Aan het eind van de vorige eeuw wenste de rijksoverheid haar bemoeienis met de landbouw te centraliseren. Er waren namelijk vier departementen belast met een deel van de landbouwaangelegenheden: Financiën; Justitie; Waterstaat, Handel en Nijverheid en Binnenlandse Zaken.
Binnenlandse Zaken had bovendien een Afdeling Onderwijs die onder andere tot taak had de uitvoering en toepassing van de wetten en verordeningen omtrent het hoger, middelbaar en lager onderwijs, waaronder het landbouwonderwijs.
Op 1 januari 1898 Beschikking Minister van Binnenlandse Zaken van 29 januari 1898, no. 26 Kabinet.
Bij besluit van 26 augustus 1901 Koninklijk besluit van 26 augustus 1901, stbl. 206.
Per 7 september 1905 Beschikking Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel van 11 september 1905, no. 5 Kabinet.
De organisatie van deze directie werd geregeld bij besluit van de Directeur-Generaal van de Landbouw, d.d. 9 maart 1906. Besluit Directeur-Generaal van de Landbouw van 9 maart 1906, no. 1 Kabinet.
Zie het takenoverzicht 1906-1956. De Afdeling Onderwijs bleef door de jaren heen onder de Directie van de Landbouw ressorteren, echter onder steeds andere namen. Van 1906-1910 werd ze de Afdeling Onderwijs genoemd waarna in de periode 1911-1931 de naam gewijzigd werd in Eerste Afdeling Onderwijs. Beschikking Directeur-Generaal van de Landbouw van 9 maart 1906, no. 1 Kabinet en beschikking Directeur-Generaal van de Landbouw van 26 maart 1910, no. 1 Kabinet, Directie van de Landbouw.
Vanaf 1931 Beschikking Minister van Binnenlandse Zaken en Landbouw van 13 augustus, no. 827 Kabinet, CAB Directie van de Landbouw. Wijziging de facto: er bestaat geen formele beschikking. Beschikking van de Minister van Landbouw, Voedselvoorziening en Visserij van 29 april 1957, no. 234 Kabinet, m.i.v. 15 mei 1957.
De Eerste Afdeling Onderwijs raakte in 1921 het landbouwnijverheidsonderwijs als taak kwijt aan het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. In 1931 vond een reorganisatie van de Directie van de Landbouw plaats, waarna aan de Eerste Afdeling niet langer de betiteling Onderwijs werd toegevoegd. Dit is begrijpelijk, aangezien het takenpakket van de afdeling werd uitgebreid met taken die niet op het gebied van het onderwijs lagen. Deze taken ressorteerden tot 1931 hoofdzakelijk onder de
Tweede Afdeling van de Directie van de Landbouw (zie bijlage 1, punt e 2-20).
Tijdens de Tweede Wereldoorlog ressorteerde de Afdeling Landbouwonderwijs formeel onder het Departement van Opvoeding Wetenschap en Kultuurbescherming. Feitelijk veranderde er echter niets. In de periode 1941-1958 viel het tuinbouwonderwijs eveneens formeel onder de Tweede Afdeling (Tuinbouw en Tuinbouwonderwijs); feitelijk-administratief ressorteerde het echter onder de Eerste Afdeling.
Organisatieschema:
Op 9 maart 1918 verheven tot Landbouwhogeschool te Wageningen Deze school werd per 1 april 1907 overgebracht naar de Afdeling Onderwijs van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. In 1912 verheven tot Rijks Middelbare Landbouwschool te Groningen In 1947 getransformeerd tot (Rijks) Middelbare School voor Tropische Landbouw In 1918 verheven tot Veeartsenijkundige Hogeschool In 1925 opgeheven en als 6e faculteit aangesloten bij de Rijksuniversiteit te Utrecht Van 1935-1937 ressorterend onder de Vijfde Afdeling Veeteelt en Zuivel van de Directie van de Landbouw.1937-1957. Vanaf 1949 geheten Rijks Middelbare Zuivelschool. In 1921 overgegaan naar het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. Vanaf 1926 algemene landbouw- en tuinbouwcursussen In 1921 overgegaan naar het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen Behoorde van 1906-1910 en van 1935-1937 tot de Vijfde Afdeling Veeteelt en Zuivel Behoorde van 1906-1910 en van 1935-1937 tot de Vijfde Afdeling Veeteelt en Zuivel. Ook de hierna te noemen taken 24-28 behoorden van 1935-1937 tot de Vijfde Afdeling Veeteelt en Zuivel. Na 1951 de bosbouw- en cultuurtechnische scholen van de Nederlandse Heidemaatschappij te Arnhem Na 1951 de vakschool voor zuivelbereiders te Hoorn 1956: rijkstoelagen en renteloze studievoorschotten Behoorde van 1935-1937 bij de Vijfde Afdeling Behoorde van 1906-1910 tot de Afdeling Veeartsenijkundige Dienst Na de reorganisatie in 1931 uitgebreid met taken die tot dan hoofdzakelijk ressorteerden onder de Tweede Afdeling taken 2 en 3 gingen in 1940 over naar de Tweede Afdeling vanaf 1938 proeftuinen De hierna genoemde taken 14-19 gaan in 1935 over naar de Vijfde Afdeling
De taken van de (Eerste) Afdeling (Landbouw) Onderwijs in de periode 1906-1957 kunnen onderscheiden worden in een vijftal deelgebieden
ad. a. Organisatie en beheer van rijkslandbouwscholen
ad. b. Subsidiëring van
ad. c. Verstrekken van studiebeurzen en -toelagen
ad. d. Regeling/kosten van examens
ad. e. Diversen
Het archief bestond aanvankelijk uit vier verschillende gedeelten:
ad 1. Tussen 1 januari 1898 en 31 december 1922 en tussen 1 juli 1931 en 31 augustus 1947 werden de poststukken van de Afdeling (Landbouw) Onderwijs centraal bij de Directie van de Landbouw ingeschreven.
