in de VOC-archieven te vinden.
De wijze van registratie ging in een landmonsterrol als volgt. Binnen één bepaalde vestiging kwam eerst de opgave van het hoofdkantoor aan de orde, waarna de eventuele aan dat hoofdkantoor onderhorige kantoren volgden. De registratie van het personeel binnen één kantoor werd gepresenteerd per beroepscategorie; binnen één der op een kantoor aanwezige beroepscategorieën verliep de registratie van alle personeelsleden in strict hiërarchische orde. (Zie bijlage 9 voor de bladzijdeïndeling van de generale land- en zeemonsterrollen.)
Voor in de banden van de generale land- en zeemonsterrollen bevinden zich diverse overzichten uit de tijd zelf die enig inzicht in het omvangrijke materiaal bieden. Voor wat betreft de landmonsterrollen zijn dat opgaven van: 1) de namen van de in de monsterrol geregistreerde vestigingen (met folioverwijzing); 2) het totaal aantal dienaren van iedere vestiging apart; 3) het totaal aantal dienaren dat in de betreffende band is geregistreerd. De zeemonsterrollen zijn voorzien van opgaven van de namen van de opgenomen schepen met het aantal opvarenden (met folioverwijzing) en van het totaal aantal opvarenden van alle schepen te zamen.
Over het algemeen bevinden zich aan het einde van een landmonsterrol een zogenoemde 'korte sterkte' en een 'korte samentrekking'. Een 'korte sterkte' geeft een recapitulatie van de personeelssterkte van iedere in de monsterrol opgenomen vestiging afzonderlijk, geclassificeerd per vestiging en naar de binnen die vestiging voorkomende beroepscategorieën. De 'korte samentrekking' biedt een samenvatting van de totale omvang van ieder van de zeven beroepscategorieën, die te zamen het landpersoneel vormen, en die te vinden zijn in de betreffende monsterrol. In tegenstelling tot de 'korte sterkte' komt in laatstgenoemd overzicht geen specificatie voor van de namen van de verschillende vestigingen. In de loop van de achttiende eeuw werd de 'korte samentrekking' niet steeds consistent ingedeeld. Voor de jaren 1700 t/m 1755 en 1782 t/m 1791 zijn afzonderlijke recapitulaties te vinden betreffende de 'inlandsche dienaren' wier namen slechts nu en dan werden genoteerd; deze overzichten bevinden zich of in een aparte rol direct volgend op de 'korte sterkte', of aan het einde van de 'korte samentrekking' zelf.
Aan het einde van een zeemonsterrol is alleen een 'korte samentrekking' te vinden die een overzicht biedt van de omvang van de onder de opvarenden aanwezige beroepscategorieën aan boord van de geregistreerde schepen.
Op de monsterrollen is een gedetailleerde toegang gemaakt die aangeeft waar de opgaven van de diverse vestigingen en kantoren met personeelsterkten te vinden zijn, en die inzicht geeft in de aanwezigheid van de diverse registers en overzichten uit die tijd F. Lequin, Toegang op, en systematisch overzicht van de getalsmatig ontlede en in kaart gebrachte gegevens uit de 126 banden generale land- en zeemonsterrollen van de VOC 1700-1791 (typoscript; Leiden 1978).
Uit de monsterrollen valt het gegeven te halen met welk schip het personeel dat in de Republiek bij de VOC in dienst trad, in Indië arriveerde. Dit gegeven geeft toegang tot de scheepssoldijboeken. Een kleine complicatie treedt op indien men te maken heeft met een dienaar die onderweg aan Kaap de Goede Hoop voor langere of kortere tijd verbleef. In zo'n geval zijn de carrièregegevens te vinden in het scheepssoldijboek van het schip waarmee deze dienaar uit de Republiek vertrok.
Eerste bladzijde uit de generale landmonsterrol met de registratie van de Gouverneur-Generaal Willem Arnold Alting, 1781 (ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 5229):
Bladzijde uit het scheepssoldijboek van het schip Middelburg met de registratie van de onderkoopman Willem Arnold Alting, 1750 (ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 13047):
In principe had ieder uit de Republiek vertrokken schip een eigen scheepssoldijboek dat ook de naam van het betreffende schip droeg. Een scheepssoldijboek heette ook wel 'principaal grootboek'. Tot het moment van aankomst in Batavia had een scheepssoldijboek het karakter van een scheepsmonsterrol, in de zin van een overzicht van opvarenden. Na aankomst in Batavia werden in de exemplaren van de scheepssoldijboeken in Batavia en in de Republiek de mutaties in de carrière van de dienaren bijgehouden. Van ruim 90% van alle in de achttiende eeuw uit de Republiek naar Indië uitgevaren schepen zijn de scheepssoldijboeken bewaard gebleven. Dit is niet zo verbazingwekkend als het lijkt. Ook tot lang na de opheffing van de VOC moest de personeelsadministratie beschikbaar blijven ter verificatie van financiële aanspraken van nabestaanden van oud-VOC-dienaren Archief van het ministerie van Koloniën, inv. nrs. 2990-3010; Archief van de Comptabiliteit Oost-Indische Bezittingen, inv. nrs. 149-165, 167, 190 (zie Lequin, Personeel, 230, noot 64).
De collectie scheepssoldijboeken van alle zes kamers telt 2996 banden. De zogenoemde 'nieuwe serie', verreweg het grootste gedeelte, betreft de achttiende eeuw. De 'oude serie' beslaat slechts 203 banden: 22 banden betreffende de periode 1633-1670, de overige 181 banden bestrijken de jaren 1672-1699. De 'nieuwe serie' (2793 banden) begint in 1699/1700 en loopt tot en met 1794/1795. Daar de kamer Amsterdam het meeste personeel had, is bijna de helft (1374 banden, inv. nrs. 5269-6842) afkomstig uit het archief van deze kamer. In de archieven van de andere kamers zijn respectievelijk 636 (Zeeland, inv. nrs. 12672-13307), 210 (Enkhuizen, inv. nrs. 14637A-E, 14638-14842), 205 (Delft, inv. nrs. 13876-14080), 195 (Rotterdam, inv. nrs. 14102-14296) en 181 (Hoorn, inv. nrs. 14348-14527I) banden scheepssoldijboeken bewaard gebleven. De thans beschikbare scheepssoldijboeken zijn de exemplaren die na aankomst van de schepen in Batavia naar de Republiek werden teruggezonden.
Een scheepssoldijboek bestaat uit een reeks 'rekeningen courant'; voor iedere dienaar is tenminste twee bladzijden ingeruimd. De linker- en rechterbladzijde zien er oppervlakkig gezien uit als een debet- en een creditzijde van een wat groot uitgevallen huishoudboekje. Bij nader inzien is het ingewikkelder. (Zie bijlage 11 voor de bladzijdeïndeling van de scheepssoldijboeken.)
De linkerbladzijde. Van boven naar beneden komen de volgende posten voor: 1) twee maanden gage handgeld aan de dienaar; 2) de door de dienaar zelf te bekostigen uitrusting met eventueel van de VOC geleend geld; 3) eventueel een ander schuldbedrag van de dienaar (de 'vaderlandse schuld'); 4) één of meer bedragen van uitbetalingen door de VOC in de Republiek uit de te goed staande gage van de dienaar aan familieleden of gemachtigden, tijdens het verblijf van de dienaar in Indië; 5) de laatste uitbetaling van de VOC in de Republiek na afsluiting van de loopbaan in Indië, hetzij na overlijden, hetzij na repatriëring.
De rechterbladzijde. Van boven naar beneden komen de volgende posten voor: 1) de uitbetaling, dan wel gehele of gedeeltelijke creditering door de VOC, van de over de reis naar Batavia verschuldigde gage; 2) hiervan afgetrokken werd een eventuele schuld van de linkerbladzijde; 3) bedragen die op het tegoed van de dienaar door de VOC werden bijgeschreven betreffende de gehele dan wel gedeeltelijke gage over een geheel of een gedeeltelijk soldijboekjaar (1 september tot en met 31 augustus). De hoogte van die bedragen hing af van de mate waarin de dienaar zijn officiële gage gebruikte voor zijn levensonderhoud en van de mate waarin hij beschikte over inkomsten uit bijvoorbeeld particuliere handel. Deze bijschrijvingen hadden steeds betrekking op in het afgelopen boekjaar verrichte werkzaamheden. Bleef een dienaar vele jaren in één vestiging, dan werd jaarlijks per 31 augustus gage bijgeschreven. Bij iedere creditering werd de plaats van werkzaamheid vermeld. Bijschrijving vond ook plaats bij iedere mutatie in de plaats van werkzaamheid. Eén uitzondering is er op de regel dat uit de vermelding van de plaats van werkzaamheid de geografische loopbaan van een dienaar valt af te leiden. De dienaren werkzaam op het eiland Deshima in de baai van Nagasaki staan geregistreerd als in dienst in Batavia.
Met nadruk dient te worden gesteld dat de posten op de rechterbladzijde van het scheepssoldijboek geen uitbetalingen aan de dienaar in Indië zijn. Uit de soldijrekeningen van die dienaren die tijdens hun Indisch verblijf in het geheel geen uitbetalingen door de VOC in de Republiek lieten doen (posten linkerbladzijde) blijkt dit duidelijk. Bij die rekeningen verschijnt de som van de op de rechterbladzijde gecrediteerde bedragen als enig door de VOC in de Republiek uitgekeerd bedrag (de laatste uitkering) op de linkerzijde.
De op de rechterbladzijde vermelde posten betreffen alleen de officiële VOC-gages, dus exclusief eventuele emolumenten en legale aandelen in de winst. Een uitzondering hierop geldt voor de dienaren in Kanton. Voor hen staat hun legale en soms aanzienlijke aandeel in de winst in de scheepssoldijboeken vermeld.
De reeks posten eindigt in verreweg de meeste gevallen met hetzij de datum en plaats van overlijden, hetzij de datum waarop een dienaar Batavia heeft verlaten of in de Republiek is aangekomen. In sommige gevallen is het laatst gecrediteerde bedrag op de rechterbladzijde het laatste gegeven over een loopbaan van een dienaar; er ontbreekt dan de vermelding van zijn overlijden, of van zijn vertrek of terugkeer in de Republiek. Zelden zijn zowel de vertrekdatum uit Indië als de aankomstdatum in de Republiek op de rechterbladzijde van een scheepssoldijboek vermeld. Wellicht was het zo geregeld dat de vertrekdatum uit de Oost werd genoteerd indien een dienaar op de terugreis geen betaalde functie aan boord had en dat in het geval van vermelding van de aankomstdatum in de Republiek dit wel zo was.
Aan het begin van een scheepssoldijboek is een zogenoemd 'alphabet' of 'register' op voornamen van de geregistreerde dienaren te vinden. Binnen één bepaalde letter is de volgorde niet alfabetisch. Deze indices zijn niet altijd betrouwbaar. Daarnaast kunnen soms in een scheepssoldijboek bepaalde stukken die op een dienaar betrekking hebben, zijn meegebonden: een testament van een onderweg overleden opvarende of een testament en/of een boedelbeschrijving van een in Indië overleden dienaar.
Er bestaat een klapper die toegang geeft tot de nummers van de 'oude serie' en de 'nieuwe serie' scheepssoldijboeken, onderverdeeld in de zes kamers Klapper op de scheepssoldijboeken van de VOC, Algemeen Rijksarchief (typoscript; z.p. z.d.).
Uit de scheepssoldijboeken is bekend op welke plaatsen een dienaar gedetacheerd was (plaats van werkzaamheid). Dit gegeven verschaft met behulp van een klapper op geografische namen toegang tot de rollen van de gekwalificeerde civiele en militaire Deze klapper is aanwezig in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief, code 1.04.24.]. Deze rollen betreffen het hogere ('gequalificeerde') landpersoneel, dat wil zeggen alle hogere civiele rangen te beginnen bij jong assistent, en alle hogere militaire rangen te beginnen bij sergeant.
De rollen van de gekwalificeerde civiele en militaire dienaren geven onder meer het in de scheepssoldijboeken ontbrekende gegeven in welke rang en functie een dienaar op de betreffende plaats van werkzaamheid zijn leven sleet. Tevens verschaft deze bron inzicht in het bevorderingssysteem van de VOC.
De rollen bevatten jaarlijks de personalia voor alle gekwalificeerden in alle VOC-vestigingen over de jaren 1701 tot en met 1787, inclusief het voor de generale land- en zeemonsterrollen ontbrekende jaar 1707. Zowel voor de kamer Amsterdam als voor de kamer Zeeland is een complete reeks bewaard gebleven (inv. nrs. 5240-5261 en 11821-11928). Het soldijkantoor in Amsterdam bond de civiele rollen met de militaire rollen samen, in Zeeland werden ze soms gescheiden gehouden. Per band is telkens een ongelijk aantal jaren samengebonden.
Eerste bladzijde uit de rol van de gekwalificeerde civiele dienaren met de registratie van de Gouverneur-Generaal Willem Arnold Alting, 1783
(ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 5260):
Generale staat van de zes kamers der VOC, 1771 (ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 13764):
Jaarlijks zonden alle vestigingen hun opgaven met als peildatum in het algemeen 30 juni naar Batavia, met uitzondering van Kaap de Goede Hoop, waarvan de opgave rechtstreeks naar de Republiek werd gezonden. Deze individuele opgaven, de civiele en militaire dienaren in één overzicht, werden herschreven tot twee aparte opgaven, gedateerd Batavia ultimo februari van het jaar dat volgde op de datum waarop de registratie betrekking had. Er onstond dus één aparte rol, ingedeeld per vestiging, voor alle gekwalificeerde civiele dienaren in alle vestigingen en één aparte rol voor alle dienaren F. Lequin, Klapper op de plaatsnamen die voorkomen in de rollen van de gekwalificeerden van de kamer Amsterdam, 1701-1787 (typoscript; Leiden 1976).
De rollen zijn ingedeeld per vestiging en de opgave van de individuele dienaren geschiedt binnen de vestiging in hiërarchische volgorde van hoog naar laag. (Zie bijlage 12 voor de bladzijdeïndeling van de rollen van de gekwalificeerde dienaren.)
Met uitzondering van de afzonderlijke (nagezonden) rollen, zijn de rollen van de gekwalificeerden voorzien van verschillende indices. Indices op in de rol voorkomende namen van VOC-vestigingen komen onregelmatig voor; zij zijn bovendien verre van volledig en weinig gedetailleerd. De reeds genoemde klapper van alle in de rollen van de gekwalificeerde civiele en militaire dienaren voorkomende geografische plaatsnamen alsmede een plaatsnamenregister met alle in de rollen voorkomende spellingsvarianten biedt hier uitkomst.
Regelmatig komen er indices op de voornamen van de opgenomen dienaren voor, in de tachtiger jaren zijn deze echter meestal op familienaam. Bij de registers voor de civiele dienaren voor de jaren 1737 t/m 1787, en bij de registers voor de militaire dienaren voor de jaren 1765 t/m 1768, 1770, 1772 t/m 1775, 1777, 1779 t/m 1781, en 1785 t/m 1787 gaat het slechts om in Batavia gedetacheerde dienaren.
Uit het voorgaande blijkt op welke wijze de afzonderlijk besproken bronnenreeksen als één geheel beschouwd kunnen worden. Bijlage 13 geeft dit schematisch weer.
De VOC had geen centrale boekhouding. Tot het einde toe is de boekhouding onoverzichtelijk en versnipperd gebleven, ingericht alsof het een serie gelegenheidsondernemingen zonder onderling verband betrof in plaats van één handelscorporatie. Wel maakten de kamers ieder jaar hun balans op, aan de hand van de grootboeken en journalen. De balansen lijken in onze ogen tamelijk gebrekkig, mede doordat de rekeningen van de activiteiten in Europa en Azië geheel gescheiden werden gehouden. De zes resulterende balansen werden door een commissie uit de Heren Zeventien samengevoegd tot een 'generale staat'.
Iedere kamer van de Compagnie had een eigen opperboekhouder. In de kamers Amsterdam en Zeeland werd hij geassisteerd door enige klerken. De boekhouders hielden de journalen en grootboeken, en de inschrijfregisters en transporten van de aandelen bij. Naast de boekhouders had iedere kamer haar kassiers, die het beheer hadden over het in kas zijnde contante geld. Alle uitgaven moesten worden genoteerd in een specieboek of kasboek.
Bij de oprichting van de VOC in 1602 werd bepaald dat iedere ingezetene van de Republiek financieel in de onderneming kon deelnemen. Het bedrag werd vrijgelaten en de inschrijvers konden hun kapitaal in meerdere termijnen storten. Men kon inschrijven bij een kamer naar keuze. Het aandeel, dat ook wel actie werd genoemd, had geen uniforme nominale waarde en was steeds verhandelbaar: het kon worden verkocht, geruild of beleend. Transporten van de aandelen moesten geschieden voor de boekhouder ten overstaan van een of twee bewindhebbers die de transportakte medeondertekenden.
Iedere kamer deelde dividend uit op basis van het bij die kamer ingeschreven kapitaal. De uitdelingen geschiedden over het bedrag waarmee een participant deelnam. Het percentage werd door de Heren Zeventien ieder jaar of om de paar jaar vastgesteld. Het uitkeren gebeurde soms in de vorm van specerijen. In 1679 moest de Compagnie voor het eerst noodgedwongen dividend uitkeren in de vorm van obligaties. Deze obligaties waren onopeisbaar en de Compagnie kon ze altijd aflossen.
De oudste inschrijvingsregisters van de kamers Amsterdam en Zeeland zijn bewaard gebleven en gepubliceerd (inv. nrs. 7064 en 13794) J.G. van Dillen, Het oudste aandeelhoudersregister van de Kamer Amsterdam der Oost-Indische Compagnie. Werken uitgegeven door de vereniging Het Nederlands Economisch-Historisch Archief 14 ('s-Gravenhage 1958); W.S. Unger, 'Het inschrijvingsregister van de kamer Zeeland der Verenigde Oost-Indische Compagnie', Economisch-Historisch Jaarboek 24 ('s-Gravenhage 1950) 1-33.
Van alle kamers zijn transporten van de acties, vaak met bijlagen, bewaard gebleven (Amsterdam, inv. nrs. 7083-7118; Zeeland, inv. nrs. 13802-13805 en 13807-13812; Delft,inv. nrs. 14089-14092; Rotterdam, inv. nrs. 14298-14301; Hoorn, inv. nrs. 14549-14551; en Enkhuizen, inv. nrs. 14849-14852). De registers beginnen omstreeks 1750 en lopen meestal door tot de liquidatie van de Compagnie. Alleen in het archief van de kamer Hoorn bevinden zich nog zeventiende-eeuwse transporten. De transporten zijn te vinden op voorgedrukte formulieren. De bijlagen kunnen interessante gegevens bevatten over verkoper en koper zoals functie, beroep en woonplaats. Indien een transport in verband met een erfenis plaatsvond, zijn vaak extracten van testamenten aanwezig.
Aangezien er geen aanwijzingen zijn dat de koper een afschrift van het transport kreeg, kan het bezit van acties door een persoon, en de omvang van dat bezit, alleen worden aangetoond uit de transportregisters en de grootboeken met kapitaalrekeningen.
Het archief van de kamer Amsterdam bezit een serie grootboeken van de uitdelingen (afgiften) op acties over de periode 1628-1796 (inv. nrs. 7068-7081). De kamer Zeeland heeft deze grootboeken over 1710-1747 en 1760-1800 (inv. nrs. 13800 en 13806) en Enkhuizen over de jaren 1720-1802 (inv. nr. 14853). Ook in deze grootboeken is voor iedere participant een aparte post ingericht. Op de linkerbladzijde wordt vermeld hoeveel acties iemand bezit, op de rechter hoeveel ieder jaar of soms iedere twee jaar wordt uitgekeerd. De archieven van de kamers Amsterdam, Zeeland en Hoorn bezitten voorts enkele losse achttiende-eeuwse stukken over uitdelingen (inv. nrs. 7123-7125, 13801 en 14547).
De hierboven vermelde stukken betreffende kapitaalinschrijvingen, transporten en uitdelingen zijn niet alleen nuttig voor bedrijfseconomisch onderzoek. Zij kunnen gegevens verschaffen over zeer uiteenlopende onderwerpen, zoals individuele personen, de spreiding van het aandelenbezit van de Compagnie in de Republiek en de kapitaalkracht van verschillende bevolkingsgroepen. Zo is ook de rol van immigranten in de financiering van de Oostindische activiteiten in deze stukken te traceren.
Bladzijde uit het journaal van de opperboekhouder der kamer Amsterdam, 1706
(ARA Eerste Afdeling, VOC, inv.nr. 7144):
Uit Canton afkomstig porcelein uit het verongelukte schip Geldermalsen, ca.1750 (Privécollectie):
Een tweede categorie stukken in de archieven van de opperboekhouders betreffen door de Compagnie geleend geld, verkregen uit de uitgifte van obligaties en 'anticipatiepenningen'. De obligaties hadden een lange looptijd. Bij het uitschrijven van de lening kregen de aandeelhouders voorrang. De obligaties werden aanvankelijk door twee, vanaf 1670 door vier bewindhebbers getekend.
Naast structurele geldtekorten had de VOC vaak te kampen met liquiditeitsproblemen na aankomst van de schepen uit Indië, voordat de veilingen hadden plaatsgevonden. De tegoeden van de gerepatrieerde VOC-dienaren en de door de schepen meegebrachte wissels moesten dan worden uitbetaald. In het voorjaar moest bovendien geld aan de participanten worden uitgedeeld. De Compagnie was genoodzaakt geld te lenen om deze betalingen te kunnen voldoen. Zij deed dit 'bij anticipatie', vooruitlopend op de opbrengsten van de verkoop van de handelswaar. De lening gold soms maar voor enkele weken en ten hoogste voor zes maanden.
Het archief van de kamer Amsterdam bevat nog een journaal en een grootboek van de renten op obligaties en een memoriaal van opgenomen anticipatiepenningen uit de achttiende eeuw (inv. nrs. 7128-7130). Van de kamer Zeeland zijn een journaal en grootboek van anticipatiepenningen uit 1680 aanwezig (inv. nr. 13832). Verder zijn, voornamelijk in de bescheiden van de kamers Amsterdam en Zeeland, nog wat losse stukken bewaard gebleven, zoals lijsten van obligatiehouders en van houders van anticipatiepenningen (inv. nrs. 7131-7133), rekeningen van de betaling van de 100e en 200e penning (inv. nrs. 7139-7140, 13831 en 13835 en 14304) en kwitanties (inv. nr. 14303). Deze stukken dateren van zeer uiteenlopende jaren gedurende het hele tijdperk van de Compagnie.
De VOC paste een eigen vorm van dubbel of Italiaans boekhouden toe. Men hield zowel een journaal als een grootboek bij. Dagelijks terugkerende financiële handelingen werden eerst in een memoriaal opgetekend, zoals ontvangsten, betalingen, subsidies aan of van andere kamers, bij anticipatie opgenomen geld, aflossingen, inkomsten uit de verkoop van de handelsgoederen, uitdelingen aan de participanten, en betalingen van traktementen. In de kamers Amsterdam en Zeeland heette dit memoriaal het 'boek van de ontvangers' of 'boek van de thesauriers'. Vervolgens werden de gegevens in het journaal en het grootboek ingeschreven en uitgewerkt. Toegevoegd werden de hoeveelheid en prijs van de ingekochte en verkochte goederen. Het journaal was chronologisch ingedeeld, het grootboek rangschikte de gegevens per zakenrelatie, per produkt of per bestedingsdoel.
In het grootboek werden de bedragen die verband hielden met het bouwen en uitrusten van de schepen onder equipagekosten verantwoord, zoals de lonen van werklieden, materialen voor de scheepsbouw, de bevoorrading van de schepen voor de reis, en de meegegeven contanten, handelsgoederen en benodigdheden voor Indië. Ieder onderdeel had een aparte rekening, zoals bier, boter, brood, koopmanschappen en behoeften voor Indië, zeildoek, stuurmansgereedschap, en kajuitbehoeften. Sommige onderdelen werden op hun beurt weer nader gespecificeerd. Ook alle depositarissen, debiteuren en crediteuren werden opgetekend. Er werd in de grootboeken geen rekening van de retouren opgenomen. De autoriteiten in Indië gaven de inkoopwaarde van de retourgoederen op; die werd genoteerd in de resoluties van de Heren Zeventien. Een verlies- en winstrekening werd niet opgemaakt. Aan het eind van het boekjaar werden de saldi van de inkomsten en uitgaven overgebracht naar de post 'retouren generaal' in het grootboek.
In het chronologisch ingerichte journaal begint iedere post met het trefwoord dat ook in het grootboek wordt gebruikt. In de marge wordt verwezen naar de desbetreffende bladzijde van het grootboek. Ook in het grootboek begint iedere post met een verwijzing naar de desbetreffende bladzijde in het journaal. De aantekening in het journaal is het meest uitgebreid. Bijvoorbeeld bij een betaling aan een bakker voor geleverd brood wordt ook vermeld hoeveel brood deze heeft geleverd en wat de broden per stuk kosten. Het grootboek vermeldt alleen dat aan die bewuste bakker een bepaald bedrag is betaald voor geleverd brood. Het gemak van het grootboek voor onderzoek is dat alle uitgaven voor geleverd brood ten behoeve van een bepaalde uitreding bij elkaar staan.
Een journaal begint met een opsomming van degenen die na afsluiting van de vorige rekening nog vorderingen hadden en in dit boek om te continueren een credit krijgen. Dan volgen degenen die nog schulden hadden en nu een debet krijgen. De journalen zijn ingedeeld per kalendermaand. Eerst wordt bijvoorbeeld het totale bedrag genoemd dat in een maand aan derden is uitbetaald, welk bedrag vervolgens wordt gespecificeerd: arbeidslonen, barbiersbehoeften, behoeften voor het scheepsvolk, courtages van verkochte retouren, huishuur enzovoort. De vermeldingen zijn tamelijk uitgebreid. Een post arbeidslonen kan weer onderverdeeld zijn in verschillende betalingen. Iedere vermelding van betaling bevat de naam van de ontvanger.
Elke post begint met een verwijzing naar de bladzijde in het bijbehorende grootboek. Onder arbeidslonen staat in het grootboek vervolgens alleen de datum, vervolgens dat betaald is aan de ontvangers voor arbeidsloon op het pakhuis enzovoort, en het totale bedrag. Net als bij de grootboeken van de equipage staan ook hier weer alle bedragen bij elkaar, die gedurende de looptijd van het grootboek aan arbeidslonen zijn uitbetaald. Een nadeel voor de onderzoeker is dat de boekingen per equipage geschiedden en dus niet per individueel schip.
Uit de zeventiende eeuw zijn alleen de oudste journalen en grootboeken van de kamers Amsterdam en Zeeland bewaard gebleven (inv. nrs. 7142, 7169 en 13782-13785), alsmede een journaal van de kamer Enkhuizen (inv. nr. 14854). Het archief van de kamer Zeeland bezit nog enkele aparte journalen en grootboeken van de equipage over de jaren 1614-1628 (inv. nrs. 13786-13793). Vanaf 1700 zijn de journalen en grootboeken van de kamers Amsterdam, Hoorn en Enkhuizen (deze laatste kamer incompleet) bewaard gebleven (Amsterdam inv. nrs. 7143-7168 en 7170-7194, Hoorn inv. nrs. 14554-14623 en Enkhuizen inv. nrs. 14855-14909). De meeste grootboeken hebben bijgebonden of aparte indices. Het archief van de kamer Delft bezit een enkel journaal over 1768-1772(inv. nr. 14084) en de kamer Rotterdam een serie ongedateerde indices (inv. nrs. 14305-14315).
Het archief van de kamer Zeeland bevat enkele losse stukken betreffende de boekhouders en het boekhoudersambt, met name correspondentie (inv. nrs. 13770-13781); de kamer Hoorn bezit nog wat stukken afkomstig van de kassier (inv. nrs. 14541-14542). De kamer Amsterdam heeft uit de achttiende eeuw nog een serie balansen getrokken uit de grootboeken (inv. nrs. 7195-7204) en een serie notities ter boeking in de journalen (inv. nrs. 7206-7212). Verder zijn er enkele losse financiële stukken van de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft en Hoorn bewaard gebleven (Amsterdam inv. nrs. 7214-7226; Zeeland inv. nrs. 13758-13769; Delft inv. nrs. 14082-14083 en 14085-14086; en Hoorn inv. nrs. 14543-14544).
C.J. Zandvliet
De in het Algemeen Rijksarchief bewaard gebleven kaarten en tekeningen van de VOC hebben voor een groot deel tot de archieven van de Heren Zeventien en de kamer Amsterdam behoord. Kleinere maar niet onbelangrijke delen zijn afkomstig van de andere kamers, met name die van Zeeland. De kamer Amsterdam had het grootste aandeel in de VOC-activiteiten. Daar concentreerde zich ook de administratie met betrekking tot de navigatie en de kennis van topografie en onroerende goederen overzee. Vanuit en via Batavia en soms rechtstreeks uit onderhorige vestigingen ontvingen de bewindhebbers kaarten en tekeningen van plaatsen en gebieden in het octrooigebied. Deze overgezonden kaarten en tekeningen maken het hoofdbestanddeel uit van het kaarten- en tekeningenarchief van de VOC. Daarnaast kwamen ook veel kaarten uit de Republiek zelf, met name zeekaarten die in Amsterdam en elders voor de uitvarende schepen werden geproduceerd.
Vanaf de oprichting van de VOC in 1602 was er voor de vaart naar en de handel in Azië behoefte aan betrouwbare cartografische informatie. Al aan het einde van de zestiende eeuw beschikte men in de Republiek over zeevaartkundige inlichtingen uit Portugese bronnen. Deze werden openbaar gemaakt door de publikaties van enkele Nederlandse reizigers en wetenschappers als Dirck Gerritsz. Pomp, alias Dirck China, en Jan Huygen van Linschoten. Met name in het werk van Van Linschoten zijn kaarten en andere afbeeldingen, in combinatie met route- en kustbeschrijvingen, opgenomen. Voorts bewerkte Petrus Plancius de getekende zeekaarten van de Portugees Bartolomeo de Lasso, schreef enkele memories met zeilaanwijzingen en leidde stuurlieden op voor de grote vaart.
Bij de uitrusting - de equipage - van VOC-schepen in de Republiek werden stuurlieden en schippers voorzien van 'stuurmansgereedschappen', zoals kompassen, seinvlaggen, kwadranten en zeekaarten. In elke kamer van de Compagnie was een equipagemeester verantwoordelijk voor de uitrusting van de naar Indië vertrekkende schepen. Onder zijn leiding werden zeekaarten getekend of aangekocht. Net als de andere equipagegoederen werden de kaarten van een beperkt aantal leveranciers betrokken. In de havensteden van de Republiek hadden enkele kaartenmakers zich gespecialiseerd in het vervaardigen van perkamenten zeekaarten. Bij hen werden door particuliere reders en schippers, en vanaf 1602 ook door de VOC, zeekaarten besteld. In Amsterdam werd Augustijn Robaert een vooraanstaand leverancier van getekende zeekaarten, onder meer aan de VOC. Robaert (overleden voor of in 1617) leverde in 1600 paskaarten bij de equipage van de vloot van Van Neck: J.K.J. de Jonge, De opkomst van het Nederlandsch gezag in Oost-Indië I ('s-Gravenhage 1862) 183.
In 1617 kwam verandering in deze manier van betrekken van cartografische informatie. De Heren Zeventien benoemden Hessel Gerritsz. tot hun exclusieve kaartenmaker. Het was zijn taak om alle schepen van de VOC die uit de Republiek vertrokken - dus ook die van de kamers buiten Amsterdam - van zeekaarten te voorzien. Tot 1795 heeft de functie van kaartleverancier voor de VOC, beëdigd en voorzien van een instructie, bestaan. Achtereenvolgens waren als kaartenmakers actief:
C.A. Davids, Zeewezen en wetenschap. De wetenschap en de ontwikkeling van de navigatietechniek in Nederland tussen 1585 en 1815 (Amsterdam en Dieren 1985) 398. Voor De Graaff en Van Keulen: M. Kok, Ontwikkelingen in de Nederlandse maritieme kartografie in de achttiende eeuw (1730-1815) (typoscript; Utrecht 1980) 48 en 51. De instructie van De Graaff in 1705 is vrijwel identiek aan die van Willem Jansz. Blaeu in 1633.
Portret van Arent Roggeveen, kaartmaker van de VOC, 1675 (Uit de facsimile van The Fifth Part of the Burning Fen described by Arent Roggeveen):
Gezicht op Batavia door J. Nessel, 1650 (ARA Afdeling Kaarten en Tekeningen, VEL, inv.nr. 1180):
Het dienstverband van de kaartenmakers in de periode 1617-1795 had een tweeslachtig karakter. De kaartenmakers hadden een andere positie dan de meeste VOC-functionarissen. Zij werkten thuis en ontvingen geen salaris, maar werden stuksgewijs voor geleverde zeekaarten betaald Dit is althans in de achttiende eeuw de praktijk. Willem Jansz. Blaeu kreeg bij zijn aanstelling in 1633 een vast jaarsalaris toegezegd van 300 gulden, boven zijn stukloon: Pieter van Dam, Beschryvinge van de Oostindische Compagnie eerste boek, deel I. F.W. Stapel ed. Rijks geschiedkundige publicatiën, grote serie 63 ('s-Gravenhage 1927) 404. Ibidem, 415. De scheepstimmerman Brouwer werd 1 juli 1723 verzocht zijn scheepswerf te verhuren of te verkopen; VOC, inv. nr. 251, resoluties van de kamer Amsterdam. De examinator van de stuurlieden Mattheus Soetens mocht na zijn aanstelling geen school meer houden in de stuurmanskunst; VOC, inv. nr. 360, instructies van de kamer Amsterdam voor haar ambtenaren. Zie ook K. Zandvliet, 'Joan Blaeu's Boeck vol kaerten en beschrijvingen van de Oostindische Compagnie [...]' in: J.E. Huisken en F. Lammertse ed., Het kunstbedrijf van de familie Vingboons. Schilders, architecten en kaartmakers in de gouden eeuw (Maarssen etc. 1989) 59-95. J. Publido-Rubio, El piloto mayor de la Casa de Contracionde Sevilla... (z.p. 1950); A. Cortesao en A. Teixeira de Mota, Monumenta Portugaliae Cartographica I (Lisboa 1960) 19-21 en III, 41-49 en 87-89, en IV, 4 en 79; N.J.W. Thrower ed., The compleat Plattmaker. Essays on chart, map and globe making in England in the seventeenth and eighteenth centuries (Berkeley etc. 1978) 45-100.
De VOC verplichtte zich van de diensten van de aangestelde kaartenmaker gebruik te maken tegen betaling van min of meer vaste prijzen. De kaartenmaker werd bij de produktie en het beheer van zeekaarten onderworpen aan het toezicht van bewindhebbers of hun gedelegeerden. Bovendien werd hij net als de andere Compagniesfunctionarissen tot geheimhouding verplicht. In de praktijk echter voerde de kaartenmaker van de VOC de produktie en correctie van de zeekaarten vrij zelfstandig uit. De verplichting tot geheimhouding stond op gespannen voet met de produktie voor de vrije markt Zandvliet, 'Joan Blaeu's Boeck', 75. Vergelijk G. Schilder, 'Organization and evolution of the Dutch East India Company's Hydrographic Office in the seventeenth century', Imago Mundi 28 (1976) 61-78, en G. Schilder, 'Het cartografisch bedrijf van de VOC' in: Patrick van Mil en Mieke Scharloo ed., De VOC in de kaart gekeken. Cartografie en navigatie van de Verenigde Oostindische Compagnie 1602-1799 ('s-Gravenhage 1988) 17-45.
Schippers en stuurlieden waren volgens hun instructie verplicht kaarten van deCompagnie te gebruiken. Het werd hun eveneens voorgeschreven van onbekende kusten, riffen en dergelijke, aantekeningen en schetsen te maken Zie onder meer de artikelbrief van 2 maart 1634, 12e titel, art. 110, in: J.A. van der Chijs ed., Nederlandsch-Indisch Plakaatboek I (Batavia en 's-Gravenhage 1885) 339. Het voorschrift werd in de latere artikelbrieven herhaald. In de achttiende-eeuwse instructies voor de examinators van de stuurlieden is de supervisie vastgelegd; VOC, inv. nr. 255, resolutie van de kamer Amsterdam, 11 december 1731, instructie Cornelis Stuurman. Dit was een vervolg op een verzoek van de Heren Zeventien van 28 maart 1731. Kenmerkend is dat de samenstelling van de zeemansgids voor de Oost, het zesde deel van de Zee-fakkel, verzorgd werd door de examinator Jan de Marre.
