Op 10 mei 1940, de dag van de Duitse invasie, werden er Nederlandse militaire missies naar Parijs, Brussel en Londen gezonden. Op dat moment was er te Londen geen militair attaché geaccrediteerd; deze rol werd waargenomen door de marineattaché, de kapitein ter zee De Booy.
Op maandag 13 mei 1940 verliet de Koningin en het kabinet Nederland en werd de regeringszetel aldus verplaatst naar Engeland. L. de Jong. Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog.(14 dln; 's-Gravenhage 1995) III, 282-292.
In juni bestond het ministerie van Defensie te Londen slechts uit de afdelingen comptabiliteit, bemand door de hoofdofficier van administratie 1e klasse H.P. Verschuur en de afdeling landmacht onder leiding van de luitenant-generaal J.F. van der Vijver. Ministerie van Defensie (voortaan.MvD), Centraal Archievendepot (voortaan: CAD), het archief van het Ministerie van Marine te Londen, zeer geheim archief, 1940, nr. 19. Inv. nr. 92, verbaal van 13 juni 1940, nr. 22. De bevelhebber der zeestrijdkrachten had een marinehoofdkwartier ter beschikking dat bestond uit de afdelingen inlichtingen, operatiën, organisatie, verbindingsdienst, materieel en personeel.
Met ingang van 10 juni 1940 trad de heer J.C. Grootenhuis aan als hoofd van de VIe afdeling, materieel landmacht. Inv. nr. 92, verbaal 12 juni 1940, zonder nr. Zie ook inv. nr. 151, verbaal van 8 januari 1944, nr. 20.
Vanaf 8 oktober vond wekelijks een bespreking plaats met het Engelse War-Office.
Op 10 oktober 1940 werd de IXe afdeling van het ministerie van Defensie opgericht, de afdeling geneeskundige dienst landmacht. Deze afdeling regelde - voor zover dat nodig was in overleg met de inspecteur der Nederlandse Troepen - de indeling van het personeel van de geneeskundige dienst; men gaf aanwijzingen voor de uitoefening van de geneeskundige dienst bij onderdelen der Koninklijke landmacht (KL), de afdeling hield toezicht op de verbetering van de hygiënische toestand bij onderdelen en maakte studie van alle onderwerpen die van belang konden zijn voor de uitoefening van de taak van de geneeskundige dienst bij een strijdend leger.
Bij Koninklijk Besluit (voortaan: KB) van 21 augustus 1941, nr. B66 werd de naam van het ministerie gewijzigd van ministerie van Defensie in ministerie van Oorlog. Dit kwam voort uit de afsplitsing en instelling van het ministerie van Marine van het ministerie van Defensie welke plaatsvond op 27 juli 1941, waarbij Furstner de portefeuille van minister van Marine kreeg.
Bij MB van 25 augustus 1941, nr. 10 werd de interne organisatie van het ministerie van Oorlog - ingaande per 1 september 1941 - als volgt:
Inv nr. 346, nr. 1431.
De minister werd terzijde gestaan door luitenant-generaal J.F. van der Vijver, die ongeveer dezelfde bevoegdheden verkreeg als een secretaris-generaal, en een adjudant die kabinets- en welfare-zaken behandelde.
Op 15 januari 1942 werd de IIIe afdeling, bijzondere aangelegenheden opgericht. Tot waarnemend hoofd van deze afdeling werd benoemd de majoor P.L.G. Doorman. Boekwerken schoof in de nummering een plaatsje op zodat deze afdeling voortaan als IV bekend stond.
De instructie van het hoofd IIIe afdeling werd vastgesteld bij MB van 2 januari 1942, nr. 2.
De IIIe afdeling bestudeerde vraagstukken welke betrekking hadden op de terugkeer naar Nederland. Verder hield men zich bezig met de eisen waaraan de heropbouw van de landmacht diende te voldoen en ook met de studie van het verloop van de meidagen 1940 in Nederland. Het archief van de Koninklijke Nederlandse Brigade Prinses Irene, AA 5, 86.
De afdeling bestond vanaf 16 januari uit de volgende bureaus met als de volgende taken:
Inv. nr. 113. verbaal van 20 januari 1942. nr. 16.
Op 6 juli 1942 Inv, nr. 198. nr. 349.
De taken van genoemde afdeling werden voorlopig als volgt vastgesteld:
Bij MB van 20 augustus 1942, nr. 6 trad het hoofd Ie afdeling op als korpscommandant over het detachement Londen.
Op 1 december 1942 werd de IIIe afdeling van het departement van Oorlog weer opgeheven. Dit hield direct verband met de instelling van het bureau Organisatie van den Generalen Staf. (Zie hiervoor pagina - I: 40 - .) Inv. nr. 201, nr. 573.
Vanaf 15 februari 1943 werd het hoofd Ie afdeling weer ontheven van het bevel over het detachement Londen. Inv. nr. 129, verbaal van 3 februari 1943, nr. 2. De inspecteur der Nederlandse troepen in Engeland nam het bevel over.
