In deze inventaris zijn de archiefbescheiden opgenomen van het Hoge Commissariaat in Indonesië met als standplaats Jakarta over de periode 1949 - 1961. Daarnaast is er in het archief van het Hoge Commissariaat ook archiefbescheiden van de politiek adviseur van de regering van Nederlandsch Indië, W.F.L. Graaf van Bylandt, van de hoge vertegenwoordiger van de Kroon, dr. L.J.M. Beel, en van de plaatsvervangend hoofd Voorlichting van het Hoge Commissariaat te Indonesië, J.K. Kroon, aangetroffen.

De namen van de chef de poste van het Hoge Commissariaat in Indonesië staan hieronder opgenoemd. Achter de naam van elke chef de poste staat tussen haakjes vermeld tot en met in welk jaar deze de functie bekleedde. Dit waren achtereenvolgens:

A. Kersten, Buitenlandse Zaken in ballingschap. Groei en verandering van een ministerie 1940 - 1945 (Alphen aan den Rijn 1981) 74-75.

Tijdens de Ronde Tafel Conferentie waarbij de voorwaarden voor de overdracht van de soevereiniteit werden geregeld, kwamen de Nederlandse en Indonesische onderhandelingsdelegaties overeen dat beide landen met elkaar verbonden zouden blijven door middel van een Unie en dat in beide landen de vertegenwoordiging in de vorm van een Hoog Commissariaat gestalte zou nemen. De status van een dergelijke diplomatieke post was van een andere aard dan die van een gewone ambassade. Het Nederlandse HC zou een hoofdrol krijgen in het onderhouden en uitbouwen van de Unie-band met Indonesië en de diplomatieke missie diende daartoe speciale taken en bevoegdheden te krijgen welke die van een ambassade te boven gingen.

Bij de inrichting van het HC was de wens om zo weinig mogelijk ambtenaren over te nemen van het Secretarie van Indonesië om de associatie met de koloniale tijd te voorkomen. Door personeeltechnische redenen was het echter nodig veel meer bestuursambtenaren aan te houden dan men van plan was. Onder de ambtenaren in Nederland bleek te weinig animo voor een post in Indonesië. Verreweg de meeste staffunctionarissen werkzaam op het HC waren dan ook afkomstig van de Algemene Secretarie van de Hoge vertegenwoordiger van de Kroon (HVK).

De initiële bezwaren tegen het in dienst nemen van oud-ambtenaren van het Indische gouvernement werd al snel herzien. Oud-secretarie-ambtenaren bewezen juist hun onmisbare waarde te meer toen bleek dat Indonesiërs hun het verleden niet persoonlijk aanrekenden. De Indische ambtenaren werkten de nieuwkomers in en fungeerden als vraagbaak. Niet alleen waren zij in het land thuis en beheersten zij de taal, maar zij beschikten ook over contacten en hadden gemakkelijk toegang tot Indonesiërs. Hun vertrek zou alleen maar nadelig zijn geweest voor het werk van het HC.

De organisatie van het HC zag er kort na de inrichting als volgt uit: Afdeling Algemene en Juridische Zaken Afdeling Sociale en Culturele Zaken Afdeling Bureau Militaire Aangelegenheden Economische Afdeling - van alle bindingen die Nederland met Indonesië bezat, had, zoals bekend, het behoud en de uitbouw van de financieel-economische belangen de hoogste prioriteit. Deze sector vormde de kern van het Indonesië-beleid en het belang ervan werd weerspiegeld in de opzet van het HC. Diplomatieke afdeling: Behandelen van kwesties van internationaal - politieke aard inclusief rapportage Behandelen van zaken aangaande de status van Nieuw-Guinea Verlenen van advies en bijstand aan de Indonesische regering en het Indonesische ministerie van Binnenlandse Zaken Onderhouden van de contacten met de andere buitenlandse missies in Indonesië Leiding geven aan de consulaire werkzaamheden van het HC en van de Commissariaten. Politieke afdeling - Naast consulaire zaken, hield deze afdeling zich voor een belangrijk deel bezig met rapportage over de situatie in Indonesië. Met name de veiligheidsproblemen, de politieke verhoudingen en de opkomst van het communisme zouden daarbij veel aandacht krijgen.