Om een lange levensduur van de zeekaarten te verzekeren, liet de VOC ze op perkament tekenen. De produktiewijze van de zeekaarten was eenvoudig: een model, legger genaamd, werd telkens gebruikt bij de vervaardiging van een nieuwe kaart Naast legger worden ook de termen origineele en slaper gebruikt; Van der Chijs ed., Plakaatboek VI, 15 januari 1753. J.W. Heydt, Allerneuester Geographisch- und Topographischer Schau-Platz von Africa und Ost-Indien... (Wilhermsdorff 1744) 44.
Hoewel al omstreeks 1665 werd gesproken over het drukken van een zeemansgids en in 1684 over het drukken van losse zeekaarten, duurde het tot respectievelijk 1753 en ca. 1775 voor het daartoe kwam. Overigens is in zekere zin de zeemansgids English Pilot Third Book van John Thornton, uit 1703, te beschouwen als een VOC-zeemansgids avant-la-lettre; deze gids voor de Aziatische vaart met 35 kaarten is gemaakt met behulp van VOC-kaarten Facsimile-uitgave met een inleiding van C. Verner en R.A. Skelton (London 1970).
De kaartenmaker was niet alleen verantwoordelijk voor de produktie en het beheer van de zeekaarten. Vanwege zijn geografische kennis werd hij bij de uitrusting van expedities waarschijnlijk om advies gevraagd. In de loop van de achttiende eeuw werd de rol van de examinator van de stuurlieden op het gebied van beheer en advies steeds groter.
In 1743 werd Johannes van Keulen aangesteld tot kaartenmaker van de VOC. De firma behield de positie van kaartenmaker tot de opheffing van de Compagnie. Al vóór 1743 trad de firma Van Keulen op als leverancier van stuurmansgereedschappen en kaarten aan de VOC: vanaf 1728 werden daar geregeld zeemansgidsen aangekocht ten behoeve van de equipage VOC, inv. nr. 164, resolutie Heren XVII, 14 maart 1729. Kok, 'Cartografie van de firma Van Keulen', 34.
Van de kaartenmakers vóór Van Keulen is geen bedrijfsarchief bewaard gebleven. Het is mogelijk dat een deel van het archief van de voorgangers opging in het archief van Van Keulen. Bij de liquidatie van de firma Van Keulen in 1885 is het bedrijfsarchief geveild. Delen ervan zijn te traceren (zie paragraaf 5).
Op verzoek van de Heren Zeventien of de kamer Amsterdam, en soms op eigen initiatief, hebben de kaartenmakers in Amsterdam van tijd tot tijd kaartboeken of -series van het octrooigebied samengesteld. Zij verdienen aparte vermelding omdat veel kaarten en tekeningen alleen nog als kopieën in deze kaartboeken en -series te vinden zijn. Aangenomen mag worden dat het kopiëren als zodanig een belangrijke reden was voor het verloren gaan van originelen; men had immers na kopiëring de informatie in een handzame en geüniformeerde uitvoering voorhanden. Hieronder worden slechts de werken vermeld die het gehele octrooigebied betreffen.
Voor de atlassen van Vingboons en Van der Hem, zie F.C. Wieder ed., Monumenta Cartographica. Reproductions of unique and rare maps, plans, and views ... (6 delen; 's-Gravenhage 1925-1933); Schilder, 'Organization and evolution'; J. Th. W. van Bracht ed., Atlas van kaarten en aanzichten van de VOC en WIC, genoemd Vingboonsatlas in het Algemeen Rijksarchief te 's-Gravenhage (Haarlem 1982) en Zandvliet, 'Joan Blaeu's Boeck'. Inhoudsopgaven daterend van toen het kaartboek nog niet uiteengenomen was: Archief van de Raad der Aziatische bezittingen en etablissementen (hierna: Archief Aziatische Raad), inv. nr. 21, bijlage 112 bij resolutie 27 juni 1806; Archief van het ministerie van Koloniën supplement 1850-1952, inv. nr. 49. M. Kok, 'Cartografie van de firma Van Keulen' in: E.O. van Keulen e.a. ed., 'In de Gekroonde Lootsman'. Het kaarten-, boekuitgevers en instrumentmakershuis Van Keulen te Amsterdam 1680-1885 (Utrecht 1989). Voor de kaartseries van Gerard van Keulen en de zeemansgids van Van Keulen en De Marre: Ibidem, 34 en 36. Facsimile-uitgave: C. Koeman ed., De Nieuwe Groote Ligtende Zee-fakkel (Amsterdam 1969).
De status van de bovengenoemde produkties is verschillend. De werken van Gerritsz., De Graaff en Van Keulen werden vervaardigd in opdracht van de VOC. De atlassen van Vingboons/Blaeu en Van der Hem/Blaeu staan weliswaar in relatie tot de VOC - in de jaren zestig van de zeventiende eeuw werd in de VOC gesproken over de samenstelling van een gedrukte zeemansgids - maar zij staan als het ware met één been in het VOC-bedrijf en met het andere in de vrije markt. De serie manuscriptkaarten van Gerard van Keulen staat nog losser van de VOC, maar waarschijnlijk heeft bij een aantal van diens kaarten een opname door een VOC-schipper of -stuurman als voorbeeld gediend. Het werk van Hessel Gerritsz. is helaas verloren gegaan. De uitgave van Van Keulen en de examinator van de stuurlieden De Marre was bestemd voor gebruik op de schepen van de Compagnie, en was dus beperkter van opzet.
Het kaartboek van Isaac de Graaff, aan het eind van de zeventiende eeuw samengesteld, neemt een aparte positie in omdat het een grote variatie aan cartografisch materiaal biedt: klein- en grootschalige landkaarten, zeekaarten, plattegronden en aanzichten uit het gehele octrooigebied. De kopie-kaarten in dit werk gaan terug tot 1602. Deze zogenaamde Atlas Amsterdam is in de negentiende eeuw uiteengenomen en verspreid over de verzameling buitenlandse kaarten (VEL) in het Algemeen Rijksarchief. De Graaffs kaartboek kan beschouwd worden als de cartografische pendant van Pieter van Dams 'Beschryvinge van de Oostindische Compagnie'. Het kaartboek vormde gedurende de gehele achttiende eeuw een voorname cartografische informatiebron voor de bewindhebbers.
De VOC-kamers waren eigenaar van terreinen in de Republiek, met opstallen zoals pakhuizen, scheepswerven, kantoorgebouwen en lijnbanen. Het aantal tekeningen daarvan dat in het Algemeen Rijksarchief aanwezig is, is echter zeer klein. Veel tekeningen zijn waarschijnlijk door slijtage verloren gegaan en zijn na gebruik weggegooid. Andere zijn uit het archief genomen en zijn in particuliere verzamelingen terechtgekomen. Bovendien is voor de vervaardiging van de tekeningen geregeld gebruik gemaakt van de diensten van de stadsfabriek (bouwmeester). Ook het verzamelbeleid in de negentiende en twintigste eeuw is er de oorzaak van dat de weinige bewaard gebleven kaarten en tekeningen van de VOC-bezittingen in de Republiek voornamelijk te vinden zijn bij gemeentelijke archiefdiensten en in musea.
Terreinen en gebouwen van de VOC zijn na haar liquidatie in handen van de staat overgegaan. Daarom zijn hiervan in het Algemeen Rijksarchief wel kaarten en tekeningen van na 1799 aanwezig in de (tekeningen)archieven van diverse overheidsadministraties.
Delen van het Compagniesarchief zijn vrijwel integraal verloren gegaan. Dit geldt ook voor het tekeningen- en modellenarchief van de scheepstimmerwerf. De scheepstekeningen waren een hulpmiddel bij de ontwikkeling en bouw van VOC-schepen. In 1742 werd bijvoorbeeld bij het ontwerpen van een nieuw scheepstype voor de VOC de besluitvorming op tekeningen en modellen gebaseerd. Hans H. van Rooij en Jerzy Gawronski, VOC-schip Amsterdam (Haarlem 1989). In 1727 werd bij de admiraliteit expliciet geïnstrueerd tekeningen en modellen te archiveren: ARA, Collectie Fagel, inv. nr. 1099. Met dank aan B. Kist.
Er zijn slechts enkele tekeningen tot onze beschikking, die verspreid zijn geraakt over diverse verzamelingen in Nederland. Het verlies en de verspreiding kunnen verklaard worden door de wijziging van scheepstypen en de overgang naar particuliere vaart na 1795. Tekeningen en modellen van VOC-schepen werden daardoor overbodig: zij belandden in de afvalbak of in een gunstig geval in een museum. Voor onderzoek betreffende de scheepsbouw is men behalve op materiële bronnen en enkele tekeningen vooral aangewezen op het geschreven archief.
Bij de kamers van de VOC buiten Amsterdam werden in het begin van de zeventiende eeuw zeekaarten gekocht van diverse leveranciers Kamer Zeeland: VOC, inv. nr. 14336, rekening van de uitrusting van de schepen Amsterdam en Zon, 1606, f. 12, Barend Langenes. Voor de equipage van vijf schepen die in 1616 uitvoeren betaalde de kamer Amsterdam meer dan 1447 pond voor paskaarten aan Robaert. Een deel van de geleverde kaarten werd gezonden aan en in rekening gebracht bij de kamers Middelburg, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen; VOC, inv. nr. 14338, rekening van de negende uiitrusting van de kamer Amsterdam, 1616, f. 19v. 'Kaarten sullen voor alle de cameren werden gemaakt bij Hessel Gerrits', 11 september 1628: VOC, inv. nr. 13790, grootboek van de equipage; Van Dam, Beschryvinge eerste boek, deel I, 403 (citeert resolutie Heren XVII 11 juli 1628). Een bevestiging van het voorschrift: 6 juni 1669, VOC, inv. nr. 4456, verbaal van het Haags Besogne.
Desondanks bleven enkele kamers soms zeekaarten kopen van lokale leveranciers. In 1669 werd in het Haags Besogne gemeld dat de kamer Hoorn en de kamer Zeeland hun zeekaarten ter plaatse lieten maken VOC, inv. nrs. 4456, verbaal van het Haags Besogne, en 4601, verbaal van de besognes van de commissie uit de Heren XVII voor de visitatie van de boeken, 4 juni 1669. Aanleiding voor bespreking ervan is de excessieve rekening die door de kaartenmaker Joan Blaeu voor het jaar 1668 is ingediend: 21.135 gulden, 9 gulden per perkamenten kaart. P.A. Leupe, Inventaris der verzameling kaarten berustende in het Rijks archief. Ie gedeelte ('s-Gravenhage 1867) v-vi, resoluties Heren XVII, 23 oktober 1666 en 19 en 21 oktober 1684. Misschien betrokken Hoorn en Enkhuizen vanaf 1747, opnieuw, kaarten van lokale leveranciers: Kok, 'Cartografie van de firma Van Keulen', 38. Betreffende de Kamer Zeeland: Schilder, 'Cartografisch bedrijf', 34.
Veel van de kaarten die nu in het Algemeen Rijksarchief berusten, zijn indertijd vanuit de vestigingen in Indië naar de Republiek overgezonden. De Haagse verzamelingen zijn mede daarom zo belangrijk omdat in de vestigingsarchieven zeer veel kaarten en tekeningen van lokale administraties verloren zijn geraakt.
De Hoge Regering in Batavia was een verzamelpunt van informatie van de buitenkantoren. Kaarten en tekeningen maakten daar deel van uit. Op de buitenkantoren werkten permanent (zoals aan de Kaap de Goede Hoop en op Ceylon) of incidenteel ingenieurs, bouwmeesters (fabrieken), landmeters en zeekaartenmakers, die werkzaam waren ten behoeve van de grondadministratie, weg- en waterbouw, architectuur en vestingbouw.
De opmerkingen hieronder betreffen de organisatie en administratie in Batavia. Zij zijn deels van toepassing voor de buitenkantoren.
De VOC beschikte op Java aanvankelijk slechts over een zeer klein grondgebied; dit beperkte zich vrijwel tot de stad Batavia. Men had in die situatie voldoende aan een technicus die optrad als landmeter en als bouwmeester, in die laatste functie zowel van civiele werken (dan veelal fabriek genoemd) als van vestingwerken (dan veelal ingenieur genoemd). In 1627 stelde men onder het gezag van de schepenen in Batavia een landmeter en rooimeester aan. De rooimeester zag toe op de naleving van bouwvoorschriften in de stad. De uitbreiding van het grondgebied had tot gevolg dat in 1664 een college van heemraden werd ingesteld (vergelijkbaar met een polderbestuur in de Republiek), dat belast werd met het beheer van buiten de stad gelegen gronden en met toezicht op landscheidingen. Bij de reorganisatie van dit college in 1679-1680 werd besloten een perceelsgewijze kaart te vervaardigen. De nrs. VEL 1184 t/m 1187 zijn als een versie te beschouwen van deze pre-kadastrale kaart (bijgewerkt tot 1706).
In de zeventiende en achttiende eeuw werkten er dus landmeters onder het gezag zowel van de schepenen als van het college van heemraden. Het gescheiden beheer van de goederen binnen en buiten de stad werd in 1778, wat de registratie betreft, beëindigd. Vanaf dat jaar belastte men een 'landmeters comptoir' met het beheer en het bijhouden van alle kaarten.
De stadslandmeter, ressorterend onder de schepenen, had de fabriek als zijn directe baas. De fabriek stond aan het hoofd van het ambachtskwartier. Hij was verantwoordelijk voor het beheer van de Compagniesgebouwen en de inventaris ervan; dit in principe met uitsluiting van de in relatie met de vloot staande goederen, die onder de verantwoordelijkheid van de equipagemeester vielen. Verscheidene landmeters maakten carrière door op te klimmen tot fabriek. De fabriek was tevens betrokken bij het beheer, de aanleg en de bouw van militaire werken.
Vanaf het begin van de zeventiende eeuw wordt melding gemaakt van militaire ingenieurs die in dienst van de VOC in de Oost waren. Zij werden vooral ingezet bij belegeringen en bij de nieuwbouw van forten. Hun aanwezigheid was, met name in de zeventiende eeuw, echter minder permanent dan die van de landmeters en fabrieken. De laatsten bleven bij uitstek belast met het onderhoud en beheer van de forten en gebouwen. Artilleristen, of een aan de artilleristen toegevoegde ingenieur, traden in voorkomende gevallen naast de fabriek op als bouwmeester voor de militaire werken Zie voor de instructies van de militaire ingenieurs: Van der Chijs ed., Plakaatboek.
Deze situatie veranderde in 1717, toen de Heren Zeventien een directeur der fortificatiën met twee assistent-ingenieurs naar Indië stuurden. Het was echter nog maar een tijdelijke maatregel. In de tweede helft van de achttiende eeuw werd de positie van de fabriek zwakker. Net als in de Republiek werden de ambachtslieden en landmeters gedeeltelijk verdrongen of opgevolgd door de ingenieurs der fortificatiën. Deze ontwikkeling werd in Batavia in 1793 bekrachtigd door de aanstelling van een militair ingenieur in de functie van directeur der fortificatiën, gebouwen en waterwerken. In Kaap de Goede Hoop was al in 1778 een directeur der fortificatiën en artillerie benoemd. Aan de nieuwe directeur in Batavia werd de zorg voor het complete kaarten- en tekeningenarchief toevertrouwd. Alle ingenieurs en landmeters van de Compagnie in de Oost kwamen onder zijn gezag te staan.
Niet alleen landkaarten, maar ook zeekaarten werden in Batavia vervaardigd. Hoewel de kaartenmaker in Amsterdam als taak had alle schepen van zeekaarten te voorzien, bleek er al in de eerste helft van de zeventiende eeuw behoefte te zijn aan een kaartenmaker in Batavia voor de scheepvaart in de Aziatische wateren. In tegenstelling tot in Amsterdam was de kaartenmakerij in Batavia vanaf het begin volledig onderdeel van de VOC; de kaartenmakers waren in exclusieve dienst van de Compagnie. Op de werf in Batavia was de zeekaartenwinkel. De 'baaskaartenmaker' werkte daar onder het gezag van de equipagemeester. Behalve met de fabricage van zeekaarten had de kaartenmaker, net als zijn collega in Amsterdam, bemoeienis met het opstellen en bijhouden van zeilinstructies, in overleg met de equipagemeester en diens assistenten (oud-schippers of -stuurlieden).
Onder de baaskaartenmaker werkte tot halverwege de achttiende eeuw een toenemend aantal knechten die de aan de hand van informatie van schippers en stuurlieden telkens verbeterde leggerkaarten kopieerden. We moeten ons geen overdreven voorstelling maken van deze 'cartografen'. Het produceren van de kaarten hield, althans wat de knechten betrof, niet meer in dan overtekenen en overschrijven.
Nadat het steeds meer gebruik werd zeekaarten te graveren in plaats van te tekenen, werd het 'hydrografisch bureau' in Batavia van minder belang en werd besloten het in te krimpen. Net als de hiervoor genoemde fabriek werd bovendien de ambachtelijke baaskaartenmaker verdrongen, in zijn geval door marineofficieren. De opdracht aan de examinator van de stuurlieden en leraar P.H. Ohdem in 1753 om toezicht te houden op de baaskaartenmaker en de kwaliteit van de zeekaarten, is een eerste teken van veranderende opvattingen over de kaartenmakerswinkel Ibidem VI, 15 januari 1753, aanstelling Pieter Hermannus Ohdem, en 6 maart 1753. Bij het laatste besluit werd ook het salaris van de examinator verhoogd.
In de Republiek bestond geen centraal kaarten- en tekeningenarchief van de VOC. Elke kamer beschikte over een eigen bestand. Aangezien de kamer Amsterdam het grootste aandeel had in de Compagniesactiviteiten, en meestentijds de administratieve zetel was van de Heren Zeventien, werden in Amsterdam de voornaamste kaarten- en tekeningenbestanden gevormd.
Ten behoeve van de besluitvorming en de administratie waren kaarten en tekeningen in de kamer Amsterdam in of dichtbij de vergaderruimten beschikbaar. In het Oostindisch Huis aan de Hoogstraat hingen ingelijste kaarten aan de wand van de vergaderruimte Een aantal van deze geschilderde gezichten en kaarten van Compagniesvestigingen is bewaard gebleven in het Rijksmuseum: P.J.J. van Thiel e.a., Alle schilderijen van het Rijksmuseum te Amsterdam (Amsterdam en Haarlem 1976) 105 (A19), 509-510 (A4481 en A4482) en 664 (A4471 t/m 4476).
Uit een uittreksel van de Compagniesadvocaat E. Scott blijkt dat de bewindhebbers beschikten over enkele specifieke toegangen op kaarten en tekeningen. Een eerste toegang gaf verwijzingen naar kaarten en tekeningen die ingebonden waren bij de series overgekomen brieven en papieren. Een tweede toegang beschreef de 'kaarten die niet ingebonden sijn' VOC, inv. nr. 4639, lijsten van kaarten die uit Indië zijn ontvangen. In de inventaris van 1814 van de charters wordt eveneens een register vermeld van kaarten die zijn bijgebonden in boeken of bundels.
In de zeventiende eeuw werden ook de scheepsjournalen in het Oostindisch Huis geborgen Van Dam, Beschryvinge eerste boek, deel I, 403. Ibidem, 415 (1633) en in de instructie van Van Keulen (1786). Bij Van Keulen worden weliswaar de 'leggers bij de Compagnie berustende' vermeld, maar misschien moeten we hier eerder bovengenoemde modellen onder verstaan. In dat geval zijn bij de Compagnie in de stuurmanskamer geautoriseerde exemplaren van elke kaart en elk zeevaartkundig instrument bewaard.
Er waren dus twee plaatsen waar zeekaarten als archivalia te vinden waren: ten eerste bij de kaartenmaker thuis, met name de leggerkaarten en door schippers en stuurlieden vervaardigd kaartmateriaal, en ten tweede in een kamer van het Oostindisch Huis, vanaf ca. 1665 in de stuurmanskamer op de werf: journalen en kaartmateriaal van terugkerende schepen, en prototypen van de diverse zeekaarten.
Voor de equipage van de uitvarende schepen werden allerlei goederen in voorraad gehouden in het Oostindisch Huis, in de pakhuizen en op de werf. Dat waren onder andere kaarten en stuurmansgereedschappen. De equipage van de schepen gebeurde op basis van geregeld bijgestelde controlelijsten met opgave van per schip mee te geven aantallen en typen van zeekaarten en instrumenten, onder vermelding van hun boekwaarde Deze lijsten zijn voor een groot deel gepubliceerd: Schilder, 'Organization and evolution', 64-68 en Kok, Ontwikkelingen, bijlage I.1 t/m I.6.
De zeekaartenvoorraad werd aangemaakt door de kaartenmaker. Niet duidelijk is of hij zijn kaarten in de zeventiende eeuw direct aan de schepen of de equipagemeester leverde, of de kaarten altijd eerst naar het Oostindisch Huis bracht. Uit de aanstelling van Joan Blaeu in 1638 blijkt dat in het Oostindisch Huis een ruimte was voor de voorraad zeekaarten VOC, inv. nr. 232, resolutie kamer Amsterdam, 22 november 1638. Van Dam, Beschryvinge eerste boek, deel I, 414. De kaartenmaker had dus niet de opdracht het kaarten- en tekeningenbezit (het archief) te beheren.
In de achttiende eeuw lag de voorraad voor een deel in de stuurmanskamer en misschien ook in een pakhuis, en waarschijnlijk voor een ander deel in de werkplaats of winkel van de kaartenmaker VOC, inv. nr. 4597, generale staat van 1781. In de staat van koopmanschappen en behoeften, aanwezig in het pakhuis van de kamer Amsterdam, worden 300 zeekaarten en 150 blanco kaarten met gedrukte kompaslijnen vermeld. In de instructie van Van Keulen (1786) staat dat bij dienstverlating of overlijden de kaarten tegen de prijzen in de vastgestelde lijst zullen worden overgenomen. Deze zinsnede wijst op het bestaan van een voorraad zeekaarten in de winkel van Van Keulen. In de stuurmanskamer van de VOC was een buffervoorraad van stellen zeekaarten beschikbaar. Op een equipagelijst van 1788 staat aangegeven welke personen de leverantie van goederen, voedsel enzovoort moeten verzorgen: 'moet worden ingevuld door den equipagemeester, opzigter van de stuurmanskamer, opzigter van het slagthuis, opzigter van de wapenkamer'; VOC, inv. nr. 4964. Uit de boekhouding van de VOC krijgt men de indruk dat telkens grote partijen kaarten werden geleverd en afgerekend: Isaac de Graaff ontving op 31 oktober 1721 1381 gulden (VOC, inv. nr. 7148, journaal van de opperboekhouder van de kamer Amsterdam, f. 276), de weduwe van Johannes van Keulen ontving 31 oktober 1772 2985 gulden (VOC, inv. nr. 7163, journaal van de opperboekhouder van de kamer Amsterdam, f. 54).
In grote lijnen geldt voor de andere kamers hetzelfde als voor de kamer Amsterdam. Ten behoeve van bestuur en representatie waren de vergaderruimten voorzien van ingelijste kaarten en prenten In de bewindhebbersvergaderkamer in Hoorn bevonden zich in 1796 dertien oude kaarten en prenten in lijsten; Archief van het Comité tot de Oost-Indische handel en bezittingen (hierna: Archief Oostindisch Comité), inv. nr. 159. VOC, inv. nr. 13866.
In 1796 berustte in de stuurmanskamer in Amsterdam een voorraad van nog in gebruik zijnde zeekaarten en een archief van getekende en gedrukte kaarten en zeemansgidsen. Het was tot dan toe beheerd door de examinator van de stuurlieden. Toen deze in 1796 zijn ontslag nam, werd zijn opvolger vanwege het feit 'dat de boeken, kaarten en instrumenten, behorende tot de stuurmanskamer zeer volumineus zijn' door het Oostindisch Comité gemachtigd alleen de waardevolle over te nemen. Het restant werd aan de tweede examinator Engelberts in beheer gegeven Archief Oostindisch Comité, inv. nr. 154, notulen departement van equipage, 30 september en 7 oktober 1796.
Een tweede bestand - van kaarten, plattegronden en kaartboeken - maakte deel uit van de charterkamer in het Oostindisch Huis. De chartermeester daar werd in 1800 opdracht gegeven de '... atlassen, losse kaarten en tekeningen thans reeds voorhanden of die den raad bij vervolg van tijd tot tijd mogt acquireren ... in eene afzonderlijke kast...' te bewaren, met uitzondering van de zeekaarten, die immers 'bewaard worden in de zogenaamde stuurmanskamer' Archief Aziatische Raad, inv. nr. 28, instructie van 28 september 1800. De lijst is voor zover kon worden nagegaan niet bewaard gebleven. Bij besluit van 27 juni 1806 no 112 werd Kraijenhoff een kopie van de 'inventaris van kaarten, plannen en memorien betreffende Oost-Indiën en de Kaap de Goede Hoop' gezonden; Archief Aziatische Raad, inv. nr. 37. Het is waarschijnlijk dezelfde inventaris als in augustus 1806 werd gebruikt voor de afgifte van de kaarten aan Ampt.
De landelijke bestuurswijzigingen die vanaf 1806 plaatsvonden, hadden gevolgen voor de interne structuur van de kaarten- en tekeningenbestanden van de VOC. Bij alle inventarisaties die sindsdien werden ondernomen, werden de kaarten en tekeningen slechts bij uitzondering in directe samenhang met de geschreven archivalia geordend. Wel werden in de meeste gevallen de kaarten en tekeningen tegelijk met de geschreven archivalia herordend of overgedragen. Zie de inventarissen van geschreven archivalia: VOC, inv. nrs. 13862-13865 en 14924-14926, 'generaal register van alle de Compagnie's boeken welke uit Indien naar Patria werden gezonden', 1612-1794; februari 1807 (kamer Delft), f. 40; Inventaris van marine en koloniën, 1814, f. 91 no. 128, f. 98 no. 191, f. 109 kist 8, f. 118 kist 13 no. 64; 28 augustus 1816; VOC, inv. nr. 14931, inventaris van de Oostindische archieven berustende in het Westindisch Magazijn in Amsterdam opgemaakt door De Munnick, 1828.
Het bestuur over de koloniën werd in 1806 gecentraliseerd. Bij Koninklijk Besluit van 18 juli 1806 werd door koning Lodewijk Napoleon naar Frans model een depot-generaal van oorlog opgericht, dat als taak had de kaarten en tekeningen van het rijk te beheren, kaarten te vervaardigen en voor beleid en geschiedschrijving relevante rapporten op te stellen. De krijgsgeschiedenis en de statistiek moesten veel aandacht krijgen. Aan dit depot-generaal werd een depot van marine en een depot van koloniën verbonden, 'alwaar bewaard zullen worden alle de kaarten, plans en memoriën tot de koloniën betrekkelijk. Dit Bureau zal een gedeelte uitmaken van het Ministerie van Koophandel en Koloniën, doch zal niettemin staan onder de bevelen van de directeur van het Dépôt van Oorlog.' Archief van het ministerie van Koophandel en Koloniën (hierna: Archief min. K. & K.), inv. nr. 2, bijlagen verbaal alg. dir., juli-december 1806 no. 27, art. 7 van het Koninklijk Besluit. Zie de instructie voor de directeur (art. 3 en 4), Archief depot-generaal van Oorlog 1806-1811 (hierna: Archief dep.-gen. Oorlog), inv. nr. 21. Het is de vraag of van de geschiedschrijving in die jaren veel terecht kwam. In Parijs deed men dit wel. Archief min. K. & K., inv. nr. 79 (index Oost), 31 wijnmaand 1810 (oktober) no. 21. M.D. Lammerts, 'Het depot-generaal van Oorlog', Ons Leger 26 (1940) 321-325. Zie ook H.A.J. van Schie, Inventaris van de archieven van het Comité tot de algemene zaken van het bondgenootschap te Lande ... ('s-Gravenhage 1979) inleiding.
In augustus 1806 nam het depot de VOC-kaarten en -plans die in de charterkamer in Amsterdam lagen van de Aziatische Raad over. Een lijst van het bestand in de charterkamer in juni 1806 is bewaard gebleven De 'staat en inventaris van Koophandel en Koloniën' van 1814, f. 6, noemt de inventaris van de boeken en papieren van de charterkamer van de voormalige VOC 'waarbij de lijst der kaarten en plans', afgifte op 15 augustus 1806. De lijst die bewaard is gebleven is gedateerd op 27 juni 1806: Archief Aziatische Raad, inv. nr. 21, bijlage 112 bij resolutie van 27 juni 1806. Archief van het ministerie van Marine en Koloniën 1795-1813 (hierna: Archief min. M. & K.), exh. 17 dec. 1808 no. 5. Archief van het ministerie van Buitenlandse Zaken (hierna: Archief min. BZ, Legatie Frankrijk, inv. nr. 80.
In 1808 stelde Ampt voor het koloniale gedeelte bij het depot-generaal uit te breiden met de collectie Romswinckel (door Lodewijk Napoleon aangekocht) en met datgene wat bij'oorlog' voorhanden was Archief dep.-gen. Oorlog, inv. nr. 9, missiven van Ampt, 26 maart 1808 en 5 april 1808: 'uit welke splitsing ik eene zeer schoone aquisitie voor het vak der colonien tegemoet zie ...'. Archief van het departement van Marine 1798-1810, inv. nr. 212, ingekomen stukken, 6 februari 1810.
Deze opzet van een verzameling van kaarten en memoriën is bewaard gebleven in het Algemeen Rijksarchief. Het is een indeling van Franse oorsprong, onder meer vastgelegd in de 'Instruction pour le Directeur du Dépôt des Colonies' Instructie is opgesteld volgens het Koninklijk Besluit van 1 maart 1807, art. 8253. De tekst van de instructie is te vinden in: Archief dep.-gen. Oorlog, inv. nr. 21. Zie: J.A.M.Y Bos-Rops e.a. ed., De archieven in het Algemeen Rijksarchief. Overzichten van de archieven en verzamelingen in de openbare archiefbewaarplaatsen in Nederland IX (Alphen aan den Rijn 1982) 471-473. Ampt heeft in een memorandum van 31 december 1807 de wijze van inventariseren toegelicht; Archief dep.-gen., inv. nr. 29. Ampts memo is een nadere uitwerking van de vastgestelde wijze van ordening in de instructie (zie noot 53). De werkwijze van het depot-generaal van Oorlog werd nog in het midden van de negentiende eeuw zeer geroemd en zal misschien mede van invloed zijn geweest op Leupe: J.J.F. Noordziek, Archiefwezen 1826-1852. Met eene korte opgave van den inhoud van eenige boekerijen ('s-Gravenhage 1853) 62-64.
De sporen van Ampts werk zijn achtergebleven op een deel van de in Den Haag bewaarde kaarten en tekeningen. Veelal zijn zij aan de rugzijde voorzien van een blauw etiket. Op dit etiket staat beschreven in welk register, in welk deel van het register en op welk folionummer de betreffende kaart is beschreven. Ampt, zelf kaarttekenaar, beschreef de kaarten en tekeningen van het gehele ministerie, dus ook van de Westindische gebieden en wateren. Blijkens de stempels en andere ordeningskenmerken en het opgeplakte blauwe papier, werden ook actuele zeekaarten die beschikbaar waren in Amsterdam, afkomstig van de stuurmanskamer, na 1806 opgenomen in de inventaris van Ampt.
Het depot-generaal verhuisde in de herfst van 1808 van Den Haag naar Amsterdam. In het nieuw ingerichte pand aan de Oude Turfmarkt in Amsterdam was men in staat de verschillende bestanden te bergen. De beoogde centralisatie werd hiermee ook in materiële zin voltooid. Door de samenvoeging van de kaartbestanden van de ministeries van marine en koloniën in 1806 ging een deel van het zeekaartenbestand van de voormalige VOC, met name de zeekaarten van de achttiende eeuw die men van belang achtte voor de produktie van nieuwe kaarten, naar het depot van marine In een bijlage van De Mans missive van 15 november 1815 aan de minister van Marine waarin hij de overzending van kaarten enzovoort aan diens departement specificeert, worden VOC-zeekaarten genoemd: o.a. 4 kaarten van de kust van Coromandel, 6 kaarten van het eiland Ceylon, 4 kaarten van Ceylon en de Maldiven, 4 kaarten van de kust van Malabar.
Het koloniale kaartenbestand stond in 1810 beschreven in 27 registers: 12 registers daarvan bevatten een beschrijving van kaarten die geheel of gedeeltelijk van de VOC afkomstig kunnen zijn. Niet beschreven in de registers, maar apart vermeld in een paklijst, is het kaartboek van Isaac de Graaff Betrekking tot de VOC hebben de volgende registers: nr. 1 Azië, nrs. 2 en 3 Java, nrs. 4 en 5 Ceylon, nr. 6 Oost-Indië, nr. 7 Afrika, nr. 8 Kust van Guinee, nrs. 9 tot en met 11 Kaap de Goede Hoop en nr. 27 ingelijste kaarten (waarschijnlijk afkomstig uit een vergaderruimte). 'Extraits des catalogues des cartes, plans ...', 16 augustus 1810, en paklijst van 1815; Archief min. BZ, Legatie Frankrijk, inv. nr. 80. Ook in het Archief van oorlog en Topografisch bureau, inv. nr. 15.
Helaas zijn de registers niet integraal bewaard gebleven; het is dan ook moeilijk om een schatting te maken van het aantal bladen dat uit het VOC-bestand afkomstig was. Minder dan 400 bladen, exclusief de 188 bladen in het kaartboek De Graaff, zullen het er niet geweest zijn Van het register nr. 12 Amerika werd in 1810 als hoogste nummer van overgave uitgezonderd nr. 85. De tekening van de kruidmolen in Colombo (VEL 982) stond blijkens het opschrift beschreven in het 5e register, dl. 1, folio 25. Het register bestond dus misschien uit twee delen met elk tenminste 25 bladzijden. Elk register kon naar ik aanneem (register 12, Amerika telde minstens 85 nrs.) ca. 100 beschrijvingen bevatten. Aangezien de verdeling in aantallen registers mede gebaseerd zal zijn geweest op het beschikbare kaart- en tekeningenmateriaal, lijkt mij de schatting van 400 bladen VOC eerder te laag dan te hoog.
De plannen tot inlijving van het Koninkrijk Holland bij het Keizerrijk leidden in de zomer van 1810 tot maatregelen van Franse zijde om een selectie uit de kaarten en tekeningen van marine en koloniën zo snel mogelijk naar het Franse Dépôt de la Marine over te brengen. Napoleon stuurde in juli 1810 zijn kamerheer Auguste-Dieudonné-Emmanuel Comte de Las Cases naar Amsterdam om de overdracht voor te bereiden E.A.D. Comte de Las Casas, Mémoires [...] communiqués par lui-même [...] (Bruxelles 1818) 31-32. Parijs, Archives Nationales, Marine (hierna: Arch. Nat. Marine), BB2, inv. nr. 122, brief van de minister van marine en koloniën aan het Franse Dépôt-General/Imperial, 12 juli 1810.
Detail van een anonieme kaart van Zuid-Celebes dat het fort Rotterdam bij Makassar weergeeft, 1693
(ARA Afdeling Kaarten en Tekeningen, VEL, inv.nr. 1293):
Gedrukte paskaart van de firma Hulst van Keulen voor de vaart in de wateren van Malabar en Ceylon, ca.1770
(ARA Afdeling Kaarten en Tekeningen, MCAL, inv.nr. 4260):
De directeur van het Franse Dépôt, De Rosily-Mesros, lichtte ten overvloede in een rapport van 13 juli 1810 toe hoe belangrijk de kaarten in Nederland waren: 'non seulement des cartes et plans hydrographiques mais encore des cartes géographiques et topographiques de toutes les côtes et îles où les Hollandais ont eu des établissements. Outre les cartes des colonies Hollandaises qui sont en général les meilleurs qu'il y a ainsi faites, il doit y avoir dans les Dépôts de Hollande des plans des ports et rades des différentes parties du monde qui étaient fréquentées par les vaisseaux Hollandais et la collection de ces plans serait une acquisition très importante pour le Dépôt Général [...] Monsieur le Baron [De Las Cases] jugera sans doute qu'il vaut mieux conserver plus que moins: c'est le moyen le plus sûr de ne pas perdre des connaissances précieuses.' Arch. Nat. Marine, BB3, inv. nr. 350, brief van De Rosily aan de minister van marine en koloniën Decrès.