Met ingang van 15 oktober 1943 werd opnieuw een IIIe afdeling opgericht bij het departement van Oorlog, militaire luchtvaart. Inv. nr. 146, verbaal van 22 oktober 1943, nr. 7. Inv. nr. 2336, circulaire - met bijlage - van het ministerie van Oorlog. 26-10-1943, nr. 0 9.
De afdeling militaire luchtvaart had als hoofd luitenant-kolonel P.J. de Broekert. De afdeling werd onderverdeeld in 5 bureaus, te weten:
Bij MB van 6 januari 1944, afd. I, nr. 20 werd een souschef aangewezen voor de Ie afdeling. Dit ter ontlasting van het hoofd van die afdeling, die bovendien hoofd van het bureau Militair Gezag was. De souschef werd in het bijzonder belast met de leiding van de bureaus Ia, personeel, Ib, recrutering, Ic, juridische zaken en If geneeskundige dienst.
In maart 1944 ziet de organisatie van afdeling I er als volgt uit:
Bij MB van 11 april 1944, afdeling I, nr. 11 werd bij de Ie afdeling een onderafdeling h opgericht, psychologische aangelegenheden. De taak van deze onderafdeling was:
Inv. nr. 156.
Met ingang van 1 juni 1944 werd de afdeling Id opgeheven onder gelijktijdige instelling van het bureau materieel, dat rechtstreeks kwam te ressorteren onder de secretaris-generaal. Tegelijkertijd werd de secretarie onder bevel van het hoofd van de Ie afdeling gesteld. Inv. nr. 160. verbaal van 1 juni 1944 nr. 9.
Door de instelling van de Inspectie van de militair geneeskundige dienst der landmacht verviel de bestaansgrond van het bureau militair geneeskundige dienst der Ie afdeling (If), zodat dit bureau met ingang van 1 januari 1945 werd opgeheven. Inv. nr. 174. verbaal van 3 februari 1945. nr 1.
Op 1 februari, 1945 werd de IIIe afdeling - militaire luchtvaart - van het departement van Oorlog opgeheven. Het personeel van de betreffende afdeling werd ter beschikking gesteld van de directeur der luchtstrijdkrachten. Inv. nr. 174. verbaal van 27 januari 1945. nr. 24.
Met ingang van 16 april 1945 werd de Ie afdeling gereorganiseerd. De afdeling werd voortaan onderverdeeld in de 1e en 2e onderafdeling. Elke onderafdeling werd geleid door een souschef. De 1e onderafdeling bestond uit:
Onder de 2e onderafdeling ressorteerden de bureaus:
Rechtstreeks onder het hoofd, naast de twee onderafdelingen, stond de secretarie en de huishoudelijke dienst, waaronder bovendien de archieven, de typekamer en de bodediensten ressorteerden. Inv. nr. 178. verbaal van 12 april 1945. nr. 28.
Vanaf 15 mei 1945 werd (opnieuw) een derde afdeling ingesteld, ditmaal onder de naam intendance. Het hoofd van deze afdeling, welke ook de functie van inspecteur van de intendance vervulde, werd belast met de verpleging, uitrusting en bewapening, het kantinewezen, het herstel en het onderhoud van motormateriaal. Inv. M. 181, verbaal van 29 mei 1945, nr. 12. Inv. M. 181, verbaal van 29 mei 1945, nr. 3.
Op 20 juni 1945 werd het Bureau Londen van het Nederlandse ministerie van Oorlog (London Section of the Netherlands Ministry of War) ingesteld. Inv. M. 182, verbaal van 13 juni 1945, nr. 57.
Het bureau was verdeeld in de volgende afdelingen en onderafdelingen:
Verder ressorteerden onder bevel van het hoofd van het bureau onder meer het detachement Londen, het detachement Malvern, het detachement Maidenhead en het bureau Londen van het militair gezag.
Reeds op 22 juni werd de samenstelling van de Ie afdeling herzien, en wel als volgt:
Inv. nr. 183, verbaal van 22 juni 1945, nr. 26.
De IIIe afdeling, materieel, werd op 1 oktober 1945 opgeheven. Met ingang van 1 november daaropvolgend werden de bureaus transport en administratie van het bureau Londen militair gezag samengevoegd met het bureau Londen ministerie van Oorlog. Op 25 november 1945 werd tijdelijk een afdeling militair gezag opgericht. MvD, CAD, het archief van het ministerie van Oorlog te Den Haag, serie ingekomen afschriften van het P-archiefbureau Londen, 1946, 120 P. Inv. nr. 517, ministeriële beschikking van 30 maart 1946, afdeling Ib nr 9183. (Zie ook inv. nr. 542, nr. 3375.)
Per 1 augustus 1946 werd de afdeling IV, bibliotheek, van het bureau Londen opgeheven. CAD, archief ministerie van Oorlog te Den Haag, serie ingekomen afschriften van het P-archief bureau Londen, 1946. 511 P.
Het bureau Londen van het ministerie van Oorlog te Londen werd bij ministeriële beschikking van 25 april 1947, militair kabinet G nr. 51, op 1 juli 1947 opgeheven. Legerorders bevattende de wetten, besluiten, ministerieele beschikkingen, kennisgevingen en mededelingen van belang voor de Koninklijke Nederlandse Landmacht, (voortaan: Legerorders) 1947, nr. 139.
