De Staatssecretarie heeft meermalen aanvallen te verdragen gehad, die op haar bestaan gericht waren, doch tot 1840 is zij in werking gebleven.

Reeds in de notulen van de Bezuinigingscommissie benoemd bij Koninklijk Besluit d.d. 1 augustus 1818 La. T.T. wordt op 12 januari 1819 haar bestaan als volgt verdedigd:

'De aard en werkzaamheden aan de Staatssecretarie opgedragen, welke zich voornamelijk bepalen tot de expeditie van alle dispositiën, door Z.M. op verzoekschriften van bijzondere personen genomen, alsmede tot die van alle beveelen, wetten en besluiten aan de daarbij geconcerneerde en met de uitvoering belaste Departementen van Algemeene Administratie, veroorloofd niet, dat deze werkzaamheden aan het Ministerieel hoofd van een andere Departement opgedragen worden, terwijl de menigvuldigheid der bezigheden van den Staatsraad belast met de Directie der Staatssecretarie alsmede de aard zijner functiën, het als evenzeer ongepast moeten doen beschouwen, dat aan hem het bestuur van eenig bijzonder vak van administratie worde opgedragen, anders dan die, welke uit derzelver aard en instelling klaarblijkelijk tot zijn Departement behooren en minder voegelijk bij een ander zouden kunnen gevoegd worden'.

'Weshalve men unaniem van oordeel is geweest dat de Staatssecretarie afzonderlijk zoude behooren te blijven bestaan'.

Evenzo staat in haar rapport aan de koning (Exh. 20 Juni 1819 La. Q4) blz. 114 vlg. te lezen:

'De Staatssecretarie is als het groote middelpunt aan te merken ter verzameling van alle stukken en bescheiden, die tot de algemeene regeering des lands in eenige betrekking staan, die bij het aangewezen Departement allen moeten worden behandeld en onder welke niet alleen goede orde maar ook onderlinge samenhang in acht genomen en gehandhaaft moet worden, uit welk Departement de expeditie afkomstig moet zijn van alle besluiten door Uwe Majesteit genomen en van alle bevelen door Hoogstdezelve gegeven tot regeling en bestuur van alle de Departementen der publieke administratie en ter verzekering eener getrouwe nakoming der algemeene en bijzondere wetgeving van het Koninkrijk der Nederlanden'.

Bij Koninklijk Besluit d.d. 2 december 1820, nr. 63 werden enige provisionele bepalingen vastgesteld om de menigvuldige werkzaamheden der Staatssecretarie te vereenvoudigen.

De Staatscommissie, benoemd bij Koninklijk Besluit d.d. 23 okt. 1830, nr. 92 om middelen te beramen tot vereenvoudiging en besparing op het algemeen bestuur, bracht reeds op 9 november daaraanvolgend haar eerste rapport uit, dat begint met een aanval op het bestaan van de Staatssecretarie te doen in de volgende bewoordingen: 'Door den loop van derzelver denkbeelden als van zelven geleid geworden tot het punt waar alle Staatsaangelegenheden zich vereenigen, de werkplaats waarin alle Staatsaangelegenheden bekleed worden met die vormen waarin Z.M. dezelve doet openbaar maken en aan Hoogstdeszelfs onderdanen of dienaren als mededeelingen, regelen of voorschriften doet kennen.

Zij gevoelt het teedere van die beschouwingen, omdat dit punt in een zeer nauwe betrekking staat tot die onvermoeide zorgen waarmede het bekend is, dat Z.M. voor de belangen van het Rijk en van Hoogstdeszelfs onderdanen, steeds werkzaam is'.

'Doch de pligt waartoe Z.M. haar geroepen heeft, het vertrouwen waarmee Hoogstdezelve haar vereerd heeft, verbieden haar iederen anderen indruk te volgen, dan dien van het belang van Z.M. dienst van het welzijn des Lands en van het hoofddoel van derzelver instelling, bezuiniging door vereenvoudiging'.