Decrès introduceerde de missie van De Las Cases bij de kort tevoren aangestelde prins stedehouder Lebrun: 'L'objet de sa mission est de s'occuper autant qu'il aura bien, du recueillement des cartes et plans du possessions d'outre mer de la Hollande, et de l'état des objets de cette nature dont doit s'enrichir le Dépôt Impérial' Archief van de Prins Stedehouder, inv. nr. 10, brief van de Franse minister van marine Decrès aan de Prins Stedehouder, 10 juli 1810. Archief dep.-gen. Oorlog, inv. nr. 5, opdracht van ministers van oorlog en marine, 15 juli 1810. Dit wordt gespecificeerd in de extract-catalogus van 17 augustus 1810. Zowel de extract-catalogus als de integrale catalogi van de bestanden van marine en koloniën werden op 21 augustus 1810 door de Franse minister van marine en koloniën Decrès gezonden aan de prins stedehouder in Amsterdam: Archief Prins Stedehouder, inv. nr. 10. De leiding van de operatie in Amsterdam bleef in handen van de Las Cases. Zie ook: Archief dep.-gen. Oorlog, inv. nr. 9, 16 juli 1810. Afschrift Keizerlijk Besluit van 18 augustus 1810, met opgave van de uitgezonderde nummers, beschreven in de extract-catalogus van 16 augustus 1810: Archief min. BZ, Legatie Frankrijk, inv. nr. 80. Ook in: ArchiefPrins Stedehouder, inv. nr. 8. Arch. Nat. Marine, BB3, inv. nr. 350, brief van Buache (gezien door Rosily) aan de minister van marine en koloniën, 7 augustus 1810.
Met een besluit van Napoleon van 18 augustus 1810 werd formeel tot overbrenging van het Nederlandse depot-generaal opdracht gegeven. Dezelfde dag werd het Koninklijk Huis van Lodewijk Napoleon en het Koninkrijk Holland opgeheven. Minister Decrès wees Lebrun er in een brief van 21 augustus 1810 nog eens fijntjes op dat in Nederland slechts datgene zou achterblijven wat expliciet was omschreven in het Keizerlijk Besluit 'et l'apport à Paris de tout ce qui n'est pas designé à l'état précité' Arch. Nat. Marine, 1JJ, inv. nr. 51, kopie-brief van de minister van marine en koloniën aan Lebrun, 21 augustus 1810.
Op 27 augustus 1810 gaf de Nederlandse minister van marine Paulus van der Heim opdracht aan de begeleidende Nederlandse officieren alles naar Parijs over te brengen. Het transport van vijf kisten en een pak ging per schip via Rotterdam naar Antwerpen. Vanuit Antwerpen ging het transport over de weg. De bescheiden werden in Parijs op 13 september van Brunsveld van Hulten in beheer overgenomen door Jean-Nicolas Buache de Neuville en Charles-François Beautemps Beaupré. Alles werd gedeponeerd in het Dépôt de la Marine, gevestigd in Maison d'Egmont-Pignatelli aan de rue Louis-le-Grand no. 11, niet ver van de Place Vendôme Archief dep.-gen. Oorlog, inv. nr. 9, opdracht van Van der Heim.
In tegenstelling tot het geschreven VOC-archief werd dus het kaarten- en tekeningenarchief vrijwel integraal - althans, de gecombineerde bestanden van de charterkamer en de stuurmanskamer in Amsterdam - naar Parijs overgebracht, inclusief kaarten en tekeningen die niet of nog niet waren geïnventariseerd bij het depot-generaal. Bij besluit van 28 december 1810 werd het Nederlandse depot van marine en koloniën opgeheven Archief min. M. & K., inv. nr. 79, exh. 28 december 1810. Archief van de Hollandse divisie bij het ministerie van Marine en Koloniën te Parijs, 1810-1814, inv. nr. 6, brief van de maritieme prefect aan minister van marine en koloniën Decrès in Parijs, 22 mei 1811. Reçu De Man d.d. 22 november 1815: Arch. Nat. Marine, 1JJ, inv. nr. 52.
De uit het Dépôt de la Marine in het Algemeen Rijksarchief teruggekeerde kaarten dragen behalve een stempel geen Franse ordeningskenmerken. Men is er in Parijs tussen 1810 en 1814 niet aan toegekomen ze in de Franse bestanden in te voegen. Geheel onbegrijpelijk is dat niet: van de drie archivarissen was de jongste 72 en de oudste 80 jaar oud. G.A. Covillault, Histoire des archives et de la bibliothèque du Service Hydrographique de la Marine (Parijs 1979) 18-19.
Direct na de herwonnen onafhankelijkheid in 1813 zette men zich in om weggevoerde archieven, schilderijen en andere voorwerpen uit Parijs terug te halen. De teruggave van archieven was vastgelegd in het vredestractaat dat op 30 mei 1814 in Parijs werd gesloten (artikel 31). De zorg voor de kaarten en tekeningen waarop Nederland aanspraak maakte, werd in juli 1815 opgedragen aan de voormalige onderdirecteur van het depot-generaal van oorlog, M.J. de Man Koninklijk Besluit 13 juli 1815 no. 21, op voordracht van Goldberg, staatsraad Koophandel en Koloniën exh. 10 juli 1815 no. 644. Vervolg op Koophandel en Koloniën, 16 november 1814 no. 419 en 17 december 1814 no. 26. Expliciet werd in het betreffende Koninklijk Besluit gewag gemaakt van het kaartboek van Isaac de Graaff.
Eind november 1815 rapporteerde De Man dat hij in de opsporing van de koloniale kaarten 'niettegenstaande alle tegenkanting bijzonder geslaagd' was Archief min. BZ, Legatie Frankrijk, brief van De Man aan Fagel, 24 oktober 1815 en van De Man aan de minster van oorlog, 15 november 1815 no. 59 (citaat). Kaart van Batavia: Parijs, Bibliothèque Nationale, Collection Service Hydrographique 193/5/6; ARA, VEL 1192 (met de kenmerken van Ampts inventarisatie: Reg. 2, dl. 1 f. 5). Kaart van Malabar: Parijs, Bibl. Nat., Coll. Serv. Hydr. 206/2/23; ARA, MCAL nr. 4198.
Op 26 oktober 1815 kreeg De Man de Franse minister van marine zover dat instructie tot teruggave werd gegeven aan De Rosily-Mesros van het Dépôt de la Marine. De Rosily-Mesros diende de kaarten af te geven aan de hand van de indertijd bij het Nederlandse depot gemaakte catalogi 'qui pourra servir à leur vérification' Arch. Nat. Marine, 1JJ, inv. nr. 52. Lijsten van 22 november 1815 in: Arch. Nat. Marine, 1JJ, inv. nr. 52. Hierin zit ook een opgave van De Man waarin hij verklaart welke kaarten, tekeningen en modellen die in 1810 op catalogus waren afgegeven niet meer te vinden waren.
Dank zij het werk van De Man werden in de winter van 1815/1816 twee kisten met kaarten en tekeningen betreffende de koloniën naar Nederland teruggebracht en bij de charterkamer van het ministerie van koloniën in Den Haag gedeponeerd. De 1e commies Zimmerman werd op 16 februari 1816 (exh. minister van koloniën no. 966) gemachtigd de stukken over te nemen en onder te brengen bij de charterkamer van het ministerie; Archief van het ministerie van Koloniën, 1814-1848 (hierna: Archief min. Kol.), inv. nr. 117, bijlage bij verbaal 8 december 1815 no. 3767 en Archief van oorlog en Topografisch bureau, inv. nr. 15. Ondertekend ontvangstbewijs: Idem, inv. nr. 15. Archief min. BZ, Legatie Frankrijk, inv. nr. 80. De staatsraad van Koophandel en Koloniën Goldberg bevestigde 21 november 1815 no. 3324 de ontvangst van de originele catalogus, ARA, particulier archief De Man. Th.L. Lunsingh Scheurleer, 'De Stadhouderlijke verzamelingen' in: 150 jaar Koninklijk Kabinet van Schilderijen, Koninklijke Bibliotheek, Koninklijk Penningkabinet ('s-Gravenhage 1967) 9-50, met name 38-39.
In Nederland was in 1815 het uit Parijs teruggekeerde deel van de VOC-kaarten en -tekeningen ondergebracht in de charterkamer van het ministerie aan het Binnenhof in Den Haag. Andere delen bevonden zich nog bij de geschreven archieven opgeslagen in pakhuizen: een deel in Amsterdam en voor het overige in Middelburg en andere plaatsen van VOC-kamers. Het ministerie van koloniën bracht na 1815 de diverse archieven uit de VOC-periode in Amsterdam bij elkaar. Ook het kaarten- en tekeningenbestand uit de charterkamer in Den Haag werd overgebracht naar het Westindisch Slachthuis in Amsterdam.
Het archiefbeheer onder het ministerie van koloniën is in het algemeen gesproken weinig bevorderlijk geweest voor het behoud van de stukken. In het Westindisch Slachthuis werd nogal wat vernietigd. De minister gaf in 1821 toestemming om uit het in Amsterdam aanwezige archief de dubbelen en datgene wat bijvoorbeeld door water onherstelbaar beschadigd was geraakt voor oud papier te verkopen. Bij deze opruiming bevond zich onder meer een 'kist oude zeekaarten onbruikbaar' Aldus de klerk C. Bras op een briefje van 2 oktober 1821 over spullen door hem aangetroffen op de 'oude werf'. Dit briefje zal samenhangen met de besluiten van het ministerie van koloniën van 26 januari 1821 en 27 november 1821 no. 26/1. R. Fruin, De gestie van dr. R.C. Bakhuizen van den Brink als archivaris des rijks 1854-1865 [...] ('s-Gravenhage 1926) 74. V. de Stuers, Holland op zijn smalst [...] (Bussum 1975) 69; verscheen oorspronkelijk als artikel in De Gids (1873).
Het koloniale kaarten- en tekeningenbestand in Amsterdam werd in de eerste helft van de negentiende eeuw aangevuld met wat elders te voorschijn kwam. Omstreeks 1850 werden de archieven van de voormalige VOC in Amsterdam geïnspecteerd. In het verslag wordt slechts globaal de aanwezigheid van 'kaarten, plannen, afbeeldingen van forten' gemeld Noordziek, Archiefwezen, 68.
De verhuizing van het rijksarchief van het Binnenhof naar het Plein (in Den Haag) in 1854 werd benut om bij het ministerie van koloniën aan te dringen op de overdracht van de koloniale archieven daterend van voor 1813. Deze overdracht kreeg zijn beslag in de zomer van 1856. Volgens het proces-verbaal werden bij die gelegenheid vier kisten en een pak met kaarten en tekeningen uit Amsterdam overgedragen Archief min. Kol., inv. nr. 541, exh. 15 september 1856 A19.
Naast de bestanden uit de opslagplaatsen van het ministerie van koloniën waren omstreeks 1860 in het Algemeen Rijksarchief (een klein aantal) kaarten en tekeningen van de Oost aanwezig die behoord hadden tot de archieven van de Staten-Generaal en de Staten van Holland en tot een enkel particulier archief. Al deze bestanden werden bijeengebracht in een verzameling 'buitenlandse kaarten'. In 1863 belastte Bakhuizen van den Brink de oud-marineofficier P.A. Leupe met de inventarisatie ervan Fruin, Gestie, 193.
In 1866 gaf de minister van binnenlandse zaken toestemming om Leupes catalogus te drukken P.A. Leupe, Inventaris der verzameling kaarten berustende in het Rijksarchief. Eerste gedeelte ('s-Gravenhage 1867). Code: VEL. S.P. l'Honoré Naber, Inventaris der verzameling kaarten berustende in het Algemeen Rijksarchief. Eerste supplement ('s-Gravenhage 1914). Code: VELH. P.A. Leupe, Catalogus der verzameling van kaarten van het Ministerie van Marine ('s-Gravenhage 1872). Code: MCAL.
In sommige gevallen zijn kaarten en tekeningen betreffende terreinen en gebouwen van de VOC in patria afgedwaald naar plaatselijke archieven en musea. Een deel van de kaarten en tekeningen in het Algemeen Rijksarchief betreffende de bezittingen in en de vaart naar Azië zijn eveneens uit het oorspronkelijke archiefverband verdwenen. Een gedeelte is al tijdens de VOC-periode van zijn plaats gehaald, onder meer voor de vervaardiging van kopieën in kaartboeken en -series. Vervolgens was de verwaarlozing van het archiefbeheer in de eerste helft van de negentiende eeuw oorzaak van het afdwalen van kaarten. Ook kan antiquarische interesse een rol gespeeld hebben. De antiquaar Frederik Muller haalde in Middelburg uit het bestand van de Westindische Compagnie een portefeuille kaarten die hij later bij het Algemeen Rijksarchief deponeerde. Men kan zich minder brave voorbeelden voorstellen: kaarten en tekeningen die uit het archief genomen en verkocht werden. Op deze wijze zijn kaarten met een omweg alsnog in het Algemeen Rijksarchief, maar ook elders terechtgekomen Zie voor kaarten en tekeningen die elders berusten: M.P.H. Roessingh, Sources to the history of Asia and Oceania in the Netherlands I. Sources up to 1796 (München 1982) en Wieder, Monumenta Cartographica.
Een grote hoeveelheid VOC-kaarten berust nu in Parijs. De verwarde toestand aldaar in 1814-1815 droeg ertoe bij dat niet het gehele Nederlandse bestand uit het Dépôt de la Marine werd teruggehaald. Naast losse VOC-kaarten en -tekeningen die op drift raakten, is het oude bestand van de stuurmanskamer in Amsterdam van belang. Dit bestand van grotendeels getekende zeekaarten, ruw te schatten op 400 bladen (misschien enkele honderden meer), ging op in de verzameling van het Dépôt de la Marine. Vrijwel de complete verzameling oude kaarten en plans van dit Dépôt, waarvan de naam werd gewijzigd in Service Hydrographique de la Marine, werd in drie fasen overgedragen aan het Departement des Cartes et Plans van de Bibliothèque Nationale in Parijs. Andere delen van het oude bestand werden, in een opmerkelijke omgang met het respect des fonds, in de Archives Nationales en de Bibliothèque Historique de la Marine in Parijs en de Service Hydrographique in Brest gedeponeerd Zie voor een overzicht: Sources de l'Histoire de l'Asie et de l'Océanie dans les Archives et Bibliothèques françaises II. Bibliothèque Nationale (München etc. 1981) 249-261. Een deel van de VOC-kaarten in de Bibliothèque Nationale, de getekende zeekaarten op perkament van voor 1700, is in een bibliografie behandeld: M. Dèstombes, Catalogue des cartes nautiques manuscrites sur parchemin 1300-1700. Cartes hollandaises. La cartographie de la Compagnie des Indes Orientales 1593-1743 (Saigon 1941). Recenter, maar met dezelfde beperkte opzet, is: M. Foncin, M. Dèstombes en M. de la Roncière, Catalogue des cartes nautiques sur vélin conservées au Département des Cartes et Plans (Paris 1963).
Behalve kaarten uit het VOC-archief zijn in het bestand van de Service Hydrographique kaarten van het VOC-octrooigebied opgenomen die afkomstig zijn uit de in 1796 geconfisqueerde archieven en verzamelingen van Stadhouder Willem V M. Pastoureau, 'Histoire de la Bibliothèque Nationale. Géographie et cartographie à la BN pendant la Révolution: un rendez-vous manqué', Revue de la Bibliothèque Nationale 32 (1989) 65 en 67. Inventaire sommaires des portefeuilles du Service Hydrographique de la Marine (typoscript).
Een ander belangrijk bestand is dat van de modellen van VOC-schepen. Zij zijn bij het ministerie van marine samengevoegd met de modellen van admiraliteits- en marineschepen. Dit bestand is in het midden van de negentiende eeuw beschreven J.M. Obreen, Catalogus der verzameling van modellen van het Departement van Marine ('s-Gravenhage 1858). De Stuers, Holland op zijn smalst, 70.
Het archief van Hulst van Keulen is te beschouwen als semi-particulier voor zover het de kaarten van het VOC-octrooigebied betreft. De firma Van Keulen was in de negentiende eeuw aan de marine verbonden Verhandelingen en Berigten betrekkelijk het Zeewezen 5 (Amsterdam 1845). Zie ook: W.C. Crama en A.C.J. Vermeulen, 'Van zeevaartkundig etablissement tot koffiehuis' in: Van Keulen e.a. ed., 'In de Gekroonde Lootsman', 72-83. Zij schrijven dat met de opheffing van de zaak in 1885 de zeekaarten en masse werden verkocht aan Seijffardts boekhandel. Het lijkt me dat het hier de stock betrof. G.D. Bom HGz., Bijdragen tot eene geschiedenis van het geslacht 'Van Keulen' (Amsterdam 1885) 23-25. Verzameling van kaarten van het Ministerie van Marine (code MCAL).
Kaarten geproduceerd of beheerd in voormalige vestigingen van de VOC in het octrooigebied zijn in principe ter plaatse bewaard gebleven. Veel is echter verloren gegaan. De grootste kaartenverzamelingen zijn die van de VOC-administraties in Kaap de Goede Hoop en Ceylon Voor Zuid-Afrika: List of archivalia in South African Archives Depots (4e druk; Pretoria 1987) 66. J. van Kan, Compagniesbescheiden en aanverwante archivalia in Britsch-Indië en op Ceylon (Batavia 1931) 211 en 214; J.L. Brohier en J.H.O. Paulusz, Land, maps and surveys: descriptive catalogue of historical maps in the Surveyor General's Office II (Colombo 1951); S.A.W. Mottau, 'Archival collections for studies of the Dutch in Ceylon', Journal of the Dutch Burgher Union of Ceylon 60 (1982) 67-80.
Het belangrijkste bestand werd uiteraard in Batavia gevormd. In 1811 benoemde Th.S. Raffles een commisie die belast werd met een 'generale opname en collecte van alle archieven, officiële documenten, kaarten en plannen, behoord hebbende tot de verschillende departementen en kantoren onder het voormalige Fransche bestuur'. Deze commissie produceerde onder meer 'registers van kaarten en plans, behoord hebbende tot het Departement der Genie, onder het voormalige Fransche gouvernement' (c. 1812) J.A. van der Chijs, Inventaris van 's Lands Archief te Batavia, 1602-1816 (Batavia 1882) vi en 325.
Wat niet werd vernietigd, is door de landsarchivaris F. de Haan beschreven. In zijn catalogus, waarin ruim 1100 kaarten en tekeningen van het midden van de zeventiende tot het midden van de negentiende eeuw zijn beschreven (het aantal bladen uit de VOC-periode is veel minder dan 1100), komen geen bladen voor die gebieden buiten Indonesië betreffen De catalogus is gepubliceerd: Inventory of Cartographic manuscripts of the Seventeenth to the Nineteenth Century (Jakarta 1986). Zie ook: Guides to the sources of Asian History IV. Indonesia (Jakarta 1989) 49.
Kaarten en tekeningen van de VOC zijn opgenomen in collecties met de volgende lettercodes: MCAL, VEL en VELH. De catalogi van deze collecties hebben een hoofdindeling in enerzijds zeekaarten en anderzijds landkaarten en plattegronden. Deze twee hoofdrubrieken zijn geografisch onderverdeeld. In veel gevallen zal men beide rubrieken moeten raadplegen vanwege de nogal arbitraire scheiding tussen zee- en landkaarten. De catalogi zijn voorzien van indices op persoonsnamen en geografische namen. Men dient er op bedacht te zijn dat men met behulp van de index veelal minder materiaal vindt dan met de geografische indeling.
De kaarten en tekeningen in de collecties VEL en VELH zijn beschikbaar op micro-vensterkaarten. Het verdient aanbeveling eerst met behulp van vensterkaarten materiaal te raadplegen. Dit werkt sneller; men kan dan een selectie maken van datgene wat men vervolgens in origineel wil zien. Het kaartboek van Isaac de Graaff - gedurende de gehele achttiende eeuw het standaardwerk op cartografisch gebied van de Heren Zeventien - en enkele andere VOC-kaartwerken zijn in de studiezaal kaarten en tekeningen beschikbaar in de vorm van foto-atlassen of facsimile-uitgaven.
Vooral in de collectie VEL zijn veel kaarten en tekeningen beschreven, die in de negentiende eeuw verwijderd zijn uit de serie overgekomen brieven en papieren. Soms is dit in de kolom 'Aanmerkingen' van de catalogus vermeld met bijvoorbeeld 'Overgekomen, 1655'. Als men weet of aanneemt dat een tekening bij een brief of een rapport in de serie overgekomen brieven en papieren hoort, raadplege men de achterzijde van de tekening. Daarop staat vaak met de pen een herkomstverwijzing, bijvoorbeeld'Ceylon, 1722, 3e deel'. Met zo'n verwijzing kan men gemakkelijk de chronologische inhoudsopgaven van de overgekomen brieven en papieren raadplegen, en de kaart of tekening en het geschreven stuk aan elkaar koppelen.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van kwetsbare of slechte materiële staat.
Op de Oost-Indische testamenten (inventarisnummers 6847-6897) is een
Er is een
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Verenigde Oostindische Compagnie (VOC), nummer toegang 1.04.02, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, VOC, 1.04.02, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn in kopievorm beschikbaar
B.J. Slot
De archieven van de VOC bestaan uit de archieven van de colleges van bewindhebbers van de zes kamers en enkele archieven van departementen en bureaus van die kamers. Onder het gezag van de VOC werkten echter veel meer archiefvormende instellingen en personen. Van hun archieven is slechts een deel bewaard gebleven. Men kan een aantal instellingen en personen onderscheiden: er zijn archieven van vestigingen van de Compagnie in het octrooigebied (Azië en Kaap de Goede Hoop), archieven van ondergeschikte bureaus van die vestigingen, en archieven van beambten van de VOC in de Republiek en van VOC-dienaren in het octrooigebied. Van deze archieven zijn sommige op de plaats gebleven waar zij zijn gevormd, andere bevinden zich in openbare archiefbewaarplaatsen in Nederland en nog weer andere zijn in handschriftencollecties in het binnen- en buitenland verzeild geraakt.
Van de archieven van de vele vestigingen van de VOC in het octrooigebied bestaan er nog slechts enkele. De grootste en belangrijkste daarvan bevinden zich in landen met klimatologisch ongunstige omstandigheden en zijn soms in zeer slechte staat. Bovendien tonen zij lacunes die nog ernstiger zijn dan die in de VOC-archieven in Nederland. Dat maakt het zoeken in het buitenland naar de tekst van stukken die in Nederland verloren gingen in veel gevallen vergeefse moeite. Daarentegen bevatten de oude vestigingsarchieven ook veel materiaal dat nooit naar patria is gezonden, met name stukken over het lokale bestuur.
De overgebleven archieven in het Arsip Nasional in Jakarta bestaan uit het archief van gouverneur-generaal en raden, andere regeringsinstellingen in Batavia, en gedeelten van archieven van andere vestigingen in Indonesië. Ook in Sri Lanka, India en Zuid-Afrika bevinden zich nog omvangrijke archieven van de oude VOC-vestigingen aldaar. Van deze archieven is dat van Batavia het omvangrijkste, maar vele series zijn uit dat archief verdwenen of slechts fragmentarisch aanwezig. Het archief van Ceylon is qua structuur nog het meest intact. Ook nog in redelijk goede staat, met name het gedeelte uit de achttiende eeuw, is het archief van Malabar in Madras, maar zijn structuur treedt niet meer duidelijk aan de dag vanwege een chronologische herordening die tijdens het Engelse bestuur heeft plaatsgevonden. Op het Algemeen Rijksarchief bevinden zich behalve de eigenlijke VOC-archieven ook stukken afkomstig van de Hoge Regering en van de boekhouder-generaal in Batavia, de archieven van de factorijen in Japan en Kanton en fragmenten van archieven van Nederlandse vestigingen in India. Kleinere delen van archieven van beambten en kantoren kunnen ook in familiearchieven en handschriftencollecties voorkomen.
Over het algemeen kan men van de structuur van de overzeese bestuursarchieven vaststellen dat zij wat tweeslachtig is. Nederlandse bestuursarchieven uit die tijd zijn meestal gebaseerd op een of meer series resoluties met bijlagen, maar bij verscheidene archieven van VOC-vestigingen heeft de sterke onderhorigheid aan hoger gezag (de Hoge Regering in Batavia, c.q. de bewindhebbers in de Republiek) geleid tot een centrale plaats van de briefwisseling met de superieuren, terwijl de resoluties met hun bijlagen meer op de lokale administratie gericht zijn. Daarom zal men alfabetische indices vaak eerder bij de briefwisseling met superieuren dan bij de resoluties vinden. Een merkwaardige plaats nemen de dagregisters in in de structuur van de archieven. Het lijkt er soms op dat deze dagregisters, zoals dat in Engelse factorijarchieven het geval is, het basisbestand achter de briefwisselingen vormen. In de dagregisters wordt namelijk uitgebreid verslag gedaan van ingekomen en uitgaande correspondentie. Slechts zelden is deze rol echt evident.In het octrooigebied van de VOC ontstonden ook Nederlandse rechterlijke en notariële archieven. In principe waren de vormers van deze archieven VOC-dienaren of aan de lokale VOC-overheden ondergeschikte personen of instellingen. Dergelijke rechterlijke en notariële archieven zijn in het algemeen bij de archieven van de betreffende vestiging bewaard. Zij bestaan in Jakarta, Sri Lanka, India, en op het Algemeen Rijksarchief voor Japan en Kanton. Een deel van de rechterlijke archieven van Batavia (enkele series uit de archieven van schepenbank en weeskamer) zijn in de negentiende eeuw naar het Algemeen Rijksarchief overgebracht.
Verreweg het grootste archief uit het octrooigebied van de VOC is dat van de centrale bestuursinstellingen in Batavia. Ten tijde van het Nederlandse bestuur berustte dit in het zogenoemde Landsarchief, tegenwoordig in het Arsip Nasional in Jakarta. Reeds in 1882 verscheen hiervan een inventaris in druk J.A. van der Chijs, Inventaris van 's Lands Archief te Batavia (1602-1816) (Batavia 1882).
Een tweede rubriek wordt gevormd door de 'Indische stukken'. Hierin bevinden zich de resoluties van de gouverneur-generaal en raden in Batavia, en de bijlagen. De resoluties vormen een minder volledige serie van dezelfde inhoud dan die in de VOC-archieven in Nederland. De series 'korte notulen' zijn niets anders dan de chronologische inhoudsopgaven die bij de resoluties in de VOC-archieven ingebonden zijn. Er is een serie 'bijlagen', die voornamelijk het bestuur van Batavia en ressort betreffen. Deze bijlagen zijn niet in de Nederlandse VOC-archieven aanwezig. Zij zijn van groot belang voor de achtergronden van de besluitvorming van de Hoge Regering. Voorts bevat de rubriek 'Indische stukken' de dagregisters gehouden in het Kasteel Batavia, die in de VOC-archieven in Nederland grotendeels ontbreken, en brieven naar de onderhori-ge vestigingen (een veel minder volledige reeks dan het 'Bata-via's uitgaande brievenboek' in het Algemeen Rijksarchief). Ook bevindt zich hier een kleine verzameling van originele tractaten en contracten met inheemse vorsten in Azië.
In dezelfde rubriek 'Indische stukken' zijn de archieven van diverse diensten en kantoren van het centraal bestuur in Batavia en het archief van de Hoge Raad van Justitie ondergebracht. Deze archieven blijken maar zeer gedeeltelijk bewaard te zijn: van enkele instellingen, onder meer van de Raad van Justitie, is veel meer te vinden in de jaarlijks naar Neder-land gestuurde afschriften in de VOC-archieven. De boekhoudre-gisters van de boekhouder-generaal van Batavia zijn in de vorige eeuw naar Nederland overgebracht om de daar inmiddels vernietigde duplicaten te vervangen (het archief van de boek-houder-generaal in Batavia in het Algemeen Rijksarchief).
Het onderdeel 'gewestelijke stukken' in de oude inventaris van het Landsarchief is een samenvoeging van sterk ver-schillende bescheiden, zonder enige toepassing van het herkomstbeginsel. Het gedeelte betreffende Batavia bevat de archieven van allerlei lokale bestuursinstellingen en ambtenaren als stadsbestuur, schepenbank en notariële archieven. Voor een deel zijn dit eigenlijk geen instellingen van de VOC. De series betreffende vestigingen buiten Batavia zijn echter juist wel voornamelijk VOC-archieven. Dit zijn veelal de originelen van de ingekomen stukken waarvan een bloemlezing van afschriften zich als 'Batavia's ingekomen brievenboek' in de overgekomen brieven en papieren in de VOC-archieven be-vindt. Men zou dan verwachten dat zich in deze serie de grote hoeveelheden stukken bevinden die vanuit de buitenkantoren naar Batavia waren gezonden. Dit kan worden geverifieerd aan de hand van de lijsten van elke zending van deze stukken, die zich voor iedere vestiging in het 'Batavia's ingekomen brieven-boek' bevinden. Het blijkt dan dat hier de grootste lacune van het archief van Jakarta zit. Alleen van de vestigingen op het grondgebied van Indonesië, en daarvan alleen uit de late VOC-periode, zijn er behoorlijke hoeveelheden ingekomen stukken bewaard gebleven. Dit maakt dat het 'Batavia's ingekomen brieven-boek' in de VOC-archieven verreweg de meest volledige series van ingekomen brieven uit de onderhorige vestigingen in Azië bevat.
Het gebouw van het voormalige Landsarchief aan de Jalan Gajah Mada te Jakarta, 1991 (Foto M.C.J.C. van Hoof):
Plattegrond van een VOC-schip met onder de letters C en H de plaats van de consumptiegoederen voor de reis, ca.1760
(ARA Eerste Afdeling, Van Ghesel, inv.nr. 111):
Dit bestand van stukken heeft met name betrekking op gebieden buiten Indonesië. Het is in 1863 uit het Landsarchief naar Nederland overgebracht. Het is een heterogene verzameling van stukken van sterk verschillende herkomst. Naast in Azië vervaardigde indices en andere toegangen op belangrijke series komen in het bestand tamelijk aanzienlijke gedeelten van briefwisselingen van enkele kantoren en een aantal 'memories van overgave' voor. De verzameling lijkt grotendeels afkomstig te zijn uit de hiervoor genoemde serie gewestelijke stukken in het Landsarchief. Daarnaast zijn er mogelijk ook stukken afkomstig uit de naar Batavia overgebrachte archieven van Nederlandse vestigingen in India. Uit die verzameling is de hieronder vermelde verzameling van bescheiden der voormalige Nederlandse bezittingen in Voor-Indië gelicht (zie paragraaf 4). Bij het uitsplitsen van deze verzameling is men echter zeer voorzichtig geweest, zodat twijfelgevallen in het archief van de Hoge Regering zijn gebleven. Van de collectie bestaat een voorlopige inventaris M.A.P. Roelofsz, Beschrijving van een collectie stukken, in 1862-63 uit Batavia naar Nederland verzonden, voornamelijk het bestuur der Hooge Regeering over de buitenkantoren betreffende, 1602-1827 (typoscript; z.p.['s-Gravenhage] z.d.).
De boekhoudregisters van de boekhouder-generaal in Batavia zijn naar Nederland overgebracht ter vervanging van inmiddels in Nederland vernietigde bescheiden. Het gaat hier om series generale grootboeken en journalen en negotiegrootboeken en journalen,bijna alle uit de achttiende eeuw Inventaris van de archieven van de weeskamer Batavia/boekhouder-generaal te Batavia/schepenbank te Batavia (typoscript; 's-Gravenhage 1980).
In 1863 werden ook series journalen en grootboeken van de weeskamer in Batavia uit de achttiende eeuw naar Nederland overgebracht Ibidem.
.Het in 1863 uit Batavia naar Nederland overgebrachte gedeelte van het archief van de schepenbank in Batavia bestaat voornamelijk uit financiële bescheiden en processtukken uit de achttiende eeuw Ibidem.
Na de overdracht van de resterende Nederlandse vestigingen in India aan Engeland in 1825, werd een deel van de archieven van deze vestigingen (Coromandel, Surat en Bengalen) naar Batavia overgebracht en vandaar in 1863 naar Nederland verscheept. In het Algemeen Rijksarchief vormen zij nu het bestand van de 'voormalige Nederlandse bezittingen in Voor-Indië' (zie paragraaf 4). Het merendeel van de in India achtergebleven Nederlandse archieven werd door het Engelse bestuur overgenomen. Veel, zo niet het meeste, blijkt inmiddels verdwenen te zijn J. van Kan, Compagniesbescheiden en aanverwante archivalia in Britsch-Indië en op Ceylon (Batavia 1931) 19-23.
Verreweg de meeste Nederlandse archieven in India bevinden zich nu dus in het staatsarchief van Tamil Nadu in Madras. Het grootste deel daarvan wordt gevormd door het archief van de Nederlandse vestiging in Cochin. Dit is het enige archief van een Nederlandse vestiging in India dat redelijk intact is bewaard gebleven.
Van de Nederlandse archieven in Madras bestaat een 'Press list', een chronologische magazijnlijst, met opmerkingen betreffende sommige belangrijk geachte stukken A.J.M. Heyligers, Press List of Ancient Dutch Records from 1657 to 1825 (z.p. z.d.).
Van de archieven van Bengalen en Surat zijn in Madras slechts kleine delen aanwezig die in 1932 uit Bombay en Calcutta naar Madras werden overgebracht. Het gaat hierbij vooral om protocollen van civiele akten. Vóór de overdracht in 1932 waren de archieven beschreven door J. van Kan. Het is onduidelijk of de bestanden in Calcutta die door hem zijn beschreven dezelfde zijn als de in 1932 van Calcutta naar Madras overgebrachte bescheiden Een beknopte lijst hiervan is Supplementary Catalogue of Dutch Records (Madras 1952). De hierin voor Surat opgenomen bescheiden zijn meer uitvoerig beschreven in Van Kan, Compagniesbescheiden, 78-105. Zie voor de bescheiden betreffende Bengalen: ibidem, 59-74.
Voor prosopografische studies betreffende het VOC-personeel zijn de stukken van Bengalen en Surat niet zonder belang, maar voor een studie van de Compagniesadministratie kan men beter de in Nederland aanwezige bescheiden raadplegen. Wel zijn in Madras wat stukken aanwezig betreffende de lokale Nederlandse nederzettingen in Bengalen, Surat en Coromandel, zoals kerkelijke registers, en rechterlijke en notariële stukken.
In het archief van de burgerlijke stand in Madras bevinden zich voorts enkele Nederlandse kerkelijke registers van Pulicat aan de kust van Coromandel Van Kan, Compagniesbescheiden, 198-199.
Bij de overdracht van de Nederlandse bezittingen in India aan Engeland bleef een aantal bescheiden in Nederlands bezit. Het zijn voornamelijk resoluties en briefwisselingen met Nederland en Batavia uit de laatste decennia van het Compagniesbestuur. Vermengd met de hierboven genoemde bescheiden van de Hoge Regering betreffende de buitenkantoren werden zij in 1863 naar Nederland overgebracht. Bij inventarisatie op het Algemeen Rijksarchief werden de stukken betreffende de vestigingen in India van de rest afgescheiden en in een apart archief ondergebracht, het archief van de voormalige Nederlandse bezittingen in Voor-Indië. Hierin werden alleen die stukken opgenomen waarvan onomstotelijk vaststond dat zij tot de archieven van Nederlandse vestigingen in India hadden behoord. Twijfelgevallen werden bij de bescheiden van de Hoge Regering gelaten W.J.M. Buch, Inventaris van bescheiden der voormalige Nederlandsche bezittingen in Voor-Indië (typoscript; 's-Gravenhage 1936).
Het archief van het Nederlandse bestuur van Ceylon is tamelijk volledig bewaard gebleven. Het betreft met name de bescheiden van de bestuursinstellingen in de hoofdstad Colombo. Van de archieven van de onderhorige vestigingen zijn alleen grotere of kleinere brokstukken over. Het archief van de hoofdvestiging in Colombo is beschreven in een inventaris uit 1943 M.W. Jurriaanse, Catalogue of the Archives of the Dutch Central Government of Coastal Ceylon 1640-1796 (Colombo 1943).
