In de Londense toespraken van Koningin Wilhelmina van 10 mei 1941 en 6/7 mei 1942 werd voor het eerst het voornemen uitgesproken om een rijksconferentie te beleggen "over een voor de veranderde omstandigheden passende bouw van het Koninkrijk en zijn delen." De Nederlandse regering werkte op basis hiervan in 1945 plannen uit om voor Indonesië te komen tot een federale staat van min of meer zelfstandige deelgebieden, welke federatie met zekere zelfstandigheid een plaats binnen het koninkrijk zou krijgen.
Het waren achterhaalde uitgangspunten die in het geheel niet aansloten bij de politieke situatie in Indonesië in 1945.
In Azië was een dekolonisatieproces op gang gekomen en ook in Indonesië was er tussen beide wereldoorlogen sprake van een sterk groeiend nationalisme en partijvorming. Deze ontwikkelingen in Indonesië kwamen door en tijdens de Japanse bezetting in een stroomversnelling. Direkt na de Japanse capitulatie riepen Sukarno en Mohammed Hatta de onafhankelijkheid uit en zij eisten van Nederland de erkenning van de Republik Indonesia als soevereine staat.
Het is duidelijk hoe ver de denkbeelden en belangen in Nederland en Indonesië uiteen lagen waar het ging om de toekomst van Indonesië. Daar kwam bij dat de Nederlandse regering de kwestie uitdrukkelijk als een interne aangelegenheid wenste te beschouwen. Met grote tegenzin moest men echter de toenemende en onvermijdelijke internationale bemoeienis accepteren: van de Verenigde Staten in verband met de strategische belangen van Zuidoost-Azië in de internationale politiek en van de Verenigde Naties en Veiligheidsraad, waar de Verenigde Staten ook een belangrijke positie innam.
Spoedig werd duidelijk dat er van de plannen der Nederlandse regering voor een algemene rijksconferentie van Nederland met Suriname, Curaçao (Nederlandse Antillen) en Indonesië geen sprake meer kon zijn.
Voor Suriname en de Nederlandse Antillen werd in 1948 een afzonderlijke conferentie gehouden waarbij de nieuwe status van deze gebieden binnen het koninkrijk voorlopig werd vastgesteld. De toekomstige status van Indonesië werd pas een jaar later bepaald: de plechtige souvereiniteitsoverdracht aan de Verenigde Staten van Indonesië op 27 december 1949 en de daaraan voorafgaande Ronde Tafel Conferentie vormden de eindfase van een uiterst moeizaam verlopen proces van onderhandelingen en strijd (waaronder twee politionele acties), die in Nederland bekend is geworden als de Indonesische kwestie. Op deze kwestie als zodanig zal hier niet worden ingegaan, in deze inleiding wordt alleen aandacht besteed aan de voorbereiding tot de Ronde Tafel Conferentie en de conferentie zelf.
Begin 1949 had de Veiligheidsraad uitgesproken dat uiterlijk 1 juli 1950 volledige souvereiniteitsoverdracht aan Indonesië zou moeten plaatsvinden. De Nederlandse regering wilde het initiatief zoveel mogelijk in eigen hand houden en kwam met het voorstel tot vervroegde souvereiniteitsoverdracht (uiterlijk 1 juli 1949) en de vorming van een Nederlands-Indonesische Unie. De Nederlandse regering stelde voor op 12 maart 1949 daarover een Ronde Tafel Conferentie van start te laten gaan, maar de republikeinse noch de BFO vertegenwoordigers (zie hierna) wensten onder de omstandigheden van dat moment op de uitnodiging in te gaan. Op voorstel van de Veiligheidsraad werden tussen de partijen eerst voorbereidende besprekingen gehouden over het herstel van de republikeinse regering, een staakt het vuren en tijdstip en voorwaarden voor de te houden conferentie. Het overleg resulteerde in de Van Roijen - Rum verklaringen van 7 mei 1949, waarna de feitelijke voorbesprekingen voor de conferentie volgden. Dat laatste overleg leidde tot het Memorandum Ronde Tafel Conferentie van 22 juni 1949 waarin een aantal principe-afspraken werden vastgelegd.
Het doel van de conferentie, zoals in dit memorandum geformuleerd was: "zo spoedig mogelijk een rechtvaardige en blijvende oplossing van het Indonesische geschil te brengen door het verkrijgen van overeenstemming tussen de deelnemers over de weg tot en de wijze van overdracht van werkelijke, volledige en onvoorwaardelijke souvereiniteit aan de Verenigde Staten van Indonesië in overeenstemming met de Renville beginselen."
Onderstaand volgt een lijst van de deelgebieden met vermelding van de datum van instelling, het bevolkingsgetal en de oppervlakte.