Hieronder volgt een algemene beschrijving over de buitenlandse vertegenwoordigingen van Nederland bij vreemde mogendheden en internationale organisaties. Deze beschrijving is opgenomen omdat het takenpakket van het Hoge Commissariaat overeenkomt met die van de andere diplomatieke vertegenwoordigingen. De algemene beschrijving over de buitenlandse vertegenwoordigingen is letterlijk overgenomen uit hoofdstuk van 7 van het institutioneel onderzoek naar de beleidsterreinen buitenland en ontwikkelingssamenwerking van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, 1945 - 1990 [1994], PIVOT-rapport nummer 103, 's-Gravenhage, 2003.

Artikel 1 van het Reglement van de Buitenlandse Dienst (KB van 13 oktober 1951, Staatsblad nr. 499) omschrijft de taak van de Buitenlandse Dienst. De door het Koninkrijk der Nederlanden ondertekende Verdragen van Wenen inzake diplomatiek en consulair verkeer komen hiermee overeen.

Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer, 18 april 1961 (Trb. 1962, nr. 159); Verdrag van Wenen inzake consulaire betrekkingen, 24 april 1964 (Trb. 1981, nr. 143).

Die taken zijn: Het Koninkrijk in het buitenland te vertegenwoordigen; De buitenlandse betrekkingen van het Koninkrijk te onderhouden door middel van contacten met de regering van de ontvangende staat; Buiten het grondgebied de belangen van het Koninkrijk en van de onderdanen te behartigen en te beschermen; Met alle wettige middelen inlichtingen omtrent het buitenland te verzamelen en te verstrekken die voor de regering en voor de bewoners van het Koninkrijk van belang kunnen zijn; Buiten het grondgebied van het Koninkrijk de gerechtelijke, buitengerechtelijke en administratieve handelingen en werkzaamheden te verrichten welke krachtens internationale overeenkomsten en de wetten en voorschriften van het Koninkrijk aan diplomatieke en consulaire ambtenaren zijn opgedragen of waartoe deze bevoegd zijn verklaard; Het verrichten van alle andere door of vanwege de regering op te dragen werkzaamheden; Het bevorderen van vriendschappelijke betrekkingen tussen het Koninkrijk en de ontvangende staat en het tot ontwikkeling brengen van hun betrekkingen op economisch, wetenschappelijk en cultureel gebied.

Bovenstaande taken dienden te worden uitgevoerd met inachtneming van het volkenrecht, in het bijzonder de voor het Koninkrijk of de samenstellende delen van het Koninkrijk bindende internationale verdragen en andere overeenkomsten. Ook dienden bij de uitoefening van de taak de wetten en gebruiken van het land van accreditering in acht te worden genomen. De taakelementen werden in bilateraal en in multilateraal verband uitgeoefend.

In materiële zin kan het werk van de ambassades en consulaten globaal worden onderverdeeld in:

De taak van de Permanente Vertegenwoordigingen (PV) van het Koninkrijk der Nederlanden bij internationale organisaties is het voorbereiden van het gezamenlijke beleid en de voorbereiding en formulering van het nationale beleid met betrekking tot die internationale organisaties. De PV's zijn intermediair tussen de nationale administratie en de administratie van de internationale organisatie.

Uitvoering van de taak geschiedt door het uitdragen van het Nederlandse standpunt ten aanzien van aangelegenheden waarvoor de internationale organisatie in het leven is geroepen en het bevorderen van besluitvorming van de internationale organisaties, veelal via compromissen, waarin de Nederlandse belangen zo goed mogelijk tot hun recht komen.

De werkzaamheden vinden voornamelijk plaats in vergaderingen van ambtelijke overleg- en werkgroepen en, afhankelijk van het soort organisatie, in al of niet regulier overleg van de politiek verantwoordelijken.