Er zijn omvangrijke series resoluties en bijlagen van de gouverneur en raden, met bijbehorende series secrete resoluties en resoluties van bijzondere departementen. Daarnaast bestaan diverse series ingekomen en uitgaande brieven (gewoon, secreet en van het binnenlandse en militaire departement), gesplitst in de rubrieken patria en Kaap de Goede Hoop, Batavia, diverse ondergeschikte kantoren, en andere vestigingen in het octrooigebied. Opvallend is het ontbreken van een serie dagregisters van Colombo. Deze moet wel hebben bestaan, gezien het voorkomen van gedeelten hiervan in de overgekomen brieven en papieren in de VOC-archieven in Nederland. Een rubriek 'internal affairs' bevat naast allerlei series stukken betreffende bijzondere onderwerpen ook protocollen van civiele akten en wetgeving. Een rubriek 'external affairs' bevat naast correspondentie met andere VOC-vestigingen (het is niet duidelijk waarom zij niet bij de overige briefwisseling werd ondergebracht) ook traktaten en briefwisselingen met inheemse overheden en vertegenwoordigers van andere Europese mogendheden. Naast het archief van gouverneur en raden zijn er bestanden van de hoofdadministrateur (hoofd van de handel) en van de dessave (districtshoofd) van Colombo. In het archief van de dessave bevindt zich een rijke collectie 'tombo's' (een soort kadastrale registers). Ook is er een zeer omvangrijk archief van de Raad van Justitie, betreffende zowel civiele als criminele zaken, en van lagere rechterlijke instellingen als de landraad en de civiele raad. Van tijdelijke bestuurslichamen en personen zijn er archieven van de Geheime Commissie (belast met de oorlog met Kandy 1762-1766), bestaande uit resoluties en correspondentie, en van enkele bijzondere commissies die uit Nederland werden gestuurd.
Afbeelding van de wapens van de Nederlandse vestigingen op Ceylon, ca.1719 (ARA Eerste Afdeling, Aanwinsten, inv.nr. 1892-32b):
Tekening van kristallen serviesgoed uit de bijzondere eis van de gouverneur van Nagasaki, 1822 (ARA Eerste Afdeling, Ned. factorij in Japan, inv.nr. 1415):
Ook buiten het staatsarchief zijn overigens nog bescheiden van Nederlandse oorsprong te vinden. De Wolvendaal Church in Colombo bezit het archief van de Nederlandse kerkelijke gemeente aldaar J. van Kan, Compagniesbescheiden, 222-228.
Behalve van de hoofdvestiging Colombo zijn ook aanzienlijke bestanden van de ondergeschikte besturen van Galle, Matara, Jaffna en Wanni aanwezig. Deze bestanden zijn van bijzondere betekenis omdat dergelijke ondergeschikte overheden minder directe betrekkingen hadden met de centrale overheden in Batavia en de Republiek, zodat er in de VOC-archieven minder over deze gebieden te vinden is. Van al deze bestanden bestaat een recente verzamelinventaris M.E. van Opstall ed., Inventory of the Archives of the Dutch Government in the Divisions of Galle (Matara) and Jaffnapatnam 1640-1796 by S.A.W. Mottau. With a List of Reconstructed 17th century Tombos by J.S. Wigboldus and Addenda to the Catalogue of the Archives of the Dutch Central Government of Coastal Ceylon (The Hague 1975).
Het archief van Galle bevat de gebruikelijke series van resoluties, briefwisselingen met de superieuren in Colombo, Batavia en de Republiek, registers van testamenten, protocollen van civiele akten van de secretarissen, registers van aanstellingen, rapporten van missies, registers van instructies aan inheemse functionarissen, dagregisters, venduboeken en landrollen. Daarnaast zijn er archieven van afzonderlijke bureaus en commissies zoals van de negotieboekhouder (dat echter weinig boekhouding doch wel veel administratieve stukken bevat), van de tombo-commissarissen (dat voornamelijk bevolkingslijsten bevat) en van het schoolbestuur. Ook zijn er omvangrijke archieven van de Raad van Justitie in Galle en van de landraad van het district Galle.
Voornamelijk uit de laatste periode van het Compagniesbestuur is een archief bewaard gebleven van het aan Galle ondergeschikte district Madurai (gelegen in de huidige deelstaat Tamil Nadu in India). Dit archief bevat zowel het bestand van de dessave (het districtshoofd) als dat van de landraad. Qua samenstelling komt het overeen met het archief van Galle.
Van het archief van Jaffna zijn behalve een serie tombo's alleen wat fragmenten overgebleven. Ook van het archief van het districtsbestuur Wanni bestaan nog slechts enkele fragmenten.
De archieven van het Nederlands bestuur in Malakka zijn verloren gegaan. Wel is er een Nederlands kerkelijk archief bewaard gebleven, waarvan afschriften in het Algemeen Rijksarchief aanwezig zijn Collectie Aanwinsten Eerste Afdeling, inv. nr. 1920 XXXIV 1.
Het tamelijk omvangrijke archief van de Nederlandse vestiging in Kanton bevindt zich in het Algemeen Rijksarchief, waar het in 1863 met de andere uit Azië overgebrachte bestanden aankwam. Het komt qua indeling overeen met de archieven van de overige vestigingen: resoluties en dagregisters, ingekomen en uitgaande brieven, protocollen van civiele akten en miscellanea. Ook in Kanton heeft de liquidatie van de VOC geen cesuur in de archieven teweeggebracht. De stukken bestrijken de jaren tot 1826. Er bestaat een recente inventaris Julianti L. Parani, Inventaris van het archief van de Nederlandse factorij te Canton 1742-1826 (typoscript; 's-Gravenhage 1972).
Het archief van de Nederlandse factorij in Japan is zeer goed bewaard gebleven. Het bevindt zich in het Algemeen Rijksarchief. Het bestand dateert van de gehele VOC-periode, en loopt door tot 1860. De structuur is dezelfde als van de archieven van andere vestigingen. Het archief bestaat voor de VOC-periode uit twee delen: het archief van opperhoofd en raden en dat van de pakhuismeester-boekhouder-scriba. Het laatste bestand bevat protocollen van civiele akten. Het archief van opperhoofd en raden bestaat uit series resoluties, dagregisters, brievenboeken en boekhouding. De series stukken betreffende boekhouding en handel zijn in vergelijking met andere vestigingen zeer intact. Daarnaast vertoont het archief de typische lacunes die bij veel archieven van vestigingen voorkomen: briefwisselingen met anderen dan de Hoge Regering zijn alleen zeer incompleet voorhanden, en er zijn slechts schamele resten van de briefwisseling met de inheemse autoriteiten. Van het archief bestaat een moderne inventaris M.P.H. Roessingh, Het archief van de Nederlandse factorij in Japan/The archive of the Dutch factory in Japan 1609-1860 (typoscript; 's-Gravenhage 1964).
De in Kaapstad bewaarde archieven zijn wellicht de best bewaarde van een administratie in het octrooigebied. Omdat de Kaap, evenals Ceylon, een gebied was waar zich kolonisten vestigden, lijkt het archief qua structuur sterk op dat in Colombo. Het lijkt redelijk geordend te zijn. De korte inventaris door Graham Botha geeft een goed beeld van de structuur Graham Botha, A Brief Guide to the Various Classes of Documents in the Cape Archives for the Period 1652-1806 (Cape Town 1918).
Het archief van de Raad van Politie is het eigenlijke gouvernementsarchief. Het bestaat uit een serie gewone en secrete resoluties met bijlagen, series ingekomen en uitgaande brieven, een serie dagregisters, een serie rapporten van missies en expedities en scheepsjournalen, commissie- en instructieboeken, monsterrollen, rekesten, en verschillende series van protocollen van civiele akten die voor de Raad zijn gepasseerd. Er bestaat nog een groot aantal andere series, waarvan de meeste wel grotere of kleinere lacunes vertonen. Het archief van de Raad van Politie bevat tevens een aantal losse delen en bescheiden betreffende andere vestigingen in het octrooigebied. Er is maar weinig van de boekhouding bewaard gebleven. Bij het archief van de Raad van Politie zijn ook wat losse restanten van archieven van andere instellingen gevoegd.
Het archief van de Raad van Justitie is zeer groot. Een aantal series vertoont echter vrij aanzienlijke leemtes. Ook het archief van de weeskamer is omvangrijk.
Particuliere archieven bevatten vaak tamelijk uitgebreide ambtelijke archieven of ambtelijke documentatieverzamelingen. Een overzicht geeft M.P.H. Roessingh ed., Sources of the History of Asia and Oceania in the Netherlands I. Sources up to 1796 (München 1982). Zie ook J.A.M.Y. Bos-Rops e.a. ed., De archieven in het Algemeen Rijksarchief. Overzichten van de archieven en verzamelingen in de openbare archiefbewaarplaatsen in Nederland 9 (Alphen aan den Rijn 1982).
De zich in familiearchieven bevindende stukken van VOC-dienaren in Azië zijn veelal typisch ambtelijke archieven. Daarentegen zijn de in Nederland gevormde bewindhebbersarchieven zoals die in het familiearchief Radermacher typische documentatieverzamelingen, waarop de bewindhebbers konden terugvallen voor het bepalen van hun beleid. Kleinere documentatieverzamelingen bevatten dikwijls zowel enkele ambtelijke stukken als aanstellingsakten en andere persoonlijke stukken, die meer als curiosa en memorabilia zijn bewaard.
Beschrijving van de duikeruitrusting van John Lethbridge voor het lichten van goederen uit het verongelukte schip Slot ter Hoge, ca.1725 (ARA Eerste Afdeling, Radermacher, inv.nr. 247):
Cargalijst van negen Oostindische retourschepen, 1690 (ARA Eerste Afdeling, Hudde, inv.nr. 17):
Een interessant aspect van sommige ambtelijke archieven in particuliere archieven is dat zij een beeld geven dat vaak niet volledig in de archieven van de VOC en haar vestigingen wordt weerspiegeld. Sommige ambtelijke archieven tonen dat er in werkelijkheid meer en veelzijdiger werd gecorrespondeerd dan uit de stukken in de officiële archieven blijkt.
Typische voorbeelden hiervan zijn de archieven van Wollebrand Geleynssen de Jongh betreffende Perzië en Surat en van Vernet betreffende Bengalen.
De belangrijkste ambtelijke archieven zijn:
Inventarissen: Verslagen omtrent 's Rijks Oude Archieven (hierna: VROA) 23 (1900) 29-57; VROA 19 (1896) 112; J. de Hullu, 'Beschrijving eener verzameling stukken, afkomstig van Nicolaus Engelhard', VROA 39 (1916) I, 482-502. Inventaris: J. de Hullu, 'Beschrijving eener verzameling stukken, voor het meerendeel afkomstig van mr. Pibo Anthony Brugmans en van diens zoon mr. Anthonius Brugmans', VROA 42 (1919) II, 347-366. Inventaris: H.A. Trapman, 'Inventaris van het archief van Govert Cnoll (1644-1710)' in: Vijf ambtenaren van de VOC en de regering in Indië. Inventarissen van de archieven Becker, Cnoll, Van Kal, Van Polanen en Valckenier (typoscript; 's-Gravenhage 1985) 27-54. Een eerdere inventaris verscheen in VROA 24 (1901) 38-41. Inventaris: J. de Hullu, 'Beschrijving eener verzameling stukken, afkomstig van Wollebrand Geleynssen de Jongh', VROA 35 (1912) 94-135; VROA 36 (1913) I, 96-104. Inventaris: Theo Thomassen, 'Inventaris van het archief van Jacob van Kal (1754-1829)' in: Vijf ambtenaren, 55-85. Inventaris: R. de Vries en M.E. van Opstall, Inventaris van het archief S.C. Nederburgh/Inventaris van het familiearchief Nederburgh (typoscript; 's-Gravenhage 1987). Inventaris: R. Bijlsma, 'Beschrijving eener verzameling stukken van Salomon Sweers, Jeremias van Vliet, Jacques Specx en François Mannis, gemerkt C.S.', Inventarissen van rijks- en andere archieven van rijkswege uitgegeven, voor zoover zij niet afzonderlijk zijn afgedrukt (hierna: IRA) 1 (1928) 3-37. Inventaris: Collectie Vernet (typoscript; z.p. z.j.). Inventaris: J. de Hullu, 'Beschrijving eener verzameling stukken, afkomstig van Jan Wttewaal en Hendrik van Staveren', VROA 42 (1919) I, 195-204.
Documentatieverzamelingen van bewindhebbers en advocaten:
Inventaris: [Stadhouderlijke Secretarie, 1747-1795] (2 delen; typoscript; z.p. z.j.). Inventaris: Beschrijving van een collectie papieren, afkomstig van Mr. Jacob van Ghesel, bewindhebber van de Vereenigde Oost-Indische Compagnie ter kamer Amsterdam van 1757 tot 1773 (typoscript; z.p. z.j.). Inventarissen: VROA 34 (1911) 64-68 en W.E. Smelt, 'Beschrijving eener verzameling papieren, afkomstig van Hugo de Groot', IRA 1 (1928) 73-105. Inventaris: Verzameling Hope (handschrift; z.p. z.j.). Een gedeelte van het archief van Thomas Hope is te vinden in het archief J.C. Baud; inventaris: J. de Hullu, 'Beschrijving eener verzameling stukken afkomstig van Jean Chretien baron Baud', VROA 40 (1917) I, 497-621. Inventaris: V.I. van de Wall, 'Beschrijving eener verzameling stukken afkomstig van Joannes Hudde', VROA 49 (1926) I, 225-232. Inventaris: Soemartini, Het archief Meerman van der Goes (typoscript; 's-Gravenhage 1968). Inventaris: M.A.P. Meilink-Roelofsz, Inventaris archief Radermacher (typoscript; z.p. z.j.). Zie noot 26. Een deel van de bescheiden van Adriaan en Gerard van Vredenburch is opgenomen in het VOC-archief van de kamer Delft (inv. nrs. 13868-13875). Andere delen zijn te vinden in de collectie Aanwinsten van de Eerste Afdeling (handgeschreven inventaris) en in het rijksarchief in Zuid-Holland.
Memorabilia van families:
Inventaris: A.E.M. Ribberink, Inventaris familiepapieren Van Goens (typoscript; z.p. 1960). Inventaris: Collectie Van Hoorn-Van Riebeeck (typoscript; z.p. z.j.). Inventaris: W.D. Post, 'Inventaris van het archief van Rogier Gerard van Polanen (1757-1833)' in: Vijf ambtenaren, 87-158.
Ambtelijke archieven:
M.A.P. Meilink-Roelofsz, 'The Private Papers of Artus Gijsels as a Source for the History of East Asia', Journal of Southeast Asian History 10 (1969) 540-559.
Bewindhebbersarchieven:
Familie-memorabilia:
De collectie Aanwinsten van de Eerste Afdeling bevat in de eerste plaats allerlei losse bescheiden die ooit door iemand interessant zijn gevonden en daarom zijn bewaard. Daarbij zijn zowel semi-particuliere papieren van personen in connectie met de VOC als losse documenten die formeel in de archieven van de VOC of van een vestiging zouden horen, maar door een bewindhebber of dienaar zijn achtergehouden. Uiteraard zijn dit vaak interessante en belangrijke stukken. Daarnaast bevat de collectie een aantal grotere brokstukken van archieven van VOC-dienaren, van hetzelfde type als de fragmenten van ambtelijke archieven die men in particuliere archieven aantreft. Sommige bescheiden zijn inmiddels uit de collectie gelicht en als afzonderlijke archieven geïnventariseerd. Voorbeelden daarvan zijn de verzamelingen van de Ceylonse gouverneurs Hendrik Becker en Lubbert Jan van Eck. Inventarissen: Y.M. Sitompul, 'Inventaris van het archief van Hendrik Becker (1661-1722)' in: Vijf ambtenaren, 11-24; Albert Vrugt, Inventaris van het archief van Lubbert Jan, baron van Eck (1719-1765) (Den Haag 1991).
Zie voor toegangen op kaarten:
Uitleg:
Tabel:
In deze concordans vindt u een kruisverwijzing van de oude nummering der archiefstukken naar de huidige. Tenzij anders gesteld zijn de oude nummers de zogenaamde KA-nummers. Deze nummering was tussen 1905 en 1963 op het Algemeen Rijksarchief in gebruik. De nieuwe nummering wordt sinds 1963 gebruikt.
Behalve de KA -nummers worden in de kolom 'Oud nummer' nog andere inventarisnummers opgevoerd die verwijzen naar andere archieven en collecties op het Algemeen Rijksarchief. Dit zijn de volgende archieven:
Zie Van Dam, Beschryvinge I boek 1, 43. Gepubliceerd in: Van der Chijs, Geschiedenis van de stichting, 98
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Gelijkluidend
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
In deze lijst wordt een niet meer aanwezig octrooi vermeld door de Staten-Generaal in 1619 aan de VOC verleend voor het alleenrecht van het drukken en uitgeven van journalen en kaarten betreffende de vaart naar Indië
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. ..
De resoluties van de kleine XVII van 1664 juni 14-24 ontbreken
Hierna ontbreken de resoluties van 1676 mei 12-16 en augustus 27 - oktober 21, alle van het jaar 1677, en 1678 februari 16-18 en augustus 24 - september 3
Niet raadpleegbaar
De resoluties van 1755 oktober 16 bevatten als bijlage 52 stalen van zijde en andere stoffen uit China
Bevat uitsluitend de resoluties van de extraordinaris vergaderingen van 1794 maart 31 - mei 2, juli 9-18, september 23 - oktober 23 en december 8-22. De vergadering van juni 26-28 was een gewone vergadering
De resoluties van 1604 december 1, 1605 juni 13 en augustus 1 en 1607 mei 11 ontbreken. Zie hiervoor inv. nr. 7343
Het hieropvolgende deel over de jaren 1623-1630 was in de tijd dat P.L. de Munnick zijn inventaris opmaakte (1829) reeds verdwenen
De resoluties van 1664 juni 14-24 ontbreken
Bevat uitsluitend de resoluties van de extraordinaris vergaderingen van 1794 maart 31 - mei 2, juli 9-18, september 23 - oktober 23 en december 8-22. De vergadering van juni 26-28 was een gewone vergadering
Met voorin de tekst van het openingsgebed
Getekende exemplaren. De resoluties van de Heren XVII werden opgemaakt in zes net-exemplaren, voor elke kamer één. Op de band werd dikwijls de naam van de kamer geplaatst, waarheen het exemplaar gezonden zou worden. Niet altijd is het met de verzending nauwkeurig toegegaan. Zo dragen de in het eerste deel gebonden resoluties van de vergaderingen van 1611 november 9-16, 1624 september 30 - oktober 17 en 1626 maart 31 - april 15 op de buitenzijde het opschrift 'Middelburgh', terwijl in het archief van de kamer Zeeland het oorspronkelijk voor Amsterdam bestemde exemplaar van de resoluties te vinden is (zie inv. nr. 7343)
De resoluties van 1611 juli 19 - augustus 4, 1613 oktober 28 - november 21, 1620 december 28 - 1621 januari 18, 1622 augustus 22 - september 8 en 1623 februari 27 - maart 18 ontbreken
De resoluties van 1632 december 21-23, 1633 juni 30 - juli 9, 1634 augustus 9-26 en september 2-3, en 1637 april 2, september 15 - oktober 5 en november 25 - december 6 ontbreken
De resoluties van 1650 februari 16-19, maart 17 - april 7 en 1650 april 21-26 zijn ingebonden achter die van 1650 augustus 30 - september 10
Bevat uitsluitend de resoluties van de extraordinaris vergaderingen van 1794 maart 31 - mei 2, juli 9-18, september 23 - oktober 23 en december 8-22. De vergadering van juni 26-28 was een gewone vergadering
Bij de extracten wordt verwezen naar de folio's van de delen kopie-resoluties, inv. nrs. 99-105
De bijlagen bevatten exemplaren van de secrete instructie voor de commissarissen-generaal
Alfabetisch gerangschikt
Bevat ook een aantekening van 1605 februari 5
De inv. nrs. 230-233 dragen het opschrift 'Cladde van de daghelijcse Resolutiën', maar maken met de erop volgende delen één reeks uit. De inv. nrs. 230-249 zijn minuten, inv. nrs. 251-304 zijn net-exemplaren; inv. nr. 250 is waarschijnlijk een net-exemplaar
Fol. 90V-91: gefacsimileerd in
Fol. 173: gefacsimileerd in
Alfabetisch gerangschikt
Op de band staat vermeld: 1603-1743
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .. Zie ook inv. nrs. 213-214, 216-220, 305, 306
Vanaf 1642 heeft de kamer een apart kopieboek (zie inv. nrs. 350-354)
Alfabetisch gerangschikt
De eerste helft van dit deel (f. 1-362) bestaat uit een index op de missiven van de Heren XVII over de jaren 1692-1707, de tweede helft (f. 363-574) is een index op een niet meer bestaand uittreksel uit missiven en instructies van de Heren XVII. Deze index moet gelopen hebben van 1614-1692
Fol. 128V-129: gefacsimileerd in
Gedeeltelijk secreet
Zie ook inv.nrs. 4928 en 11188.
Met alfabetisch-chronologische index op zaken en persoonsnamen
In tweevoud. Eén van de stukken bevat een door prins Willem III eigenhandig ondertekende akte van goedkeuring van 1673 mei 7
Gedrukt in 1676
In tweevoud
Bij resolutie van 1638 april 16 bepaalden de Staten-Generaal dat alle resoluties, missiven en andere geschriften die de Oost- en Westindische Compagnieën raakten, voortaan voor beide in een apart boek moesten worden ingeschreven. Sedertdien vindt men afzonderlijke jaarlijkse recueils voor iedere compagnie. Beide compagnieën schijnen steeds een afschrift van het recueil betreffende de ander ontvangen te hebben. In het archief van de Westindische Compagnie zijn alleen de recueils uit de jaren 1700-1781, 1787, 1788, 1790 en 1791 nog aanwezig, en van de laatste vier jaren alleen die betreffende de Westindische Compagnie. Waarschijnlijk zijn de resoluties van vóór 1638 pas na die datum ingeschreven
Bevat ook kopie-resoluties van de Staten-Generaal betreffende de voorcompagnieën, 1600 april 26 - 1602 maart 20
Zie de toelichting bij inv. nrs. 368-373
Zie de toelichting bij inv. nrs. 368-373
Zie de toelichting bij inv. nrs. 368-373
Deze extract-resoluties zijn afkomstig van het archief van de Staten van Holland. Zie voorts de toelichting bij inv. nrs. 368-373
Zie 3.01.04.01 Staten van Holland na 1572, inv.nr. 6333
De stukken uit de periode 1602-1614 zijn gescheiden in een gedeelte van voor en van na 1607. De stukken in het eerste gedeelte zijn afkomstig van de vloten, uit de periode dat er nog geen gevestigd bestuur in Indië was. Het jaar 1607 is als scheidingsjaar genomen, omdat sinds 1607 niet meer het gehele personeel met de retourvloten naar de Republiek terugkeerde, maar dienaren in de kantoren werden achtergelaten. De stukken uit de periode 1607-1614 zijn, net als de serie na 1614, geordend volgens de kantoren waarvan zij afkomstig zijn. Vanaf 1614 lopen de series door tot het einde van de achttiende eeuw
Deze scheepstocht was de laatste die door de zogenoemde voorcompagnieën was uitgerust, in samenwerking met enkele latere kamers van de VOC. De stukken maken deel uit van het VOC-archief, omdat de administratie van deze scheepsonderneming door de VOC werd gevoerd ten behoeve van de participanten van de oorspronkelijke compagnieën
Gedeeltelijk onleesbaar
Beide missiven hebben een zegel van Van Warwyck in rode lak
Het origineel van deze missive was meegegeven aan de vloot onder bevel van Steven van der Haghen
De kopie vermeldt onjuist: 1602 april 1
Het betreft hier een fragment
Dit journaal is waarschijnlijk afkomstig van het schip Zeeland of Enkhuizen, behorend tot de vloot onder bevel van Steven van der Haghen. Zie in het journaal het aangetekende op 1605 maart 31 en De Jonge, Opkomst III, 34
In tweevoud
Volgens aantekening van R. Bijlsma is het handschrift van deze instructie van Reynier Pauw. Gedeeltelijk gepubliceerd in: De Jonge, Opkomst III, 146-147
Zie Bijlsma, 'Oudste kaartboek'
Een Willem Jansz. was schipper op het jacht Duifje van de vloot onder bevel van Steven van der Haghen
Gedeeltelijk gepubliceerd in: De Jonge, Opkomst III, 164-204
In tweevoud
Gedeeltelijk gepubliceerd in: De Jonge, Opkomst III, 240-244
In tweevoud
Deze instructie is op 1608 augustus 3 door Van Caerden aan Arent Martsen, schipper op de Kleine Zon, overgeleverd. Het schip Kleine Zon was met de vloot van Cornelis Matelieff de Jonge naar Azië gekomen en daar gebleven
In tweevoud
Gepubliceerd in: De Jonge, Opkomst III, 232-240
In tweevoud
In tweevoud
Bevat ook een lijst van overleden personen op de schepen van de vloot onder bevel van Van Caerden van 1606 oktober 27 - 1608 januari 8. De missive van 1608 januari 9 is gedeeltelijk gepubliceerd in: De Jonge, Opkomst III, 255-259. De missive van 1608 januari 15 is gedeeltelijk gepubliceerd in: Ibidem, 259-260 en in extenso in: De Booy, Derde reis II, 127 en 138
De missiven van 1608 mei 8 en augustus 3 en 17 zijn gedeeltelijk gepubliceerd in: De Jonge, Opkomst III, 260-264. De missiven van 1608 mei 8 en augustus 3 en 17 en van 1610 juni 17 zijn gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 142, 179, 201, 235 en 249
Gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 139
De missiven zijn grotendeels gelijkluidend; die van 1608 juni 24 heeft echter nog een naschrift. Deze missive is gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 175
Volgens een aantekening in dorso zou bovendien een kopie-missive van vice-admiraal Adriaan Maertsz. uit Ternate aanwezig zijn geweest
Gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 174
De missive is ter ordonnantie van de raad getekend door Hendrik Brouwer. Gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 195
In tweevoud. Gedeeltelijk gepubliceerd in: De Jonge, Opkomst III, 265-266
Deze missive is in het Spaans geschreven
In tweevoud
Gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 167
Gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 169
Craen was op 1606 december 13 uitgevaren. Voor de Engelse kust kwam het schip in moeilijkheden. Men keerde naar de Republiek terug, waar het schip werd vervangen door een ander met dezelfde naam. Het journaal is gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 6-111. Als bijlagen tot deze uitgave zijn eveneens (gedeeltelijk) gedrukt de inv. nrs. 482, 483, 486, 506, 507, 509, 510, 512, 518 en 522
Gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 121
Gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 126, 231
Gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 170
Beide schepen waren uitgevaren in de vloot onder bevel van Cornelis Matelieff de Jonge, maar bleven bij diens vertrek naar de Republiek in Azië achter en kwamen onder bevel van Paulus van Caerden
Gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 141
Niet geheel compleet. De missiven van 1608 december 4 en 5 zijn gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 215, 222
Het verhoor van 1608 mei 20 is gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 172
Gedeeltelijk gelijkluidende exemplaren
Gepubliceerd in: De Booy, Derde reis II, 257
In tweevoud
Gepubliceerd in: Heeres, Corpus Diplomaticum I, 53-54 en in: De Jonge, Opkomst III, 278-279. Zie tevens inv. nr. 4778
In september 1608 werden de jachten Arend en Valk, liggend voor Goa, onder bevel van De Bitter naar de kust van Coromandel en verder naar Bantam gezonden
In september 1608 werden de jachten Arend en Valk, liggend voor Goa, onder bevel van Jacob de Bitter naar de kust van Coromandel en verder naar Bantam gezonden
Gepubliceerd in: Heeres, Corpus Diplomaticum I, 55 en in: De Jonge, Opkomst III 281-282
Gepubliceerd in: De Jonge, Opkomst III, 280-281
Achterin bevindt zich een met andere hand geschreven journaal van een ongenoemd schip, gehouden op een tocht in de wateren van Ceylon en Atjeh, 1605 maart 1 - april 29. Dit schip is waarschijnlijk de Zeeland of de Enkhuizen, behorend tot de vloot onder bevel van Steven van der Haghen. Zie in het journaal het aangetekende op 1605 maart 31 en De Jonge, Opkomst III, 34
Deze resoluties en die in Aanwinsten, inv.nr. 1910 XV 3, zijn voor een deel gelijkluidend, voor een deel elkaar aanvullend, doordat de resoluties in het VOC-archief waarschijnlijk afkomstig zijn van de Rode Leeuw met Pijlen, het exemplaar in de Aanwinsten van de Griffioen. In januari 1610 lagen beide schepen voor Bantam, teruggekeerd van een tocht naar Japan. Alleen de Rode Leeuw met Pijlen keerde naar de Republiek terug, vanaf maart 1610 (in de Saldanhabaai) in gezelschap van het schip Banda uit de vloot onder bevel van Paulus van Caerden. Vanaf 1610 maart 19 heeft de scheepsoverheid van het schip Banda deel gehad aan het vaststellen van de resoluties
François Wittert werd in februari 1609 door Pieter Willemsz. Verhoeff, liggend voor Bantam, met vier schepen naar Makassar en de Molukken gezonden. In september zeilde hij van Ternate naar de Filipijnen
Na de moord op Verhoeff door de Bandanezen werd de afwezige François Wittert als admiraal erkend. Simon Jansz. Hoen, schipper op de Hollandia, werd vice-admiraal
De missive is gedateerd 1608. Zij moet echter geschreven zijn na de dood van Verhoeff, als een antwoord op een brief van de gevangenen van 1609 mei 29
De missive is geschreven in het Nederlands en door de vorst eigenhandig ondertekend
Het schip Hazewind werd eind 1609 naar Indië gezonden ter kennisgeving van het sluiten van het Twaalfjarig Bestand met Spanje
W.J. Salvement was uitgevaren in de vloot onder bevel van Pieter Willemsz. Verhoeff
Vier maal werd gouverneur-generaal Pieter Both versterking toegezonden uit de Republiek: de eerste, met drie schepen, vertrok 1610 december 28 onder bevel van Hendrik Brouwer
De briefwisseling tussen Both en De Silva is deels in het Spaans opgesteld, deels betreft het vertalingen. Bovendien zijn van de missiven van 1612 maart 16-27 dubbele kopieën aanwezig
Deze rekeningen zijn gehouden door opperkoopman Hendrick van Westrenen en na zijn overlijden door onderkoopman Jan Gerritsz. Ruyl, door opperkoopman Jacob Scharlaken en na diens dood door schipper Claes Outgersz. Smit en onderkoopman Jan Thijssen
Het schip Erasmus, uitgevaren in de vloot onder bevel van Cornelis Matelieff de Jonge en in Indië achtergebleven, was in gezelschap van vier schepen van de vloot onder bevel van Paulus van Caerden op 1608 november 15 van Bantam naar de Republiek vertrokken. Op 1609 januari 25 werd een lek bemerkt, waarop het schip de vloot verliet, naar Mauritius koers zette en daar zijn lading en bemanning borg. De bemanning werd grotendeels verlost door het schip Gelderland, dat op 9 juli 1609 op de terugreis naar de Republiek Mauritius aandeed. De Gelderland vertrok daar op 12 november 1609. Het schip Brak van de vloot onder bevel van Pieter Both kwam op 3 augustus 1610 op Mauritius, gevolgd door de schepen Ceylon en Ter Goes. De Ceylon keerde met de lading van de Erasmus naar de Republiek terug, de Ter Goes zette de reis voort naar Coromandel
Deze missive is geschreven bij het vertrek van het schip Gelderland van Mauritius naar de Republiek
Met bijschrift door Samuel Blommaert
In tweevoud
De Verenigde Zeeuwse Compagnie, ontstaan uit de vereniging van de Middelburgse Compagnie onder Adriaan Hendrick ten Haeff met de meerderheid van de vennoten van de Veerse Compagnie onder Balthasar de Moucheron, bracht op 28 januari 1601 een vloot van vier schepen in zee
Gepubliceerd in: Unger, Oudste reizen, 150-152. Het origineel van deze missive is niet meer ontvangen door Jacob van Neck, die op 23 augustus 1602 uit Pattani vertrok, maar door Jacob van Heemskerck, die aldaar op 19 augustus 1602 arriveerde en er 7 november nog vertoefde. (Zie De Jonge, Opkomst II, 244, 270, 271.)
Gepubliceerd in: Unger, Oudste reizen, 152-155
In tweevoud. Gepubliceerd in: De Jonge, Opkomst II, 495-496 en in: Unger, Oudste reizen, 149-150
De goederen waren geconsigneerd aan Pieter Bahuet, koopman in Banda
De facturen van de Vlissingen en de Witte Leeuw zijn in tweevoud aanwezig
De goederen waren geconsigneerd aan Jasper Jansz. de Jonge, gouverneur in Ambon
De goederen waren door Abraham Theunemans geconsigneerd aan Hans de Haze, hoofd van de factorijen in de Molukken
Deze rekening is blijkbaar opgemaakt bij de overgave van het beheer van het kantoor door Pieter Aertsz. aan Samuel Blommaert
In tweevoud
De goederen waren geconsigneerd aan Hendrick van Boecholt, koopman in Johor, aan Heyndrick Janssen, koopman in Pattani, en aan Jacques Specx, koopman in Japan
De factuur van 1608 februari 4 is in minuut en in origineel aanwezig. De goederen waren geconsigneerd aan Lambert Jacobsen Heyn, koopman in Siam
In tweevoud
In tweevoud. De goederen waren geconsigneerd aan Jacques Specx
De goederen waren geconsigneerd aan Jan van Wesick, directeur van Coromandel
De goederen van beide schepen waren geconsigneerd aan Wemmer van Berchem, opperhoofd in Coromandel
De aaneengesloten serie kopie-resoluties van gouverneur-generaal en raden begint pas in 1637. Van de periode vóór 1637 zijn vijf delen resoluties bewaard, afkomstig van Laurens Reael en Jan Pietersz. Coen en raden (inv. nrs. 656-658) en van Pieter de Carpentier en raden (inv. nrs. 659-660). Kopie-resoluties over het tijdvak 1610-1637 bevinden zich merendeels in de serie overgekomen brieven en papieren uit Indië aan de Heren XVII en de kamer Amsterdam (inv. nrs. 1053-3987). Ook nadien, tot 1651, zijn nog resoluties bij de overgekomen brieven en papieren ingebonden. Voor een verdere toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Door J.P. Coen en raad in Bantam genomen
f. 190-197.
