De gegevens voor deze tekst zijn vooral ontleend aan het artikel van Mr. R. Bijlsma in het
Volgens artikel 8 van het tractaat van Londen van 17 Maart 1824 (het zoogenaamde Sumatra-tractaat) stond Nederland aan Engeland af al zijn etablissementen op het "Vasteland van Indië". Daar de bezittingen op de kust van Malabar reeds krachtens het Londensch tractaat van 13 Augustus 1814 aan Engeland waren gekomen, bestonden in 1824 deze etablissementen in Voor-Indië uit de factorijen in Bengalen, op de kust van Coromandel en Madura, te Suratte. Tot het verrichten van de overgave dezer gebieden benoemde de Hooge Regeering te Batavia den 6 Februari 1825 als commissarissen: den resident van Chinsurah in Bengalen, het opperhoofd van Sadras op de kust van Coromandel en den resident te Suratte. De instructies voor deze commissarissen bepaalden ten aanzien van de archieven dezer gebieden: "Hij is geautoriseerd van aan de Britsche gecommitteerden over te geven (voor den commissaris te Sadras is hier bijgevoegd: en op de onderscheiden kantoren te doen overgeven) alle archieven, plans, kaarten met al hetgeen tot de administratie behoort, met uitzondering echter van het secreet verbaal en archief en van zoodanige papieren, als noodig zijn tot de verantwoording van comptabele ambtenaren of tot de examinatie dier verantwoordingen, alle welke stukken herwaarts zullen worden opgezonden".
Het grootste gedeelte der archiefbescheiden ging dus over aan de Engelschen. Een summiere beschrijving hiervan vindt men in het gedrukte "Verslag van een onderzoek, in 1929-1930 op last van den Gouverneur-Generaal ingesteld" door Mr. J. van Kan, lid van den Raad van Nederlandsch-Indië en oud-hoogleeraar te Batavia, getiteld "Compagniesbescheiden en aanverwante archivalia in Britsch-Indië en op Ceylon", te Batavia uitgegeven in 1931 (253 pp.).
De bescheiden, die krachtens de bepalingen der genoemde instructies aan de Nederlandsche autoriteiten bleven, werden naar Batavia gezonden, vanwaar zij in 1863, met andere bescheiden, naar het Rijksarchief te 's-Gravenhage werden overgebracht. Bij deze laatste overbrenging was de oorspronkelijke opzet geweest, ten Rijksarchieve te deponeeren het archief van de Nederlandsche factorij in Japan tot c.1842, hetwelk van Decima naar Batavia was getransporteerd. Op last van den Gouverneur-Generaal is men bij de uitvoering van dit voornemen echter verder gegaan. "Tevens heeft genoemde landvoogd het nuttig geacht aan de verlangde Japansche archieven toe te voegen al die oude documenten, welke in het archief ter Algemeene Secretarie aanwezig zijn en betrekking hebben op Formosa, China, Bengalen, Coromandel, Malabar, Ceilon, Perzië en de Kaap de Goede Hoop".
Op het Rijksarchief te 's-Gravenhage werd deze archiefmassa door den adjunct-archivaris Mr. Heeres in 1888 onderzocht
Deze taak bestond allereerst in het splitsen van bedoelde archiefmassa in: "Bescheiden uit het archief der Hooge Regeering te Batavia", "Archief der Nederlandsche factorijen in China" en "Aan Nederland gebleven bescheiden uit de archieven der bij het tractaat van Londen van 17 Maart 1824 aan Engeland afgestane Nederlandsche bezittingen in Voor-Indië", welke laatstgenoemde stukken, kortweg "Bescheiden der voormalige Nederlandsche bezittingen in Voor-Indië", beschreven zijn in de navolgende inventaris.
Het viel soms moeilijk bij de splitsing der archiefmassa te beslissen, welke stukken waren aan te merken als bescheiden uit het archief der Hooge Regeering te Batavia of als restanten van de archieven der voormalige Nederlandsche bezittingen in Voor-Indië. Voor Coromandel en Suratte was er evenwel aanknooping bij de lijsten, opgemaakt bij de overdracht dezer bezittingen in 1825 aan de Engelschen, waarop de aan Nederland blijvende bescheiden vermeld staan. Nader te bespreken in de speciale "Inleidingen" tot de inventaris van de archieven der respectieve bezittingen.
Nadat aldus de restanten der archieven in Voor-Indië gereconstrueerd waren, werden de hiertoe behoorende bescheiden systematisch geordend en van een doorloopende nummering voorzien.
In de onderstaande inventaris worden derhalve beschreven de restanten van drie archieven: dat van de residentie Bengalen, dat van de opperhoofdij Coromandel en Madura, dat van de residentie Suratte. "Residentie" en öpperhoofdij" waren de titels dezer gebieden bij de overdracht aan Engeland in 1825.
Het archief is bij Koninklijk Besluit of ministeriële beschikking overgebracht.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent geen beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van slechte materiële staat.