Op 10 mei vertrok de divisie uit 's-Hertogenbosch, op 18 mei verliet men - op last - Nederland. 11 juni kwam de 1e divisie aan in Engeland, te Plymouth. 12 juni werd kamp opgeslagen te Daw-Y-Graig in Porthcawl, 20 oktober verhuisden de marechaussees naar Congleton.
Met ingang van 15 januari 1941 werd het divisieverband bij het naar Engeland overgekomen deel van het Wapen der Koninklijke Marechaussee buiten werking gesteld. Dit ten gevolge van een reorganisatie van het Nederlandse legioen te Engeland. De minister onthief de commandant van de divisie van zijn taak. Het te Londen en elders gedetacheerd personeel van het Wapen der Marechaussee werd samengebracht onder de afdeling politie Marechaussee en werd onder bevel van de Inspecteur der Nederlandse Troepen gesteld. De instructie van de commandant van de politie afdeling werd vastgesteld op 24 januari 1941.
Een deel van het personeel werd geplaatst bij de afdeling Pantserwagens. De strijd in Zeeland mei 1940. 's-Gravenhage, 1954) 158-159; W. van den Hoek, Beknopt overzicht van de geschiedenis der Koninklijke Marechaussee. (Apeldoorn, 1964) 99-101, 114-115.
In 1916 werden militaire attachés naar Bern, Parijs en Berlijn gezonden. In afwachting van een definitieve regeling bestond hun voorlopige opdracht eruit een "( ... ) studie te maken van den huidige oorlog in een andere vreemde militaire omgeving."
De chef van de Generale Staf verzocht reeds in 1911 om de benoeming van militaire attachés. Deze werd toen nog geweigerd. Tijdens de mobilisatie van 1914-1919 werd echter een sterk gemis aan goede en betrouwbare strategische en andere militaire gegevens gevoeld. In het mobilisatieverslag van het Algemeen Hoofdkwartier werd daarop onder meer aanbevolen over te gaan tot de benoeming van militaire attachés. Algemeen Rijksarchief (voortaan: ARA), de archieven van de Generale Staf: 1914-1940 en de daarbij gedeponeerde archieven (voortaan: GS), mv. nr 997.
Bij Koninklijk Besluit (voortaan: KB) van 20 oktober 1917, nr. 80 werd het instituut van militair attaché bij de gezantschappen officieel geregeld. ARA, gewoon verbaalarchief Ministerie van Oorlog/Defensie en de daarbij gedeponeerde bescheiden 1813-1945, (voortaan: Oorlog/Defensie gewoon 1813-1945), inv. nr. 4698. "Index". Repertorium 1920, deel A, folio 338 3-4. Ook: archieven GS, inv. nr 3, stukken ms. 2045, 2107 en 2140 en mv. nr. 4, stukken nrs. 2946 en 3597.
Bij KB van 8 januari 1921, nr. 44 werd de militair attaché te Parijs ook Brussel als standplaats toegewezen. ARA, Oorlog/Defensie gewoon 1813-1945, inv. nr. 4976. verbaal van 26 januari 1921, nr. 118.
Tussen 1920 en 1936 had ons land geen militaire attachés gedetacheerd te Berlijn, Parijs en Londen. De Jong verbindt hieraan de opmerking dat de Nederlandse legerleiding bijgevolg de aanvang van de Duitse herbewapening niet door een eigen ter zake kundig waarnemer kon observeren. Jong, Koninkrijk., I, 602.
Op 4 maart 1936 stelde de minister van Defensie a.i. H. Colijn opnieuw de instructie voor de militaire attachés vast. Volgens deze instructie stonden ze onder bevel van de minister van Defensie en bij de uitoefening van hun werk waren zij ook onderworpen aan de leiding van het hoofd van het gezantschap waar zij geplaatst waren. Hun taak bestond voornamelijk uit "( ... ) het verzamelen van alle gegevens, welke uit militair-, politiek, strategisch, tactisch- of technisch oogpunt voor de Nederlandsche legerleiding van belang ( ... )" konden zijn alsmede "( ... ) ontwikkelingen van het legerstelsel en ( ... ) aan de orde zijnde militaire vraagstukken in het land ( ... )" van hun "( ... ) plaatsing." Daartoe onderhielden zij contacten met militaire en civiele autoriteiten en personen in het land waar zij geplaatst waren. ARA, Oorlog/Defensie gewoon 1813-1945, mv. nr. 5072, verbaal van 7 september 1945, nr. 125.
Bovengenoemde instructie werd vastgesteld bij de aanvaarding van de functie van militair attaché te Parijs/Brussel van generaal-majoor D. van Voorst Evekink. In 1936 had de militair attaché ook nog een functie te vervullen op het departement te Den Haag. Zijn standplaats bleef dan ook Den Haag. ARA., geheim verbaalarchief Ministerie van Oorlog/Defensie, inv. nr. 316, verbaal van 21 augustus 1945, I 9.
Op 8 mei 1936 werd te Londen luitenant ter zee der Ie klasse A. de Booy tot marine attaché benoemd, op 1 april 1938 gevolgd door kapitein ter zee J.E. Meijer Ranneft met als standplaats Washington.