Bij deze resoluties bevindt zich ook het kopieboek van uitgaande missiven, 1615 december 18 - 1616 maart 7
Door J.P. Coen genomen
Door Laurens Reael in Banda genomen
Door J.P. Coen in Bantam genomen
Door J.P. Coen genomen
Door J.P. Coen genomen
Door J.P. Coen genomen
Door J.P. Coen genomen
In het fort Jakatra genomen
Door J.P. Coen genomen
Betreffende de Engelsen
Betreffende de geschillen met de Engelsen
Bevat ook een samenvatting van de resoluties
Bevat ook een samenvatting van de resoluties
Bevat ook een samenvatting van de resoluties
Door J.P. Coen genomen voor Ilha de Maio
In de periode van het gouverneur-generaalschap van Laurens Reael zijn tevens de resoluties vermeld die door directeur-generaal Jan Pietersz. Coen in Bantam zijn genomen
De resoluties worden onderscheiden in 'generale' en in 'secrete' (of 'aparte') resoluties. Deze laatste zijn in verscheidene banden aan de generale resoluties toegevoegd. Dit komt voornamelijk voor bij de resoluties van de jaren 1704-1727. Voorts bevinden zich secrete resoluties in de serie overgekomen brieven en papieren uit Indië aan de Heren XVII en de kamer Amsterdam (inv. nrs. 1053-3987). Vanaf het jaar 1756 zijn de secrete resoluties in afzonderlijke banden bijeengebracht (inv. nrs. 840-847). Vanaf 1658 bevatten de meeste banden ook inhoudsopgaven
Tekening 1: gefacsimileerd in
Bij de resoluties van 1656 zijn tekeningen gevoegd van de versterkingen rond Batavia: Sterreschans, Onrust, Zoutelande, Jakatra, Batenburg, Vijfhoek, Legerplaats en Rijswijk
Bevat ook secrete resoluties en missiven van 1660 januari 31 - februari 21. Sinds 1658 zijn inhoudsopgaven aanwezig. De inhoudsopgave in deze band omvat de periodes 1658 januari 2 - 1660 november 26, 1662 januari 12 - december 1, 1662 december 15 - 1663 juli 16
Bevat ook kopie-resoluties, 1675 februari 5-19
In plaats van generale resoluties bevat deze band: 'Notulen van het gebesogneerde en geresolveerde in de raad van Indië'. Met bijlagen
De inhoudsopgave omvat de periode 1684 januari 11 - december 29, 1685 januari 2 - februari 6
Bevat ook 'Notulen van 't gebesoigneerde en geresolveerde in rade van India', 1700 augustus 3 - december 30
Bevat ook secrete resoluties, 1704 mei 11 - december 5
De inhoudsopgave bevindt zich na f. 690
Gelijkluidend aan inv. nr. 720. De inhoudsopgave ontbreekt
Bevat ook secrete resoluties, 1706 januari 15 - december 29
Bevat ook kopie-secrete resoluties, 1707 maart 17 - juni 17
Bevat ook secrete resoluties, 1707 december 20 - 1708 december 4
Bevat ook secrete resoluties, 1709 februari 13 - mei 7
Bevat ook extract-resoluties, 1710 november 4-25
Bevat ook secrete resoluties, 1712 december 22 - 1713 januari 10
Bevat ook secrete resoluties, 1716 maart 20 - oktober 13
Bevat ook secrete resoluties, 1717 augustus 3 - september 28
Bevat ook secrete resoluties, 1720 augustus 30
Bevat ook secrete resoluties, 1724 maart 28 - september 8
Bevat ook secrete resoluties, 1725 april 23 en 24
Bevat ook secrete resoluties, 1726 januari 15 - 1727 januari 28
Bevat ook secrete resoluties, 1727 januari 23 - november 14
De inhoudsopgave omvat de periode 1731 januari 2 - oktober 30
De inhoudsopgave omvat de periode 1731 november 2 - december 28
De inhoudsopgave omvat de periode 1734 januari 4 - september 28
De inhoudsopgave omvat de periode 1734 oktober 1 - december 31
De inhoudsopgave omvat de periode 1735 januari 1 - juli 29
De inhoudsopgave omvat de periode 1735 augustus 1 - oktober 28 en november 1 - december 30
De inhoudsopgave omvat de periode 1736 januari 3 - september 28
De inhoudsopgave omvat de periode 1736 oktober 2 - december 31
De inhoudsopgave omvat de periode 1737 januari 4 - augustus 30
De inhoudsopgave omvat de periode 1737 september 2 - december 31
In plaats van generale resoluties bevat deze band: 'Besoignes van generaal en raden over de respective comptoiren van Indien'
Aan te vragen als Comité tot de Zaken van de Oost-Indische Handel en Bezittingen, 2.01.27.01 inv.nr. 66
Aan te vragen als Comité tot de Zaken van de Oost-Indische Handel en Bezittingen, 2.01.27.01 inv.nr. 67
Aan te vragen als Comité tot de Zaken van de Oost-Indische Handel en Bezittingen, 2.01.27.01 inv.nr. 68
Aan te vragen als Comité tot de Zaken van de Oost-Indische Handel en Bezittingen, 2.01.27.01 inv.nr. 69
Aan te vragen als Comité tot de Zaken van de Oost-Indische Handel en Bezittingen, 2.01.27.01 inv.nr. 70
Aan te vragen als Comité tot de Zaken van de Oost-Indische Handel en Bezittingen, 2.01.27.01 inv.nr. 71
Alfabetisch gerangschikt
Alfabetisch gerangschikt. Gepubliceerd in: Realia
Vóór 1756 komen secrete resoluties verspreid en zeer fragmentarisch voor in de gewone resoluties (inv. nrs. 661-827). Voorts bevinden zich secrete resoluties in de serie overgekomen brieven en papieren uit Indië aan de Heren XVII en de kamer Amsterdam (inv. nrs. 1053-3987)
Met slechts gedeeltelijke inhoudsopgave
Zonder inhoudsopgave
Een aaneengesloten serie kopie-dagregisters, gehouden in het kasteel Batavia, is niet in de archieven van de VOC bewaard. Behalve een gering aantal delen in het archief van de kamer Zeeland (zie inv. nrs. 7610-7617), zijn uitsluitend uit de vroege periode enige dagregisters in de serie overgekomen brieven en papieren aan de Heren XVII en de kamer Amsterdam (inv. nrs. 1053-3987) te vinden. Opgenomen zijn tevens dagregisters gehouden in Bantam en in het fort Jakatra tijdens de belegering in 1618-1619. Alle dagregisters over de periode 1624-1682, zowel uit de VOC-archieven in Den Haag als in Jakarta, zijn gepubliceerd in: Van der Chijs e.a. ed., Daghregisters
Bevat gegevens betreffende Jakatra tijdens de belegering
Bevat ook een samenvatting
Bevat gegevens betreffende de belegering van Batavia door de legers van Mataram
Door gouverneur-generaal Hendrik Brouwer op zijn uitreis gehouden
Opgenomen zijn de kopie-uitgaande stukken van gouverneur-generaal en raden die zich in de serie overgekomen brieven en papieren uit Indië aan de Heren XVII en de kamer Amsterdam bevinden (inv. nrs. 1053-3987), alsmede kopie-uitgaande stukken van het kantoor in Bantam tijdens het directeur-generaalschap van Jan Pietersz. Coen en van de raad van het fort Jakatra tijdens de belegering in 1618-1619. Voor een verdere toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Van J.P. Coen
Van J.P. Coen
Bevat ook resoluties, 1616 januari 16 - maart 4
Van J.P. Coen
Van J.P. Coen
Van J.P. Coen
Van J.P. Coen
Van J.P. Coen
Van de raad van het fort Jakatra
Van J.P. Coen
Van J. Specx tijdens zijn reis naar Batavia
Van J. Specx
Vanaf 1747 januari 3 zijn ook uitgaande secrete missiven opgenomen
Dit kopieboek is gehouden door gouverneur-generaal Anthonie van Diemen tijdens zijn tocht naar Ambon
Het betreft hier een fragment
Binnenzijde omslag voor: gefacsimileerd in
Vanaf 1747 januari 3 zijn ook uitgaande secrete missiven opgenomen
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Tot 1754 zijn de banden alfabetisch gemerkt. De jaartallen geven het jaar van ontvangst in de Republiek aan. Inhoudslijsten van de overgekomen brieven en papieren uit Indië zijn in typoscript aanwezig in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief, toegangsnummers 1.04.16.01-1.04.16.31
Fol. 224V-225: gefacsimileerd in
Fol. 534: gefacsimileerd in
Tussen fols. 411V en 412: gefacsimileerd in
Fol. 599a: gefacsimileerd in
Fol. 733V: gefacsimileerd in
Het tweede en derde boek overgekomen brieven en papieren van 1641 ontbreken
Het tweede boek overgekomen brieven en papieren van 1642 ontbreekt
Tussen fols. 271 en 272: gefacsimileerd in
Tussen fols. 222 en 223: gefacsimileerd in
Hedendaagse kopie van inv. nr. 1171
Zeer beschadigd. Met een hedendaagse kopie van het meest beschadigde gedeelte van dit boek, f. 599-816
Niet raadpleegbaar
Zeer beschadigde fragmenten. Voor een hedendaagse kopie, zie inv. nr. 1179 B
Hedendaagse kopie van inv. nr. 1179A
Hedendaagse kopie van inv. nr. 1181, f. 589-744 en 789-888
Beschadigde, doch gerestaureerde fragmenten. Voor een hedendaagse kopie van f. 589-744 en 789-888, zie inv. nr. 1180
Fol. 431: gefacsimileerd in
Beschadigd, doch gerestaureerd. Bevat f. 1-234 in hedendaagse kopie en f. 235-1681 in origineel. Voor het origineel van f. 1-234, zie inv. nr. 1247
Betreft het beschadigde, doch gerestaureerde gedeelte uit inv. nr. 1246, f. 1-234
De nummering op de banden is verward. Het is mogelijk, dat delen ontbreken
Het tweede boek overgekomen brieven en papieren van 1669 ontbreekt
Het vijfde boek overgekomen brieven en papieren van 1669: Batavia's ingekomen brievenboek, deel III, ontbreekt
Het eerste boek overgekomen brieven en papieren van 1671 ontbreekt
Van een beschadigd gedeelte, fol. 929-990, is een hedendaagse kopie ingevoegd. Het origineel bevindt zich in inv.nr. 1289.
Betreft het beschadigde gedeelte uit inv. nr. 1288
Van een beschadigd gedeelte, f. 584-754, is een hedendaagse kopie ingevoegd. Voor het origineel, zie inv. nr. 1303
Betreft het beschadigde gedeelte uit inv. nr. 1302
Het zevende boek overgekomen brieven en papieren van 1675 ontbreekt
Op de band staat ten onrechte: deel III
Fol. 271: gefacsimileerd in
Tussen pags. 110 en 111 (2e katern): gefacsimileerd in
Betreft een gelijktijdige kopie van inv. nr. 1402, f. 261-479
Fol. 317: gefacsimileerd in
Pag. 220: gefacsimileerd in
Betreft een gelijktijdige kopie van inv. nr. 1430, f. 1572-1739
Fol. 650V-651: gefacsimileerd in
Fol. 506: gefacsimileerd in
Fol. 1064V-1065: gefacsimileerd in
In 1750 uit Batavia ontvangen ter vervanging van de ontbrekende boeken 13 en 14 van de overgekomen brieven en papieren van 1691 (commissaris-generaal Van Reede tot Drakenstein, tweede en derde deel)
Het eenentwintigste boek overgekomen brieven en papieren van 1691: Batavia's ingekomen brievenboek, deel I, ontbreekt
Fol. 370: gefacsimileerd in
In 1754 uit Batavia ontvangen ter vervanging van het ontbrekende zevende boek
Fol. 1022: gefacsimileerd in
De band draagt letters noch een nummer
De band draagt letters noch een nummer
De band draagt letters noch een nummer
Op de band ontbreekt het nummer
Op de band ontbreekt het nummer
Op de band ontbreekt het nummer
Fol. 556: gefacsimileerd in
Kaart 1 fol. 471: gefacsimileerd in
Van een beschadigd gedeelte, f. 638-1051v, is een hedendaagse kopie ingevoegd. Het origineel bevindt zich in inv. nr. 1703
Niet raadpleegbaar
Betreft het beschadigde gedeelte uit inv. nr. 1702 (in zeer slechte staat)
De band is verwisseld met inv. nr. 1909. Op de rug staat foutief vermeld: Tiende boek: Ceylon, derde deel
De band is verwisseld met inv. nr. 1908. Op de rug staat foutief vermeld: Elfde boek: Ceylon, vierde deel
Kaart 1: gefacsimileerd in
Het achttiende boek overgekomen brieven en papieren van 1727: Batavia's ingekomen brievenboek, deel IV: Coromandel, ontbrak reeds in 1828
Bevat ook een kaart van de mijnen in Salida
Niet raadpleegbaar
Zeer beschadigd
Beschadigd
Het twaalfde boek overgekomen brieven en papieren van 1746 ontbreekt
Fol. 1464: gefacsimileerd in
Vanaf 1754 worden de banden niet meer met letters aangeduid
Fol. 1903: gefacsimileerd in
Fol. 209: gefacsimileerd in
Fol. 146V: gefacsimileerd in
Het eerste boek overgekomen brieven en papieren van 1779: Batavia, eerste deel, ontbreekt
Tussen pags. 110 en 111: gefacsimileerd in
Bevat ook een kaart van het eiland Nusa-Barung en de omringende zuidkust van Java
Bevat ook een kaart van Ceram met omliggende eilanden, 1782. Met aanwijzing van de route van de schepen Batavier en Beschermer
Het vierentwintigste boek overgekomen brieven en papieren van 1792 ontbreekt
Bevat ook een hedendaagse kopie van de inhoud van het vierentwintigste boek en van inv. nr. 3937
In zeer slechte staat. Een hedendaagse kopie bevindt zich in inv. nr. 3936
Bevat ook secrete missiven van de directeur van Bengalen, 1779. Met bijlagen
De jaartallen geven, in tegenstelling tot bij de serie overgekomen brieven en papieren uit Indië (inv. nrs. 1053-3987), de datering van de stukken aan. Tussen [] staat het jaar van ontvangst in de Republiek. Bevat ook overgekomen brieven en papieren uit Perzië en Surat aan de kamer Amsterdam. Inhoudslijsten van de overgekomen brieven en papieren uit Kaap de Goede Hoop zijn in typoscript aanwezig in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief, toegangsnummers 1.04.16.32-1.04.16.34
Fols. 343V-344: gefacsimileerd in
Fol. 238: gefacsimileerd in
Zeer beschadigd. Voor een hedendaagse kopie, zie inv. nr. 4084 A
Betreft de hedendaagse kopie van inv. nr. 4084B
De handtekeningen onder het verslag zijn uitgesneden
Tussen [] het jaar van ontvangst in de Republiek. Inhoudslijsten van de overgekomen brieven en papieren uit Rio Delagoa zijn in typoscript aanwezig in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief, toegangsnummer 1.04.16.35
Tussen [] het jaar van ontvangst in de Republiek. Inhoudslijsten van de overgekomen brieven en papieren uit China zijn in typoscript aanwezig in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief, toegangsnummer 1.04.16.36
Niet raadpleegbaar
Gesepareerd uit inv.nr. 4387 en liggend geborgen.
Voor een kopie: Zie Aanwinsten, 1.11.01.01, inv. nr. 60, (1856).
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Bevat ook het verbaal van het Besogne van bewindhebbers, gecommitteerd bij resolutie van de Heren XVII van 1796 februari 27 tot het opmaken van de generale staat, 1796 april 28-30
Op de zitting van 1787 april 12 verschijnen alleen leden van de kamer Amsterdam. Bij resolutie van 1790 mei 14 wordt een aanvullende bepaling over het Preparatoir Besogne opgesteld, volgens welke ook bewindhebbers uit de andere kamers zitting zouden nemen. De titel van de inv. nrs. 4513-4515 luidt 'Concept rescriptie op het Generaal Extract'
Deze inhoudsopgaven dienden voor de samenstelling van het 'Haags Verbaal' door de leden van het Departement tot de Indische Zaken of Vijfde Departement van de kamer Amsterdam, wat voorheen door het Haags Besogne werd verricht. Zie hiervoor ook de resolutie van de Staten-Generaal van 1786 februari 17
Bevat ook secrete notulen van de vergadering van de Heren XVII, 1737. 1 stuk
Deze rapporten werden na overlegging aan de vergadering weer aan de commissie afgegeven
De lijsten dekken niet geheel de inhoud van het pak
Deze missiven zijn in handen gesteld van de geheime commissie voor de Engelse oorlog
Opgemaakt ten dienste van de geheime commissie
Bevat alleen verbalen van het behandelde in de vergaderingen van 1756 november 9 en 1757 oktober 14
Bevat ook originele missiven aan de bewindhebber Cornelis van der Oudermeulen
Bevat ook, los bijgevoegd, de instructie voor de VOC-dienaren in de handel op China, 1774 september 7
Bevat ook stalen van zijden stoffen
Zie 2.01.27.01, inv.nr. 192H.
Alfabetisch gerangschikt
Alfabetisch gerangschikt
Bevat ook, los bijgevoegd, verklaringen van de kapitein van de Barbestein over ontvangen gelden en documenten en over de lading van het schip, 1788
Op de enveloppe het lakstempel van Serrurier
Oud KA 11304. Het stuk was waarschijnlijk gericht aan de bewindhebber belast met de handel op China (volgens De Hullu aan de de advocaat Abraham Westerbeek)
In dit deel ontbreken de staten van anticipatiepenningen en de inventarissen van de magazijnen
Bevat enkele lijsten van naar Indië vertrokken schepen en van verzonden specie
Vanaf deze band worden geen lijsten meer opgenomen van obligatiehouders, maar alleen van crediteuren en debiteuren van de VOC
In deze band ontbreken de samenvattende staten, zoals die aanwezig zijn in de inv. nrs. 4584-4597
Het betreft hier een fragment
In tweevoud
Tot onderzoek van deze zaak waren gecommitteerd de bewindhebbers E. Craeyvanger en M. Romswinckel en de advocaat S.C. Nederburgh
Het betreft de commissies van de equipage, commercie, rekenkamer, ontvang, groot besogne, Indische zaken, financiën
Eerste advocaat 1652-1706
Gepubliceerd in: Van Dam, Beschryvinge
De afzender is onbekend
Met aantekeningen in dorso van Pieter van Dam
Met aantekeningen in dorso van Pieter van Dam
Met aantekening in dorso van Pieter van Dam
Tweede advocaat 1690-1706, eerste advocaat 1706-1714
Met in dorso een negentiende-eeuwse aantekening
Tweede advocaat 1787-1792, eerste advocaat 1792-1796
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Bevat: - aantekeningen over de wijze van benoeming van de bewindhebbers; - naamlijsten van bewindhebbers in de kamer Amsterdam en van advocaten tot 1735; - lijsten van uit- en binnengelopen VOC-schepen over 1690-1734, 1707-1735 en 1707-1734, met opgaven betreffende hun charter, de kosten van aanbouw, het getal van de bemanning en de waarde van de retourladingen; - staten van de in- en verkoopprijzen van specerijen en andere aantekeningen betreffende de handel, 1682-1735
Alle stukken betreffen commissies van de Staten van Utrecht met uitzondering van inv. nr. 4674
Op de achterzijde is foutief door een latere hand aangetekend: 18 maart 1700
Zie ook inv. nrs. 4809-4814
Het betreft hier een vertaling
Zie ook inv. nrs. 4815, 4816, 4882, 4889 en 4911
Afkomstig van Johannes Adami, boekhouder van het soldijkantoor
Het verbaal van de gecommitteerden tot de onderhandelingen bevindt zich in het archief van de Staten-Generaal, inv. nr. 12589.32. Het stuk is in het Frans opgesteld
Het stuk is in het Frans opgesteld
In tweevoud
Met aantekening uit 1762
In tweevoud
Gepubliceerd in: BKI nieuwe reeks, tweede deel (1863) 397-518, gebaseerd op het afschrift. Onvolledig gepubliceerd in: Van der Chijs, Plakkaatboek I, 472-594
Gepubliceerd in: Van der Chijs, Plakkaatboek IX
Bevat ook, los bijgevoegd, enige lijsten met korte inhoudsopgaven van verdragen voor en tijdens de bovengenoemde periode gesloten
Alfabetisch-geografisch gerangschikt
Bevat ook originele, in Arabische karakters geschreven missiven
Het betreft hier een vertaling
Beschadigd. Een tweede exemplaar van dit advies bevindt zich in Aanwinsten, 1.11.01.01, inv.nr. 961, (1903 XIX)
Fragment. Gepubliceerd in: TBG 3 (1855) 63-104
Zie ook inv. nrs. 4702-4707
Zie ook inv. nrs. 4713-4717, 4882, 4889 en 4911
Bevat ook stalen van stoffen voor uniformen
Het stuk is in Chinese karakters opgesteld
Een sabandaar is een havenmeester
Het gedeelte over Malabar is gelijkluidend aan inv. nr. 4903
Met voorin aftekeningen van watermerken en zegels
In tweevoud
Gepubliceerd in: BKI nieuwe volgreeks 4 (1862) 151-212
Bevat ook een aantekening over gelden, verstrekt aan een in 1745 door de VOC gesticht seminarie, 1754
In tweevoud
Het betreft hier een vertaling van een oorspronkelijk Spaans geschrift
zie Aanwinsten, 1.11.01.01 (1893 29r)
Zie ook inv. nr. 4868
Bevat ook een aantekening van de commissaris S.C. Nederburgh over de herovering van Riouw
Gepubliceerd in: BKI 76 (1920) 284-309
Niet ondertekend
Van de genummerde bijlagen ontbreken de nrs. 5 en 6
Bevat ook instructies betreffende andere nederzettingen in Indië
Het betreft hier een Portugese vertaling
Gepubliceerd in: BKI 10 (1863) 89-144
Het journaal vormt volgens de aanhef het eerste deel van een reeks dagregisters die gouverneur Rumpf op zijn reizen door het gouvernement zou doen opmaken
Fragment
Het slot ontbreekt. Zie hiervoor inv. nr. 4906, tweede gedeelte, f. 64-73
De memorie van Pelsaert is in een Engelse vertaling gepubliceerd in: Moreland en Geyl, Jahangir's India
Het betreft een vertaling. Een ander exemplaar en het origineel bevinden zich in het archief van de Staten-Generaal, inv. nr. 12595.1
Het betreft een vertaling
Bevat tekening van een hospitaalschip
Gedrukt
Gedrukt
Gedrukt
In tweevoud
Gedrukt
In tweevoud
In tweevoud
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Zie ook inv.nrs. 359 en 11188.
Alfabetisch gerangschikt
Alfabetisch gerangschikt
De lijsten zijn opgesteld in Kaap de Goede Hoop
Over de periode 1797-1800 zijn geen schepen opgenomen
Door het Genootschap voor het Nationaal Archief aangekocht bij veilinghuis Bubb Kuyper op veiling 72 (mei 2020), lotnummer 2983.
Bevat:
Perkament. Het zegel is uitgesneden
Gedeeltelijk gedrukt
Bevat ook een tekening van een distilleermachine
Gedrukt
In tweevoud
Gedrukt
Deze ladinglijst is in het Italiaans opgesteld en in Amsterdam gedrukt
Garbuleurs droegen zorg voor het lossen en sorteren van de aangevoerde specerijen
De scheepsleggers controleerden de lading van de uitgaande schepen
Fol. 26: gefacsimileerd in
Alleen bij de vaarroute van Batavia naar de Pescadores en Taiwan wordt de stuurman François Jacobsz. Visscher als opsteller vermeld
Voorheen bekend als 4.VEL inv.nr. Z
In tweevoud
Hoewel deze serie ook scheepsjournalen van schepen van de andere kamers bevat, is de collectie afkomstig van de kamer Amsterdam
Het eerste gedeelte van de band bestaat uit voor de scheepvaart relevante astronomische aanwijzingen
Het betreft de volgende schepen: - Maarsseveen, 1662 oktober 15 - 1663 mei 13; - Naarden, 1663 juni 1 - 1664 februari 28; - Vlaardingen, 1664 maart 1-28, 1664 juli 7 - 1665 januari 27, 1665 februari 10 - maart 2; - Alphen, 1665 mei 29 - juli 10, 1665 november 1 - 1666 maart 9, 1666 maart 17 - mei 11; - Nieuwenhove, 1666 november 4-20, 1666 november 20 - december 23, 1667 januari 4-18, 1667 januari 24 - februari 29; - Durgerdam, 1667 april 14 - mei 14, 1667 mei 20 - juli 18; - Durgerdam en Diemermeer, 1667 augustus 20 - 1668 december 29; - Nuissenburg, 1669 januari 24 - augustus 6
Het betreft de volgende schepen en reizen: - Sparendam tijdens de reis van Makassar naar Japara; - Achilles tijdens de reis van Japara naar Surabaya; - Koning Amsterdam van Ternate tijdens de krijgstocht onder bevel van Cornelis Speelman van Surabaya naar Japara; - Boero tijdens de reis van Japara naar Batavia; - Vrijheid in de retourvloot onder bevel van Constantijn Ranst van Batavia naar de Republiek
Het betreft de volgende schepen en schippers: - Lands Welvaren van de kamer Zeeland, door schipper Remeus Colé, 1693-1694; - Ridderschap van Holland van de kamer Zeeland, door schipper Dirck de Lange, 1693-1694; - Beieren van de kamer Delft, door schipper Gerrit Krieck, 1693; - Spierdijk van de kamer Amsterdam, door schipper Sieuwert de Jongh, 1693-1694; - Schoondijk van de kamer Amsterdam, door schipper Lambert Pietersz. Cleyn, 1693; - Woggenum van de kamer Hoorn, door schipper Dirck Danielsz. Bent, 1693; - Nigtevecht van de kamer Amsterdam, door schipper Gerrit Voordewint, 1693; - Koning William van de kamer Amsterdam, door schipper Huybert Hoffen, 1693; - Karthago van de kamer Zeeland, door schipper Johan Speelman, 1693; - Driebergen van de kamer Amsterdam, door schipper Claas Coman, 1693; - Mijdrecht van de kamer Rotterdam, door schipper Gerrit Koper, 1693; - Voetboog van de kamer Amsterdam, door schipper Gilles Brouwer, 1693; - Eenhoorn van de kamer Zeeland, door schipper Frans Lievense, 1693; - Sprinkhaan van de kamer Delft, door schipper Job Stocke, 1693; - Faam van de kamer Amsterdam, door schipper Steven Hartevelt, 1693; - Agatha van de kamer Amsterdam, door schipper Dirck Zijp, 1693; - Moerkapelle van de kamer Amsterdam, door de opperstuurman Jacob Joris de Neve, schipper na het overlijden van de schipper Barent Andriesz. Lingeveen, 1693; - IJsselmonde van de kamer Rotterdam, door schipper Adriaen Palenstijn
Kaart 1: gefacsimileerd in
Bevat ook een aantal kustprofielen in waterverf van Tristan da Cunha, Nagtglaseiland en het Gebroken Eiland
Volgens resolutie van de Heren XVII van 1695 december 10 was dit schip bestemd voor de expeditie naar het Zuidland
Het waterwerk was een destilleerapparaat ter vervaardiging van drinkwater uit zeewater
Het betreft hier slechts een fragment
Behalve op de eerste reis op de Akerendam van Ceylon naar de Republiek was Cornelis van der Stam kapitein op bovenstaande schepen
De bijbehorende kaart bevindt zich op de afdeling kaarten en tekeningen van het Algemeen Rijksarchief, Verzameling buitenlandse kaarten, inv. nr. 337
Bevat ook profieltekeningen
Zie ook onder de scheepsjournalen, inv. nrs. 5049-5142
Het stuk is getekend door Mattheus Wecksteen, op het schip Concordia, 1706
Het stuk is getekend door de eerste ondermeester Hendrik Vollé, chirurgijn op het schip Vlijt
In tweevoud
In tweevoud
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .. en bijlagen 9-13
De zeemonsterrol ontbreekt
De zeemonsterrol ontbreekt
Van de zeemonsterrollen is alleen de restantrol opgenomen
Bevat de landmonsterrol van de kantoren Batavia, Bantam, Lampung, Tulang Bawang en Banda
De zeemonsterrol ontbreekt
Bevat de landmonsterrol van de kantoren Batavia, Bantam, Java's Noordoostkust
Van de zeemonsterrollen is alleen de restantrol opgenomen
Van de zeemonsterrollen is alleen de restantrol opgenomen
Van de zeemonsterrollen is alleen de restantrol opgenomen
De zeemonsterrol ontbreekt
De zeemonsterrol ontbreekt. Zie hiervoor inv. nr. 5238
Bevat ook de zeemonsterrol van 1789
Bevat de landmonsterrol van de kantoren Batavia, Cheribon en Bantam
Zie F. Lequin, Klapper op de plaatsnamen die voorkomen in de rollen van de gekwalificeerden van de kamer Amsterdam, 1701-1787. Deze klapper is in typoscript aanwezig in de leeszaal van het Algemeen Rijksarchief, toegangsnummer 1.04.24
Van de civiele en militaire dienaren in Azië is slechts een gedeelte van de kantoren opgenomen
Met alfabetische index op persoonsnamen. In deze serie komen ook brand- en belastrollen voor. Een brandrol is een lijst van de gepermitteerde en gebrandmerkte kisten en potten van de opvarenden. Een belastrol is een monsterrol met aantekening betreffende ontvangen voorschot op de gage
Het betreft een fragment, te weten de laatste pagina uit het journaal van voornoemd schip
Bevat ook: - lijsten van gestorven manschappen op de schepen Leiderdorp, Groenendaal, Lichters en Ulk, Honkoop, Huis ter Meijen, 1771; - monsterrol met vermelding van de doden en de verdere voorvallen tijdens de reis van de schepen Beekvliet, 1771-1773, en Compagnies Welvaren, 1778-1779; - rekeningen uit de achttiende eeuw van de boekhouders van het soldijkantoor (hiervoor is het witte papier van dit deel gebruikt)
Fragment
In deze rollen, met uitzondering van die van de Baarn en Goudestein, zijn ook soldaten opgenomen
Het laatste grootboek is summier gehouden
Fragment
Van het eerste grootboek ontbreken f. 118-178
Het deel bevat tevens het titelblad van het 'Principaal Grootboek' van een reis van dit schip van 1683 februari 7 - december 21
Fragment
Het grootboek is gedeeltelijk summier gehouden
Fragment
Fragment
Fragment
Fragment
Fragment
Fragment
Fragment
De boeken eindigen op 31 mei, terwijl is aangetekend dat 'dit schip met de volgende boeken verbrant is'
Fragment
Door water beschadigd
Fragment
Door water beschadigd
Fragment
Fragment
Fragment
Fragment
Fragment
Een groot deel van de bemanning is blijkens het eerste grootboek op bevel van de gouverneur van Kaap de Goede Hoop op het schip Voetboog, met bestemming Ceylon, overgegaan. Het laatste grootboek is summier gehouden
Het eerste grootboek is summier gehouden
Gelijkluidend aan inv. nr. 5419, behalve dat het na de reis op het soldijkantoor niet is bijgehouden. Het laatste gedeelte van dit deel ontbreekt
Fragment
Fragment
Fragment
Bevat ook resoluties van de brede raad van de schepen Nederland, Belois, Peperboom en Huis te Bijweg
Bevat ook resoluties van de brede raad van enige schepen
Bevat ook een monsterrol en aantekeningen betreffende de namen van degenen die in de storm hun goed overboord hebben geworpen en aantekeningen van de namen van de bemanningsleden die op het schip 't Ghijn zijn overgegaan
De Baarzande is op 9 juni 1711 op de oostkust van Afrika bij de rivier Quelimane verongelukt. Het deel bevat ook een verklaring en andere stukken betreffende lotgevallen van de schepelingen en de betalingen die hun verschuldigd zijn. Achter de belastrol, die geen ruimte genoeg bevatte, zijn bladen ingebonden die blijkens de opschriften genomen zijn uit het grootboek van het schip Oosterstein van de kamer Amsterdam, 1713
Bevat ook een gedeeltelijk gedrukte memorie en lijsten van meegegeven scheepskleding
Bevat ook een memorie betreffende meegegeven scheepskleding, scheepsboeken en andere zaken, en een cognossement (=cargalijst), monsterrol en brandrol
Bevat ook resoluties van de scheepsraad
Bevat ook een gedeeltelijk gedrukte memorie betreffende meegegeven scheepskleding
Bevat ook een gedeeltelijk gedrukte memorie betreffende meegegeven scheepskleding en belastrol van de thuisreis
Bevat ook een gedeeltelijk gedrukte memorie betreffende meegegeven scheepskleding
Bevat ook een gedeeltelijk gedrukte memorie betreffende de prijzen en grootte van de kisten, het aantal kisten en de namen van degenen aan wie is toegestaan deze kisten naar Indië mee te nemen. Met gedeeltelijk gedrukte memorie betreffende meegegeven scheepskleding
Bevat ook een scheepsjournaal
Bevat ook bijlagen van de scheepssoldijboeken van de Voorduin, 1738: zie inv. nr. 6078
Bevat ook bijlagen van de scheepssoldijboeken van de Ruiter, 1741 (inv. nr. 6124)
De bijlagen bevinden zich in inv. nr. 6121
Bevat ook een bijlage van de boeken van het verongelukte schip Ruyven
Bevat ook bijlagen van de scheepssoldijboeken van het schip Sara Jacoba, 1746
Bevat ook rekening van contanten van de Borssele, 1771
Bevat ook het grootboek en journaal van het fort Gustavus in Hooghly, 1770-1771
Bevat ook het journaal van het fort Gustavus in Hooghly, 1773-1774
Dit schip is, na van Plymouth teruggekeerd te zijn, gerepareerd en opnieuw, onder de naam Wakkerheid, uitgelopen. Zie inv. nr. 6679
Dit schip heette voorheen Compagnies Welvaren. Zie inv. nr. 6674
Bevat ook een rekening van Kaap de Goede Hoop
Bevat ook uitreis voor Kamer Delft en monsterrol 1787.
Geletterd AA. Betreft ook schepen gehuurd voor de kamer Zeeland. Deze band ontbreekt
Het schip is na terugkeer in 1622 in Zeeland verbrand
Zie ook inv. nrs. 6956-6962
Op de Oost-Indische testamenten (inventarisnummers 6847-6897) is een
Alle testamenten zijn van een doorlopend nummer voorzien.
Alfabetisch gerangschikt
Tenzij anders vermeld zijn de testamenten verleden in Batavia. Zij zijn buiten de serie 'Oostindische testamenten' gebleven (inv. nrs. 6847-6897) en worden niet vermeld in de index (inv. nr. 6898)
Willem Harris was geboren in Batavia
Deze stukken zijn bijeengebracht in verband met de nalatenschappen van VOC-dienaren, uitgevaren in dienst van de kamer Amsterdam
Alfabetisch gerangschikt
Deze kasboeken waren oorspronkelijk opgezet als de afrekening van een armenkas. Na 1661 krijgen zij een ander karakter
Bevat ook enige afrekeningen en kwitanties voor onder andere geleverd zilverwerk aan Abraham Lapro en Johannes Lutma, z.d. en 1677
Garbuleurs droegen zorg voor het lossen en sorteren van de aangevoerde specerijen
Met alfabetische index op voornamen. Voor betekenis van garbuleurs zie inv.nrs. 6973-6976
Bevat ook de eed voor de arbeiders in de pakhuizen
In tweevoud
De jaren 1696 en 1697 ontbreken. Bevat ook veilingbiljetten, 1639, 1792-1794
Met alfabetische index op persoonsnamen en zaken
Bevat ook kopie-stukken betreffende de secrete kas van de ontvangers sinds 1634 en lijsten van zilver- en glaswerk, wisselbrieven en andere stukken bij de ontvangers in bewaring
Bevat ook los bijgevoegde balansen, 1719-1744 en een kopie-kwitantie voor de erfgenamen van de kassier Jan Bosch
Bevat ook enkele stukken betreffende het door de VOC gehuurde huis van Petronella van der Mijle-van Wassenaar aan de Kneuterdijk in 's-Gravenhage, 1686-1690
Bevat ook een lijst van wisselbrieven getrokken door de commercieraad in Kanton ten laste van de Heren XVII, 1785
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Gepubliceerd in: Van Dillen, Oudste aandeelhoudersregister
Gedeeltelijk met index op voornamen
Het betreft een bladzijde (folio 45) uit het transportboek van aandelen van de kamer Amsterdam over 1721
Betreffende de uitdeling van 25%
Betreffende de uitdeling van 12%
Zie Aanwinsten, 1.11.01.01, inv.nr. 1092, (1907 XXVII 2-12).
Zie Aanwinsten, 1.11.01.01, inv.nr. 1093, (1907 XXVII 13-16).
Blz. 12: gefacsimileerd in
Deel 2 ontbreekt of is nooit opgemaakt
Met index
Bevat geen index
De boekhoudregisters zijn verloren gegaan. Zij waren waarschijnlijk voor het grootste gedeelte afkomstig van de kamer Amsterdam
Het betreft een vidimus van de regering van Amsterdam, 1602
Het betreft een vidimus van de regering van Amsterdam, 1623
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Gedeeltelijk met index
Was oorspronkelijk 1.04.01 inv.nr. 174. Daar gedateerd 1602-1602
Hierna ontbreekt een deel dat al in 1802 werd vermist
Bevat ook personalia. Hierna ontbreken twee delen die al in 1802 werden vermist
Bevat ook personalia
Bevat ook personalia
Bevat ook personalia
Bevat ook personalia
Bevat ook personalia
Bevat ook personalia
Hierna ontbreekt een deel dat in 1802 nog aanwezig was
Hierna ontbreekt een deel dat in 1802 nog aanwezig was
Hierna ontbreekt een deel dat in 1802 nog aanwezig was
Alfabetisch gerangschikt
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Gemerkt: B. Het eerste deel, dat waarschijnlijk de jaren 1602-1608 besloeg, ontbreekt
Alfabetisch gerangschikt
Het betreft missiven van de volgende personen: - Willem Bongardt, 1606. Met minuut-uitgaande missive van de kamer Zeeland; - Jacques van Neulighem in Amsterdam, 1616; - Guillaume Zoete de Houthain, 1628; - Christiaan Bosselaer, 1628; - Nicolaes van Pathuys, 1628; - Jeronymo de Haze, 1629; - Hans de Haze in Londen, 1630; - P. Boudaen Courten, 1665; - Anna Voordig, weduwe van C. van Akerlaken, 1678. Met bijlage; - Jacob Loudeyns, 1758; - A. Douglas (Doglas), 1780; - W. Jochems & Zn., 1793, 1794.
