Voor het uitvoeren van haar beleid heeft de regering geld nodig. Een deel hiervan wordt verkregen door het heffen van belastingen. Van oudsher een praktijk die wordt beschouwd als een vanzelfsprekende noodzakelijkheid. In de Grondwet staat nergens uitdrukkelijk vermeld dat het Rijk hiertoe een recht heeft. Artikel 104 stelt dat "belastingen van het Rijk worden geheven uit kracht van een wet. Andere heffingen van het Rijk worden bij de wet geregeld". Met deze vermelding is de belastingheffing door de overheid in het recht verankerd.
Aan de minister van Financiën is, in de meest ruime zin, de taak opgedragen het beleidsterrein t.a.v. de samenstelling van inkomsten en uitgaven van de Nederlandse overheid vorm te geven en uit te voeren. Meer gespecificeerd is deze taak onder te verdelen in drie deelgebieden.
Vanaf 1950 is het fiscale beleidsterrein bij Financiën gesplitst in een tak voor het opzetten van beleid en wetgeving en een tak die zich bezig houdt met de uitvoering daarvan.
Wezenlijke binnenlandse veranderingen op het gebied van de belastingwetgeving vonden in deze vooroorlogse periode niet plaats.
Op internationaal terrein kwamen wel enige regelingen tot stand. Een van de gebieden waarop de in 1920 opgerichte Volkenbond enig succes had, was het bevorderen van de totstandkoming van bilaterale verdragen tussen de lidstaten ter voorkoming van dubbele belasting. Nederland had onderhandelingen hiertoe lopen met bijv. Frankrijk, Hongarije, Italië, en de niet tot de Volkenbond toegetreden Verenigde Staten van Noord-Amerika. Slechts met één staat werd daadwerkelijk een verdrag afgesloten. In 1936 met Duitsland, het eerste moderne belastingverdrag ter wereld! Overeenkomsten op deelgebieden als de internationale lucht- en scheepvaart en het handelsverkeer ontstonden met bijv. België, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. Door het intreden van de oorlogssituatie werden alle nog lopende onderhandelingen afgebroken.
Zeer belangrijke wijzigingen in de belastingheffing vonden plaats tijdens de bezettingsperiode 1940-1945. De eerste, slechts nog gedachten vormende aanzetten hiertoe waren reeds voor de bezetting gegeven. Maar op instigatie van de bezetter werden de wijzigingen zeer sterk versneld ingevoerd. De snelle invoer kon gestalte krijgen doordat de normale parlementaire behandeling niet werd gevolgd, het parlement was immers buiten werking gesteld. Daarnaast werden enkele Duitse maatregelen min of meer gekopieerd, ofwel naar Nederlandse omstandigheden aangepast.
Aanleiding voor deze snelle invoer was de grote financieringsbehoefte van de bezetter, bijv. voor de aanleg van verdedigingswerken (de Atlantikwall), of de autosnelweg van Den Haag/Amsterdam via Utrecht naar Duitsland (het "Hazepad"). Maar ook voor de door de bezetter ingevoerde kinderbijslag, en de na de bezetting weer teruggedraaide salarisverbeteringen en vervroegde pensionering (60 jaar !!) van bepaalde beroepsgroepen (m.n. onderwijzend en politie personeel).
De dividend- en tantièmebelasting werden vervangen door een belasting naar de winst van rechtspersonen winstbelasting 1940. Een wetsvoorstel hiertoe was bij aanvang van de bezetting reeds bij de 1ste Kamer aanhangig.
Daarnaast werd de Vennootschapsbelasting 1941 ingevoerd. Het ontwerp van deze wet was reeds voor de oorlog in belangrijke mate geënt op de voor die tijd vooruitstrevende "Körperschaftssteuer"wet van onze oosterburen.
De invoering van een zgn. reëel stelsel met voorheffingen bij de Loonbelasting 1940, en inkomstenbelasting 1941 was tevens voor de oorlog al in overweging, evenals de verhoging van een aantal tarieven.