'De Secretarie van Staat is die werkplaats en bij de Staatscommissie is opgekomen de vraag of dit op zich zelf staand Departement noodig is ten bedoelden einde en vooral of hetzelve daartoe noodig is bij de vermindering der werkzaamheden welke moet voortspruiten uit de afscheiding der Zuidelijke provinciën. En wanneer men die vraag zou beantwoorden uit het eenige gezigtspunt waaruit dit Departement vroeger is voorgesteld, dat namelijk, van te wezen de werkplaats waarin alle Staats besluiten als de uitdrukking van Z.M. 's wil, bekleed worden met de uiterlijke vormen die dezelve naar buiten kunnen doen werken en daartoe ter uitvoering afgaan tot dien het aangaat en met de executie daarvan is belast dan zeker zou men het er voor kunnen houden, dat het geven van dien uiterlijken vorm ook zou kunnen waargenomen worden door den Minister, Hoofd des Departements, die met de executie daarvan zal belast worden, niet alleen om dat dit mogelijk is, niet alleen om dat het eigenaardiger schijnt dat de Minister, Hoofd des Departements dien de zaak betreft die kan verondersteld worden Z.M. op de zaak te hebben voorgelicht, die kan verondersteld worden Z.M.'s bedoeling daaromtrent te kennen, die met de uitvoering daarvan belast zal worden, ook belast worden met de finale redactie van het besluit of stuk daarvan de rede is maar ook omdat (en dit brengt de Staatscommissie meer bepaaldelijk terug tot het hoofddoel harer instelling) daardoor het werktuig der huishouding van Staat met een raderwerk schijnt te zullen verminderd worden, hetwelk de kosten daarvan vermeerdert, de wrijvingen vergroot, zonder dat deze bezwaren door stellige en erkende voordeelen worden opgewogen'.

'Uit dit oogpunt dan bezien is de Staatscommissie eenstemmig geweest van gevoelen, dat de Secretarie van Staat vatbaar zou kunnen geacht worden voor suppressie en deszelfs attributen voor verdeeling en overdragt op den Minister, Hoofd van het Departement dien de zaak ten principale betreft, of met de executie der besluiten zal belast worden'.

'Uit den loop der overwegingen op dit stuk is evenwel ook de mogelijkheid ontstaan voor eene beschouwing van het Departement uit een ander oogpunt, waarbij hetzelve kan voorgesteld als een spiegel in welks brandpunt zich verzamelen al de stralen lichts welke men over zekere zaak daarin heeft kunnen betrekken, ten einde Z.M. in de gelegenheid te stellen van dat verzamelde licht gebruik te maken, tot het vestigen van Hoogstdeszelfs meening en wil, en het welligt Hoogstdeszelfs verlangen zou kunnen wezen, om bij het vestigen daarvan behalve dien van het Departement dien het aangaat zoodanige voorlichting te kunnen inroepen als welke de zaak, ontdaan van alle specialiteiten of bekleedsels, alleen kan doen beschouwen in derzelver verhouding tot de door Z.M. aangenomen regeerings beginselen, aan den eenen kant, en tot alle andere takken van bestuur aan den anderen kant'.

'En uit dit oogpunt beschouwt meent de Staatscommissie, dat zij het nuttig doel daarvan zou kunnen erkennen, zonder de noodzakelijkheid om daartoe dit middel te bezigen, omdat zij meent dat dit doel welligt nog beter zou kunnen verkregen worden, door een gemeenschappelijke overweging van alle zaken de algemeene belangen des Rijks betreffende te vorderen van en op te leggen aan Zijner Majesteits Ministers, daartoe in Rade vergaderd, ten einde in die overweging te kunnen vinden den grond waarop Zijner Majesteits meening en wil zich zou kunnen vestigen, en waarvan alsdan de uitdrukking zou kunnen worden bevat in een besluit, waarvan de Minister Hoofd des Departements dien het aangaat zou wezen de uiteindelijke steller, verdediger, medeteekenaar en uitvoerder'.

'De voordeelen welke de Staatscomissie daarin ziet voor de inachtneming en overeenstemming van alle de belangen der onderscheidene takken van 's Rijks bestuur, waarvan de Ministers hoofden der Departementen kunnen geacht worden de vertegenwoordigers te zijn, voor de eenheid van bestuur en de daaruit voortspruitende moreele kracht van hetzelve komen aan de Staatscommissie zoo groot voor, dat bij het gemis van vrijheid om ex professo dit punt aan Zijner Majesteits overwegingen aan te bevelen, zij zich met eerbied verheugt eene aanleiding te hebben gevonden om blijvende binnen den kring van hare bevoegdheid, daarvan de voordragt te kunnen doen als van een middel om op eene onkostbare en naar haar eerbiedig inzien, meer doelmatige wijze te doen vervangen een Departement tot welks suppressie veler wenschen zich vereenigen, en daar door uit den weg te ruimen de eenigste zwarigheid van belang welke er tegen de opheffing van dat Departement bij Zijne Majesteit zoude kunnen bestaan'.