Het betreft missiven van de volgende personen: - Jacques van Neulighem aan Jacob Boreel, 1608. Met minuut-uitgaande missive; - Hessel Gerritsz. aan Adriaen van Santvoort, 1622; - Cornelis Hansen aan Adriaen van Santvoort, 1622; - Jacob Maertsen aan Adriaen van Santvoort, 1628; - Joos de Smedt aan Adriaen van Santvoort, 1628
Het betreft rekesten van de volgende personen: - Lennardt van Wormer, 1604; - Lucretia van Berge, 1620; - David Uytwas, [c. 1620]; - David Symons, [c. 1620]; - Nicolaes Hillebrants, [c. 1620]; - Hans Smijters, 1624; - Jan Steengracht, 1637. Met bijlagen; - boekhouders van de verschillende kamers, 1711. Met bijlage; - Jacobus en Johan Evertsen, ten behoeve van de op Ceylon gevangen Daniel Evertsen, 1733. Met bijlage; - Jan Cornelis Convert, 1743. Met bijlage; - Phoenix Hurgronje, 1747, 1751; - Cornelis Sluymer, 1747, 1749. Met bijlage; - Isaac Winckelman, 1747; - Isaac Parker, 1754; - Johan Carel Wetterijk en Hendrik Smith, 1776; - Wouter de Gelder, 1781; - Pierre François Gores, 1786. Met bijlagen
Van de vergadering van 1643 november 23 zijn alleen de 'punten van beschrijving' aanwezig
Alfabetisch gerangschikt
Alfabetisch gerangschikt. Betreft alleen trefwoorden t/m de letter R
Gedeeltelijk alleen index. Alfabetisch gerangschikt
Bevat ook een kopie-ordonnantie en -instructie voor gouverneur-generaal en raden van 1617 augustus 22, bevestigd door de Staten-Generaal 1617 november 3
Betreft voornamelijk zaken waarover door de Heren XVII een directe beslissing is genomen
In de marge worden de desbetreffende departementen of kantoren genoemd
De volgorde van de kantoren in het generaal extract is: I: Ambon, Banda, Ternate, Makassar, Banjarmasin, Pontianak, Timor; II: Palembang, China, Japan, Malakka, Sumatra's Westkust, Bengalen; III: Coromandel, Ceylon, Malabar, Surat; IV: Kaap de Goede Hoop, Java's Noordoostkust, Cheribon, Bantam, Batavia. Deze volgorde geldt ook voor de 'consideratiën' van het Vijfde Departement en bij de 'generale extracten' en 'consideratiën' van het Preparatoir Besogne (zie inv. nrs. 7449 - 7470)
Zie voor de volgorde van de behandelde kantoren de N.B. bij inv. nrs. 7438-7448
Zie voor de volgorde van de behandelde kantoren de N.B. bij inv. nrs. 7438-7448
Zie voor de volgorde van de behandelde kantoren de toelichting bij inv. nrs. 7438-7448
Het betreft hier:
Beide stukken zijn in tweevoud opgenomen
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Deze banden zijn overblijfsels van een volledige reeks. Meermaals zijn er ook missiven ingebonden bij bijlagen die verschillende kantoren in Indië betreffen. Voor zover kon worden nagegaan is dit bij de stukken van het betreffende kantoor aangetekend. In onderstaande beschrijving wordt alleen opgave gedaan van de generale en 'particuliere' missiven van gouverneur-generaal en raden die in afzonderlijke banden zijn samengevoegd
Bevat ook een kopie-missive van gouverneur en raad van Coromandel aan de Heren XVII, 1684 oktober 6
Bevat ook een kopie-missive van gouverneur en raad van Coromandel aan de Heren XVII, 1686 februari 22, met bijlagen; en een kopie-missive van gouverneur en raad van Bengalen aan de Heren XVII, 1685 december 31, met bijlagen
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
Bevat ook een missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de kamer Zeeland, 1720 maart 13
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
Bevat ook een missive van gouverneur-generaal en raden aan de Heren XVII, 1759 december 31, met bijlagen
Bevat ook een verdrag gesloten met Banjarmasin, 1733 september 26. Gepubliceerd in: Heeres en Stapel, Corpus Diplomaticum V, 165-170
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
Bevat ook een missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de kamer Zeeland, 1749 december 31
Bevat ook een missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de kamer Zeeland, 1749 december 31
De bijlagen ontbreken. ----. 1759 december 31: zie inv. nr. 7551
De bijlagen ontbreken
Tussen fols. 92 en 93: gefacsimileerd in
Bevat een originele tekening van Johannes Rach van het schip Vredelust bij het eiland Kuiper
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken
De bijlagen ontbreken. Deze band draagt de titel: 'Bataviasche papieren rakende de militaire commissie', deel I
Op de rug staat het onjuiste jaartal 1791. Deze band draagt de titel: 'Bataviasche papieren rakende de militaire commissie', deel II
Bevat ook kopie-uitgaande secrete missiven aan de buitenkantoren, 1778 oktober 1 - december 31
Bevat ook kopie-ingekomen secrete missiven van de buitenkantoren, 1659 november 16 - 1760 maart 20, en uitgaande missiven aan de buitenkantoren, 1760 januari 28 - april 23
Van ieder kantoor zijn eerst de reeksen kopie-missiven en -rapporten met bijlagen opgenomen. Dikwijls zijn echter ook van de bijlagen aparte reeksen gevormd. Dit is weinig consequent geschied en het is daardoor mogelijk dat stukken die in zo'n reeks bijlagen ontbreken, terug te vinden zijn in de reeks kopie-missiven en -rapporten met bijlagen. Met name bij stukken van na omstreeks 1769 is dit het geval. De oorspronkelijke opzet van de administratie van de kamer Zeeland was blijkbaar de overgekomen brieven en papieren uit Indië geografisch te ordenen en in één band alleen de kopie-missiven van één zelfde kantoor op te nemen. Ook dit systeem is echter verre van consequent volgehouden. Talloze delen bevatten geheel willekeurig stukken van verschillende kantoren. Indien een band kopie-missiven uit twee of meer kantoren bevat, wordt deze band bij dat kantoor vermeld waarvan de stukken het grootste gedeelte van de band innemen, met vermelding van de missiven van andere kantoren. Verwijzing naar banden in andere reeksen vindt plaats door middel van een blanco inventarisnummer (----). Bij de rangschikking van de kantoren is afgeweken van de door de kamer toegepaste volgorde en is die uit de generale missiven van gouverneur-generaal en raden aangehouden
Bevat ook een extract-missive betreffende Java's Oostkust, 1706 oktober 6; en lijsten van in Java's Oostkust aangekomen en uitgevaren schepen, 1766 september 5 - 1767 september 30
Gelijkluidend met inv. nr. 7897
Bevat ook een opgave van de opbrengsten van de verhandelde goederen, 1689-1690
Op de band wordt ook Banjarmasin vermeld; stukken uit deze plaats zijn niet aanwezig
zie inventarisnummer 7935
Op de rug staat vermeld: deel II, overgekomen in 1791
Van Ternate ontbreekt de missive
Bevat ook het kopie-aktenboek van Batavia, 1689 december 17 - 1690 maart 10
De missive ontbreekt
De missive van 1708 januari 5 ontbreekt
Van 1708 september 3, 1709 januari 29 en november 6 en 7 alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven van Ternataanse en Tidorese groten aan de gouverneur-generaal, ontvangen in Batavia op 1711 november 1
De missiven van Ternate van 1715 september 11 en van Makassar van 1715 november 16 ontbreken. De laatste is in oktober 1716 in Batavia ontvangen
De missive van Ternate van 1717 september 16 is secreet
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missive van Ternataanse groten aan de gouverneur-generaal, ontvangen in Batavia op 1738 december 29
Van 1739 november 20 en 23 alleen bijlagen
Van 1741 september 14 alleen bijlagen
Van 1755 mei 8 alleen bijlagen
Van 1757 maart 28 alleen bijlagen
Bevat missiven van de directeur, 1764 juli 30, en van Ternataanse groten, 1764 augustus 13
Bevat ook een memorie van Hendrik Breton, de aftredende gouverneur van Ternate, voor zijn opvolger Hermanus Munnik over de staat van de Molukken, 1767 augustus 3; twee lijsten van debiteuren en crediteuren, 1766 augustus 30; en missiven van de directeur, 1767 september 25, en van Ternataanse groten, 1767 november 24
In de bijlagen een monsterrol van 1771
zie inventarisnummer 7935
Bevat ook secrete stukken. In de bijlagen onder andere een kopie-generale monsterrol van 1781
Van Timor 1784 augustus 24 zijn alleen kopie-resoluties aanwezig; de missive zelf ontbreekt
Van Pontianak alleen bijlagen
Bevat ook kopie-secrete dagregisters van expedities naar Celebes, Tidore en Halmahera, 1783 april 5 - 1784 januari 30
Bevat ook 'positieve orders', 1680 januari 17 - 1787 december 14
Bevat ook een generale monsterrol van Ternate, 1780 juni 30
Bevat ook een Maleise brief van 1701 januari 6
Zie inv.nr. 8497
De missiven ontbreken
Van 1716 februari 26, 1717 juni 28 en juli 13 alleen bijlagen
De missive van 1724 augustus 9 is secreet
Van 1727 januari 8 en 17 alleen bijlagen
Bevat ook lijsten van in Bima aangekomen en uitgevaren schepen
Bevat ook een kopie-dagregister, 1728 oktober 8-11
Bevat ook een kaart van het Bantimurung gebergte met de goudmijnen op Celebes, 1734
Van 1742 april 26 en juli 9 alleen bijlagen
Van Makassar alleen bijlagen
Bevat ook kopie-resoluties en bijlagen, 1778 november 30 - 1779 oktober 23
Bevat ook een overzicht van verkochte goederen, 1779-1780; secrete kopie-bijlagen, 1780 oktober 17 - 1781 oktober 16; en een secreet dagregister, 1779 oktober 15 - 1780 oktober 15
Bevat ook een overzicht van verkochte goederen, 1780-1781
Bevat ook een overzicht van verkochte goederen, 1781-1782
Bevat ook een overzicht van verkochte goederen, 1786-1787
Bevat ook een overzicht van verkochte goederen, 1788-1789
Bevat ook een overzicht van verkochte goederen, 1789-1790
Alleen bijlagen
Bevat ook een secreet dagregister, 1784 april 1 - oktober 17
Bevat ook een kopie-secreet dagregister, 1783 oktober 10 - 1784 maart 31, 1786 oktober 18 - 1787 april 30 en 1787 mei 1 - oktober 12
Van 1747 mei 18 alleen bijlagen
Bevat ook een bijlage van 1766 juli 17
Alleen bijlagen. Bevat ook een dagregister, kopieboek van ingekomen en uitgaande missiven, resoluties en sententies
Alleen bijlagen
Van 1766 november 19 alleen bijlagen
Van 1721 januari 21 alleen bijlagen
Bevat ook briefwisseling tussen Jambi en Palembang, 1728 februari 1 - juli 24
Bevat ook een bijlage van 1780 augustus 31
Bevat ook kopieën van ingekomen en uitgaande missiven van Malakka, 1785-1786
Deze band ontbreekt, voorheen inv. nr. 8469
Bevat ook kopie-resoluties van de Raad van Politie van Sumatra's Westkust, 1768 januari 11 - december 10
Bevat ook kopie-resoluties van de Raad van Politie van Sumatra's Westkust, 1779 januari 22 - december 31
Bevat ook kopie-resoluties genomen in de Raad van Politie van Sumatra's Westkust, 1780 januari 8 - december 30
Bevat ook kopieën en extracten van stukken betreffende de opbrengst van het goud op Sumatra's Westkust, 1752-1765
Alleen bijlagen
Bevat ook een dagregister, 1780 november 6 - 1781 november 23
Bevat ook een kopie-secreet dagregister over de jaren 1782-1783
Gelijkluidend aan inv. nr. 8832
Alleen bijlagen. Bevat stukken behorende tot het rapport van Wouter Hendricx, raad extraordinaris en commissaris over de zaken van Malabar. Kopieën
Bevat kopie-dagregister en -rapport van Jan Josua Ketelaar en Joan van der Needen van hun reis naar Mokka
De rapporten waren bestemd voor de kamer Amsterdam
Bevat ook kopie-consumptierekeningen van verscheidene schepen opgemaakt gedurende hun reis van de Republiek naar Batavia, 1778-1779
Bevat ook: - prijslijst van de verkochte koopwaren in de kantoren in Indië, 1779-1781; - overzicht van overgebleven dranken in het provisiemagazijn in Batavia, 1781; - overzicht van in Batavia uit de schepen gelichte voorraden en scheepsbenodigdheden, 1781; - overzicht van de opbrengsten van bier uit het provisiemagazijn in Batavia, 1781
Bevat ook een overzicht van de ladingen van de in Batavia uit Europa aangekomen schepen, 1783
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Alleen bijlagen
Bevat ook een kopie van een verloren gegane missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII van 1784 oktober 8, met kopie-bijlagen
Enkele banden bevatten ook kopie-criminele rollen
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1636 januari 19 - november 22
Op de rug staat foutief: criminele rol
Op de rug staat foutief: criminele rol
Op de rug staat foutief: criminele rol
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1766 september 10 - 1767 augustus 19
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1767 september 1 - 1768 augustus 17
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1768 september 7 - 1769 augustus 9
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1769 september 6 - 1770 augustus 29
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1770 september 12 - 1771 augustus 21. Met alfabetische index
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1771 september 4 - 1772 juli 29
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1772 september 23 - 1773 juli 18. Met alfabetische index
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1773 september 15 - 1774 augustus 17. Met alfabetische index
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1774 september 14 - 1775 augustus 9. Met alfabetische index
Bevat ook een kopie-criminele rol, 1775 september 6 - 1776 juli 24. Met alfabetische index
Enkele banden bevatten ook kopie-civiele rollen, kopie-civiele sententiën en kopie-criminele processtukken
Bevat ook: - kopie-civiele rol, 1777 september 10 - 1778 augustus 26. Met alfabetische index; - kopie-civiele sententiën, 1777 september 24 - 1778 augustus 12
Bevat ook: - kopie-civiele rol, 1779 september 8 - 1780 augustus 23. Met alfabetische index; - kopie-civiele sententiën, 1779 september 1 - 1780 augustus 9
Bevat ook: - kopie-civiele rol, 1780 september 6 - 1782 maart 20. Gedeeltelijk met alfabetische index; - kopie-civiele sententiën, 1780 september 30 - 1781 augustus 29; - kopie-criminele processtukken, 1783 augustus 15
De vermelde jaartallen zijn die van het afsluiten van de inventarissen die de jaarlijkse bezendingen begeleidden
Betreffende de goudmijnen van Salida
Bevat ook kopie-processtukken, 1681-1682
Bevat ook kopie-processtukken, 1682 en 1690
Bevat ook kopie-processtukken, 1691
Bevat ook kopie-processstukken, 1682, 1690 en 1691
Op de rug is geen nummering aangebracht. Vermoedelijk deel I
Op de rug is geen nummering aangebracht. Vermoedelijk deel II
Op de rug is geen nummering aangebracht. Vermoedelijk deel III
Het betreft een proces tegen Abraham Abeleven, oud-gouverneur van Ternate
Het betreft een proces tegen Abraham Bieswanger en Ruben Isaacsz
Bevat ook een missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1767 december 29
Bevat ook een missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1768 mei 9
Bevat ook een missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1768 december 14
Bevat ook een missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1771 december 31
Bevat ook een missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1772 december 24
Bevat ook een kopie-missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1773 december 22
Bevat ook een kopie-missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1776 januari 10
Bevat ook een missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1777 januari 13
Bevat ook een missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1777 oktober 23. Deel I
Bevat ook een kopie-missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1779 januari 27
Bevat ook een kopie-missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1781 januari 3
Bevat ook een kopie-missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1785 januari 22
Bevat ook een kopie-missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1785 maart 15
Bevat ook een kopie-missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1785 oktober 12
Bevat ook kopie-processtukken die reeds in 1784 waren verzonden, maar met de schepen waren vergaan, en een kopie-missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1788 april 2
Het betreft hier een aanvulling van 1784
Bevat ook een kopie-missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1789 februari 18
Bevat ook een kopie-missive van de Raad van Justitie in Batavia aan de Heren XVII, 1790 februari 10
Bevat index
De bijlagen bevatten ook kopie-missiven aan de buitenkantoren in Indië en aan de overige vijf kamers. Met kopie-bijlagen
In de hier volgende reeksen is het moeilijk na te gaan, welke kopie-bijlagen rechtstreeks door de kantoren naar de Republiek zijn gezonden, en welke via Batavia als bijlagen van rapporten aan de Hoge Regering naar de Republiek zijn gestuurd. In de volgende reeksen zijn alle beschouwd als bijlagen tot de rechtstreeks van de kantoren verzonden missiven. Voor een verdere toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Bevat ook (kopie-)missiven van de directeur en raden van Bengalen aan de kamer Zeeland; kopie-missiven aan de overige kamers; kopie-resoluties van de directeur en raden; missiven van de gouverneur en raden van Coromandel aan de Heren XVII; missiven van de commandeur van Galle aan de Heren XVII; missiven van de commandeur en raden van Malabar aan de Heren XVII; missiven van de directeur (gouverneur) en raden van Surat aan de Heren XVII
Bevat ook een duplikaat-missive aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook een kopie-missive aan de Heren XVII, 1735 februari 19 en kopie-missiven aan de kamers Zeeland en Amsterdam, 1735 november 18
Bevat ook: - kopie-missive aan de Heren XVII, 1736 februari 19; - missive aan de kamer Zeeland, 1736 november 24; - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1736 februari 17
Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Zeeland, Amsterdam en Hoorn
Bevat ook kopie-missiven van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Amsterdam en aan de gouverneur van Kaap de Goede Hoop, 1744 november 23
Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Zeeland en Amsterdam, 1752 november 23. Galle, 1752 november 14-27
Bevat ook: - kopie-missiven aan de kamer Zeeland, 1752 december 10 - 1753 januari 5; - kopie-missiven aan de kamer Amsterdam, 1752 december 20 - 1753 januari 5; - kopie-missive aan de kamer Delft, 1753 januari 5; - missiven aan de kamer Zeeland, 1752 november 23 - 1753 januari 5
Bevat ook: - kopie-missiven aan de kamer Zeeland, 1753 november 10; - kopie-missiven aan de kamer Amsterdam, 1753 november 10
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1755 november 7
Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1757 januari 20 - februari 6, en aan de kamers Amsterdam en Rotterdam, 1757 januari 20; - duplikaat-missiven aan de kamer Zeeland, 1757 januari 27, en aan de kamer Delft, 1757 januari 30
Bevat ook missiven aan de kamers Zeeland, Amsterdam en Hoorn, 1757 november 10
Alleen bijlagen, betreffende justitiële zaken
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1766 november 7; - missiven aan de kamer Zeeland, 1766 februari 11 en november 7, 1767 januari 10; - missive van de fiscaal en gecommitteerde leden van de Raad van Justitie in Hooghly aan de kamer Zeeland, 1766 november 13
Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Enkhuizen, Hoorn, Zeeland, Delft en Rotterdam, 1767 november 7 - 1768 januari 11
Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Zeeland, Amsterdam, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1768 november 8
Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1769 januari 10
Alleen bijlagen. Bevat ook: - kopie-missiven aan de kamer Amsterdam, 1770 november 23 - 1771 januari 11; - kopie-missiven aan de kamers Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1770 november 23 - 1771 januari 18
Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1771 november 11 - 1772 januari 11
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden, 1772 maart 20
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook: - kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Enkhuizen, Hoorn, Zeeland, Rotterdam en Delft, 1774 november 22 - 1775 januari 10; - duplikaat-missive aan de kamer Amsterdam,1775 januari 10
Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Rotterdam, Delft, Hoorn, Enkhuizen, Amsterdam en Zeeland, 1775 november 17 - 1776 januari 10
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden, 1776 januari 31 - maart 21
Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1776 oktober 14 - november 7
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1778 januari 10; - kopie-missiven aan de kamers Zeeland, Hoorn, Enkhuizen en Amsterdam, 1778 november 6; - kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Rotterdam en Delft, 1778 november 14
Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1777 november 12-19; - kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam en Hoorn, 1777 augustus 4 - november 12
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1778 november 14
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden, 1778 januari 31 - februari 28
Bevat ook: - kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Hoorn, Enkhuizen, Rotterdam en Delft, 1779 november 19; - duplikaat- en kopie-missiven aan de kamer Amsterdam, 1779 november 19
Bevat ook een kopie-missive aan de kamer Amsterdam, 1782 maart 3
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-resoluties van de directeur en raden van Bengalen, 1785 januari 4 - december 31
Alleen bijlagen
Bevat ook: - missiven aan de kamers Amsterdam en Zeeland, 1786 januari 12; - kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1785 januari 12 - 1786 januari 12
Bevat ook: - duplikaat-missiven aan de kamer Amsterdam, 1787 januari 12-20; - missiven aan de kamers Amsterdam en Zeeland, 1787 januari 12; - kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Rotterdam, Enkhuizen, Hoorn en Zeeland, 1787 januari 12 - juli 31
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden, 1789
Bevat ook kopie-missiven van de directeur en raden van Bengalen aan de kamer Amsterdam, kopie-resoluties van de directeur en raden van Bengalen, en missiven van de gouverneur en raden van Kaap de Goede Hoop aan de kamer Zeeland
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Kaap de Goede Hoop aan de Heren XVII, 1739 maart 28
Bevat ook een duplikaat-missive aan de kamer Amsterdam, 1741 november 26
Bevat ook een duplikaat-missive aan de kamer Amsterdam, 1745 januari 24
Bevat ook kopie-resoluties van de directeur en raden van Bengalen, 1785 januari 4 - december 31: zie inv. nr. 9592
Deze missive is ook aan de kamer Hoorn gericht
Het betreft hier vertalingen
Bevat ook missiven van de gouverneur en raden van Coromandel aan de kamer Zeeland; een beantwoorde eis door de gouverneur en raden van Coromandel aan de Heren XVII; missiven van de directeur en raden van Bengalen aan de kamer Zeeland; missiven van de gouverneur en raden van Ceylon aan de Heren XVII; missiven van de kerkeraad van Colombo aan de Heren XVII; missiven van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII; missiven van de commandeur en raden van Malabar aan de Heren XVII. In de bijlagen bevinden zich ook kopie-missiven van de gouverneur en raden van Coromandel aan gouverneur-generaal en raden, waarvan overigens de datering veelal ontbreekt
De bijlagen bevatten ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden in Batavia
Bevat een missive van de raad extraordinaris Bernard Phoonsen aan de Heren XVII, 1704 november 19, en andere stukken betreffende zijn inspectieactiviteiten als commissaris over Coromandel
Bevat ook: - missive van de kerkeraad van Colombo, 1706 december 3; - missiven van de gouverneur en raden van Ceylon, 1705 februari 12 - 1706 december 15; - missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1706 december 15
De bijlage bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden.
In tweevoud
De bijlage bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1727 november 30; - beantwoorde eis voor 1728 en 1729 door de gouverneur en raden van Coromandel aan de Heren XVII
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Blz. 336-337: gefacsimileerd in
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden, 1761 december 10
Bevat ook een missive van de directeur en raden van Bengalen aan de kamer Zeeland, 1762 januari 8
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-secrete missiven aan gouverneur-generaal en raden betreffende de geschillen met de Fransen en de Engelsen op de kust van Coromandel, 1757-1762
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven, 1772 oktober 3 en 8
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden, 1777
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden, en een beantwoorde patriase eis voor 1778
Bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland
De missive van 1786 februari 27 is in twee-voud opgenomen
Alleen bijlagen
Blz. 1422-1423: gefacsimileerd in
Bevat ook plattegronden en kaarten van het seminarie in Nallur
Fol. 183: gefacsimileerd in
Bevat ook (kopie-)missiven aan de kamer Zeeland; (kopie-)missiven aan de kamer Amsterdam; kopie-missiven aan de kamers Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen; missiven aan de gecommitteerden van de bewindhebbers; kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden; kopie-resoluties van de gouverneur en raden van Ceylon; missiven van de kerkeraad van Ceylon aan de Heren XVII; (kopie-)missiven van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII; missiven van de commandeur en raden van Galle aan de kamer Zeeland; missiven van de gouverneur en raden van Coromandel aan de Heren XVII; (kopie-)missiven van de commandeur en raden van Malabar aan de Heren XVII; missiven van de commandeur en raden van Malabar aan de kamer Zeeland; missive van de gouverneur en raden van Surat aan de Heren XVII; missiven van de gouverneur en raden van Bengalen aan de Heren XVII
Bevat ook: - duplikaat-missive van de gouverneur en raden van Bengalen aan de kamer Amsterdam, 1682 december 15. Met bijlage; - duplikaat-missive van de gouverneur en raden van Malabar aan de Heren XVII, 1682 december 21; - missive aan de kamer Zeeland, 1681 januari 9; - duplikaat-missive aan de kamer Zeeland, 1683 januari 22; - duplikaat-missive van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII, 1683 januari 30
Bevat ook: - missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland en Delft, 1684 januari 12 - 1685 januari 3; - missiven van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII, 1684 januari 16 - 1685 januari 9. Met bijlagen
Bevat ook: - missive van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII en de kamer Zeeland, 1688 januari 22; - missiven aan de kamers Zeeland, Amsterdam, Enkhuizen en Hoorn, 1688 januari 28
Bevat ook een missive van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII, 1690 maart 11
Bevat ook een missive van de directeur en raden van Bengalen aan de Heren XVII, 1688 december 2. Met bijlagen
Bevat ook een missive aan de kamers Amsterdam en Zeeland, 1693 februari 23
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive van de gouverneur en raden van Surat aan de gouverneur van Ceylon, 1694 december 11
Bevat ook missiven van Pieter Macaré, independent-fiscaal van Ceylon, aan de Heren XVII, 1703 december 15 en 1704 december 22
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-resoluties van de gouverneur en raden van Ceylon, 1705
Alleen bijlagen
Bevat ook een gelijkluidende missive aan de kamer Zeeland, 1707 december 15
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven uit Negapatnam aan de gouverneur en raden van Ceylon
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan de commandeur en raden van Malabar. Deze band ontbreekt
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan de gouverneur en raden van Malabar
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven van de commandeur en raden van Malabar aan de gouverneur en raden van Ceylon
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan de gouverneur en raden van Coromandel
Alleen bijlagen. Deze band ontbreekt
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook: - missive aan de kamers Delft en Zeeland, 1711 december 14; - missive van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII, 1711 december 23
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat stukken ten laste van Johannes de Krouse, opperkoopman en dessave van het district Colombo
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1714 december 14. In tweevoud opgenomen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat kopie-orders en -instructies van de gouverneur van Ceylon voor de verschillende plaatsen in zijn district over de jaren 1707-1715
Bevat ook een kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1718 november 28
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook stukken betreffende de verkoop van landerijen en tuinen op Ceylon ten tijde van het bestuur van gouverneur Hendrik Becker, 1719
Alleen bijlagen. Bevat ook stukken betreffende de verkoop van landerijen en tuinen op Ceylon ten tijde van het bestuur van gouverneur Hendrik Becker, 1719
Alleen bijlagen
Bevat ook een kopie-missive aan de kamer Rotterdam, 1722 oktober 13
Blz. 721-722: gefacsimileerd in
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook stukken van de pakhuismeester in Colombo. Kopieën
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Blz. 519: gefacsimileerd in
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven van het opperhoofd van Tuticorin aan de gouverneur en raden van Ceylon, 1724 mei 24. Met bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook een kopie-missive aan de kamer Rotterdam, 1726 oktober 19
Alleen bijlagen
Bevat ook een secrete missive aan de Heren XVII, 1728 november 26
Alleen bijlagen. Bevat ook een missive van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII, 1728 december 4. Met bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Stukken betreffende de rechtszaak tegen Petrus Vuyst, oud-gouverneur van Ceylon
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ingekomen stukken van Jacob Christiaan Pielat, commissaris van Ceylon
Alleen bijlagen. Bevat ingekomen stukken van Jacob Christiaan Pielat, commissaris van Ceylon
Alleen bijlagen. Bevat ingekomen stukken van Jacob Christiaan Pielat, commissaris van Ceylon
Bevat ook: - ingekomen stukken van Jacob Christiaan Pielat, commissaris van Ceylon; - missive van Pielat aan de Heren XVII, 1733 november 30
Alleen bijlagen. Bevat ingekomen stukken van Jacob Christiaan Pielat, commissaris van Ceylon
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Amsterdam, 1736 november 30; - missive aan de kamer Rotterdam, 1736 november 30
Alleen bijlagen. Bevat ook: - missive van de gouverneur en raden van Coromandel aan de Heren XVII, 1736 oktober 27. Met bijlagen; - missive van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII, 1737 januari 18. Met bijlagen
Bevat ook een missive aan de kamers Amsterdam en Zeeland, 1737 december 13
Alleen bijlagen
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1738 december 16; - kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1738 december 16
Alleen bijlagen. Bevat ook een secrete missive aan de Heren XVII, 1738 december 15
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Amsterdam, 1739 december 3; - (kopie-)missiven aan de kamers Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1739 december 3. Hierin is ook het 'Onze Vader' in Tamil opgenomen
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1740 november 30 - 1741 januari 25
Alleen bijlagen. Bevat ook: - kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1740 november 30; - kopie-missiven aan de kamers Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1741 januari 25
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1742 januari 12
Missive van de gouverneur en raden van Coromandel aan de Heren XVII, 1741 oktober 27. Met bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1742 december 24; - kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1742 december 24
Alleen bijlagen. Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1744 januari 6; - kopie-missive aan de kamers Zeeland, Amsterdam, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1744 januari 6
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Amsterdam, 1744 november 24; - missive aan de kamer Zeeland, 1745 januari 8; - kopie-missive aan de kamers Zeeland, Amsterdam, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1745 januari 8
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1746 januari 11
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1746 januari 11
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Zeeland, Amsterdam, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1746 november 27 - 1747 januari 10
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Malabar aan de kamer Zeeland, 1747 december 20
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1750 januari 21
Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1752 januari 10
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1752 november 10 - 1753 januari 23
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1754 november 9
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-memorie van Joan Gideon Loten, aftredend gouverneur van Ceylon, voor zijn opvolger Jan Schreuder, 1757 februari 18
Bevat ook een kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1758 januari 26
Alleen bijlagen. Bevat ook: - missive aan de kamers Amsterdam en Zeeland, 1757 november 10; - kopie-missive aan de kamers Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1757 november 10
Bevat ook een kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1758 november 9
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Hoorn, Delft en Enkhuizen, 1759 november 10 - 1760 januari 23
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan de kamers Zeeland, Amsterdam, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1761 november 11 - 1762 januari 24
Alleen bijlagen
Bevat ook een kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1762 november 12
Bevat ook: - missive aan de verschillende kamers, 1762 november 12; - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1763 januari 25; - missive aan de kamer Zeeland, 1763 februari 16
Bevat ook een kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1765 november 12
Alleen bijlagen
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1768 november 13; - kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1768 november 13
Bevat ook een kopie-missive aan de verschillende kamers, 1769 januari 26
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1769 november 13; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1769 november 13
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1770 januari 27
Bevat ook een kopie-missive aan de kamers Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1771 januari 26
Bevat ook: - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1771 november 12; - missive aan de kamer Zeeland, 1772 januari 26
Alleen bijlagen. Bevat ook: - kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1772 januari 26; - missive aan de kamer Zeeland, 1772 januari 26
Bevat ook een kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1772 november 10
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1773 januari 26
Bevat ook een kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1773 november 12
Bevat ook een kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Rotterdam, Delft, Hoorn en Enkhuizen, 1774 januari 24
Bevat ook een kopie-missive aan de verschillende kamers, 1774 november 11
Alleen bijlagen. Bevat ook: - duplikaat-missive aan de kamer Zeeland, 1775 januari 26; - kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Hoorn, Delft, Rotterdam en Enkhuizen, 1775 januari 26
Alleen bijlagen. Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1775 november 12; - kopie-missiven aan de verschillende kamers, 1776 januari 26
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1777 november 13; - kopie-missive aan de kamers Amsterdam, Zeeland, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1777 november 13
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan de verschillende kamers, 1778 januari 28
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1778 november 12; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1778 november 12
Alleen bijlagen. Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1779 januari 25; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1779 januari 25
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1780 januari 8; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1780 januari 8
Alleen bijlagen. Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1780 januari 8-28; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1780 januari 28
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1780 november 11; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1780 november 11
Van 1781 januari 26 alleen bijlagen. Bevat ook: - secrete missiven aan de Heren XVII, 1780 november 11 - 1781 januari 30; - kopie-secrete missive aan de verschillende kamers, 1781 januari 26
Bevat ook een kopie-missive aan de verschillende kamers, 1782 maart 7
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook: - missive aan de kamer Amsterdam, 1783 februari 16; - missiven aan de commissie van de bewindhebbers over de zaken van oorlog, 1783 februari 16 - juni 12
Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1783 november 8 - 1784 februari 28; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1784 januari 29
Bevat ook: - kopie-missiven aan de kamers Rotterdam, Delft, Hoorn, Enkhuizen, Amsterdam en Zeeland, 1783 november 8 - 1785 januari 31; - missive aan de kamer Zeeland, 1783 november 8 - 1785 januari 31
Bevat ook: - missive aan de kamer Amsterdam, 1784 februari 28; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1784 februari 28
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan de kamer Amsterdam, 1784 september 17
Bevat ook: - duplikaat-missiven aan de kamers Zeeland en Amsterdam, 1784 februari 28 - september 17; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1784 september 17
Bevat ook een kopie-missive aan de verschillende kamers, 1785 november 12
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1786 januari 28
Bevat ook een kopie-missive aan de verschillende kamers, 1786 januari 28
Bevat ook een missive aan de kamers Zeeland en Amsterdam, 1786 februari 22
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden, 1786 januari 28
Bevat ook: - missiven aan de kamers Zeeland en Amsterdam, 1788 maart 21 - juli 21; - kopie-missiven aan de verschillende kamers, 1788 maart 21 - juli 21
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan de verschillende kamers, 1787 januari 30
Alleen bijlagen
Bevat ook een missive aan de kamers Zeeland en Amsterdam, 1787 november 12
Bevat ook: - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1787 november 12; - kopie-missive aan de commissie van de Heren XVII tot de secrete zaken, 1787 november 12; - kopie-missive aan de verschillende kamers en de commissie van de Heren XVII tot de secrete zaken, 1788 januari 31; - missive aan de kamer Zeeland, 1788 februari 16
Alleen bijlagen. Bevat ook een kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1788 februari 16
Bevat ook: - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1788 september 27; - secrete missive aan de Heren XVII, 1788 september 27; - missive aan de kamer Zeeland, 1788 september 29
Bevat ook: - duplikaat-missive aan de kamers Amsterdam en Zeeland, 1788 november 7; - stukken betreffende het regiment Luxemburg
Alleen bijlagen. Bevat ook een generale beschrijving van Ceylon, opgemaakt ten behoeve van gouverneur-generaal en raden, 1788 januari 31
Bevat ook: - kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Enkhuizen, Hoorn, Delft en Rotterdam, 1788 november 7 - 1789 januari 8; - duplikaat-missiven aan de kamer Zeeland, 1788 november 7 - 1789 januari 26
Bevat ook kopie-missiven aan de verschillende kamers, 1789 januari 26
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook: - secrete missive aan de Heren XVII, 1790 januari 27; - missive aan de kamer Zeeland, 1790 januari 27; - kopie-missiven aan de verschillende kamers, 1790 januari 27
Alleen bijlagen
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1790 januari 27 - mei 22; - kopie-missiven aan de verschillende kamers, 1790 mei 22
Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1790 mei 22 - november 15; - missiven aan de kamer Amsterdam, 1790 november 12; - kopie-missiven aan de verschillende kamers, 1790 november 12-15; - secrete missive aan de Heren XVII, 1790 november 12
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook stukken betreffende de militaire commissie van Ceylon, 1791
Alleen bijlagen. Bevat ook stukken betreffende de militaire commissie van Ceylon en het regiment De Meuron, 1791
Alleen bijlagen. Bevat ook stukken betreffende de militaire commissie van Ceylon, de zeevaart en equipagegoederen, 1791
Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1790 december 19 - 1791 januari 27; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1791 januari 27
Alleen bijlagen
Bevat ook: - missive aan de kamers Zeeland en Amsterdam, 1792 januari 30; - secrete missive aan de Heren XVII, 1792 januari 30; - kopie-missive aan de verschillende kamers, 1792 januari 30
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan de verschillende kamers, 1793 januari 28
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden betreffende het militaire departement van Ceylon, 1792
Bevat ook kopie-missiven aan de Heren XVII; missiven aan de kamer Amsterdam; kopie-missiven aan de andere kamers; kopie-resoluties van de gouverneur en raden van Ceylon; (kopie-)missiven van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII en aan de kamer Zeeland; missiven van de gouverneur en raden van Coromandel aan de Heren XVII; missiven van de commandeur en raden van Malabar aan de Heren XVII
Bevat ook: - missive van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII, 1715 december 16; - kopie-missive aan de Heren XVII, 1715 december 14
Bevat ook: - kopie-missiven aan de Heren XVII, 1723 december 31 - 1724 oktober 5; - kopie-missive aan de kamer Rotterdam, 1724 oktober 5
Bevat ook bijlagen bij de missive aan de Heren XVII en de missive van de commandeur en raden van Galle, 1726 november 22
Bevat ook: - kopie-missive aan de Heren XVII, 1753 november 8; - kopie-missiven aan de kamers Amsterdam, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1753 november 8 - 1754 januari 24
Bevat ook missiven aan de kamer Amsterdam, 1788 januari 10 - februari 16
Bevat ook resoluties van de gouverneur en raden van Ceylon, 1787 december 24-29
Alleen bijlagen
Duplikaat
Bevat kopie-briefwisseling tussen Ceylon en Coromandel, Surat en Malabar, 1708
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat gegevens betreffende een gezantschap van de vorst van Kandy naar de gouverneur van Ceylon
Kaart 2: gefacsimileerd in
Bevat ook plattegronden en tekeningen
Kaart 1: gefacsimileerd in
Bevat ook kaarten en plattegronden
Kaart 1: gefacsimileerd in
Bevat een kaart, behorend bij een rapport van Ferdinand Anton graaf van Ranzow, dessave van Jaffna, betreffende de grensscheiding tussen het gebied van de vorst van Kandy en dat van de VOC, in het landschap Mantota
zie ook inv. nr. 10105
Bevat ook het rapport van het bezoek van de gezanten Johan Christoph Klijbert en Johannes Van Sanden, ontvanger van de domeinen, aan het hof van Kandy, 1739 juli 8
Kopieën