De commissaris- en de superdividendbelasting 1941 waren uit het Duitse belastingstelsel gekopieerde wetten. Binnen het Nederlandse bestel vormden ze echter zodanige Fremdkörper die beiden na de bevrijding gelijk afgeschaft werden.
De coupon- en de fietsbelasting, beide ingevoerd in het crisisjaar 1933, werden in 1941 afgeschaft. In de volksmond luidde het dat de koperen belastingplaatjes voor op de fiets goed voor de productie van granaten gebruikt konden worden.
Direct na de oorlog werden naast de hiervoor al genoemde maatregelen, twee eenmalige vermogensheffingen doorgevoerd, resp. de vermogensaanwasbelasting 1946 en de vermogensheffing ineens 1947. Deze heffingen over tegoeden die meestal vanwege de geldzuivering geblokkeerd waren, hadden een tweeledige functie. Allereerst werden daardoor oorlogsvermogens van collaborateurs en zwarthandelaren weg belast en -gezuiverd. Ten tweede werd een belangrijk deel van de tijdens de bezetting sterk opgelopen geldhoeveelheid omgezet van een potentieel dat hyperinflatie zou kunnen veroorzaken, tot een potentieel dat kon worden ingezet voor de wederopbouw.
De jaren vijftig en zestig werden gekenmerkt door de grote herzieningsoperaties. De in de oorlog snel ingevoerde wetten kenden de nodige haken en ogen. De wetten moesten logischer van opzet en beter uitvoerbaar worden. Een aantal kommissies die voor vele belastingwetten standaardiserende en vereenvoudigingsvoorstellen deden, volgden elkaar in deze jaren op.
Zo kwam in 1959 de Algemene Wet Rijksbelastingen (AWR) tot stand die de heffing van de meeste rijksbelastingen op gelijke leest schoeit.
De Loonbelasting 1940 werd in 1960 vernieuwd, de Inkomstenbelasting 1941 in 1964, de voor-oorlogse vermogensbelasting in 1964, en de Vennootschapsbelasting 1941 in 1969.
Deze herzieningsoperatie spiegelde zich binnen het Ministerie af in de reorganisatie van de Administratie der Rijksbelasting in 1950 waarbij een uitsplitsing naar beleid, het Directoraat Fiscale Zaken, en uitvoering, het Directoraat-generaal der belastingen, werd doorgevoerd.
De onderhandelingen aangaande de opstelling en sluiting van belastingverdragen werd in deze periode weer volop ter hand genomen.
Na deze grote belastingherziening kwam in de jaren zeventig, tachtig en negentig de nadruk op zaken als fraudebestrijding en belastingvoorzieningen (-faciliteiten) te liggen. Het maatschappelijk en economisch functioneren en disfunctioneren van belastingen (met name de fraude(gevoeligheid)) werd studieobject van een aantal werkgroepen.
In 1970 werd de zgn. "wiebeltaks" ingevoerd, een maatregel die het mogelijk maakte de diverse belastingtarieven afhankelijk van de conjunctuur bij te stellen.
Met name in de jaren tachtig werd in het kader van. de deregulering, vereenvoudiging van de bestaande wetgeving, onderwerp van daartoe ingestelde kommissies.
Daarnaast moesten ten gevolge van internationale samenwerkingsverbanden aanpassingen van de wetgeving doorgevoerd worden. Met name door de totstandkoming van de BENELUX en de ontwikkeling van EGKS, EEG, EG naar EU. Dit had in het bijzonder gevolgen voor de Omzetbelasting (BTW 1969) en de Vennootschapsbelasting. Vanaf 1969 wordt in Europees verband gestreefd naar harmonisatie van wetgeving. Dat betekent dat Nederlandse wetgeving steeds meer ondergeschikt wordt aan internationale richtlijnen en verdragen.