Alleen voor de officiële openings- en slotzitting (resp. op 23 augustus en 2 november 1949) zijn de delegaties in een plenaire zitting bijeen geweest. De eigenlijke werkzaamheden vonden in commissies en subcommissies plaats, te weten:
Het secretariaat-generaal, dat in de loop van juli ging functioneren heeft zijn werkzaamheden in twee gedeelten gesplitst: juridisch-staatkundige en technisch-administratieve werkzaamheden. De juridisch-staatkundige aangelegenheden vielen direkt onder de secretaris-generaal en de beide adjunct-secretarissen-generaal (M.J. Prinsen, resp. Th.H. Bot en J.J. Rombach). De administratieve werkzaamheden werden verdeeld over een aantal afdelingen en sub-afdelingen:
A. De Mantelresolutie
Schematische overzichten:
De subafdeling Secretarie van het secretariaat-generaal was belast met het uittypen, vermenigvuldigen en verspreiden van stukken, met de registratie ervan en met de zorg voor het archief. Het archief bestond uit twee gedeelten: een administratieve sector en een politiek-economische sector met elk een aparte wijze van registratie.
Stukken met betrekking tot de administratieve sector werden ingeschreven in een agenda, waarin tevens de afdoening werd aangegeven en de plaats in het archief. Daartoe kreeg elk ingeschreven stuk de aanduiding RTC/AS/.... (Ronde Tafel Conferentie/Adminitratieve Sector) gevolgd door een rubriekaanduiding en het doorlopende agendanummer. De volgende rubrieken werden onderscheiden: 1. Compt. (Comptabiliteit), 2. Transp. (Transport), 3. Inf. (Informatie), 4. Accom. (Accomodatie), 5. C.O. & O. (Culturele Ontwikkeling en Ontspanning), 6. Prot. (Protocol), 7. Verb. (Verbindingen), 8. Voorl. (Voorlichting), 9. Pers. (Personeel), 10. Conv. (Convocaties), 11. Alg. (Algemeen). Voorbeeld: RTC/AS/Pers./473.
De rubrieken corresponderen ten dele met de bij het secretariaatgeneraal gevormde afdelingen en subafdelingen.
In het registratuurplan staat aangegeven dat er naast deze elf rubrieken die in twee ordners waren opgeborgen, nog vijf ordners bestonden, genummerd I t/m V. Dat is niet geheel juist. Rubriek 11 (overige administratief-technische correspondentie) komt als zodanig niet voor maar is gelijk aan I en II. In de agenda is achter elk stuk met rood potlood verwezen naar de rubrieken 1 t/m 10, dan wel I of II, echter niet naar 11.
In de rubrieken III, IV en V is de politiek-inhoudelijke correspondentie ondergebracht. Deze stukken kregen als kenmerk RTC/....., gevolgd door het agendanummer. In de agenda wordt met rood naar deze rubrieken verwezen, waarbij V uitsluitend correspondentie betreffende Nieuw-Guinea bevatte.
In dit registratiesysteem zitten enige onvolkomenheden:
Bovendien is in de loon van november de indeling in rubrieken losgelaten. Alle correspondentie is vanaf 28 november volgens agendanummer in rubriek IV geplaatst.
Alle correspondentie is in de administratieve sector ondergebracht en niet verdeeld over de administratieve resp. politiekeconomische sector. In de politiek-economische sector bevonden zich uitsluitend de gecodeerde stukken (Zie hierna) en de ongeregistreerde stukken.
De politiek-economische sector bevatte de stukken die tijdens de conferentie zijn besproken betreffende politiek inhoudelijke aangelegenheden. (uitgezonderd de bovenvermelde correspondentie). Bij deze sector zijn zogenaamde documentatiesymbolen gebruikt, waaruit direkt blijkt met wat voor stuk we te maken hebben. Na de aanduiding RTC/..... volgt aanduiding van het soort stuk, de betreffende commissie en een volgnummer.
Voorbeeld: RTC/Not/C II/3 (= derde verslag van de vergaderingen van commissie II).
Voor een volledig overzicht van de gebruikte symbolen zie de onderstaande lijst en het registratuurplan. De aldus geregistreerde stukken werden per commissie geordend. De overige (ongeregistreerde) stukken werden apart geborgen.
Nadat de werkzaamheden van het secretariaat-generaal waren beëindigd is het archief gevoegd bij de archieven van het ministerie van Uniezaken en Overzeese Rijksdelen. Ook de archieven van de Nederlandse delegatie en van de delegatie van de Voorlopige Federale Regering (adviseur van de Nederlandse delegatie) werden hierbij geplaatst. Na opheffing van het ministerie van Zaken Overzee (zoals het ministerie toen heette) is het archief in 1959 overgedragen aan het ministerie van Binnenlandse Zaken.
Overbrenging van een overheidsarchief
Het archief is krachtens bepalingen van de Archiefwet overgebracht.
Bij de inventarisatie van het archief is uitgegaan van een tweedeling in organisatorisch-technische aangelegenheden en politiek inhoudelijke aangelegenheden, gebaseerd op de oorspronkelijke ordening van de archiefvormer. Op deze wijze komt de structuur van de organisatie duidelijk tot uiting, wordt de oude orde grotendeels gehandhaafd en blijft de oorspronkelijke codering van de stukken bruikbaar.