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland; kopie-missiven aan de kamer Amsterdam; missiven van de gouverneur en raden van Ceylon aan de Heren XVII; missiven van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland; missiven van de commandeur en raden van Malabar aan de Heren XVII; missive van de gouverneur en raden van Kaap de Goede Hoop aan de kamer Zeeland
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1716 december 4
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1717 december 15
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook missiven van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1718 november 28 - 1722 november 20
Alleen bijlagen. Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1725 november 26
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1738 december 16
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Kaap de Goede Hoop aan de kamer Zeeland, 1744 maart 16
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1745 januari 8
Alleen bijlagen. Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1747 januari 10
Alleen bijlagen. Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1748 januari 11
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen. Bevat ook: - missive van de commandeur en raden van Galle aan de kamer Zeeland, 1750 februari 20; - missiven van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1750 februari 13 - november 25
Alleen bijlagen
Bevat ook: - kopie-missive van de commandeur en raden van Galle aan de kamer Amsterdam, 1753 november 14; - missive van de commandeur en raden van Malabar aan de Heren XVII, 1753 december 12
Alleen bijlagen
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1760 januari 23
Alleen bijlagen
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1769 januari 26
Bevat ook missiven van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1773 november 12 - 1774 januari 24
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1777 januari 27
Bevat ook een missive van de commandeur en raden van Galle aan de kamer Zeeland, 1779 februari 18
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de Heren XVII, 1786 maart 18
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1703 december 14
Bevat ook een kopie-missive van de commandeur en raden van Malabar aan de kamer Delft; kopie-secrete resoluties van de commandeur en raden van Malabar; kopie-dagregisters van Malabar; missiven van de directeur en raden van Bengalen aan de kamer Zeeland; (kopie-)missiven van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland. In de bijlagen bevinden zich ook kopie-missiven van de commandeur en raden van Malabar aan gouverneur-generaal en raden, waarvan overigens de datering veelal ontbreekt
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook een kopie-missive aan de kamer Delft, 1723 december 20
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook (kopie-)missiven aan gouverneur-generaal en raden, 1737 januari 19 - april 30
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Bevat ook: - missive van de gouverneur en raden van Ceylon aan de kamer Zeeland, 1751 november 25 - 1752 januari 10; - missive van de directeur en raden van Bengalen aan de kamer Zeeland, 1751 december 3
Bevat ook: - missive van de gouverneur en raden van Coromandel aan de Heren XVII, 1755 november 28; - missive van de commandeur en raden van Galle aan de Heren XVII, 1756 januari 31. Met bijlagen
Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen
Alleen bijlagen
Alleen bijlage. Bevat kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlage. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen. Bevat een kopie-dagregister van de onderhandelingen tussen de commandeur en de vorsten in Malabar; met concept-olas
Alleen bijlagen. Bevat ook een dagregister van Malabar, 1769 oktober 2 - 1770 september 29
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-secrete missiven aan gouverneur-generaal en raden
Alleen bijlagen. Bevat ook kopie-missiven aan gouverneur-generaal en raden
Bevat extracten uit boekhoudkundige registers, ontvangen in 1775
Bevat ook een dagregister van Malabar, 1776 januari 3 - december 21
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1777 oktober 12; - dagregister van Malabar, 1777 januari 2 - december 2
Bevat ook een dagregister van Malabar, 1778 januari 22 - november 12
Bevat ook een dagregister van Malabar, 1780 januari 2 - december 29
Alleen bijlagen. Bevat ook duplikaat-secrete resoluties van de commandeur en raden van Malabar, 1781 juli 19 - 1782 april 11
Bevat ook secrete resoluties van de commandeur en raden van Malabar, 1783 november 24 - december 12
Gedeeltelijk secreet
Bevat ook een lijst van aangekomen en uitgevaren schepen en hun ladingen, 1786 augustus 31
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1790 oktober 16 - december 18
Deze missiven zijn gericht aan de kamer Zeeland, met als bijlage kopie-missiven aan de Heren XVII
Zie voor andere memories van overgave ook de (kopie-)missiven van de commandeur en raden van Malabar
Zie voor andere ingekomen missiven van Malabar de (kopie-)missiven van de commandeur en raden van Malabar
Bevat ook kopie-missiven van de directeur en raden van Surat aan de Heren XVII; kopie-resoluties van de directeur en raden van Surat
Bevat ook kopie-missiven aan de Heren XVII, 1684 januari 29 - 1705 maart 31. Met kopie-bijlagen
Alleen bijlagen
Bevat ook: - kopie-secrete resoluties van de directeur en raden van Surat, 1778 februari 25 - 1779 juni 15; - resoluties van de directeur en raden van Surat, 1777 december 18 - 1778 november 20
Bevat ook kopie-resoluties van de directeur en raden van Surat, 1789 december 14-26
Alleen bijlagen
Bevat ook een missive van Pieter Macaré in Isfahan aan de kamer Zeeland, 1714. Met bijlagen
Bevat ook (kopie-)missiven van gouverneur en raden van Kaap de Goede Hoop aan de kamer Zeeland, aan de kamer Amsterdam en aan de overige kamers; criminele gerechtsrol; missiven van de directeur en raden van Bengalen aan de kamer Zeeland; missive van Hendrik Adriaan van Reede tot Drakenstein aan de Heren XVII
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1684 juni 16
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1685 maart 29; - missive van Hendrik Adriaan van Reede tot Drakenstein aan de Heren XVII, 1685 mei 14
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1686 april 12
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1687 april 18
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1688 april 26
Bevat ook: - missiven aan de kamers Zeeland, Amsterdam, Delft, Rotterdam, Hoorn en Enkhuizen, 1688 april 26 - oktober 11; - missive aan de kamer Zeeland, 1689 april 15
Bevat ook een kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1693 april 12
Bevat ook: - kopie-missiven aan de kamer Zeeland, 1701 mei 7-20; - missive aan de kamer Zeeland, 1702 maart 20
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1704 maart 31
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1705 mei 27
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1706 maart 31
Met naschrift, 1707 april 21. Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1707 april 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1708 april 18
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1710 juli 19; - missive aan de kamer Zeeland, 1711 april 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1712 maart 19
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1712 juni 3; - missive aan de kamer Zeeland, 1713 april 4
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1714 april 3
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1715 maart 28 - april 30
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1716 maart 28
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1716 december 19; - missive aan de kamer Zeeland, 1717 april 3
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1718 april 4
Van de bijlagen is alleen de inhoudsopgave aanwezig, 1719 maart 30
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1720 maart 28
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1720 mei 22
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1720 mei 22
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1721 april 19
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1721 februari 3
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1721 april 26
Bevat ook een criminele gerechtsrol, 1721
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1722 juli 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1724 maart 31
Bevat ook: - missive aan de gemachtigden van de Heren XVII tot de handel op Rio Delagoa en Natal, 1725 juni 1; - missive aan de kamer Zeeland, 1725 juni 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1726 februari 25 - maart 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1728 februari 25
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1728 februari 6
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1728 april 5
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1729 januari 31
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1729 maart 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1729 juni 11
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1729 oktober 9
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1730 januari 24
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1731 april 4 - mei 2
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1732 januari 31
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1732 maart 31
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1733 maart 4
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1734 februari 25
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1734 april 20 - mei 7
Alleen bijlagen
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1735 april 1
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1735 april 15; - missive aan de kamer Zeeland, 1735 juni 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1736 maart 1
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1736 april 1
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1736 juni 20
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1737 februari 28
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1737 april 18 - mei 20
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1738 februari 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1738 mei 17
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1738 juli 28
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1738 augustus 8; - missive aan de kamer Zeeland, 1739 maart 2
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1738 augustus 8; - missive aan de kamer Zeeland, 1739 maart 5
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1739 mei 6-7
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1739 mei 12
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1740 maart 5
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1740 april 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1740 mei 11-30
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1740 december 31
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1740 december 31; - missive aan de kamer Zeeland, 1741 maart 5
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1741 april 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1741 december 1 - 1742 maart 15
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1742 mei 5 - juni 9
Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1742 juni 30 - oktober 4; - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1742 augustus 14
Bevat ook: - kopie-missiven aan de kamer Zeeland, 1742 september 28 - oktober 4. - missiven aan de kamer Zeeland, 1743 maart 15-20
Alleen bijlagen
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1743 april 6
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1743 augustus 2
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1743 oktober 25; - missive aan de kamer Zeeland, 1744 maart 2
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1744 april 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1744 mei 12
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1745 april 10. In tweevoud
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1745 mei 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1745 juni 1
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1745 juni 19
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1746 maart 10
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1746 april 15 - mei 13
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1747 maart 10
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1747 april 28
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1747 augustus 12 - oktober 30
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1748 april 20
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1749 januari 20
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1749 april 5
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1750 februari 15 - juli 31
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1750 december 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1751 februari 1
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1751 maart 1
Bevat ook missiven van de directeur en raden van Bengalen aan de kamer Zeeland, 1750 november 6 - december 27
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1751 oktober 16
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1751 april 1
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1751 mei 15
Bevat ook een missive aan de kamers Amsterdam en Zeeland, 1751 juni 18
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1751 mei 25
Bevat ook een missive van de gouverneur en raden van Bengalen aan de kamer Zeeland, 1750 december 27 - 1751 januari 31
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1752 februari 1-3
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1752 april 11 - september 9
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1752 januari 11 - februari 19
Alleen bijlagen
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1752 juni 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1752 juli 3
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1752 december 28
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1753 februari 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1753 maart 1-12
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1753 maart 31
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1753 april 14
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1753 april 25
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1753 mei 5
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1754 januari 4 - april 19
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1754 juni 19
Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1755 januari 11 - maart 1; - missive aan de advocaat van de VOC, 1755 februari 1
Alleen bijlagen
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1756 maart 1
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1757 februari 25
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1756 mei 18-29
Alleen bijlagen. Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1756 mei 12; - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1756 augustus 12
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1757 mei 6
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1757 mei 15 - juni 27
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1758 februari 25
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1758 augustus 19
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1758 augustus 19; - missive aan de kamer Zeeland, 1759 februari 25
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1759 april 20
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1759 augustus 3; - missive aan de kamer Zeeland, 1760 februari 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1760 april 20
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1760 augustus 2
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1760 augustus 2; - missive aan de kamer Zeeland, 1761 februari 25
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1761 april 20
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1761 mei 30
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1762 januari 9
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1762 februari 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1763 januari 10 - mei 14
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1762 maart 1
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1763 maart 1
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1763 mei 9 - juli 1
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1764 juni 28
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1765 januari 7 - maart 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1765 april 9 - mei 9
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1766 februari 1 - april 19
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1767 januari 5 - april 9
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1768 februari 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1768 maart 1 - april 30
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1769 februari 4 - mei 5
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1769 maart 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1770 januari 22 - maart 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1770 april 1-20
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1771 januari 8 - juni 11
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1771 maart 1
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1771 september 14
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1772 januari 27 - februari 10
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1772 maart 1 - april 27
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1772 juni 20
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1773 januari 13 - maart 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1773 april 1 - mei 7
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1773 juli 6
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1774 januari 19 - maart 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1774 april 1 - juni 18
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1775 januari 21 - maart 1
Bevat ook: - missive aan de kamer Amsterdam, 1775 april 1; - missiven aan de kamer Zeeland, 1775 april 18 - mei 29
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1776 januari 15
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1776 februari 1 - maart 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1776 april 1 - mei 28
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1777 februari 1 - maart 1
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1777 april 5 - juni 5
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1778 januari 26 - mei 9
Bevat ook een missive aan de kamer Amsterdam, 1778 maart 2
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1779 januari 16 - februari 2
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1779 maart 1 - mei 15
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1779 juni 21
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1780 februari 12 - juni 7
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1781 januari 29 - februari 17
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1781 maart 3
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1782 april 15-28
Bevat ook missiven aan de kamer Amsterdam, 1782 mei 28 - 1783 juli 22
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1783 december 20
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1784 maart 15 - mei 5
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1784 juni 30
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1792 april 14-21
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1784 december 16 - 1785 april 21
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1785 mei 12
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1785 augustus 23 - december 23
Het betreft hier een missive aan de kamer Zeeland
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1786 januari 4 - maart 22
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1786 mei 1
Bevat duplikaat-missiven met bijlagen
Bevat ook missiven aan de kamers Zeeland en Amsterdam, 1786 juli 1
Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1786 juli 20 - oktober 3; - kopie-missive aan de kamer Amsterdam, 1786 juli 24
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1786 november 10
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1787 januari 29
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1787 februari 12 - maart 3
Bevat ook missiven aan de kamers Zeeland en Amsterdam, 1787 april 24
Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1787 mei 9 - september 11; - missive aan de kamer Amsterdam, 1787 juni 23
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1787 november 2
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1788 januari 5
Bevat ook: - missiven aan de kamer Zeeland, 1788 januari 26 - februari 27; - kopie-missive aan de kamer Amsterdam, 1788 februari 7; - missive aan de kamer Amsterdam, 1788 februari 27
Bevat ook: - kopie-missive aan de kamer Zeeland, 1788 februari 27; - missiven aan de kamer Zeeland, 1788 april 30 - mei 31; - missive aan de kamer Amsterdam, 1788 april 30
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1788 augustus 15 - oktober 28
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1789 januari 3-31
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1789 februari 11 - mei 6
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1789 mei 22 - november 25
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1789 december 28
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1789 maart 1 - 1790 mei 8
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1791 februari 17 - juli 29
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1790 juni 19 - juli 15
Bevat ook missiven aan de kamer Zeeland, 1790 oktober 19
Bevat ook een secrete missive, 1791 januari 28
Bevat ook secrete missiven, 1791 juni 24 - juli 5
Bevat ook een secrete missive, 1791 september 27
Bevat ook: - missive aan de kamer Zeeland, 1791 oktober 25; - lijst van in Kaap de Goede Hoop aangekomen en uitgevaren schepen, 1790 juli 11 - 1791 oktober 6
Voorheen inv.nr. 10692
Bevat ook een missive aan de kamer Zeeland, 1792 mei 14
Bevat ook een secrete missive, 1792 juni 13
Alleen bijlagen, betreffende het proces tegen de keldermeester J.J. le Sueur
Bevat als bijlagen: monsterrollen van de schepen Duivenvoorde, Ellemeet, Slot Aldegonde en Hoedekenskerke
Van 1737 mei 20 zijn alleen de bijlagen aanwezig. Bevat ook kopie-missiven aan de Heren XVII, 1737 mei 24 - juni 26
Bevat ook een missive aan de Heren XVII, 1756 januari 3
Alle dagregisters lopen van 1 januari - 31 december
Voorheen inv.nr. 10743
Gelijk aan inv.nr. 10772
Bevat ook een kaart van de Mosselbaai
Sommige banden bevatten ook kopie-civiele en -criminele processtukken
Sommige banden bevatten ook kopie-criminele processtukken. Sinds 1751 bevatten alle rollen kopie-criminele processtukken, met uitzondering van de jaren 1761, 1780 en 1788-1792
De processtukken ontbreken
De processtukken ontbreken
De processtukken ontbreken
De processtukken ontbreken
De processtukken ontbreken
De processtukken ontbreken
De processtukken ontbreken
Bevat processtukken en dingtalen in de zaak tegen Albert Soest, schipper, en stuurlieden van het verongelukte schip Schonenberg
De notulen betreffende de vijfde vierjarige rekening zijn niet bewaard
Met verantwoording van de ontvangen retouren over de jaren 1664-1668
Met verantwoording van de ontvangen retouren over de jaren 1668-1672
Met verantwoording van de ontvangen retouren over de jaren 1676-1680
Het betreft hier een fragment
Met verantwoording van de ontvangen retouren over de jaren 1684-1688
Met verantwoording van de ontvangen retouren over de jaren 1688-1692
In tegenstelling tot het archief van de Heren XVII en de kamer Amsterdam, waar de inventarisatie min of meer de organisatie van het bestuur volgde, waren bij de oude ordening van het archief van de kamer Zeeland de registers en banden alfabetisch geplaatst naar de soort boeken, zonder relatie tot herkomst of inhoud. Dank zij de aanwezigheid van instructieboeken voor de beambten van de kamer Zeeland in het particuliere archief van de bewindhebbers Radermacher, kon een beter beeld worden verkregen van de werking van het ambtelijk apparaat. De instructies werden als richtsnoer genomen voor de ordening van die losse stukken die onder de departements- archieven konden worden gebracht (zie inv. nrs. 11336-13861). De stukken die hier niet onder vielen, bleven als een serie afzonderlijk gehouden stukken over, die analoog aan die van de Heren XVII en de kamer Amsterdam werden geordend. Voor een verdere toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
De ondertekeningen beslaan de periode 1716-1793
Het betreft hier een vertaling
Met aantekeningen van en missiven gericht aan P. van Bodeghem
Kopieën
Bevat index
Dit deel bevat meer bijlagen dan het eerste deel. Bevat index
Zie inv.nr. 11126
Ontbreekt al in typocript-inventaris Meilink en gedrukte inventaris 1992
Het betreft hier een vertaling
In het Spaans
Bevat ook een afbeelding van de door de VOC geschonken gouden erepenning aan admiraal Suffren
Het betreft hier een vertaling
Gepubliceerd in: Van der Chijs, Plakkaatboek IX
Bevat klapper
De memorie is gewaarmerkt door Hendrik Brouwer
Zie ook inv.nrs. 359 en 4928.
Het stuk van Gijsels is gepubliceerd in: Kroniek van het Genootschap 6e serie (1871) 497-576.
Gepubliceerd in: Colenbrander, Coen. Bescheiden IV, 610-623 en 626-641
Gepubliceerd in: Colenbrander, Coen. Bescheiden IV, 646-654
Bevat ook: - lijst van de vrijgekomen VOC-dienaren in Batavia, 1701; - negotiejournaal van Trincomalee, 1700-1701
De stukken ontbreken
De lijst is topografisch geordend. Gelijkluidend aan inv. nr. 11207
Het betreft hier Franse vertalingen
Dit stuk is vermoedelijk afkomstig uit de nu niet meer bestaande elfde band van de oorspronkelijke reeks 'Bataviasche brieven en papieren' in het archief van de kamer Zeeland
De ongedateerde missive betreft een fragment
Deze kopie dateert van 1700
Deze 'historie' is het vervolg op de 'Ambonsche Landbeschrijving' van Rumphius: zie inv. nr. 11245
Bevat ook kopieën van stukken betreffende de gevangenneming van de VOC-makelaar Sirum Chodenda op last van de rijksbestuurders van Golconda, 1685
Het betreft hier een vertaling
Het betreft hier een vertaling
Fol. 1: gefacsimileerd in
In tweevoud
Fol. 116A: gefacsimileerd in
Bevat ook een kaartje van een gedeelte van Golconda
Kopieën
Het betreft hier een vertaling uit het Singalees
De pagina's 13-14 en het slot ontbreken
Op de rug staat vermeld: 'Per Sara Jacoba'. Blijkens een aantekening op de rug heeft de band deel uitgemaakt van het archief van de kamer Zeeland
Betreft moeilijkheden tussen de VOC en kooplieden uit Surat
Fol. 17: gefacsimileerd in
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Met alfabetische index
Ontbreken. Zie wel 11528.
Het waterwerk was een destilleerapparaat ter vervaardiging van drinkwater uit zeewater
Bevat slechts een fragment
Bevat slechts een fragment
Bevat ook kaarten, bestek en een rekening
Zie voor de kaart (2 exemplaren)
Het betreft hier een vertaling
Een schip vertuien is het tussen twee ver uiteen liggende ankers vastleggen
Het betreft hier een vertaling
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .. en bijlagen 9-13
Het betreft hier een begeleidende missive bij naar de Republiek gezonden soldijboeken, die niet bewaard zijn gebleven
De rollen zijn per jaar meestal in twee gedeelten gebonden, namelijk de rol en de restant-rol van het betreffende jaar. In sommige banden zijn sinds 1780 ook zeemonsterrollen met inhoudslijsten opgenomen
Zie voor de eerste restant-rol van 1714 inv. nr. 11567
Bevat ook de eerste restant-rol van 1714
Vanaf f. 157 is de informatie onvolledig
Het betreft hier alleen Perzië
Bevat ook een zeemonsterrol
Bevat ook een zeemonsterrol
In de landmonsterrol is Ceylon opgenomen, hoewel niet vermeld in de inhoudsopgave. Bevat ook een zeemonsterrol
Bevat ook een zeemonsterrol
Bevat ook een zeemonsterrol. Zonder inhoudslijst
Bevat ook een zeemonsterrol
Bevat ook een zeemonsterrol
Bevat ook een zeemonsterrol
Bevat ook een zeemonsterrol
Bevat ook een zeemonsterrol
Bevat ook een zeemonsterrol
De meeste rollen (met uitzondering van de inv. nrs. 11772-11791) bevatten ook een lijst van de opgenomen schepen
De rollen hebben een alfabetische index op de voornamen van de dienaren. Vanaf 1781 zijn ook indices op de achternamen gemaakt. De monsterrollen van civiele VOC-dienaren over de jaren 1702, 1709, 1717-1719 en de gehele periode na 1729 bevatten indices op de plaatsnamen van de kantoren. Sommige banden bevatten ook 'acteboeken' of rollen van bevorderde civiele en militaire dienaren, alsmede rollen van civiele en militaire gekwalificeerden en 'acteboeken' van de kantoren van Kaap de Goede Hoop, Malabar en Bengalen, lijsten van vrijburgers en gealimenteerden, een lijst van vermiste personen, een lijst van huisgezinnen in Cochin en een testament
Bevat ook 'acteboek' van militairen, 1699
Bevat ook 'acteboeken' van civiele en militaire dienaren, 1700-1701 januari 20
Bevat ook een lijst van vrijburgers die als VOC-dienaren voor de kamer Zeeland zijn uitgevaren en een lijst van gealimenteerden in het armhuis, ten laste van de kamer Zeeland, 1722
Bevat ook een rol van alle bevorderde gekwalificeerde VOC-dienaren in Malabar, 1746 december 31
Bevat ook een rol van civiele en militaire dienaren in Malabar, 1747 december 31
Bevat ook: - rol van civiele en militaire dienaren in Malabar, 1748 juni 30; - lijst van de huisgezinnen van VOC- dienaren in Cochin, 1748 juni 30
Bevat ook een lijst van vermiste, maar teruggekeerde VOC-dienaren, 1749 maart 31
Bevat ook: - lijst van vrijburgers en armlastigen in de vestigingen in Indië, 1767 december 31; - kopie-testament van vrijburger Johannes Goon, opgemaakt in Batavia, 1766 februari 6
De meeste rollen bevatten ook een alfabetische index op voornamen, sinds 1785 op achternamen. Een index op plaatsnamen van de kantoren is vanaf 1768 opgenomen. Sommige banden bevatten ook rollen van bevorderden, rollen van vrijburgers en armlastigen, een lijst van vermiste personen, een rol van gekwalificeerde militaire en civiele VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, een monsterrol van het schip Zeelandia op de rede van Kaap de Goede Hoop, en kopie-testamenten opgemaakt in Batavia
Bevat ook rollen van bevorderden, 1706 november 30 en 1707 januari 15
Bevat ook: - rol van gekwalificeerde civiele en militaire dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1720 juni 30; - monsterrol van het schip Zeelandia, op de rede van Kaap de Goede Hoop, 1720 juni 30; - rol van vrijburgers in de vestigingen in Indië, 1720 augustus 31; - kopie-testament van Jean Barreyre, opgemaakt in Batavia, 1720 augustus 21; - kopie-testament van Jan Eldertsz., opgemaakt in Batavia, 1720 april 23
Bevat ook: - rol van vrijburgers en armlastigen in de vestigingen in Indië, 1731 augustus 31 - 1732 augustus 31; - kopie-testament van Willem Hoffman, opgemaakt in Batavia, 1728 april 15; - kopie-testament van het echtpaar Benjamin Gillesz. en Geertruyd Fransz., opgemaakt in Batavia, 1730 september; - kopie-testament van Hermanus Smit, opgemaakt in Batavia, 1731 april 6; - kopie-testament van Jacob van Loo, opgemaakt in Batavia, 1732 januari 19
Bevat ook: - rol van vrijburgers en gealimenteerden in de vestigingen in Indië, 1733 augustus 31; - kopie-akte van opening van het besloten testament van het echtpaar Otto Cloot en Jacoba van den Hoorn, opgemaakt in Batavia, 1733 maart 24; - kopie-testament van Jan van Helderen, alias Harmanus van der Weyde, opgemaakt in Batavia, 1733 mei 23; - kopie-testament van Martinus Bamberger en Anthonia Bernardina Sas, opgemaakt in Batavia, 1733 augustus 6; - kopie-testament van Fredrick Hubert, opgemaakt in Batavia, 1733 september 1
Bevat geen index
Deze rol betreft slechts de kantoren Batavia, Makassar, Coromandel, Java's Noordoostkust, Bengalen, Sumatra's Westkust, Bantam. Bevat geen index
Bevat geen index
Sommige banden bevatten een lijst van vermiste personen, aantekeningen betreffende patiënten in het VOC-hospitaal in Batavia, aantekeningen betreffende aangekomen en vertrokken Europese en Chinese schepen in Batavia, en een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren in Rio Delagoa
Bevat ook: - notitieboekje van de patiënten in het VOC-hospitaal in Batavia, 1703 augustus 31 - 1704 augustus 31; - notitieboekje van de aangekomen en vertrokken Europese en Chinese schepen, 1704 februari 1 - november 30
Bevat ook een lijst van vrijburgers, 1718 augustus 30
Bevat ook een kopie-testament van Wijnand van den Borre, opgemaakt in Batavia, 1719 april 15
Bevat ook kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt bij notarissen in Batavia: - Pieter van der Berg, vrijburger, en Maria Anthonysz., 1721 november 7; - Adriaan Leenhouwer, kapitein van de burgerij, 1720 december 15; - Pieter Jansz. van der Minne, vrijburger, 1720 september 12
Bevat ook kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt bij notarissen in Batavia: - het echtpaar Andries Weyland en Maria Rootmans, 1718 oktober 8; - Johannes van Albergen, 1721 juli 28; - Pieter Fransz. Oosterling, 1723 maart 26
Bevat ook kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt bij notarissen in Batavia: - Jan Vereeke, 1711 november 4; - Bastiaan van Engelen en Adriana Blankert, 1726 juli 26; - Rutgerd de Voogd, 1726 augustus 24; - het echtpaar Louis Baarmaker en Catharina Theodora Vonk, 1727 oktober 28; - Constantijn Lispensier en Elisabeth Catharina Pieck, 1729 februari 5; - Christoffel Feeger, 1729 december 16
Bevat ook: - kopie-testamenten en codicil van Johannes Hendrick Lippelding en Johanna Francina Schrijver, opgemaakt bij notarissen in Batavia, 1735 april 30 - 1736 januari 29/30; - rol van gekwalificeerde personen in Rio Delagoa, 1728 november 30
Bevat ook kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt bij notarissen in Batavia: - Jacob Gerrit Hartman, 1738 oktober 22; - Johannes de Swarte en Maria Ouseel, 1739 januari 8; - Johannes de Swarte, 1740 december 9; - Jan Muller, 1743 januari 26; - Cornelis van der Linde, 1743 december 21; - Jan Frederik Heynziens de Heyntsenberg, 1745 januari 6; - Pieter de Smit, 1745 april 30; - Joan Joachim Oly, 1745 september 3; - het echtpaar Martin Christoffel Schindelhouwer en Anna Hendrina van Sprekens, 1745 november 26; - Reynier Lafeber, 1746 mei 5; - Christiaan Bernardsz., 1746 juni 11; - George Caspar Sperling, 1746 juli 5; - Jacobus van de Vijver, 1746 juli 17
Bevat ook een lijst van vermiste personen, 1750 februari 28
Bevat ook kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt bij notarissen in Batavia: - het echtpaar Roeland Blaas en Anthonia Christina van den Briel, 1747 september 11; - Richard Torvin, 1748 november 29; - Pieter Jacobus Landsheer, 1749 maart 28; - het echtpaar Christoffel Moll en Johanna Fluit, 1749 april 29; - Gerrit van Holst, 1749 december 12; - Mathijs Neeff, 1750 januari 12; - Jacob Christoffel, 1750 februari 19; - Philip Piper, 1750 maart 18; - Pieter Jacobus Landsheer, 1750 maart 29; - Martinus Borgonje, 1750 juli 15; - Johan Martijn Song, 1751 januari 8 en 10; - Barend Dingemans Boom en Maria Enserink, 1752 april 19; - Alexander van Erkelens, 1754 mei 31
Bevat ook een kopie-testament van Frederik van der Lith, opgemaakt in Batavia, 1757 mei 23
Bevat ook kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt bij notarissen in Batavia: - het echtpaar Jan van Riemsdijk en Susanna deGast, 1748 januari 31; - Elisabeth Jacobs, 1757 oktober 25; - het echtpaar Noe Triels en Maria Pieters, 1762 april 1; - Jean Louwen Fosse, 1762 augustus 1; - Jan Christiaan Ophoff, 1762 november 30; - Johan Jurgen Erbs, 1763 maart 31; - Elisabeth Petronella Planke, 1763 december 25; - Jean Louwen Fosse en Anna Margaritta Keysscher, 1764 augustus 11; - Jan Fredriks (Waarhaas), 1765 januari 29
De lijst van vrijburgers bevat een alfabetische index op voornaam. Bevat ook kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt bij notarissen in Batavia: - Jan van Oordt, 1756 maart 25; - Dirk Plemp Fonteijn, 1761 augustus 7; - Lambert Davis en Petronella Johanna Kimnio, 1768 maart 9; - Jacobus Zeeuw, 1768 december 3, met akte van opening, 1770 juni 19; - Jan Jurgen Schreiner, 1769 mei 2; - Jacob Eijsbrant, 1769 december 4; - Jan Servaas Lameitre, 1770 juli 6; - Lodewijk Suurlandt, 1772 juli 31; - Valentin Schuberth, 1772 augustus 29; - Johan Fredrik Baert, 1773 januari 31; - Gijsbert Jan Feith, 1774 oktober 13; - George Elbers en Dorothee Schlumphin, 1775 juni 17; - Anthon Hensel, 1775 november 17
Bevat ook kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt bij notarissen in Batavia: - het echtpaar Jacobus Rossiaux en Elisabeth Mulder, 1768 februari 11; - Jan Hendrik Trevin, 1771 oktober 5, 1773 april 24 en 1781 juli 9; - het echtpaar Joseph Lamerts en Johanna Louisa Simon, 1773 januari 23; - het echtpaar Johannes Mulder en Susanna Helena, 1775 november 22; - het echtpaar Ewaldus Rijnvaan en Cornelia Geertruijda Oldenzeel, 1776 augustus 24; - Johan van Groenenberg, 1776 december 2; - Hendrik de Vries, 1777 september 5; - Anthon Gunter Timme, 1777 december 19; - het echtpaar Hendrik Kelenbeek en Jacomina Jacobs, 1777 december 20; - David de Cordua, 1778 maart 31; - het echtpaar Leo van den Berghe en Johanna Anthonetta Schrijver, 1778 augustus 3; - Johan George Steuer, 1778 september 24; - David de Cordua, 1779 februari 8; - Willem Dirk Meyer, 1780 september 10; - David Muller, 1781 juli 12; - Joost Breekpot, 1785 juli 12; - Simon Gardenier, 1785 juni 22; - het echtpaar Jan Fredrik Freese en Anthonia de Vos, 1785 september 4; - Jean Favier, 1785 december 11; - Elso Gerardus Bogaart en Johanna Elizabeth Rahsche, 1786 mei 5
De betaalsrollen zijn in eerste instantie gerangschikt op scheepsnaam. Vervolgens zijn de gegevens per schip alfabetisch geordend op voornamen van de opvarenden. De rollen zijn gedateerd naar het jaar waarin werd aangemonsterd. Indien dit jaar niet in de stukken wordt vermeld, is het jaar van uitvaren van het schip genomen
Bevat ook de betaalsrol van de ambachtslieden op de Coxhoorn, 1736
De betaalsrollen zijn in eerste instantie gerangschikt op scheepsnaam. Vervolgens zijn de gegevens per schip alfabetisch geordend op voornamen van de opvarenden. De rollen zijn gedateerd naar het jaar waarin werd aangemonsterd. Indien dit jaar niet in de stukken wordt vermeld, is het jaar van uitvaren van het schip genomen
De betaalsrollen zijn in de eerste instantie gerangschikt op scheepsnaam. Vervolgens zijn de gegevens per schip alfabetisch geordend op voornamen van de opvarenden. De rollen zijn gedateerd naar het jaar waarin werd aangemonsterd. Indien dit jaar niet in de stukken wordt vermeld, is het jaar van uitvaren van het schip genomen
Gedeeltelijk met alfabetische index op voornamen. Sommige banden bevatten ook vrijbrieven van ontslagen VOC-dienaren, testamenten opgemaakt in Batavia, en lijsten van VOC-dienaren
Zonder index
Bevat ook vrijbrieven van ontslagen VOC-dienaren, 1739 mei 8 - november 27
Bevat ook vrijbrieven van ontslagen VOC-dienaren, 1739 november 27 - 1740 maart 1
Bevat ook: - lijsten van vrijburgers, 1739 december 31 - 1741 december 31; - testamenten van onderstaande personen, opgemaakt bij notarissen in Batavia: - Daniël Hendrik Meyer, 1739 maart 5; - het echtpaar Johan Godfried de Haan en Magdalena Schrijver, 1741 februari 27; - het echtpaar Jacobus van der Heyde en Johanna Francina Schrijver, 1741 augustus 12; - vrijbrieven van ontslagen VOC-dienaren, 1740 maart 29 - 1741 maart 17
Bevat ook vrijbrieven van ontslagen VOC-dienaren, 1742 april 6 - oktober 16
Bevat ook vrijbrieven van ontslagen VOC-dienaren, 1742 december 18 - 1743 maart 15
Zonder index. Bevat ook een lijst van ontslagen VOC-dienaren, 1743-1744
Zonder index
Zonder index
Zonder index
Zonder index
Zonder index
Zonder index
Zonder index
Zonder index
Zonder index. Bevat ook een lijst van ontslagen VOC-dienaren, 1766
Van de rol van 1769 is slechts een fragment bewaard gebleven
De banden zijn in eerste instantie gerangschikt op scheepsnaam. Vervolgens zijn de gegevens per schip alfabetisch geordend op voornamen van de opvarenden. De rollen zijn gedateerd naar het jaar waarin werd aangemonsterd. Indien dit jaar niet in de stukken wordt vermeld, is het jaar van uitvaren van het schip genomen
De betaalsrollen zijn in eerste instantie gerangschikt op scheepsnaam. Vervolgens zijn de gegevens per schip alfabetisch geordend op voornamen van de opvarenden. De rollen zijn gedateerd naar het jaar waarin werd aangemonsterd. Indien dit jaar niet in de stukken wordt vermeld, is het jaar van uitvaren van het schip genomen
Bevat ook een betaalsrol van de ontslagen, gedeserteerde en overleden militairen van het regiment Luxemburg, 1786-1787
De betaalsrollen zijn in eerste instantie gerangschikt op scheepsnaam. Vervolgens zijn de gegevens per schip alfabetisch geordend op voornamen van de opvarenden. De rollen zijn gedateerd naar het jaar waarin werd aangemonsterd. Indien dit jaar niet in de stukken wordt vermeld, is het jaar van uitvaren van het schip genomen
In deze betaalsrol worden geen scheepsnamen genoemd
In deze betaalsrol worden geen scheepsnamen genoemd
In deze betaalsrol worden geen scheepsnamen genoemd
In tweevoud
In tweevoud
In tweevoud
In tweevoud
In tweevoud
De betaalsrollen zijn in eerste instantie gerangschikt op scheepsnaam. Vervolgens zijn de gegevens in veel gevallen per schip alfabetisch geordend op voornamen van de opvarenden. De rollen zijn gedateerd naar het jaar waarin werd aangemonsterd. Indien dit jaar niet in de stukken wordt vermeld, is het jaar van uitvaren van het schip genomen
In tweevoud
In tweevoud
In deze betaalsrol worden geen scheepsnamen genoemd
In tweevoud
In tweevoud
In tweevoud
In tweevoud
Bevat ook ingebonden rekeningen van betaalde soldijen aan militairen van dit regiment, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1789-1790
Zie ook de kopie-generale landmonsterrollen, inv. nrs. 11534-11705
Voorheen inv.nr. 12370
Voorheen inv.nr. 12371
Bevat ook enige monsterrollen van de VOC-dienaren in Perzië en Coromandel. Zie ook de kopie-generale landmonsterrollen, inv. nrs. 11534-11705
Duplikaat
Bevat ook een monsterrol van de VOC-dienaren in Perzië, 1710
Zonder rol van gestationeerde schepen. Bevat ook een monsterrol van de VOC-dienaren in Coromandel, 1712
Het betreft hier de volgende schepen: Schelde; Nederland; Zaamslag; Pampus; Sion; Oosterland; Reigersdaal; Drechterland; Hof van Ilpendam; Stad Keulen; Emmenes; Schulp; Borsenburg; Vossenbos; Tamboer; Snoeper; Spaarpot; Sprinkhaan; Leeuwenburg; Hoefijzer
Bevat ook een testament van Wilhelmis Philippus van Keuylenburg en Maria Rebecca Ebert, opgemaakt in Colombo, 1761 september 26
Bevatten ook kopie-monsterrollen van gekwalificeerde VOC-dienaren in Malabar en kopie-rollen van de huisgezinnen van VOC-dienaren in Malabar.