In januari 1940 werd Parijs als vaste standplaats aangewezen van de militaire attachés te Brussel en Parijs.
Voor wat de Koninklijke marine betreft bleef De Booy formeel gezien in functie als marineattaché. Een groot deel van zijn functies - voornamelijk op inlichtingengebied - werd overgenomen door luitenant ter zee der 1e klasse C. Moolenburgh in de functie van adjunct-marineattaché. De Booy hield zich op het Nederlandse marinehoofdkwartier te Londen bezig met liaisonwerkzaamheden. Ph. M. Bosscher, De Koninklijke Marine in de Tweede Wereldoorlog. Deel 1. Franeker, 1984, 113.
De Koninklijke Nederlandse militaire missie (voortaan: KNMM) Voor meer informatie over de instelling en de geschiedenis van de Koninklijke Nederlandse Militaire Missie: Enquêtecommissie Regeringsbeleid 1940-1945 / Verslag houdende de uitkomsten van het onderzoek. (Voortaan: PEC) deel 8a en b. Militair beleid 1940-1945 Terugkeer naar Nederland. 's-Gravenhage, 1956. 196-198. Inv. nr. 199, nr. 382.
De instructie voor de KNMM was vastgesteld bij KB van 11 september 1941, nr. 10. Inv. nr 199, verbaal van 6 september 1941, nr. 11 en inv. nr. 113, verbaal van 15 januari 1942, nr. 10.
Bij brief van 26 augustus 1942 werd G.J. Sas, toenmalig hoofd van de IIIe afdeling van het departement van Oorlog te Londen, aangewezen als contactpersoon met de militair attaché aan de Amerikaanse ambassade. Bureau D van genoemde IIIe afdeling had onder meer tot taak het onderhouden van "( ... ) contact met geallieerde strijdkrachten." De reserve-2e luitenant G.J. Ankerman was belast met het onderhouden van contact met buitenlandse militaire attachés en liaison-officieren. Nadat via de Politie-Buitendienst van het departement van Justitie een rapport over deze luitenant was binnengekomen van Scotland Yard ontstond er een affaire. De zaak eindigde ermee, dat Sas en Ankerman met ingang van 20 juli 1943 eervol uit hun functies werden ontheven.
Hierop werd met ingang van dezelfde datum generaal-majoor H.J. Phaff benoemd tot militair attaché bij de Nederlandse ambassade bij het Hof van St James, onder gelijktijdige benoeming van majoor L.J.A. Schoonbergen tot adjunct militair attaché bij voornoemd Hof. Inv. nr. 312, K 24: brief van Van Lidth de Jeude, in afschrift aan de minister van Oorlog dd. 23 april 1943. Inv. nrs. 209 en 213. Inv. nr. 2335, brief van het ministerie van Oorlog aan hfd bureau OGS, ingekomen 8-10-1943, nr. 281. Met als bijlage de beide instructies, vastgesteld bij MB van 5 oktober 1943, nr. 5.
Op dezelfde dag werd de KNMM opgeheven. Inv. nrs 141 en 530, verbalen van 4 augustus 1943, nr 9 en 21 juli 1943, nr. 530. Legerorders 1943, nr. 12. Inv. nr. 199, nr. 382
In mei 1944 werd een militair attaché van de Nederlandse regering benoemd bij het Franse Comité voor Nationale Bevrijding. Inv. nr. 181, verbaal van 23 mei 1944, nr. 14.
Voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was in de Verenigde Staten slechts een marineattaché geaccrediteerd. Vanaf 1 april 1938 was J.E. Meijer Ranneft Het instituut Maritieme Historie beheert in afschrift het dagboek van Meyer Ranneft als marinettaché te Washington, 1938-1947. Het is opgenomen in de collectie WO II onder nummer Ec-1. KB van 22 maart 1938, nr. 4.
In zijn instructie Voor een afschrift van deze instructie: CAD, het archief van de bevelhebber der Zeestrijdkrachten / ministerie van Marine, zeer geheim 65/9 1943.
Gedurende de oorlog groeide het aantal Nederlandse militaire vertegenwoordigers in de Verenigde Staten snel en werd de behoefte gevoeld aan een centrale organisatie en coördinatie. Vandaar dat ambassadeur Loudon voorstelde over te gaan tot de instelling van een militaire missie in de Verenigde Staten. Inv. nr. 203.
de marineattaché, de militair attaché, het hoofd van het rekruteringsbureau en de hoofden van de technische adviesbureaus. De militaire missie zou onder bevel van de Bevelhebber der Zeestrijdkrachten komen staan. De missie zou onder leiding van een vlag- en opperofficier staan, die zouden worden aangewezen door de regering te Londen. Deze twee officieren zouden ook de regering vertegenwoordigen in het Combined Chiefs of Staff Committee.
In een nota van de minister van Koloniën aan zijn collega van Algemene Oorlogsvoering van het Koninkrijk, welke zich in afschrift bevindt in het archief van het ministerie van Defensie/Oorlog te Londen, wordt een helder beeld geschetst van de verschillende militaire groepen en autoriteiten die gedurende de Tweede Wereldoorlog actief waren in de Verenigde Staten, alsmede van hun taakstelling. Inv. nr. 205. CAD, het archief van de bevelhebber der Zeestrijdkrachten / ministerie van Marine, zeer geheim, 45/4 1945.
