De "Commissie tot Onderzoek naar de Houding van Nederlandsche Diplomatieke en Consulaire Ambtenaren tegenover Nederlandse Uitgewekenen" werd officieel ingesteld bij Ministeriële beschikking DBD 69866 van 20 augustus 1946. Deze commissie, meestal aangeduid met "Commissie Cleveringa", was al in juni 1946 met haar werkzaamheden begonnen. De aanleiding voor de instelling was de bij het ministerie van Buitenlandse Zaken heersende vrees voor heftige aanvallen van de PvdA in de Tweede Kamer op het door minister van Kleffens tijdens de Tweede Wereldoorlog gevoerde beleid inzake de vluchtelingenzorg.

De commissie was als volgt samengesteld:

prof. mr. R.P. Cleveringa, voorzitter;

dr. W. Huender;

prof. mr. J.H.W. Verzijl;

mr. J. le Poole;

H.P.J. van Ketwich Verschuur.

Mr. le Poole en dr. Huender trokken zich in 1948 uit de commissie terug.

Als secretaris van de commissie waren achtereenvolgens werkzaam:

jhr. mr. H.T.A.M. van Rijckevorsel,

G.F. baron Bentinck van Schoonheten en

mr. H.C. Schoch.

De commissie heeft door middel van dossierstudies en het horen van getuigen uitvoering gegeven aan haar onderzoek. Tussen 1947 en 1950 verschenen 4 rapporten, die ieder een deel van het onderzoeksterrein bestreken. Het eerste had betrekking op de houding van baron Harinxma thoe Slooten, tijdens de Tweede Wereldoorlog vertegenwoordiger te Lissabon van de Nederlandse Regeringscommissaris voor Vluchtelingenzaken. De volgende drie rapporten waren gericht op de vluchtelingenzorg in Zwitserland, in Spanje en Portugal en in Frankrijk.

De conclusies van de commissie hebben weinig of geen consequenties gehad voor de betrokkenen. De commissie erkende de gebrekkige organisatie van de vluchtelingenzorg, maar weet dat voornamelijk aan de Nederlandse regering in Londen. Het onderzoek hiernaar viel buiten de competentie van de commissie. In een enkel geval constateerde de commissie bij individuele ambtenaren enig gebrek aan sociale vaardigheden, maar zij heeft dit gegeven niet zwaar laten we¬gen bij haar eindconclusies. De commissie werd opgeheven bij Ministeriële beschikking DBD 80419/R van 17 augustus 1950.

Het archief van de commissie vormt een afspiegeling van de wijze waarop de commissie haar onderzoek heeft uitgevoerd. Bij ieder deelonderzoek behoren stukken over het verzamelen van gegevens, samenstelling en presentatie van het eindrapport en een serie getuigendossiers. De getuigendossiers bevatten correspondentie en processen verbaal van verhoor. De door het secretariaat gevormde agenda's zijn bij de overdracht van het archief aan de Directie Buitenlandse Dienst van het ministerie van Buitenlandse Zaken niet aangetroffen.

Uit de stukken over de organisatie en werkwijze van de commissie blijkt dat de minister en ambtenaren van Buitenlandse Zaken veelvuldig gebruik hebben gemaakt van het commissiearchief terwijl het onderzoek lopende was. De eindrapporten van de commissie werden kort na de vaststelling openbaar.