Het Ministerie van Financiën is belast met vele taken op het terrein van de staatsfinanciën en met enkele op het terrein van de provinciale en gemeentelijke financiën. Tevens is het ministerie belast met het toezicht op het bankwezen en het verzekeringswezen. Onder de Departementen van Algemeen Bestuur neemt Financiën een centrale plaats in. De taken van het Ministerie breidden zich in de loop der tijd enorm uit. De kern van de taak is echter dezelfde gebleven: het beheer van de staatsbegroting in de ruimste zin van het woord. In de periode 1945/1953 - 1965 betekende dit dat men zich op het Ministerie van Financiën onder meer bezig hield met de afwikkeling van financiële verplichtingen en vorderingen, voortvloeiende uit de oorlogsperiode 1940-1945, en uit de watersnoodramp die plaatsvond in Zeeland en Zuid-Holland in februari 1953. De Minister van Financiën is de penningmeester van het kabinet en heeft als zodanig een interne coördinerende taak bij de voorbereiding van de rijksbegroting, alsmede bij het uitvoeren van deze begroting en het opstellen van de rekening. De meest omvangrijke taak is die van de belastingwetgeving en -heffing.
De taken van de Administratie der Belastingen, na 1959 van het Directoraat der Belastingen zijn:
Onder de Administratie der Belastingen vallen de volgende afdelingen, waarvan de neerslag in het verbaalarchief middels deze inventaris toegankelijk is gemaakt. Hun taken staan hieronder per afdeling vermeld.
Het archief van de Administratie der Belastingen in de periode 1831-1975 maakte deel uit van een centraal verbaalarchief waar ook stukken van andere organisatieonderdelen van het Ministerie van Financiën in werden opgeborgen.
In dit archief werden de stukken op chronologische volgorde, en per dag op registratienummer geordend. Zo'n serie van per dag op nummer geordende stukken wordt een "verbaal" genoemd. Een verbaal, in officiële archiefterminologie, is: "een serie van de op een dag of in één zitting, vastgestelde minuten van Besluiten (brieven) al dan niet met bijlagen, en van voor kennisgeving aangenomen ingekomen stukken".
Archieftechnisch gezien is deze methode van archiefvorming en -ordening eenvoudig en weinig arbeid vragend. Voor het opzoeken van de stukken lag dat over het algemeen anders. Als men meerdere stukken betreffende een zaak nodig had, moest men via de door- en terugverwijzingen de verspreid geborgen stukken bij elkaar halen. Dat kon behoorlijk tijdrovend zijn.
In mei 1940 bevatte het verbaalarchief bescheiden van de volgende organisatorische eenheden van het Ministerie van Financiën:
Na 1950 kwamen hier nog bij:
In de praktijk werden, met het doel ze tijdens afdoening en na berging te kunnen opsporen, de belangrijke ingekomen en uitgaande stukken "geregistreerd", "geagendeerd" en, vanaf 1936 vervolgens "geïndexeerd".
Het registreren hield in dat aan, en ook daadwerkelijk op de stukken een registratienummer werd meegegeven. Alle op één dag geregistreerde stukken werden dus op numerieke volgorde als dageenheid, het "verbaal" van die dag, bij elkaar opgeborgen ("verbaalvorming"). Als datum en nummer van het stuk bekend waren was het dus zo uit het archief te halen. Over het algemeen werden op een stuk ook datum en nummer van voorgaande en nagekomen stukken vermeld.
In agenda's werd op volgorde van de uitgegeven nummers, bijgehouden welke stukken waren geregistreerd. Daarbij werd ook een korte inhoudsbeschrijving opgenomen, en eventueel verwijzingen naar voorgaande en volgende stukken betrekking hebbende op dezelfde zaak. Deze verwijzingen werden ook op achterzijde van de stukken gezet.
Het zoeken naar een zaak via de agenda's was nog redelijk omslachtig. Toch boden ze de gelegenheid sneller meerdere op elkaar betrokken stukken te zoeken. Aanvankelijk was het archief niet anders toegankelijk dan te zoeken via de agenda's. De voorloper van het middels deze inventaris toegankelijke archief, het archief van de Administratie der Belastingen 1831-1935, is in hoofdzaak op deze wijze toegankelijk.