Tot 1 september 1947 werd het agendastelsel gehanteerd, waarvan de neerslag een nogal rommelig geheel vormde. In verband met het streven naar meer uniformiteit bij de postbehandeling op de verschillende afdelingen van de Directie van de Landbouw werd in september 1947 een nieuw registratuurplan ingevoerd. De stukken werden nu van een rubriekscode voorzien en op code geordend.
De toegangen bij het archief bestonden uit agenda's, indicateurs en indices. In de agenda's en indicateurs werd door middel van een letteraanduiding aangegeven of het stukken betrof van de Inspecteur van het Land- bouwonderwijs (I), van de Directeur (D) of van de afdeling (L of LO).
ad.2 Het archief Meijneke bevatte personeelsstukken uit de periode 1898-1931, die in 1931 bij de verschillende afdelingen van de Directie van de Landbouw zijn gelicht ten behoeve van een centrale afdeling personeelszaken van deze directie. Ook van de Afdeling Landbouwonderwijs bestond zo'n archiefgedeelte. De heer Meijneke was hoofd van deze centrale personeelsafdeling. Het archief was rubrieksgewijs geordend en binnen de rubrieken chronologisch.
ad.3 Toen in 1925 de zorg voor het veeartsenijkundig onderwijs bij het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen kwam te liggen, heeft men de stukken betreffende de beide scholen uit het archief van de Directie van de Landbouw, Afdeling Onderwijs overgedragen aan het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, Afdeling Hoger Onderwijs.
In 1971 heeft het Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen het gedeelte 1919-1925 overgedragen aan het Ministerie van Landbouw en Visserij.
ad.4 Het kernarchief was op grote schaal vermengd met bescheiden van de Inspecteur van het Landbouwonderwijs, die in principe een eigen agenda bijhield. Tussen 1906 en 1945 was het hoofd van de Afdeling (Landbouw) Onderwijs tevens inspecteur. De bescheiden van de inspecteur zijn in de jaren tachtig uit het kernarchief gelicht. De vermenging van beide archieven was echter van dien aard dat totale scheiding ondoenlijk was.
Na overdracht van het archief aan het Algemeen Rijksarchief zijn alle bescheiden van vóór 1 januari 1898 uit het archief gelicht en teruggebracht naar hun oorspronkelijk verband.
Uit het archief zijn tot 1945 wel bescheiden vernietigd, alleen is niet duidelijk welke stukken, behalve de genoemde agenda's, en welke hoeveelheden het heeft betroffen. Uit het gedeelte van na 1945 is waarschijnlijk niet vernietigd.
Overbrenging van een overheidsarchief
Het archief is krachtens bepalingen van de Archiefwet overgebracht.
De archiefbescheiden zijn in twee gedeelten overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief. Eén gedeelte is overgebracht in 1954, toen het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen de archiefbescheiden van vóór 1919 overdroeg.
Het Ministerie van Landbouw en Visserij heeft het archiefgedeelte 1919-1925 in 1981 overbracht naar het Algemeen Rijksarchief.
De indices geven per rubriekscode een opgave van doorlopende briefnummers met bestemming of afkomst en een korte inhoud.
De agenda's uit de periode 1 januari 1923 - 30 juni 1931 ontbreken en zijn in de jaren vijftig vernietigd.