Een klein aantal stukken van dit archief is in een slechte materiële staat, wat tot gevolg heeft dat het niet aangevraagd kan worden. Een opgave van de desbetreffende inventarisnummers op deze plaats is nagelaten, aangezien de materiële staat en de bijbehorende raadpleegmogelijkheden niet een permanente situatie vormen (restauratie, verfilming, etc.). Bij het aanvragen met de terminal krijgt u een mededeling ter zake.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Nederlandse Bezittingen in Voor-Indië, nummer toegang 1.04.19, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, Nederlandse Bezittingen Voor-Indië, 1.04.19, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
De Compagniesfactorijen van de directie Bengalen, met als hoofdplaats Hoogly, kwamen in 1795 in handen der Engelschen, werden in 1818, krachtens het Londensch tractaat van 13 Augustus 1814, aan Nederland teruggegeven, om in 1825, volgens het tractaat van Londen van 17 Maart 1824, wederom aan Engeland te worden afgestaan. Deze wisseling van gezagdragers weerspiegelt zich in den aard der stukken uit het archief van de bezittingen in Bengalen, die op het Algemeen Rijksarchief bewaard worden. Vgl. Mr. R. Bijlsma, "De aan Nederland gebleven bescheiden van de etablissementen in Voor-Indië", in het
Zooals uit onderstaande inventaris blijkt, loopen de bescheiden uit het archief van de directie Bengalen tot 1795; dan is er een leemte over de jaren 1795-1818 (de tijd van het Engelsch tusschenbestuur), terwijl dan de bescheiden uit het archief van de in 1818 opgerichte residentie Bengalen (met als hoofdplaats Chinsurah) doorloopen tot den difinitieven afstand aan Engeland in in 1825.
De overgave van Bengalen aan de Engelschen op 7 Mei 1825 geschiedde - bij afwezigheid van den resident D.A. Overbeek, die tot Nederlandsch Commissaris voor de overgave was benoemd, - door den waarnemenden resident Bouman. Enkele dagen later gaf deze last aan enkele ambtenaren om de onderhoorige bezittingen in Bengalen over te geven.
Midden Juli 1825 werd het archief te Chinsurah geïnventariseerd en in handen der Britsche commissarissen gesteld; de (thans te Calcutta berustende) inventaris draagt tot titel: "Register of Dutch records in charge of the registrar and secretary received the 13th, 14th, 15th and 16th of July 1825". Verslag Van Kan, p. 22.
Het duurde tot Juni 1826, voordat de secrete papieren aan de Nederlandsche partij terugkwamen. Krachtens een "Order of the government" nam P.J.C. Overbeek, de gewezen secretaris van den Raad van Politie te Chinsurah, in ontvangst de secrete papieren en hetgeen met deze tezamen in een kast op het kantoor der gezworen klerken werd aangetroffen. Behoudens enkele uitzonderingen zijn deze papieren door Overbeek naar Batavia opgezonden, vanwaar zij in 1863 naar het Rijksarchief te 's-Gravenhage zijn getransporteerd. Zie de "Algemeene inleiding".
Uit de archieven der onderhoorigheden (Bellasoor, Patna, Fulta, Calcapoor, Dacca en Kassembazaar) zijn ons geen stukken bewaard gebleven; doch wel de briefwisseling met de kantoren Kassembazaar en Patna, die in het archief der voormalige hoofdplaats Hoogly berustte.
Hierbij een copie-brief uit Patria d.d. 28 oktober 1790.
Hierbij een copie-brief uit het Kasteel "
Uit het archief der voormalige Nederlandsche bezittingen op de kust van Coromandel en Madura bezitten wij slechts bescheiden uit de periode 1818-1825. Vgl. Mr. R. Bijlsma, "De aan Nederland gebleven bescheiden van de etablissementen in Voor-Indië", in het
Den 31 Maart 1818 was Sadras,hoofdplaats van de Nederlandsche bezittingen, door de Engelsche Overheden, die hier sinds 1795 het bewind gevoerd hadden, aan de Nederlanders teruggegeven. "Opperhoofd"over dit gebied werd F.C. Regel, hiertoe den 12 Februari 1818 benoemd.
Den 1 juni 1825 droeg Von Söhsten,, het toenmalige opperhoofd ter kuste, Sadras en onderhoorigheden wederom aan de Engelschen over. Deze onderhoorigheden waren de kantoren Palikatte, Palicol, Jaggernaikpoeram en Tutucorijn,de posten Bimilipatnam en Porto Novo.
Dienzelfden dag werden, volgens daarvan opgemaakte lijsten Zie Verslag Van Kan, p. 16. Kol. Arch. No. 11620 (Inventaris Heeres 40/1003m).
Omtrent de overgave van de onderhoorigheden en hun archieven in 1825 aan de Engelschen laten wij eenige bijzonderheden volgen.