Het indexeren hield in dat, vanaf 1936 elk stuk een onderwerpskenmerk mee kreeg. Dit gebeurde met behulp van de "index", een opsomming van alle mogelijk bij het ministerie voorkomende onderwerpen, waaraan nummers waren toegekend, de zgn. "indexnummers". De opsomming van indexnummers had een "logische" indeling, dwz. op basis van overeenkomst en verschil in onderwerpen. In zeker opzicht was de index te vergelijken met de nu nog bij de gemeenten gebruikte classificatie "code VNG".
Wanneer het onderwerp bepaald was, nam men uit de index het daarvoor staande nummer over op het stuk. Kende het onderwerp meerdere kanten dan werden op het stuk meerdere (tot drie) indexnummers geplaatst.
Vanaf de invoering van het indexsysteem werden van de geregistreerde uitgaande stukken doorslagen gemaakt. Deze "indexkopieën", zoals ze bij Financiën werden genoemd, werden op onderwerp, aan de hand van het via de index toegekende bijbehorende indexgetal opgeborgen. Binnen deze series indexkopieën waren de stukken chronologisch geordend. Zo ontstonden wat in archiefterminologie heet rubrieken. Fysiek waren het lijvige reeksen dunne, roze of gele doorslagen in stevige roze mappen met koperen snelhechters.
Aan een stuk werden nooit meer dan twee of drie onderwerpen, cq. indexnummers toegekend. Praktisch gezien was het gewoon te moeilijk meer dan drie goed leesbare doorslagen te maken. Daarmee was het dus ook mogelijk al zoekende een zaak vanuit een ander gezichtspunt te benaderen.
Over het algemeen zaten de (uitgaande !) stukken betreffende een zaak in dezelfde map. Tegelijk kon nu ook bekeken worden wat in andere soortgelijke zaken was gedaan, deze zaten per slot van rekening ook in dezelfde map.
De ingekomen brieven, waarvan men dus geen doorslag had, zaten in het minuteformulier van de uitgaande brieven. Als men die in wilde zien moest men deze dus op datum en nummer uit het "originelen" archief vissen.
Naast de hiervoor genoemde instrumenten stonden nog de indexkaartjes en de rubriekenlijsten ter beschikking.
De indexkaartjes vormden een kaartsysteem dat alfabetische gerangschikt op persoonsnaam of instellingsnaam ingang gaf, met vervolgens verwijzing naar datum, stuknummer en ook indexgetal (rubriek).
De rubriekenlijsten waren in zeker opzicht een afgeslankte variant van de agenda's. Het waren per dag opgestelde numerieke (stuknummer) lijsten die verwezen naar behandelende afdeling en indexgetal.
Het indexsysteem gaf qua vorming en onderhoud als toegangssysteem, cq. neveningang veel meer werk dan het agendasysteem. De belangrijke winst ervan zat in het veel meer rechtstreekse toegankelijk zijn van het archief. Weliswaar zaten de stukken betreffende een zaak in een indexreeks nog wel "chronologisch verspreid", maar het totaal aantal door te nemen stukken werd zeer sterk beperkt. Daardoor nam de snelheid waarmee het archief te raadplegen was behoorlijk toe.
De vorming van de series indexkopieën had wel als effect dat de aanwas van het verbaalarchief meer dan verdubbelde, en dat de omvang van het archief daarom snel uitdijde.
Vanwege het Koninklijk Besluit "K 425" (1950) werden Rijksoverheidinstellingen verplicht voor hun archiefvorming het dossierstelsel in te voeren, oftewel over te gaan op de zaaksgewijze ordening.