De marine- en militair attaché hielden zich respectievelijk bezig met het bestuderen van de militair-politieke toestand in de Verenigde Staten op maritiem en legergebied.
In een brief van 23 juni 1943 aan de minister van Marine Inv. nr. 157 (dossier AA/5/A: Jf-22-3).
De Nederlandsche Aankoop Commissie/Netherlands Purchasing Commission behartigde de centrale aankoop van goederen voor het Nederlandse leger en marine alsmede het Indische leger.
De regering besliste uiteindelijk dat het in diverse rapporten en nota's geconstateerde gebrek aan coördinatie Daarnaast speelde persoonlijke generositeit een rol. De militair attaché Weijerman, volgens de verslagen en rapporten van de Enquêtecommissie "een zeer eigenaardig figuur" en "geen gemakkelijk mens om mee om te gaan" weigerde zijn medewerking aan de regeringsvertegenwoordigers bij de CCOS. Commisie in plaats van Missie. De naam Militaire Missie zou immers de -onjuiste- indruk kunnen wekken dat hier sprake was van een nieuw orgaan, terwijl het juist de bedoeling was een coördinerend en informerend orgaan te creëren dat de in Amerika aanwezige officieren optimaal wilde laten samenwerken. (CAD, het archief van de bevelhebber der Zeestrijdkrachten / ministerie van Marine, Zeer geheim 114, 1942/1943, 65, 1943.) Inv. nr. 208. Brief van de secretaris van de ministeriële commissie oorlogsvoering aan de minister van Oorlog inzake een telegram aan de ambassadeur te Washington. Met bijlage. 1943. Over deze materie zie ook: PEC,. deel 8 a en b, pag 325-336.
De militaire attachés hielden zich tijdens de Tweede Wereldoorlog eveneens bezig met het rekruteren van dienstplichtigen buiten bezet Nederland. Inv. nr. 1013 bevat de aanwijzing t.b.v. de met recrutering belaste consulaire ambtenaren en officieren. Voor een inleiding en overzicht van de recrutering in Canada en de V.S. zie: PEC, deel 8 a en b, Bijlage 1-7.
Op 9 september 1940 verstrekte de minister van Defensie aan luitenant-kolonel Sas de taak om dienstplichtigen in Canada en de Verenigde Staten op te roepen en vervolgens een basisopleiding te geven en ze daarna naar Engeland te sturen. Hiertoe werd in Canada te Ottowa de Nederlandse militaire missie gevestigd. Eind 1940 begaf Sas zich naar de Verenigde Staten om een begin te maken met de rekrutering aldaar. In december 1940 werd in New York een registratiebureau gevestigd dat onder leiding stond van M.J. Schreven als consul-generaal in buitengewone dienst. Voor de richtlijnen inzake de registratie van vrijwilligers en dienstplichtigen in de VS zie inv. nr. 1023. Volgens het verslag van de Enquêtecommissie werd dit bureau opgeheven 1 november 1943 (Deel 8 a en b. bijlage I, pag 13). Echter, een brief van de heer Droste van het Registratiebureau Los Angeles aan de Consul Generaal te San Francisco inzake ( ... ) de opheffing per 1 november as.( ... ) (inv. nr. 130) is gedateerd 25 oktober 1932. Waarschijnlijk is hier bedoeld 1942. Gezien het feit dat ten gevolge van Amerikaanse regeringsmaatregelen op het gebied van recruteringen, de recrutering met ingang van 1 augustus nog slechts op zeer beperkte voet zou voortbestaan, moet de opheffing zeer waarschijnlijk geplaatst worden in het jaar 1942. Extra aanwijzing is de brief van 28 december 1942 aan de Nederlandse ambassade, waarin door het hoofd der Registratie een lijst wordt aangeboden van het personeel der Registratie-organisatie in de VS. In de bijlage wordt alleen gewag gemaakt van personeel te New York (inv. nr. 1035).
De belangrijkste taak van de afdeling militair bureau van het consulaat-generaal te New York bestond uit het verrichten van werkzaamheden die voortkwamen uit de demobilisatie van de in de Verenigde Staten opgeroepen militairen. Daarnaast hield men zich bezig met de uitvoering van de kostwinnersvergoeding. Inv. nr. 3015.
Verder waren in de Verenigde Staten actief officieren van handelsbescherming te New York, San Fransisco en New Orleans. Het CAD beheert de archieven van het Hoofd Handelsbescherming te New York, 1941-1945, de Handelsbeschermings officier (HBO) te Halifax, 1942-1945, te San Fransisco, 1941-1946, Colon in Panama, 1940-1944, New York, 1941-1945 en New Orleans, 1942-1945. Inventaris nr. 111. Voor meer gedetailleerde gegevens inzake de organisatie en instructies van HHB en HBO's verwijzen we naar deze archieven. CAD, het archief van het Hoofd Handelsbescherming (voortaan: HHB) te New York, 1941-1945. dossier K 1/5.