'De Staatscommissie heeft de toepassing van dit haar gevoelen opgenomen in een hiernevens gevoegd concept besluit, hetwelk Zijne Majesteit zou kunnen bekrachtigen in dien Hoogstdezelve zich met hetzelve mogt kunnen vereenigen'.

Dit rapport der commissie met het rapport d.d. 4 december 1830, waarbij de reorganisatie der overige departementen werd bepleit, brachten volgens schrijven d.d. 22 december 1830 La. D. 50 geheim de koning tot het denkbeeld om de hoofden der ministeriële departementen met de Raad van State te verenigen, en de Staatssecretarie daarbij ook geheel in te smelten. De ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken antwoordden de koning 19/20 februari 1831:

'Of wijders bij het verwezenlijken van Zijner Majesteits denkbeeld het Departement van de Staatssecretarie bij den Raad van State zoude kunnen ingesmolten worden, blijft den eerstondergetekende steeds zeer bedenkelijk op de gronden, die hij tot betoog der noodzakelijkheid van dat Departement heeft aangevoerd, toen dat onderwerp voor eenigen tijd in den Raad van Ministers is behandeld geworden'.

'De Staatsinrigting van dien aard welke de algeheele verzamelen expeditie plaats is van alle inkomende en uitgaande stukken, een middelpunt der Staats archieven voor de loopende zaken, is vooral naar des eersten ondergeteekenden oordeel, onmisbaar, en het moet Zijne Majesteit ten allen tijde geheel vrij staan om aan den ambtenaar aan het hoofd dier inrichting geplaatst, zoodanige attributen te geven, als Z.M. ten oirbaar van den Lande en ter vergemakkelijking van Hoogstderzelver werkzaamheden gepast acht, hetwelk niet wel plaats vinden kan, indien die inrichting bij den Raad van State is ingesmolten, welker Secretaris niet wel anders kan en behoort te zijn, dan Secretaris van dat College'.

'De tweede ondergeteekende verschilt echter te dezen opzigte in zoo verre van den eerst ondergeteekende, dat het behoud der Staatssecretarie hem bij een veranderde inrigting niet zoo onmisbaar voorkomt en is eerbiedig van gevoelen, dat die suppressie niet afhankelijk is van het al of niet verwezenlijken van Z.M.'s hiervoren behandelde wijze van beschouwing maar veel eer van de vraag of Hoogstdezelve zoude kunnen goedvinden om het contraseigne der wetten en besluiten aan Hoogstdeszelfs Ministers op te dragen en zich in meer rechtstreeksche aanraking met deze te stellen'.

Deze ministers adviseerden aan het slot van hun uitvoerig rapport over de plannen van de Staatscommissie aan de verwezenlijking dier denkbeelden geen gevolg te geven, maar integendeel het gehele plan aan te houden tot tijd en wijle hetzelve met de te maken wijzigingen in de Grondwet in verband gebracht en beoordeeld zal kunnen worden.

Ook het lid van de Raad van State Van Pabst tot Bingerden, wiens advies was gevraagd op 22 februari 1831 'kon zich volgens zijn rapport d.d. 8 maart d.a.v.

Exh. 12 juli 1831, nr. 31.

'Zoude in verband met het conterseign de Staatssecretarie niet te worden opgeheven, hetgeen tevens tot bezuiniging zoude strekken of kan de Staatssecretarie daarbij geheel of gedeeltelijk blijven bestaan, behoort er, in geval van suppressie der Staatssecretarie toch niet eenig centraal punt te zijn tot bewaring'.

De ministers antwoordden daar op 24 september 1840 (nr. 2, geheim) als volgt:

'Naar de overtuiging van de ondergeteekenden is het behoud van de Staatssecretarie, althans van eenig centraal punt, onder welken naam dan ook, onvermijdelijk, en zij kunnen zich geen denkbeeld maken van den gang van zaken bij zoodanige suppressie'.