Bij Financiën gingen, na een voorbereidingsperiode, vanaf 1956 geleidelijk aan steeds meer directies over op het dossierstelsel. Voor de ordening van de dossiers werd een classificatie, cq. "archiefcode" gebruikt die afgeleid was van de code VNG. Als gevolg hiervan nam het aantal stukken dat in het verbaalarchief werd opgenomen sterk af. Hieronder staat wanneer bij welke afdeling het dossierstelsel werd ingevoerd:
Na 1 mei 1960 werden nog slechts de archiefbescheiden van 2 afdelingen van het Directoraat-Generaal der Belastingen in het verbaalarchief opgeborgen, en wel van de:
Pas in juli en augustus 1975 gingen ook deze afdelingen over op het dossierstelsel. Het verbaalstelsel werd toen definitief afgesloten.
Tijdens de bewerking van het archief voor deze inventaris is vastgesteld dat naarmate de jaren verstrijken en men dichter bij 1955 komt, het steeds vaker voorkomt dat "voor- en nastukken" als bijlage in het minuteformulier bij een stuk zijn gevoegd. Een verkapte vorm van dossiervorming.
Tot en met april 1956 heeft vernietiging uit het archief plaatsgevonden. Hierbij werden stukken tot en met het eerste kwartaal van 1951 ter vernietiging aangewezen met machtiging van de Algemeen Rijksarchivaris. Het betrof minuten met bijlagen die vermeld stonden op de daglijsten van voor vernietiging vatbare stukken.
Deze vernietigingen vonden plaats in de volgende jaren:
In 1983 is het gedeelte 1831-1940 van het centraal verbaalarchief aan het Algemeen Rijks Archief overgedragen. Het is daar bewerkt en beschreven door A.M. Tempelaars, medewerker van het ARA. In 1986 verscheen de inventaris "Het openbaar en kabinetsgeheim verbaalarchief van het Ministerie van Financiën 1831-1940". De reden voor de zodanige splitsing in het archief was een geschiedkundige, namelijk, de indeling in de tijdvakken "voor de oorlog" en "vanaf het begin van de oorlog in 1940".
Het resterende achterblijvende deel werd aangeduid als het "verbaalarchief van het Ministerie van Financiën, 1940-1975. Het bevatte bescheiden van:
Tussen 1983 en 1988 is in de semi-statische fase op het ministerie zelf het resterende deel 1940-1975 gesplitst in aparte delen betreffende K&S, GT, AdB en het DGFZ.
In 1988 en 1989 bewerkte de Centrale Archief Selectiedienst (CAS) het deel aangaande belastingaangelegenheden. Besloten werd bij deze bewerking het deel van 1 januari 1936 tot 10 mei 1940, dat in 1983 al aan het ARA was overgedragen, mee te nemen. De reden hiervoor was in plaats van een geschiedkundige een archieftechnische, namelijk de ingangsdatum van het indexsysteem. Het resultaat van deze bewerking is de "concept-inventaris van het verbaalarchief van het DIRECTORAAT-GENERAAL DER GENERAAL DER BELASTINGEN van het Ministerie van Financiën 1936-1975".
De CAS heeft tijdens deze bewerking stukken uit de verbalen voor vernietiging in aanmerking gebracht en daarbij op vernietigingstermijn afgesteld. Stukken betreffende het DGFZ zijn afgescheiden. Het indexsysteem, c.q. de indexkopieën als toegang erop, is integraal in de oude orde behouden. Hieruit is door de CAS zeker niet, en voor zover bekend is (!) verder daarvoor ook nooit, vernietigd. Ook de verbalen zijn in de oude orde gebleven. Ze zijn dusdanig als een chronologische reeks beschreven. De indexkopieën zijn als een (index-) numerieke serie "rubrieksgewijs" beschreven.
Overbrenging van een overheidsarchief
Het archief is krachtens bepalingen van de Archiefwet overgebracht.
Het archief is krachtens bepalingen van de Archiefwet overgebracht.
Het hier beschreven archief bestaat uit twee afzonderlijke archiefbestanddelen, te weten:
De gekozen tijdsgrenzen van het door de CAS bewerkte, en hier nabewerkte en beschreven archief zijn dezelfde en worden bepaald door:
Na de voorlaatste bewerking door de CAS was de fysieke verhouding tussen het eigenlijke archief, de verbalen, de toegang daarop, het indexsysteem met toebehoren, opgelopen tot ca. 30 meter archief : 270 meter ingang daarop, oftewel 1 : 9.