De resident te Palikatte zond bij brief van 2 juni 1825 aan den Commissaris bericht van de overgave der etablissementen en deelde daarbij mede, dat hij, na afgave van de archieven aan den Britschen gecommitteerde, de overige volgens lijst aan den Commissaris aanbood. De lijst bevindt zich als bijlage bij den brief; de opzending der stukken geschiedde met een geleidebrief, gedateerd 8 Juni. De aan den Commissaris toegezonden bescheiden betreffen uitsluitend het tijdperk 1817-1825.
De resident te Palicol berichtte bij schrijven van 5 juni 1825 aan den Commissaris, dat hij alle boeken en papieren aan den Engelschen gecommitteerde zou overleveren, behalve kasboeken en rekeningen. Bij zijn brief van 9 juni voegde de resident een "List of records, books and papers in the Dutch language delivered tot the English Government", gedateerd Palicol 9 Juni. Kol. Arch. No.11629 (Inventaris Heeres 40/1016r).
In de brieven van den resident te Jaggernaikpoeram wordt eerst melding gemaakt van de bescheiden te Bimilipatam.De posthouder aldaar had den resident toegezonden alle de gouvernementspapieren sedert het jaar 1818, welke doorgestuurd zouden worden naar Sadras. Kol. Arch. No. 11629 (Inventaris Heeres 40/1016r).
De resident van Jaggernaikpoeram zond voorts bij zijn schrijven van 29 juni aan den Commissaris te Sadras twee opgaven van archiefbescheiden; de eene was een "Lijst van boeken en papieren van het Nederlandsche gouvernement, die overgegeven zijn geworden aan den Engelschen Commissaris met de overgave van deze plaats" en gedateerd 1 Juni 1825. Kol. Arch. No. 11629 (Inventaris Heeres 40/1016r).
De lijst der papieren, onder verantwoording van den resident gebleven en ter opzending bestemd, werd door Commissaris Von Söhsten naar Jaggernaikpoeram teruggezonden. Op 15 Juli meldde de resident, dat hij volgens de veranderde lijst de boeken en papieren naar Sadras zou zenden; de lijst is in triplo aan den brief toegevoegd. Den volgenden dag werden de bescheiden afgezonden met een geleidebrief; de lijst bevat slechts stukken uit het tijdperk 1818-1825. Kol. Arch. No. 11629 (Inventaris Heeres 40/1016r).
De overdracht der factorij te Porto Novo o p1 Juni 1825 werd bij brief van 7 Juni naar Sadras gemeld; van de archiefstukken vinden wij geen melding gemaakt.
De overgave van Tutucorijn met onderhoorigheden, van de factorijen aan Caap Comorijn en te Kilkare met het Verschwaterseiland had plaats 1, 7 en 11 Juni 1825 door den resident van Tutucorijn. Deze vroeg bij brief van 4 augustus aan den Commissaris te Sadras inlichtingen over de uitvoering der instructie ten aanzien der archieven, meldend dat er geen secreet verbaal te zijner residentie gehouden werd. De Commissaris gelastte de overgave der archieven aan den Britschen collector. Bij brief van 20 Augustus antwoordde de resident te Tutucorijn, dat de Britsche collector zich bereid had verklaard de archieven over te nemen, hetwelk onder kwitantie zou geschieden. Verslag Van Kan, p. 22.
Deels gedrukt
De bescheiden uit de residentie Suratte, aanwezig op het Algemeen Rijksarchief, loopen tot 1803 en van 1818 - 1825, een getrouwe weerspiegeling van de wisseling van het gezag over deze oude Compagniesbezitting. Vgl. Mr. R. Bijlsma, "De aan Nederland gebleven bescheiden van de etablissementen in Voor-Indië", in het
In 1795 ging Suratte over aan de Engelschen, toen dezen het op grond van de proclamatie van Kew van
Toen echter in 1803 de oorlog met Engeland wederom uitbrak, werden de Nederlandsche ambtenaren den 30 Augustus 1803 krijgsgevangen gemaakt en naar
Den 20 November 1817 werd
Den 21 December 1825 moest deze resident Suratte wederom aan de Engelschen overgeven. Het archief werd in Januari 1826 aan den Britschen Commissaris tegen bewijs overgedragen; deze kwitantie bevat een summiere opgave van de "Firmans, deeds, books etc. belonging to the Netherlands factory at Surat". Kol. Arch. No. 11612 (Inventaris Heeres 40/997i).
Wij bezitten echter een andere lijst, die ons een (zij het onduidelijk) beeld geeft van het archief van Suratte. Deze lijst Kol. Arch. No. 11612 (Inventaris Heeres 40/997h).
Met klapper
Met klapper
Met klapper
Fragment
Waarschijnlijk geschreven tegen het einde van de periode. Het betreft geen echt dagregister maar het is een soort verslag van de gebeurtenissen in de voorgaande jaren in forma van dagregister. De auteur van de stukken, Sissing, was bovendien niet alleen chirurgijn maar ook lid van de raad van Surat. Zie: J. Gommans, L. Bes en G. Kruijtzer,
Met inhoudstafel.
Geschonden.
Met klapper
Met index
Met index
Met index
Met index