'Niet alleen toch als centraal punt ter bewaring van 's Konings besluiten en andere voorschriften wordt een centraal punt vereischt, maar wel voornamelijk als punt van eenheid tusschen de verschillende Departementen, zonder welk men gevaar loopt, dat bij het eene Departement dikwijls geheel andere beginselen, zouden gevolgd worden, dan bij het andere, waaruit noodwendig de grootste verwarring zoude ontstaan'.

'Zij kunnen ook niet inzien, dat de invoering van het contreseign (zoo als zij althans dat onderwerp beschouwen) in eenig verband zoude staan met eene daaruit moetende of kunnen voortvloeiende suppresie der Staatssecretarie, maar gelooven veel eer, dat desniettegenstaande (en behoudens de toezending der door den Koning onderteekende stukken ter mede onderteekening van een Minister) de zaken haren tegenwoordigen loop volkomen zullen kunnen behouden'.

'Zij weten wel dat onder een vorige regeering de Staatssecretarie heeft opgehouden te bestaan, maar zij weten tevens dat de suppressie alleen in naam, niet in wezenlijkheid heeft plaats gehad, dewijl toen de werkzaamheden van den Secretaris van Staat zijn overgegaan op eenen Raad Secretaris en op het Kabinet van Koning Lodewijk'.

'De suppressie der Staatssecretarie en hare vervanging door een andere inrigting van een in allen gevalle onvermijdelijk centraal punt, thans in te voeren, zoude dan ook naar het inzien van de ondergetekenden nergens toe dienen, en althans tot geene bezuinigingen kunnen leiden, en bijaldien het al immer mogelijk mogt zijn, om in de tegenwoordige inrichting der Staatssecretarie eenige vereenvoudiging te brengen (waaromtrent de ondergeteekenden geheel buiten staat zijn eenig oordeel te vellen) dan zoude zulks voorzeker niet behoeven te leiden tot derzelver afschaffing; terwijl de ondergeteekenden het wagen ten slotte nog hierbij te voegen, dat het groot gewigt en de waardigheid der ambtsverrigtingen van het hoofd dier instelling wel vorderen, dat een Rijksambtenaar daarmede bekleed zij'.

'Of en in hoeverre een door Zijne Majesteit te geven last van de Ministers om, bij hunne rapporten en voordragten, ontwerpen van besluiten over te leggen (welke thans meestal ter Staatssecretarie vervaardigd worden) voor het vervolg eenige aanmerking zoude kunnen verdienen, durven de ondergeteekenden niet bepalen, maar ook daaraan kunnen zij bezwaarlijk gelooven, dat bezuiniging te wachten zal zijn, dewijl dit wederom vermeerdering van werkzaamheden bij de Ministerieele Departementen zal opleveren'.

Desondanks besloot de koning bij besluit d.d. 20 oktober 1840, nr. 8 de 'Secretarie van Staat' op te heffen, en op 22 december 1840, nr. 44 werd een onherroepelijk einde gemaakt aan het bestaan der Staatssecretarie.

Hoewel in art. 3 van het Soeverein Besluit d.d. 31 december 1813, nr. 38

Zie de inleiding bij het archief der Staatssecretarie.

Ook een instructie voor die ambtenaren is niet gevonden, zodat omtrent de aard der werkzaamheden in het begin niets naders kan worden medegedeeld. Volgens de notulen van de vergadering d.d. 12 januari 1819, nr. 1 van de commissie, benoemd bij Koninklijk Besluit d.d. 1 augustus 1818 La. T.T., moest men het Kabinet des Konings 'meerder als een gedeelte der secretarie van Staat beschouwen en wel als een inrichting geschikt en bestemd tot de afdoening en behandeling van de personele en bijzondere aangelegenheden van Zijne Majesteit en van hoogstdeszelfs huis'.