De opzet van de bewerking, waarvan deze inventaris het resultaat is, is ingegeven door de gedachte dat het archief verlost moest worden van zijn topzware toegang en ondanks dat toegankelijk moest blijven, liefst zoveel mogelijk rechtstreeks. Dit betekende praktisch het maken van een geheel nieuwe toegang op het archief.
De stukken zijn als voorheen chrononumeriek geordend gebleven.
In 2006 heeft het Project Wegwerken Archief Achterstanden (hierna PWAA) een supplement op het verbaalarchief op basis van Basis Selectie Documenten (BSD's) bewerkt. Dit archief bestond uit twee blokken: Blok 131 "Termijnstukken 1936-1975", met een omvang van 176 m' en Blok 143 "Verbaalarchief (losse minuten) 1936-1975", met een omvang van 0,825 m'.
Vanwege het ontbreken van een selectie-instrument als de voornoemde BSD's voor de periode van vóór 1945 is het materiaal van de daaraan voorafgaande jaren grotendeels op bewaren gesteld. Dit in tegenstelling tot de periode van na 1945, waarvan op basis van de BSD's veel meer voor vernietiging in aanmerking kwam. Met uitzondering van de periode 1945-1950, waarbij stukken die feitelijk ook vernietigd hadden mogen worden, hiervan zijn uitgesloten, omdat deze oorlogsgerelateerd zijn, zoals o.a stukken betreffende rechtsherstel. Hierin zijn onder meer veel verslagen opgenomen, die betrekking hebben op de periode 1940-1945 en die daarom historisch van belang zijn. Deze stukken zijn krachtens artikel 5, lid e, van het Archiefbesluit 1995 van vernietiging uitgezonderd.
Aanvankelijk stond dit archief als twee verschillende blokken in de bestandsadministratie geregistreerd, waardoor men niet meer doorhad dat deze bij elkaar hoorden. Dientengevolge was het archief in de kelder bij een herschikking ook op verschillende plaatsen terechtgekomen. Het Ministerie van Financiën heeft het later allemaal bij elkaar gezet onder nummer 39, met als nadere specificaties de letteraanduidingen a t/m d. Hierdoor werd de chronologie binnen dit archiefblok weer hersteld.
In navolging van de bewerking door de CAS heeft het PWAA het door haar beschreven supplement eveneens chronologisch geordend. Daarbij is er van afgezien om de beide bestanden tot één toegang te integreren. In plaats daarvan is het door het PWAA geïnventariseerde blok (428-1482) achter de eerdere inventaris van de CAS geplaatst. Dit bezwaar werd ondervangen doordat de verwijzingen in de indices naar de verbaalnummers daarentegen wel op de chronologisch juiste plaats in de oude inventaris zijn ingevoegd. De later aangetroffen inventarisnummers 1496-1499 zijn als enigen wel op de chronologisch juiste plaats binnen de door de CAS geïnventariseerde serie opgenomen.
Ten slotte zijn er achter de chronologische reeks nog bijlagen zoals kadasterkaarten (1484-1485) en Instructies van de Rijksadvocatuur met de daarbij behorende bijlagen (1492-1495, 424-425) in de inventaris opgenomen.
Tijdens de bewerking werden ook enkele indices uit de periode 1936 tot 10 mei 1940 aangetroffen. Deze corresponderen echter niet met de aanwezige stukken van het verbaalarchief en zijn dus als toegang feitelijk onbruikbaar. Desalniettemin is besloten ze te bewaren, omdat deze een aanvullend beeld geven van hetgeen er oorspronkelijk in het archief zat. Niet in de laatste plaats omdat deze indices onder meer uitgebreide omschrijvingen bevatten van de stukken, die betrekking hebben op o.a. militaire zaken en maatregelen bij een vijandelijke inval.