Zie ook de kopie-generale landmonsterrollen, inv. nrs. 11534-11705, en de kopie-missiven van de commandeur en raden van Malabar aan de Heren XVII en de kamer Zeeland, inv.nrs. 10208-10321
Bevat ook een kopie-rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een rol van de huisgezinnen van VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren en van de huisgezinnen van VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren en van de huisgezinnen van VOC-dienaren
Bevat ook een rol van gekwalificeerde VOC-dienaren
Bevat ook een kopie-rol van de huisgezinnen van VOC-dienaren in Malabar
Bevat ook een kopie-rol van de huisgezinnen van VOC-dienaren in Malabar
Zie ook de kopie-generale landmonsterrollen, inv. nrs. 11534-11705
Bevatten ook kopie-rollen van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Indië, in Kaap Goede Hoop, en scheepsmonsterrollen van aan Kaap Goede Hoop gestationeerde VOC-schepen. Zie ook de kopie-generale landmonsterrollen, inv. nrs. 11543-11705. Enkele monsterrollen van aan Kaap de Goede Hoop gestationeerde VOC-schepen bevinden zich ook in de rollen van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in de Kaap Goede Hoop (inv. nrs. 12576-12597), bij de rollen van gekwalificeerde militaire VOC-dienaren (inv. nrs. 11891-11928) en bij de kopie-generale monsterrol van Rio Delagoa (inv. nr. 12671)
Bevat ook: - rol van gekwalificeerde civiele VOC- dienaren in Indië, 1703 december 31. Met alfabetische index op voornamen; - rol van gekwalificeerde militaire VOC- dienaren in Indië, 1703 december 31. Met alfabetische index op voornamen; - rol van gekwalificeerde civiele VOC- dienaren in Indië, 1704 december 31. Met alfabetische index op voornamen
Bevat ook een rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1722 maart 31
Bevat ook een rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1737 december 31
Bevat ook een rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1750 december 31
Bevat ook een rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1751 december 31
Bevat ook de betaalsrol van het schip Neptunus, liggend aan de Kaap de Goede Hoop, 1763 juni 30
Bevat ook een monsterrol van militairen in Kaap de Goede Hoop, 1764 juni 30
Bevat ook een monsterrol van militairen in Kaap de Goede Hoop, 1766 juni 30
Bevat ook: - monsterrol van militairen in Kaap de Goede Hoop, 1767 juni 30; - betaalsrollen van aan Kaap de Goede Hoop gestationeerde schepen, 1767 juni 30
Bevat ook een monsterrol van militairen in Kaap de Goede Hoop, 1768 juni 30
Bevat ook: - betaalsrollen van aan Kaap de Goede Hoop gestationeerde schepen, 1764 juni 30 - 1776 juni 30; - monsterrol van militairen in Kaap de Goede Hoop, 1775 juni 30 - 1776 juni 30
Bevat ook: - betaalsrollen van aan Kaap de Goede Hoop gestationeerde schepen, 1775 juni 30 - 1778 juni 30; - monsterrol van militairen in Kaap de Goede Hoop, 1778 juni 30 - 1779 juni 30
Bevat ook betaalsrollen van aan Kaap de Goede Hoop gestationeerde VOC-schepen, 1727 juni 30
De meeste rollen hebben alfabetische indices op voornamen. Als bijlagen tot de rollen bevinden zich in de banden testamenten van VOC-dienaren, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop. Verscheidene banden bevatten ook kopie-rollen van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop en kopie-rollen van ontslagen en bevorderde VOC-dienaren aldaar
Bevat ook een kopie-rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1721 maart 31
Bevat ook een kopie-rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1719 maart 20
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt bij notarissen in Kaap de Goede Hoop: - Jacob Tomson en Margaretha Mol, 1719 mei 5; - Gabriel Doman en Anna de Groot, 1719 juni 5; - Hercules du Pré en Cornelia Villon, 1719 februari 15
Bevat als bijlage een kopie-testament van Jan Rogier en Margaretha Hermensz. Haringh, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1728 september 21
Bevat ook: - kopie-rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1725 december 31; en als bijlagen: kopie-testamenten van onderstaande personen: - het echtpaar Willem Dempers en Elisabeth Brunt, 1720 december 2, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop; - het echtpaar Anthoni Martensz van Sel en Hermina Herwig, 1723 augustus 20, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop; - Amant Veron, opgemaakt in Stellenbosch, 1723 juli 31
Bevat als bijlagen: - kopie-testament van het echtpaar Jacob Munters en Aletta Cornelisz., opgemaakt in Stellenbosch, 1725 juli 21; - akte van procuratie van Jan Spoor op Marthinus van Seyp, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1725 november 16
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop: - het echtpaar Steven Vieret en Margaretha Roux, 1726 augustus 14; - Jochem Meyer, 1727 februari 21; - het echtpaar Jan Staverinus en Grisella van de Kaap, 1727 mei 28
Bevat als bijlage een kopie-testament van het echtpaar Jan Gerritsz. Itschoe en Magdalena Wendels, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1719 oktober 26
Bevat als bijlage een kopie-testament van Martinus Cramer, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1729 december 26
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop: - Christiaan Andriesz. Biesel en Aletta Nijs, 1725 januari 29; - Jacob Marick en Margaretha Cors, 1725 februari 7. 12617. 1732 augustus 31. Met alfabetische index op voornamen. N.B. Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen: - het echtpaar Herman Barendsz. van der Schijff en Sibilla Praetorius, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1720 november 2; - het echtpaar Johannes Mulder en Kighelaar, opgemaakt in Stellenbosch, 1716 juli 27; - het echtpaar François du Toit en Susanna Coignet, opgemaakt in Stellenbosch, 1723 december 29; - het echtpaar Jan La Rôche en Alida Heufde, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1728 september 11
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen: - het echtpaar Herman Barendsz. van der Schijff en Sibilla Praetorius, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1720 november 2; - het echtpaar Johannes Mulder en Kighelaar, opgemaakt in Stellenbosch, 1716 juli 27; - het echtpaar François du Toit en Susanna Coignet, opgemaakt in Stellenbosch, 1723 december 29; - het echtpaar Jan La Rôche en Alida Heufde, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1728 september 11
Bevat als bijlagen: - kopie-testament van Servaes de Cok en Susanna van Boven, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1717 mei 3; - kopie-testament van het echtpaar Hans Jacob Conterman en Marty Byers, opgemaakt in Stellenbosch, 1734 mei 22
Bevat als bijlage een kopie-testament van Jan Danielsz., opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1730 december 3
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Stellenbosch: - Job Imantsz. Schuurbeek, 1727 augustus 23; - Blasius Bausscher, 1734 januari 20; - Philip Morkel en Catharina Pasman, 1734 augustus 17 en een kopie-testament van Abraham Bleuset, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1735 mei 3
Bevat als bijlage een kopie-testament van Willem Fransens en Maria Heylon, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1729 maart 3
Bevat als bijlagen: - kopie-testament van het echtpaar Adriaan de Nikker en Johanna Jordaan, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1727 mei 20; - kopie-testament van Willem Rube en Susanna Visser, opgemaakt in Stellenbosch, 1736 december 1
Bevat ook een kopie-rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1738 december 31; en als bijlagen: - kopie-testament van het echtpaar Charles du Plessis en Cecilia Marseveen, opgemaakt in Stellenbosch, 1736 juli 8; - kopie-testament van Johannes van Rheenen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1738 februari 11
Bevat als bijlagen: - kopie-testament van Nicolaas Gockelius, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1730 december 15; - kopie-testament van Jaques de la Porte, opgemaakt in Stellenbosch, 1738 maart 12; - kopie-testament van Joost Bevernagie, opgemaakt in het Land van Waveren, 1738 juni 13
Bevat als bijlage een kopie-testament van het echtpaar Jacques Theron en Marie Jeanne du Pré, opgemaakt in Stellenbosch, 1718 september 19
Bevat ook een kopie-rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1741 december 31
Bevat ook een kopie-rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1742 december 31; en als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop: - Maximiliaan de Huvetter en Magdalena Werdouts, 1726 oktober 1; - Hendrik Oostivald Eksteen, 1741 juli 17; - Aletta van der Heyden, 1741 oktober 2; - Pieter van der Poel, 1741 november 19; en een kopie-testament van Jacob Coetzer en Susanna Snijman, opgemaakt in Stellenbosch, 1723 november 3
Bevat ook: - kopie-rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1743 december 31; - kopie-rol van in Kaap de Goede Hoop ontslagen VOC-dienaren, 1743; - kopie-rol van in Kaap de Goede Hoop bevorderde VOC-dienaren, 1743; en als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop: - het echtpaar Christiaan Raabe en Johanna Lens, 1732 februari 19; - het echtpaar Hendrik van Aarden en Susanna Mouton, 1732 november
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop: - Fredrik Bierman en Anna du Plesser, 1744 januari 11; - Harmen Combrink, 1744 mei 31
Bevat ook: - kopie-rollen van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1745 december 31 en 1746 december 31; - kopie-testament van Dirk Kooning, opgemaakt in Stellenbosch, 1737 april 3
Bevat als bijlage een kopie-testament van David Senecal en Anna Magdalena du Puly, opgemaakt in Stellenbosch, 1735 februari 1
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop: - Jan van der Swijn en Catharina Chrijgsman, 1733 juli 31; - het echtpaar Jan Dirk Heijdeman en Aletta Nobel, weduwe van Jacobus van der Heijde, 1740 september 8; - Nicolaas Wilmas en Gertruyd Valk, weduwe van Hendrik Valentijn Doman, 1747 maart 22
Bevat als bijlage een kopie-testament van Pieter Jacobsz. van Carelshaven, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1748 juli 12
Bevat ook: - kopie-rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren, 1749 december 31; - kopie-testament van George Fredrik Straus en Anna Mouton, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1749 april 13
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop: - het echtpaar Jacob Kruger en Johanna Kemp, 1720 oktober 28; - Bartholomeus de Coning en Hester Bosman, 1746 februari 1; - Christophel Degenaar, 1752 juni 29; - het echtpaar Cornelis van Rooyen en Barbara Meyburgh, 1754 december 11. Bevat ook een stuk betreffende de nalatenschap van Jurriaan de Gruyter, 1751 januari 30
Bevat als bijlage een kopie-testament van Johan Matthias Scheffer, opgemaakt op het VOC-schip Scholtenburg, dat in de baai van Rio Delagoa voor anker ligt, 1759 juni 10
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop: - Steven ten Holder en Magdalena Elisabeth Taats, 1747 november 9; - Hendrik Wittig en Aletta van Rooyen, 1759 februari 8
Bevat als bijlage een kopie-testament van Jan van Schoor en Elisabeth Maas, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1734 september 29
Bevat als bijlage een kopie-testament van Jan Krul en Isabella Schonk, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, 1767 april 29
Bevat als bijlage een kopie-testament van Johannes Plaat en Maria Jacoba Kreyling, opgemaakt in de buitendistricten van Kaap de Goede Hoop, 1747 februari 18
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop: - het echtpaar Jan Jacobsz. van ter Veer en Margaretha van der Frans, 1758 mei 12; - het echtpaar Johannes Verlee en Maria van Wieligh, 1771 juni 1; - het echtpaar Harmen Aarts en Rosetta van Bengalen, 1783 mei 28; - Johannes Matthijs Straub, 1783 augustus 26; - Johan Christiaan Ende, 1784 mei 7; - het echtpaar George Wismer en Geertruida Elisabeth Minne, 1784 november 29; - Pieter Woudbergen en Susanna van Beuling, 1786 mei 24. Bevat ook een kopie-testament van het echtpaar Hendrik Memeling en Ondria van Blankenbergen, opgemaakt in Middelburg, 1770 september 2
Bevat als bijlagen kopie-testamenten van onderstaande personen, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop: - het echtpaar Carel Maximiliaan Atleda en Maria Scheepdorp, 1777 december 8; - het echtpaar Willem Ventgeld en Hilletje Smits, 1778 oktober 2; - het echtpaar Charles van Cahman en Johanna Levina Colijn, 1782 augustus 9; - Hendrik Binkers (Binkert) en Johanna Valentijnse, 1785 augustus 3; - het echtpaar Christiaan Hillegeest en Jacoba Ester, 1786 augustus 21; - Joseph Barend Elsen (Eelders), 1786 augustus 22; - Johan Michiel Wohlfaart, 1787 augustus 19
De betaalsrollen zijn gerangschikt op scheepsnaam. In tegenstelling tot andere series betaalsrollen zijn de gegevens in deze serie niet ook nog eens alfabetisch gerangschikt op voornamen van de opvarenden. De rollen zijn gedateerd naar het jaar waarin werd aangemonsterd. Indien dit jaar niet in de stukken wordt vermeld, is het jaar van uitvaren van het schip genomen
De extracten in deze rol bevatten meer gegevens dan in de voorgaande rollen, bijvoorbeeld aantekeningen betreffende overlijden en het tegoed op de rekening van de opvarenden. In sommige gevallen zijn ook namen van passagiers opgetekend
Bevat ook een rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Kaap de Goede Hoop, 1700
Bevat ook: - kopie-rol van gekwalificeerde civiele en militaire VOC-dienaren in Rio Delagoa, 1724 december 31; - kopie-betaalsrollen van aan de Kaap de Goede Hoop gestationeerde schepen: Postloper, 1724; Zeelandia, 1724
Bevat extracten uit de scheepssoldijboeken, opgemaakt in Kaap de Goede Hoop, van de monsterrollen van deze schepen, van het vertrek uit de Republiek tot de aankomst in Kaap de Goede Hoop, 1701-1702
Enkele gegevens over 1709 zijn in tweevoud opgenomen
Bevat ook: - journaal en grootboek betreffende de Engelse 'duijkelaers', 'duijkers' of 'geldsoekers', 1727; - grootboek van Kaap de Goede Hoop betreffende de Engelse 'duijkelaers', 1727-1728; - journaal en grootboek van Kaap de Goede Hoop, 1728-1729. Middelwoud: Grootboek betreffende de Engelse 'duijkelaers', gehouden op de thuisreis van het schip, 1728
Bevat ook gegevens betreffende de personen die bij het stranden van het schip op de rede van Kaap de Goede Hoop op 3 juli 1728 zijn gered
Bevat ook jaarlijkse rekeningen tussen de kamer Zeeland en de Armen van Middelburg, die op een later tijdstip achterin het register zijn bijgeschreven, 1733-1774
Bevat ook: - grootboek van Kaap de Goede Hoop betreffende de Engelse 'duijkelaers', 1732-1734; - journaal en grootboek van Kaap de Goede Hoop betreffende de Engelse 'duijkelaers', 1732-1734
Betreft gedeeltelijk gedrukte facturen van de koopmanschappen en goederen die in het schip zijn geladen om tijdens de reis onder de matrozen en soldaten te worden verhan-: deld, met aantekeningen betreffende aflevering van de goederen aan de matrozen en soldaten
De bij dit grootboek behorende bijlagen bevinden zich achter het grootboek van het schip Snoek, inv. nr. 13052
Bevat ook bijlagen behorende bij het grootboek van het schip Hercules, inv. nr. 13051
Betreft aantekeningen over de weinige personen die bij de schipbreuk op de uitreis bij Moçambique zijn gered
Het schip voer onder Pruisische vlag. Het verongelukte op 11 november 1784 bij Bologne-sur-Mer
Meerdere uit- en thuisreizen.
Meerdere uit- en thuisreizen.
Een aantal folio's ontbreekt
Bevat ook een missive van gouverneur-generaal en raden aan de kamer Zeeland, 1755 januari 20
Achterin het register is een aantekening opgenomen van een lid van het Comité tot de zaken van de Oost-Indische handel en bezittingen, gedeputeerd naar het kantoor Middelburg, 1799 mei 9
Garbuleurs droegen zorg voor het lossen en sorteren van de aangevoerde specerijen
Garbuleurs droegen zorg voor het lossen en sorteren van de aangevoerde specerijen
Voor betekenis van garbuleurs zie inv. nr. 13367
Betreft slechts een fragment
Gelijkluidend aan inv. nr. 13384
De jaartallen betreffen de jaren waarvoor de bestellingen zijn gedaan
Bevat ook een extract uit de eis van de Heren XVII voor Bengalen, 1709, met voorlopig antwoord van de directeur en raden van Bengalen
Niet ondertekend
Met als bijlagen eisen voor Coromandel en Surat, 1759
Origineel en duplikaat, beide ondertekend door gouverneur-generaal en raden
Gedeeltelijk duplikaten
De jaartallen betreffen de jaren waarvoor de bestellingen zijn gedaan. Sommige banden bevatten ook afzonderlijke eisen van factorijen. De eisen van 1654-1668 bevatten geen antwoord van de Heren XVII. De eisen van 1654-1677 en na 1770 bevatten ook opgaven van in Batavia ontvangen goederen, alsmede een index op naam van de goederen. Vanaf 1783 met opgave van de verdeling van de eis over de verschillende kamers en antwoord van de Heren XVII
Bevat ook een specificatie van de te veel en te weinig gezonden goederen
Bevat ook een specificatie van de te veel en te weinig gezonden goederen
Bevat ook een specificatie van de te veel en te weinig gezonden goederen
In tweevoud opgenomen, doch niet geheel gelijkluidend. Het eerste exemplaar betreft blijkbaar de provisionele aantekeningen betreffende de in Batavia ontvangen goederen
Bevat ook provisionele aantekeningen betreffende de in Batavia ontvangen goederen
Bevat ook afzonderlijke kopie-eisen van Ceylon voor 1682 en 1683 en kopie-eisen voor 1683 en 1684
Bevat ook afzonderlijke kopie-eisen van Ceylon voor 1689
Bevat ook: - consumptierekeningen van verschillende VOC-schepen die in 1685 en 1686 zijn uitgelopen; - kassarekeningen van het kantoor van de generale ontvang, 1685-1686; - rollen van gekwalificeerde militaire VOC- dienaren in Indië van 1685 en 1686. Met alfabetische index op voornamen; - 'actenboeken' van bevorderde VOC- dienaren, 1684-1687. Met alfabetische index op voornamen; - aantekeningen betreffende in Batavia aangekomen en uitgevaren schepen, 1686 december 1 - 1687 februari 28
Bevat ook: - aantekeningen betreffende in Batavia aangekomen en uitgevaren schepen, 1690 maart 1 - 1691 februari 28; - kopierekeningen van de verstrekte levensmiddelen en contanten aan de schepen die sedert 1690 maart 12 vanuit de Republiek in Indië zijn gekomen, 1690 mei 8 - 1691 maart 5; - opgave, gedaan in Batavia, van de maten van de schepen die voor de kamer Zeeland zijn uitgerust en van hun onderdelen, 1689 december en 1690 november 15; - missiven van de commandeur en raden van Kaap de Goede Hoop aan de Heren XVII, 1690 januari 31 - november 30. Met bijlagen; - 'kassaboek', kopie-debet- en creditrekening van de kas opgemaakt in Batavia, 1689 september 1 - 1690 augustus 31
Bevat ook afzonderlijke eisen van onderstaande factorijen: - Ceylon, 1782 en 1785. Met bijlagen; - Kaap de Goede Hoop, 1783 en 1785. Met bijlagen; - Japan, 1783. Met bijlagen, waaronder stalen van stoffen en hun benaming; - Malabar, 1785-1786. Met bijlage
Bevat ook afzonderlijke eisen van onderstaande factorijen: - Ceylon, 1789, 1790 en 1792. Met bijlagen; - Kaap de Goede Hoop, 1789-1792. Met bijlagen; - Malabar, 1788-1792. Met bijlagen; - Bengalen, 1792. Met bijlagen
Bevat ook afzonderlijke eisen van onderstaande factorijen: - Ceylon, 1793-1794. Met bijlage; - Kaap de Goede Hoop, 1793-1794. Met bijlagen
Bevat ook kopie-bijlagen betreffende de cacaocultuur in de omgeving van Batavia
Met als bijlagen: - stukken betreffende de voorlopige berekening van de benodigde contanten voor 1796, 1794 december 28; - aanvullingen op de generale eis, 1796
Deze eisen bestaan uit: 1. 'aankomende eisen': eisen van de factorijen aan gouverneur-generaal en raden, met aantekeningen van gouverneur-generaal en raden van hetgeen uit Batavia naar de factorijen is verzonden, 1669-1672 en 1720-1790. Aangezien de factorijen op verschillende tijdstippen hun eisen opmaakten en naar Batavia zonden, lopen de registers over verscheidene jaren en overlappen zij elkaar soms. 2. Vanaf 1757 heten deze eisen 'afgaande Indische eisen', maar zij zijn geheel gelijk aan de voorgaande, 'aankomende eisen', met dien verstande, dat de eis nu aan de rechterkant van de bladzijde staat en de opgave van de verzonden goederen naar de factorijen aan de linkerkant. Enkele banden bevatten ook eisen van de Heren XVII aan gouverneur-generaal en raden en eisen van gouverneur-generaal en raden aan de factorijen. De eisen zijn voorzien van een index op factorijen
Bevat ook een eis van de Heren XVII voor 1671.
Bevat ook een eis van de Heren XVII voor 1672.
Bevat ook een eis van de Heren XVII voor 1674 en 1675. De index ontbreekt.
Bevat ook eisen van Coromandel aan Ceylon en Malabar, 1733
Deze band is verkeerd gebonden: na pp. 1-68 volgen de pp. 142-165; 118-141; 93-117; 69-92; 166 e.v
De index ontbreekt. Bevat ook een eis van gouverneur-generaal en raden aan de factorijen voor 1765, met aantekeningen betreffende hetgeen door de factorijen naar Batavia is verzonden en soms met vermelding van wat van deze geëiste goederen bestemd is voor de Republiek en voor de andere kantoren in Indië
Bevat ook een eis van gouverneur-generaal en raden aan de factorijen voor 1766
De index ontbreekt
Bevat ook een eis van gouverneur-generaal en raden aan de Heren XVII en de kamer Zeeland voor 1778. Met aantekeningen betreffende de in 1778 en 1779 verzonden goederen
Er wordt niet vermeld voor welke jaren de eis is gedaan
Er wordt niet vermeld voor welke jaren de eis is gedaan
De index ontbreekt. Er wordt niet vermeld voor welke jaren de eis is gedaan
De meeste eisen zijn ongedateerd
De index ontbreekt
De index ontbreekt
De index ontbreekt
De index ontbreekt
De index ontbreekt
Vermeld zijn ook de namen van de leveranciers van de goederen
Voor de ontbrekende factorijen, zie inv. nr. 13589
Betreft een aantal factorijen die niet in inv. nr. 13588 zijn opgenomen
Betreft een 'aankomende eis': een eis van de factorijen aan gouverneur-generaal en raden
De index ontbreekt
De index ontbreekt. Bevat ook een eis van de factorijen aan gouverneur-generaal en raden, 1766-1768. Met index op factorijen
De index ontbreekt
Bankagio is het opgeld boven de als normaal geschreven koers
Bevat aantekeningen over enige nog onbetaalde wissels uit de jaren 1756-1780, overgenomen uit een afgesloten wisselboek
Dukatons zijn oud-Hollandse zilveren munten van 3 guldens en 3 stuivers
Servituut ofwel erfdienstbaarheid is de zakelijke last waarmee een erf bezwaard is tot het gebruik en ten nutte van een (ander) aangrenzend erf
Een garbuleur droeg zorg voor het lossen en sorteren van de aangevoerde specerijen
Servituut ofwel erfdienstbaarheid is de zakelijke last waarmee een erf bezwaard is tot het gebruik en ten nutte van een (ander) aangrenzend erf
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Gepubliceerd in: Unger, 'Inschrijvingsregister'
Alfabetisch gerangschikt
Slechts een gering aantal namen is opgenomen
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Alfabetisch gerangschikt
In tweevoud
Dit register bevat verwijzingen naar de folionummering van een ander register
In dit deel zijn slechts enkele posten opgetekend met verwijzing naar het 'rekenboek' van de anticipatiepenningen van deze lening
Alfabetisch gerangschikt
De aantekeningen zijn alfabetisch op onderwerp gerangschikt. Een aantal aantekeningen heeft geen verwijzing naar de vindplaats
Afkomstig van G. van Vredenburch
Afkomstig van G. van Vredenburch
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .. en bijlage 11
Bevat ook lijsten van hetgeen schuldeisers van schepelingen van verschillende schepen te vorderen hebben, met kwitanties, 1742-1756
Bevat ook lijsten van hetgeen schuldeisers van schepelingen van verschillende schepen te vorderen hebben, met kwitanties, 1727-1742
Bevat ook lijsten van hetgeen schuldeisers van schepelingen van verschillende schepen te vorderen hebben, met kwitanties, 1721-1727
Bevat ook een lijst van geredde personen. Het schip is op 16 juni 1722 in Kaap de Goede Hoop verongelukt
Zie inv.nr. 6804
De schuldbekentenissen waren aangegaan in 1788 en werden afgeschreven in 1790-1794
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Bevat ook samenvattende staten van de verschillende kamers en een algemene staat, alsmede opgaven van uitbetaalde maandgelden en afgeleverde specerijen door de kamers van de VOC
De namen van de participanten zijn alfabetisch op voornamen gerangschikt
Deze bijlagen behoren bij het register bevattende akten van transport van aandelen van de kamer Delft over dezelfde periode: zie inv. nr. 14089
Deze bijlagen behoren bij het register bevattende akten van transport van aandelen van de kamer Delft over dezelfde periode: zie inv. nr. 14091
Blijkens een aanduiding op de omslag bestemd voor de kamer Rotterdam
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .. en bijlage 11
Alfabetisch gerangschikt
Betreft een fragment
Bevat ook lijsten van hetgeen schuldeisers van schepelingen van verschillende schepen te vorderen hebben, met kwitanties, 1725-1743
Bevat ook lijsten van hetgeen schuldeisers van schepelingen van verschillende schepen te vorderen hebben, met kwitanties, 1739-1750
Gebonden in een perkamenten zeekaart
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
De bijlagen 1-9 ontbreken
Bevat ook twee concepten van akten van overdracht, 1801 juli 26 en z.d. [c. 1801 juli]
Niet raadpleegbaar
Alfabetisch gerangschikt
Alfabetisch gerangschikt
Sommige missiven zijn gericht aan een of meer bewindhebbers persoonlijk. Deze banden bevatten ook minuut-uitgaande missiven van een aantal bewindhebbers, waaronder van H.C. de Blocquery
Deze banden bevatten groepen samengebonden losse stukken zonder enige chronologische of systematische orde. In iedere band bevindt zich een inhoudsopgave van de daarin aanwezige stukken
Betreft duplikaten bestemd voor de kamer Hoorn
De missiven zijn afkomstig van W. Abeleven, C.C. van Akerlaken en J.C. van de Blocquery, P.J. Guépin, A.A. Hoefhamer, A.S. van der Hoop, B. Mathias Pous, W. Prins
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .. en bijlage 11
Opgenomen zijn ook de uitbetalingen van de renten van uitgegeven obligaties
Opgenomen zijn ook de uitbetalingen van de renten van uitgegeven obligaties
De rekening is niet afgesloten. Opgenomen zijn ook de uitbetalingen van de renten van uitgegeven obligaties
Alfabetisch gerangschikt. De letter A ontbreekt
Enkele delen bevatten ook monsterrollen
'Provisioneel' omdat het 'uijtreijsboek nog niet ten comptoire is overgezonden'
Bevat ook aantekeningen betreffende overleden, vermiste en gedeserteerde bemanningsleden
Gebonden in een perkamenten zeekaart
Gebonden in een perkamenten zeekaart
Gebonden in een perkamenten zeekaart
Gebonden in een perkamenten zeekaart
Gebonden in een perkamenten zeekaart
Gebonden in een perkamenten zeekaart
Aanwinsten: 1901 III 35
Aanwinsten: 1901 III 36
Aanwinsten: 1901 III 37
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
Los bijgevoegd is een kopie-testament van 1759 augustus 21. Het betreft een vertaling
Alfabetisch gerangschikt
Niet raadpleegbaar
De indices ontbreken voor de perioden 1784-1788 en 1792-1796
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .. en bijlage 11
Het betreft de volgende schepen: Risdam, 1715; Lakenman, 1719; Haaksburg, 1719; Den Dam, 1721; Arendsduin, 1721; Baanman, 1721; Lakenman, 1722; Huis de Vlotter, 1722; Agatha, 1723; Petronella Alida, 1723; Strijkebolle, 1723; Vis, 1723; Witsburg, 1723; Geertruid, 1723; Land van Beloften, 1724; Haften, 1724; Witsburg, 1725; Strijkebolle, 1725; Schuitwijk, 1726; Vis, 1726; Margaretha, 1726; Johanna, 1726; Anna Maria, 1727; Haaksburg, 1727; Geertruid, 1728; Baanman, 1728; Hopvogel, 1729; Buis, 1729; Lage Polder, 1730; Sleewijk, 1730; Land van Beloften, 1730; Geertruid, 1731; Noordwaddinxveen, 1731; Kasteel van Woerden, 1732; Reigersbroek, 1732; Petronella Alida, 1732; Hof Niet Altijd Zomer, 1734; Vis, 1734; Kasteel van Woerden, 1734; Petronella Alida, 1735; Land van Beloften, 1735; Langewijk, 1736; Lage Polder, 1736; Buis, 1736; Enkhuizen, 1736; Ruiter, 1737; Popkensburg, 1737; Petronella Alida, 1738; Vis, 1738; Leiduin, 1738; Slot Kronenburg, 1739; Lage Polder, 1739; Streefkerk, 1739; Westerbeek, 1740; Cornelia, 1741; Leiduin, 1741; Ida, 1741; Ouwerkerk, 1742; Hofvliet, 1743; Gerechtigheid, 1744
Enkele delen bevatten ook monsterrollen
Volgens Dutch Asiatic Shipping "Huis te Noordwijk" (DAS nr. 1140.1).
Geschreven "Meeresteyn".
Met opgaven van hetgeen de boekhouders van het soldijkantoor van de kamer Enkhuizen van verschillende personen voor gedane voorschotten te vorderen hebben, met kwitanties, 1717-1762
Op de band staat vermeld: Eerste deel
Gebonden in een perkamenten zeekaart
Met latere aantekingen tot ca. 1803
Voor een toelichting zie hoofdstuk 3, p. .
De indices ontbreken voor de perioden 1708-1712, alsmede van 1736-1744 en 1760-1764
In het Duits
Het betreft een vertaling van een onderschepte Portugese missive
Het betreft een vertaling
Het betreft slechts een fragment
Het betreft een vertaling
In het Frans
Met zegels
Alfabetisch gerangschikt. Kopie van inv. nrs. 13862-13865
Afkomstig uit de portefeuille 'diverse stukken van het departement van commercie en equipagie, waaronder ook de lijsten van goederen der Kamer voorkomen'. Bevat: - 'Inventaris van de boeken en papieren uit de kast van de heren Bewindhebbers'; - 'Inventaris van alle charters en papieren berustende bij de OIC ter kamer Hoorn'; - 'Notitie van boeken en papieren berustende ten pakhuise van de OIC ter kamer Hoorn'; - 'Inventaris der boeken en papieren van de OIC ter kamer Hoorn als bankier en liquidatieboekhouder van gem. kamer gehouden en onder Campegius van der Straten te Amsterdam berustende'; - 'Notitie van de boeken enz. berustende in de kist staande op de zolder, boven de kamer van de Bewindhebbers van de OIC ter kamer Hoorn op de werf'
Het register bestaat uit een deel A betreffende Oost-Indië en deel B betreffende West-Indië
Deels gelijkluidend aan inv. nr. 14929
Een gelijkluidend exemplaar bevindt zich in het archief van het Ministerie van Koloniën, inv. nr. 721, verbaal 24 december 1829, nr. 104
Deze bestanddelen waren gelicht uit het archief van het Algemeen Rijksarchief, en zijn in 2016 weer teruggebracht naar dat archief (2.14.03, inv.nrs. 1032-1033).