Eerst in het Koninklijk Besluit d.d. 2 december 1820, nr. 63 treft men enige provisionele bepalingen aan, die de taak der kabinetssecretarissen enigszins nader omschrijven, welk besluit is opgenomen in de inleiding tot het archief der Staatssecretarie.Eindelijk werd bij geheim Koninklijk Besluit d.d. 30 september 1827, La. H 26 een instructie voor de Kabinetssecretarie des Konings vastgesteld, voorafgegaan van de navolgende mededeling van de secretaris van Staat aan de secretarissen van het Kabinet des Konings:

'De aanmerkelijk vermeerderde omvang der zaken, welke dagelijks aan 's konings beschikking worden onderworpen, heeft hoogstdenzelve bedacht doen zijn op het daarstellen van middelen, waardoor de nauwkeurige behandeling der zaken, welke Zijner Majesteits kennisneming vorderen, voorzien, doch tevens gezorgd worden, dat die onderwerpen alleen in zoverre de koning worden voorgelegd, als vereist wordt ten einde hoogstdeszelfs kostbare tijd niet geheel daaraan behoeve te worden toegewijd.

Een nadere regeling van de Koninklijke Kabinetssecretarie in verband met de staatssecretarie is aan Zijne Majesteit voorgekomen aan het doel, hetwelk hoogstdezelve zich voorstelt bijzonder bevorderlijk te kunnen zijn.

Ten gevolge daarvan heeft Zijne Majesteit op heden een instructie voor hoogstdeszelfs Kabinetssecretarie goedgekeurd, welke ik mij gelast vinde hiernevens aan de heren secretarissen van 's Konings Kabinet te doen toekomen, en waarin, met aanduiding der werkzaamheden, welke voortaan ter Kabinetssecretarie zullen plaats hebben, tevens de regelen aangetroffen worden, die daarbij zullen moeten worden in acht genomen'.

De regeling van de werkzaamheden van het Kabinet des Konings betrof de volgende werkzaamheden

Ontleend aan een nota van Mr. J.G. baron de Mey van Streefkerk aan de secretarissen van het Kabinet des Konings van 30 september 1827 La. H 26 geheim. S.S. inv. no 5702.

Met ingang van 1 november 1827 dienden overigens alle stukken die van de ministers afkomstig waren en voor de Koning bestemd, naar het Kabinet te worden gezonden.

Bovendien werd aan de hoofden der departementen door de secretaris van Staat op 30 september 1827, nr. 115 het volgend schrijven gezonden:

'Ten gevolge eener nadere regeling der werkzaamheden van het Kabinet des Konings, in verband met de Staatsecretarie vinde ik mij door Zijne Majesteit gelast de Hoofden der Departementen en Administratiën van Algemeen Bestuur en Kollegiën uit te noodigen, zooals ik de eer heb te doen bij dezen, om te beginnen met 1 November aanstaande de aan Zijne Majesteit aan te bieden voordragten en rapporten bij de verzending te doen schiften, te dien effecte, dat bij het opschrift onmiddellijk aan Hoogstdenzelven zullen moeten worden gericht alle zaken, welke uit haren aard geheim moeten blijven en alle diewelke eene dadelijke beslissing vorderen, terwijl alle andere stukken, bij het opschrift zullen moeten worden gerigt aan de Secretarie van het Kabinet des Konings.

Zijne Majesteit verlangt overigens, dat in de eerste der aangegevene cathegoriën worden begrepen de nieuwstijdingen en daarmede gelijk staande berigten, waarvan ofschoon niet altijd, aanleiding tot overwegingen gevende of een beschikking aan de zijde des Konings vereischende, het echter voor Hoogstdenzelven van belang is of zijn kan, spoedig en beknopt en zakelijk overzigt te bekomen'.

Voorlopig bleven echter de secretarissen van het kabinet en verdere ambtenaren ondergeschikt aan de secretaris van Staat De Meij van Streefkerk, doch het Koninklijk Besluit d.d. 1 april 1829, nr. 121 bracht daarin verandering door 'aan den heer E.W. Hoffmann, tot hiertoe geheim regeeringsraad bij Onze Duitsche Kanselarij onder den titel van directeur, op te dragen het geheele bestuur van Ons Kabinet en de leiding der werkzaamheden, die bij het zelve door de Kabinets Secretarissen en verdere ambtenaren en geëmployeerden worden verrigt, volgens de mondelinge voorschriften, hem, deswege door Ons te geven'.

De referendarissen jhr. J.M.L. Gobart en mr. G.G. Groen van Prinsterer werden daarbij benoemd tot secretarissen van het Kabinet, terwijl verder nog enige referendarissen en commiezen enz. werden aangesteld.

Aldus bleef het Kabinet des Konings beheerd tot de reorganisatie daarvan in 1840 kwam, zoals in de inleiding bij de Staatssecretarie is beschreven.