" ( ... ) het behandelen van Nederlandsche koopvaardij-aangelegenheden, welke verband houden met den oorlogstoestand en dus niet tot de rechtstreekse en gebruikelijke werkzaamheden van de Consulaire Ambtenaren behoren. Zijn taak omvat ( ... ) een nauwgezette controle op de geheimhouding van codes, scheepsbewegingen en -berichten en andere geheime gegevens." Het archief van de Handelsbeschermingsofficieren zal worden opgenomen in de verzame1inventaris van de archieven van de het ministerie van Marine te Londen en de afwikkeling daarvan, alsmede onder de verantwoordelijkheid van deze minister vallende instanties.
In de instructie van de handelsbescherming officier (voortaan: HBO) lezen we dat deze benoemd werd door de minister van Marine dan wel het hoofd Handelsbescherming (HHB). Deze was tevens lid van de Nederlandsche Missie voor Economische, Finantieele en Scheepsaangelegenheden te Washington. De in verscheidene havens geplaatste HBO's stonden onder zijn bevel. CAD, archief HHB te New York, dossier K 1 B/16.
Het Wervingskantoor New York Vrouwenkorps Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger werd kort na de oprichting van dit korps (5 maart 1944) geopend. In de loop der tijd werd het wervingskantoor onderdeel van de Legerafdeling van de Netherlands Purchasing Commission te New York.
Voor een uitvoerige beschrijving van de organisatie van de rekrutering in Canada, zie: PEC, deel 8a pag,53-65.
Op 2 september 1940 werd de instructie van het hoofd van de militaire missie Canada vastgesteld. Inv. nr. 97, verbaal van 2 september 1940, nr.l.
Luitenant-kolonel G.J. Sas werd op 6 september 1940 benoemd tot hoofd van de militaire missie en bovendien tot commandant van de Nederlandse troepen, kapitein, later majoor W.T. Matste tot chef-staf.
Het doel van de missie in Canada was het voorbereiden, het onder de wapenen roepen en naar Engeland sturen van in de Verenigde Staten en in Canada wonende dienstplichtige Nederlanders. Naar aanleiding van het besluit van 8 augustus 1940, nr. 10 A. Hierbij werden alle Nederlanders, geboren tussen 1 januari 1904 en 1 januari 1921, die woonden in Groot Brittannië, Noord Ierland, de VS en Canada voor zover ze nog niet in werkelijke dienst waren, dienstplichtig.
Het hoofd van de militaire missie te Canada had onder zijn bevelen:
Tevens stond het registratiebureau militaire aangelegenheden te New York onder zijn bevel.
Op 8 januari 1941 werd de Prinses Juliana kazerne te Stratford in gebruik genomen om de onder de wapenen gekomen dienstplichtigen te legeren.
Op 20 januari 1941 arriveerde generaal-majoor A.Q.H. Dijxhoorn te Washington. Hij was vanwege de minister van Oorlog geïnstrueerd ter zake de reorganisatie van de rekrutering in Canada en de Verenigde Staten.
Op 12 februari 1942 werd luitenant-kolonel G.J. Sas ontheven van zijn functie als hoofd van de militaire missie en commandant van de Nederlandse troepen in Canada. Majoor W.Th. Carp volgde hem op als commandant Nederlandse troepen in Canada en werd tevens tijdelijk belast met de waarneming van de functie van hoofd militaire missie in Canada.
Op 1 augustus 1942 nam Carp tevens de rekrutering in de Verenigde Staten over van de consul-generaal Van Schreven, die tot dan de leiding had gevoerd over het registratiebureau te New York.
In oktober 1942 verhuisden de troepen van Stratford naar Guelph. Hieraan lag een bezuiniging ten grondslag. Minder dienstplichtigen kwamen op dan verwacht, men moest naar een kleiner en goedkoper onderkomen omzien.
De liquidatie van het kamp te Guelph was op 25 oktober 1943 voltooid. PEC, 8a en b., Bijlage 1.
Militair bureau van het Nederlands consulaat-generaal te Montréal
Na de opheffing van de Nederlandse militaire missie Canada en van de functie van commandant van de Nederlandse Troepen in Canada werden de administratieve handelingen van die twee instanties, zoals correspondentie inzake de rekrutering et cetera voortaan door dit bureau geregeld.
Voor meer informatie over het ontstaan en de betekenis van de verbinding tussen Londen en het bezette gebied via Zwitserland zie PEC, deel 4A, hoofdstuk VII.
Op 19 april 1940 vestigde generaal-majoor A.G. van Tricht zich als militair attaché bij het gezantschap der Nederlanden te Rome. Echter, reeds op 13 juni diende hij zijn standplaats Rome, samen met de andere leden van de Nederlandse legatie alweer te verlaten in opdracht van de Italiaanse regering. Brief van de militair attaché aan de minister van Defensie. Afschrift. 1940. Inv. nr. 1282.
In 1941 arriveerden de eerste vluchtelingen uit Nederland in Zwitserland. Velen van hen waren joden, een ander deel Nederlanders die probeerden via Zwitserland naar Nederlands-Indië of Engeland te vertrekken (via Spanje en Portugal) om zich daar aan te sluiten bij het Nederlandse leger.