Enige wijzingen bleken echter noodzakelijk. Het onderbrengen van de politiek inhoudelijke correspondentie onder organisatorischtechnische aangelegenheden (administratieve sector) is niet in overeenstemming met de indeling. Deze stukken zijn onder de politiek inhoudelijke aangelegenheden geplaatst, hetgeen de oorspronkelijke ordening ook zonder problemen toelaat. Overigens is de ordening van de correspondentie niet gewijzigd en kan verwezen worden naar hetgeen op pag.11 en 12 is vermeld. De rubrieken 6 en 7 van de administratieve correspondentie zijn komen te vervallen. Hierin werden slechts enkele stukken aangetroffen, die voor vernietiging vatbaar bleken.
De stukken voorzien van een zogenaamd documentatie-symbool zijn overeenkomstig de oude orde ingedeeld naar commissies. Per commissie treft men de convocaties, verslagen en rapporten bijeen. (Zie inventaris onder II.C.4). De schetsen, voorontwerpen en dergelijke van de verschillende ontwerp-accoorden zijn veelal als bijlagen bij de verslagen en rapporten van de commissies opgenomen. Rubriek II.C.5 van de inventaris (Eindresultaten) bevat de ontwerpen in hun definitieve vorm.
Een beknopt overzicht van de gevoerde besprekingen en geproduceerde stukken geeft inventarisnummer 87. Hierin worden per commissie de data, agendapunten en voornaamste besluiten van de vergaderingen weergegeven met vermelding van de per vergadering besproken stukken. De stukken zijn aangegeven met hun documentatiesymbool.
Voor zover na te gaan is het archief van het secretariaat-generaal volledig, met de reeds eerder gemaakte beperking dat lang niet alle besprekingen in verslagen zijn vastgelegd. Afgezien van de correspondentie bestaat het archief grotendeels uit gestencilde stukken, in de meeste gevallen in het Nederlands, Maleis en Engels. Er is van afgezien om in elke beschrijving aan te geven in welke taal of talen de stukken aanwezig zijn, slechts in een enkel geval ontbreekt de Maleise en/of Engelse tekst.
Stukken die bleken te behoren tot het departementsarchief zijn aldaar weer ingevoegd. Van deze stukken zijn in het archief van de Ronde Tafel Conferentie foto-copieën opgenomen.
Uit het archief zijn bij inventarisatie voor vernietiging vatbare stukken afgezonderd. Het betreft hier merendeel dubbele exemplaren van gestencilde stukken, geleidebriefjes, lijsten van gedrukte stukken, eedsformulieren van het personeel, en in een enkel geval stukken die eenvoudige informatie bevatten. Na verkregen toestemming zullen deze stukken vernietigd worden.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent geen beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van slechte materiële staat.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Ronde Tafel Conferentie Indonesië, nummer toegang 2.10.38, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, Ronde Tafel Conferentie Indonesië, 2.10.38, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
Voor het archief van de Nederlandse Delegatie aan de Ronde Tafel Conferentie, evenals het archief van de Delegatie van de Voorlopige Federale Regering aan de Ronde Tafel Conferentie, zie toegang 2.10.40 (Nationaal Archief).
Tot slot kan nog verwezen worden naar het archief van de Nederlandse delegatie van de Ronde Tafel Conferentie. Dit archief zal in samenhang met het departementsarchief, voorzover dat betrekking heeft op stukken betreffende de souvereiniteitsoverdracht aan Indonesië, afzonderlijk worden geïnventariseerd. Stukken betreffende de delegatie van de Bijeenkomst Federaal Overleg (BFO) bevinden zich in het archief van A.J. Vleer. Vleer was onder meer secretaris van de BFO-delegatie. De stukken betreffende de RTC die zich in zijn archief bevinden betreffen deels de BFO-delegatie. Ook bevinden zich daarin conferentiestukken, die op een andere wijze zijn geordend dan in het archief van het secretariaat-generaal.
1. Voor de indicateur op de correspondentie zie inv. nr. 12.
2. De rubrieksnummers in deze inventaris corresponderen met de rode verwijzingen in de indicateur; van de rubrieken 6 en 7 zijn geen stukken meer aanwezig.
3. Voor de correspondentie betreffende organisatorische en technische aangelegenheden na 22 november 1949 zie inv. nr. 21.
4. Voor een toelichting op de correspondentie zie ook de inleiding p. 11.
Het betreft hier agendanummers 13 tot en met 54 uit de indicateur: afschriften van stukken die in het archief van het departement berusten. Deze stukken zijn echter niet in de verschillende rubrieken opgenomen maar apart gehouden.
Zie inventarisnummer 1-10 en 20-22.
Dit stuk is aan te vragen onder nummer 12.
Bijgehouden tot en met oktober 1949.
Bijlage bij inventarisnummer 27.
Incompleet.
Zie hiervoor ook de bijlagen van de verslagen en rapporten uit de commissies en subcommissies en inventarisnummer 27.
Het betreft hier geen officieel verslag.