In het begin van de jaren tachtig is er op het Algemeen Rijksarchief een poging gedaan om de bescheiden betreffende de Landbouwhogeschool apart te beschrijven en te herordenen. Het resultaat hiervan was een overvloedige hoeveelheid omslagen.
Het gedeelte dat in 1954 werd overgebracht, werd in 1962 ten onrechte betrokken in de inventarisatie van de Afdeling Onderwijs van het Ministerie van Binnenlandse Zaken.
Het Algemeen rijksarchief heeft in 1983 een voorlopige inventaris van vervaardigd over het archiefgedeelte 1919-1925.
De archiefperiode is bepaald op 1898-1957. In 1898 vond de instelling plaats van de Afdeling Landbouw bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Deze afdeling had als deeltaak het middelbaar onderwijs in land- en tuin- bouw. In 1957 vond de invoering plaats van de zaaksgewijze ordening en het fichedoorschrijfsysteem. Voor de afdeling werd de naam Afdeling Landbouwonderwijs aangehouden. Zo werd de afdeling genoemd in de periode 1947- 1957.
De selectie vond plaats aan de hand van de volgende twee vernietigingslijsten:
Bij de selectie en inventarisatie van dit archief is uitgegaan van het feit dat er bij de meeste land- en tuinbouwscholen weinig tot geen eigen archief bewaard is gebleven. Om toch een zo duidelijk mogelijk beeld van de individuele scholen te krijgen, is er meer archief ter bewaring aan- gewezen dan op basis van de vernietigingslijsten verwacht zou mogen worden. De ordening binnen de inventaris is gebaseerd op het ordeningsplan van de Directie van de Landbouw van 1947. In de inventaris staan de rubrieksnummers voor de rubriekskopjes. Deze rubriekenlijst van de Afdeling Land- en Tuinbouwonderwijs van de Directie van de Landbouw is op enkele punten aangepast om een uniforme sub-indeling van de inventaris te verkrijgen.
De archiefbescheiden betreffende de Rijksveeartsenijschool/Veeartsenijkundige Hogeschool te Utrecht, waarvan bij het Algemeen Rijksarchief reeds een inventaris was vervaardigd, zijn alsnog geselecteerd en het te bewaren gedeelte is als rubriek 61 in het kernarchief gevoegd. De archiefbescheiden betreffende de Rijkslandbouwschool en de Rijkstuinbouwschool te Wageningen zijn als voorganger van de Landbouwhogeschool in rubriek 60 gevoegd.
De archiefbescheiden van de Inspecteur van het Landbouwonderwijs die uit het kernarchief waren gelicht, zijn weer bij de betreffende rubrieken van het kernarchief tussengevoegd. Stukken betreffende niet-onderwijstaken die niet permanent tot de Afdeling Landbouwonderwijs hebben behoord, maar pas na de reorganisatie van 1931 zijn toegevoegd, bevinden zich niet in dit archief, aangezien ze enkele jaren later al weer werden overgedragen aan andere afdelingen. Het grootste deel van het Meijneke-archief is na selectie vernietigd, aangezien de bewaartermijnen reeds waren verstreken. De voor bewaring aangewezen bescheiden zijn, voorzover ze het personeel van de Afdeling Landbouwonderwijs betreffen, geplaatst onder de rubriek personeel. Waar ze het personeel van scholen betroffen zijn de bescheiden bij die betreffende scholen geplaatst.
Achter in de inventaris zijn de archieven opgenomen van commissies waarvan het secretariaat werd gevoerd door personeel van de afdeling.
Kort voor het in druk uitbrengen van de inventaris kwam er bij het ARA nog een traktementsregister betreffende personeel van de Rijksveeartsenijschool te voorschijn. Dit register is onder inventarisnummer 271a alsnog tussengevoegd. Hiermee is echter in de datering van het archief geen rekening meer gehouden.
De omvang van het archief voor de bewerking bedroeg in totaal 161 m1. Hiervan is 21,5 m1 bewaard gebleven. Dit leverde een vernietigingspercentage op van 86,6. Na de bewerking is het archief teruggezonden naar het Algemeen Rijksarchief.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent geen beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van kwetsbare of slechte materiële staat.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Directie van de Landbouw: Afdeling Landbouw Onderwijs, nummer toegang 2.11.35, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, LVV / Landbouwonderwijs, 2.11.35, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
Rubrieksaanduiding in de laatste kolom "dossier"
Zie ook inv.nr. 488.
Zie ook rubrieken 60.13 en 60.17.
Zie ook inv.nr. 239.
Zie ook inv. nr. 389.
Zie ook inv.nr. 138.
Zie hiervoor ook inv. nr. 337.