Van Tricht fungeerde onder meer als tussenpersoon tussen de Nederlandse Orde Dienst en de regering in ballingschap te Engeland. Ook was hij actief als organisator van het doorsturen - via Spanje en Portugal - van in Zwitserland gearriveerde vluchtelingen naar Engeland of Nederlands-Indië.
Tevens had Van Tricht de leiding van bureau Bern van het bureau inlichtingen (BI). F.A.C. Kluiters. De Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten. 's-Gravenhage, 1993.72. Inv. nr. 2690 (11 maart 1946).
Verder was Van Tricht beheerder van het fonds Katz. Dit fonds stelde zich ten doel
"( ... ) het verstrekken van (geldelijke) steun aan in Zwitserland verblijvende niet-Nederlanders, die ( ... ) door geboorte of langdurig verblijf in Nederland als aan Nederland geassimileerd kunnen worden beschouwd en die daarover een morele aanspraak op Nederlandsche hulp kunnen maken gedurende hun verblijf in Zwitserland ( ... )"
Het fonds was genoemd naar een belangrijke donateur, N. Katz. Verder werd het fonds later nog ondersteund door het Comité Oecuménique des Eglises en het American Joint Distribution Committee.
Op 20 november 1942 werd de afdeling Vluchtelingen van het gezantschap der Nederlanden te Bern geopend. Deze afdeling verstrekte materiële en morele steun aan Nederlandse vluchtelingen en hield toezicht op hen. Hiertoe beschikte de afdeling Vluchtelingen over een personenregister. De militair attaché was tot 1 april 1943 verantwoordelijk voor de financiële administratie van de vluchtelingenzorg. Na deze datum ressorteerde de afdeling Vluchtelingen onder het ministerie van Binnenlandse Zaken.
Vluchtelingen met de Nederlandse nationaliteit die niet zelf in hun onderhoud konden voorzien kregen van de regering een voorschot, terug te betalen na beëindiging van de oorlog, ter derving van hun onderhoudskosten. Voor militairen gold een aparte regeling.
Vluchtelingen welke geschikt waren voor arbeid moesten in een kamp worden ondergebracht en tewerkgesteld worden. Er werden daartoe in de loop der tijden verschillende opvangmogelijkheden in Zwitserland gecreëerd.
Kamp (Arbeitslager) Cossonay -opgericht 26 mei 1942- was een camp de travail pour émigrés en herbergde omstreeks 150 Nederlandse vluchtelingen. Het was een werkkamp waar moeras werd drooggelegd. Aanvankelijk was het kamp een succes maar gaandeweg ontaardde het tot een wanorde en chaos - vanwege een "( ... ) gebrek aan discipline en gebrek aan saamhorigheidsgevoel ( ... )" waarop het in juni 1943 werd opgeheven door de Zwitserse autoriteiten. De bewoners werden overgeplaatst naar het Arbeitslager für Internierte Les Verrières en Tramalan.
In het kamp Les Verrières, 800 meter van de Franse grens gelegen, waren 120 Nederlanders, 20 Engelsen en 20 Belgen ondergebracht. Het kamp werd naar analogie van de weersomstandigheden ook wel "La Sibérie de la Suisse" genoemd. Het was er 's winters zeer koud en 's zomers erg warm.
Kamp Les Enfers herbergde in juli 1944 120 Italianen, 27 Nederlanders en één Engelsman. Vluchtelingen werden hier bezig gehouden met het graven van geulen voor de aanleg van een drainage-systeem. Hierbij dient te worden aangetekend dat de grond kleiachtig en moerassig was en het kamp op zo'n 1000 meter hoogte lag. Les Enfers werd geliquideerd eind november 1944. Vluchtelingen welke hier verbleven werden overgeplaatst naar Les Verrières.
Het camp civil de travail Jeunesse La Brasserie te Aigle was, zoals de naam het al zegt een tijdelijk jongeren-werkkamp waar vluchteling-studenten verbleven. Deze waren tijdens hun 'vakantie' in principe verplicht arbeidsdienst te verrichten (90 dagen per jaar). Het kamp werd in juli 1944 geopend en eind september 1944 al weer opgeheven.
Ook werden in 1942 hotels gehuurd om vluchtelingen in onder te brengen (de zogenaamde hotelkampen), zoals Hotel des Narcisses te Chamby, hotel Beau-Site te Baugy en in 1943 Grand Hotel te Mont-Pélerin. Deze waren bedoeld om scheiding van echtparen te voorkomen.
Voor meer informatie over de verscheidene andere kampen wordt verwezen naar inventarisnummers 1325-1343.
Zo'n veertig vluchtelingen-studenten die hun universitaire studie in Nederland (al dan niet verplicht) hadden onderbroken mochten deze onder strikte bepalingen voortzetten aan een Zwitserse universiteit.
In Zwitserland verblijvende Nederlandse mannen geboren tussen 1 januari 1904 en 1 januari 1927 werden van regeringszijde dienstplichtig verklaard. Ze werden niet in werkelijke dienst opgeroepen.
Blijkens een diverse rapporten en verklaringen was de verstandhouding tussen Zwitserse autoriteiten en de Nederlandse vluchtelingen enerzijds, en Van Tricht anderzijds niet goed. Inv. nr. 275, nr. 699. Inv. nr. 275, nr. 758.