De stukken van het Directoraat-Generaal voor Fiscale Zaken, 1950-1962 (nummer toegang: 2.08.70) zijn in een aparte inventaris beschreven en even als dit archief bij het Nationaal Archief te raadplegen.
Tijdens de bewerking van de losse minuten zijn ook bescheiden aangetroffen, die toebehoren aan de afgesplitste onderdelen K&S, GT, of Comptabiliteit. Die stukken zijn afgezonderd van dit bestand en zullen te zijner tijd tijdens de bewerking van de desbetreffende onderdelen aan het juiste archief worden toegevoegd en toegankelijk worden gemaakt. Na de selectie bleef er 51,125 meter van de oorspronkelijk 176,825 m' voor bewaring in aanmerking.
De serie verbalen is toegankelijk gemaakt door een aparte nadere toegang.
Voor deze toegang is gekozen voor een stuksgewijze beschrijving van het archief, en vervolgens een onderwerpsgewijze ordening van de ontstane stukbeschrijvingen. De beschrijvingen zoals die nu gemaakt zijn voor deze inventaris komen meestal niet exact overeen met wat er op de stukken zelf staat De onderwerpsaanduiding, links bovenaan op het voorblad van de minute-formulieren konden bijna nooit zondermeer worden overgenomen. Ze bestaan meestal uit niet meer dan een enkel of een paar kernwoorden, een enkele maal staat er helemaal niets op het stuk, of is de aanduiding gewoonweg niet juist. Er is niet overgegaan tot een volledige archivistische stukbeschrijving, vaak zijn de beschrijvingen niet meer dan uitgebreide versies van wat op de stukken zelf staat. De uitbreidingen van de beschrijvingen zijn bedoeld om het kader en eventuele andere aspecten van de onderwerpen (beter) aan te geven.
Primair zijn de beschrijvingen geordend op organisatie, ic. per afdeling / directie, en daarbinnen, secundair, alfabetisch op onderwerp. Tevens is voor de grotere onderwerpen een schema van vast terugkerende subonderwerpen gemaakt. Daarbij gaat het vooral om de verschillende belastingen bijv. Inkomsten-, Loon- of Omzetbelasting ten aanzien waarvan een aantal aspecten bij elk daarvan weer terug keren, bijv.: opstellen/wijzigen/intrekken van wet- en regelgeving, instructies; administratieve organisatie; wijze van aangifte, aanslag, bezwaar, beroep; invordering; uitvoering en toepassing; enz. De onderwerpen in dit schema, en de volgorde waarin zij voorkomen zijn min of meer ontleent aan de Algemene Wet Rijksbelastingen en aan de Invorderingswet
Op de stukken staan vaak twee of drie organisatieonderdelen vermeld die verantwoordelijk zijn voor de inhoud ervan. Om deze meervoudige organisatorische betrokkenheid bij onderwerpen tot uitdrukking te laten komen zijn betreffende beschrijvingen bij elk van de genoemde onderdelen opgenomen, zodat ook via de organisatorische invalshoek de gewenste informatie te vinden is. Dit verklaart ook waarom er in de toegang hoofdstukken opgenomen zijn van organisatieonderdelen die niet deel uit maken van AdB.
Wanneer vroeger aan een stuk meerdere onderwerpen zijn toegekend, komt dit nu naar voren doordat de onderwerpsomschrijving even zovele, en soms meer aspecten kent. In zo'n geval is de onderwerpsomschrijving naar de hoofdaspecten versneden en daarop in de toegang weggezet. Het blijft dus mogelijk om, zoals vroeger via de indexkopieën via verschillende onderwerpen bij één en hetzelfde stuk terecht te komen.