De ambtelijke overleg- en werkgroepen kennen bij sommige internationale organisaties een vaste samenstelling, in andere gevallen is er sprake van een ad-hoc overleg.

De definitieve voorbereiding van de besluitvorming vindt plaats in het overleg van de Permanente Vertegenwoordigers. De beslissing over de voorstellen vindt altijd op het departement in Den Haag plaats.

Het uitdragen van standpunten door de Permanente Vertegenwoordigingen kan slechts plaatsvinden indien instructies bestaan over die standpunten. Die instructies worden geleverd door de departementen van algemeen bestuur in Nederland. Het departement van Buitenlandse Zaken treedt formeel op als coördinerend orgaan bij het vaststellen en doorgeleiden van die instructies.

https://web.archive.org/web/20080225042849/http://www.stichtinghalin.nl/History.htm

De Japanse invasie en de daaropvolgende bezetting van Indonesië maakte een eind aan de Nederlandse overheersing en stimuleerde de tot dan toe onderdrukte Indonesische onafhankelijkheidsbeweging. Tijdens de Japanse bezetting werden Nederlanders opgesloten in kampen en de Indonesiërs werden gedwongen om mee te helpen met de Japanners. Twee dagen na de overgave van Japan op 17 augustus 1945, verklaarden de invloedrijke nationalistische leiders Soekarno en Hatta, Indonesië onafhankelijk en Soekarno werd de eerste president.

De nieuwe status van de kolonie werd door Nederland niet erkend. Voor de Nederlanders volgde een tijd van terreur en plunderingen door vrijheidsstrijders en andere groepen, de zogenaamde bersiapperiode. Nederland probeerde door de politionele acties (militair ingrijpen in 1947 en 1948), het gezag te herstellen. Onder druk van de Verenigde Staten droeg Nederland op 27 december 1949 de soevereiniteit van Nederlands-Indië, met uitzondering van Nieuw Guinea over. Nieuw Guinea werd uiteindelijk in 1962 door Indonesië ingelijfd.

De Indische Nederlanders (Indo's) stonden na de soevereiniteitsoverdracht voor de keus hun Nederlandse nationaliteit behouden of de Indonesische nationaliteit aannemen (warga negara (wni)). Dit betekende de keuze tussen een enkele reis naar Nederland, het land van hun voorvaders, of te blijven in Indonesië, het land van hun geboorte. Echt welkom waren ze niet, noch in Nederland, noch in Indonesië.

Tijdens de Ronde Tafel Conferentie tussen Nederland en Indonesië was Den Haag er al van uitgegaan dat veel Indische Nederlanders zouden kiezen voor de Indonesische nationaliteit, vooral zij die er geboren waren en er ook door inheemse familiebanden geworteld waren.

Het kabinetsbeleid was reeds op die gedachte afgestemd. Men was bevreesd dat deze Indo's aanpassingsproblemen zouden hebben in Nederland. Er waren verder ook praktische bezwaren. Als gevolg van de oorlog was er enorme schaarste in Nederland aan woningen en werk en een grote volksverhuizing was dus niet wenselijk.

Het advies van de Nederlandse overheid om toch maar te kiezen voor het warga negaraschap vond minder gehoor dan men blijkbaar gehoopt had. Ook pogingen van Den Haag om wettelijke barrières op te werpen leverden niet het gewenste resultaat op. Indische mensen die naar Nederland wilden moesten aantonen dat ze Nederlander waren. Aangezien de daarvoor benodigde documenten niet meer op te sporen waren leverde dit de nodige problemen op.

De mensen die besloten hadden toch in Indonesië te blijven kregen daar later vaak nog spijt van (de spijtoptanten). De positie van de Indo's, die niet zelden werden beschouwd als handlangers van de vroegere kolonisator, verslechterde in de jaren vijftig met rasse schreden. De gespannen verhouding tussen Nederland en Indonesië als gevolg van de kwestie Nieuw-Guinea was hier mede van invloed op.