Naast de onderwerpen die direct uit de onderwerpsomschrijving zelf zijn af te lezen, zijn een aantal nieuwe afgeleide rubrieken/categoriën toegevoegd. Dit geldt met name onderwerpen die tijdsspecifieke aspecten kennen die niet direct in de onderwerpsomschrijving tot uitdrukking komen,. bijv. betreffende de Tweede Wereldoorlog, de dekolonisering van Nederlands-Indië, en de Watersnoodramp 1953. Het stuk betreffende "vrijstelling van Motorrijtuigenbelasting voor auto's met gasgeneratoren" d.d. 40-07-20 nr. 104 bijv., is te vinden onder: "Motorrijtuigenbelasting, uitvoering, belastingvrijstelling"; maar ook onder "Oorlog 1940-'45, uitvoering, belastingvrijstelling". Zo komt bijv. de rubriek "Joden" op zichzelf een aantal malen voor.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent geen beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van kwetsbare of slechte materiële staat.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Ministerie van Financiën: Verbaal Archief Administratie der Belastingen (later) Directoraat-Generaal der Belastingen, nummer toegang 2.08.69, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, Financiën / Belastingen, 2.08.69, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
De stukken na 1950 beslaan uitsluitend de uitvoering van de belastingwetten, voor het beleid en de wetgeving na 1950, zie toegang 2.08.70: Inventaris op het archief van het Directoraat-generaal voor Fiscale Zaken van het Ministerie van Financiën, 1950-1962.
Elk trefwoord is te vinden onder het hoofdstuk betreffende de afdeling of directie die aan de rechterkant vermeld staat, bijv.:
Dit geeft aan dat het onderwerp DIVIDEND- EN TANTIÈMEBELASTING is te vinden onder de hoofdstukken betreffende de afdelingen InDirecte Belastingen en Organisatie van de Belastingdienst.
Inventaris Administratie der Belastingen en Directoraat-Generaal der Belastingen, zie de inventaris met toegangsnummer 3.08.69.
Inventaris Directoraat-Generaal Fiscale Zaken, zie de inventaris met het toegangsnummer 3.08.70.
De met hoofdletters weergegeven woorden in het trefwoord zijn hoofd-onderwerpen binnen de hoofdstukken op afdelingen of directie.
Het onderwerp INKOMSTENBELASTING is bij 5 verschillende afdelingen te vinden als een hoofdonderwerp. Bij de afdelingen OvdB is het ook nog als subonderwerp te vinden onder het hoofdonderwerp STATISTIEK
(-recht). Bij de directie IFZ is het als een “subsubsub”onderwerp te vinden onder “VOORKOMING DUBBELE BELASTING > verdragen > Verenigd Koninkrijk”. In de trefwoordenlijst staat dit als volgt vermeld:
De vermeldingen achter de komma geven de plaats aan van het sub-onderwerp binnen de onderverdeling van het hoofdonderwerp.
“inkomen uit vermogen: INKOMSTENBELASTING, toepassing, ~”
is te vinden onder:
"kinderen; verdienende en inwonende ~: INKOMSTENBELASTING, toepassing, inkomen uit vermogen"
is te vinden onder:
LET OP: "kinderen; verdienende en inwonende ~" is een onderwerpsaanduiding (tussenkopje) die niet in het inhoudsoverzicht vooraan elk hoofdstuk voor komt.
Trefwoorden met plaatsverwijzing CD (=CENTRALE DIRECTIE) verwijzen naar alfabetisch geordende stukbeschrijvingen. Het betreffende hoofdstuk kent gezien de geringe omvang ervan, geen verdere onderverdeling.
Bevat alle verleende amnesties,1941
De indices zijn per jaar geordend en bevatten beschrijvingen van stukken uit het verbaalarchief, betreffende de directies Accijnzen, Fraude, Indirecte Belastingen, Financiën etc. In 1491 zijn o.a. militaire zaken, zoals verdedigingswerken en maatregelen bij een vijandelijke inval als onderwerpen opgenomen.
De beschreven stukken zelf zijn niet meer in het verbaalarchief aanwezig.
Het betreft pakken met op diverse onderwerpen gesorteerde omslagen. De stukken zijn in de index opgenomen en elk afzonderlijk beschreven.