Begin april 1945 werd Van Tricht overgeplaatst als militair attaché naar Washington en werd hij vervangen door luitenant-kolonel J.W. Stoutjesdijk met als adjunct majoor J.G. van Niftrik.
Het bureau van de militair attaché van het gezantschap der Nederlanden te Bern werd opgeheven op 15 februari 1946.
Op 1 november 1945 werd Niftrik eervol ontslag verleend uit militaire dienst. Dit gebeurde onder gelijktijdige ontheffing van zijn detachering bij bureau inlichtingen en als adjunct-militair attaché, beide te Bern. Hij werd belast met de finale afwikkeling van alle aangelegenheden dienaangaande. Inv. nr. 2691, minuut van uitgaande brief van 2 oktober 1945 aan J.G. van Niftrik.
In juni 1945 werd een nieuwe instructie voor de militair attaché te Parijs vastgesteld. In essentie week deze niet af van eerdere instructies. ARA, Oorlog/Defensie gewoon 1813-1945, inv. nr. 5072, verbaal van 7 september 1945 nr. 125. ARA, geheim verbaalarchief MvO/D 1914-1945, inv. M. 318, verbaal van 16 oktober 1945 nr. U 29.
Bureau inlichtingen (voortaan: BI) werd opgericht bij Koninklijk Besluit van 28 november 1942 nr. 1 onder gelijktijdige opheffing van de rechtsvoorganger, de centrale inlichtingendienst. BI ressorteerde onder de minister van Oorlog.
BI had tot taak het
"( ... ) inwinnen, verzamelen en doorgeven ter bevoegde plaatste van alle inlichtingen, welke van belang zijn voor de handhaving van de rust en veiligheid van het Koninkrijk, de oorlogsvoering en de daaruit voortvloeiende deelneming aan de geallieerde oorlogsvoering alsmede voor de voorbereiding tot het heroveren van het Nederlands grondgebied en het herstel en behoud van het wettig gezag daarover."
In artikel 3 van de instellingsbeschikking werden de taken nog eens nader toegelicht:
Met de leiding van BI werd de reservemajoor H.G. Broekman belast. KB van 28 november 1942, nr. 2.
In samenwerking met de Engelse zusterdienst, de Secret Intelligence Service, werd een opleidingsschool voor agenten opgezet. Agenten werden gerekruteerd uit de Engelandvaarders.
Een belangrijke taak van de agenten was het opzetten van koerierslijnen van Nederland via Zwitserland naar Spanje en rechtstreeks van Nederland via Frankrijk naar Londen. Verder werden radiotelegrafisten opgeleid en uitgezonden naar bezet Nederland. Deze werden gedetacheerd bij verzetsorganisaties. Via deze twee communicatielijnen werd informatie uitgewisseld tussen bezet Nederland en de regering in Londen.
Op 26 juli 1943 werd Broekman op eigen verzoek - het KB spreekt van gezondheidsproblemen - eervol ontheven uit zijn functie. Hij werd opgevolgd door majoor dr. J.M. Somer. KB van 26 juli 1943, nr. 4.
Op 5 augustus 1943 werd de uitvoering van de taken van het hoofd van BI nader geregeld in een instructie. Volgens deze instructie droeg hij zorg voor het ontvangen en uitzenden van alle geheime
berichten, afkomstig uit en bestemd voor het bezette gebied in Europa. Inv. nr. 214, P nr. 570.
In een memorandum van 25 december 1944 schetst het latere hoofd van BI Brussel, H. Speyer, de coördinatie, de taakverdeling van de activiteiten - feitelijk, de inzet van de middelen welke BI op dat moment ter beschikking stonden - tussen de verschillende vertegenwoordigingen van BI te Europa.
Londen diende in deze opzet te zorgen voor de opleiding van agenten welke vervolgens door bureau Eindhoven zouden worden uitgezonden. Verkregen inlichtingen werden door Eindhoven verwerkt en doorgespeeld aan Londen. BI Eindhoven vergaarde inlichtingen door telefoonverbindingen, koeriers, via zenders en via de filialen Nijmegen BI Nijmegen werd opgericht oktober/november 1944, was gevestigd in het gebouw van de St Anna Stichting aan de Groesbeekseweg en stond aanvankelijk onder leiding van lt. G.A. Jansen op de Haar. Bij oprichting kende het bureau op papier 4 afdelingen (militaire, civiele (politieke) en economische inlichtingen en contra-spionage). In de praktijk hield men zich alleen met het vergaren van militaire inlichtingen bezig, en dan nog alleen op vraag van bureau Eindhoven op verzoek van de geallieerden. In december werd de leiding overgenomen door kapitein A. van Sluiters. Deze bleef deze taak vervullen tot 1 april 1945, toen hij op eigen verzoek eervol van zijn functie werd ontheven. Jansen op de Haar werd wederom belast met de waarneming van het commando van BI Nijmegen. In dezelfde maand viel het aantal werkzaamheden van de dienst te Nijmegen sterk terug. Dit ten gevolge van het opschuiven van het front en het terugroepen van BI-personeel uit Duitsland. Toch werd het bureau nog niet direct opgeheven. Zo bleven de personen die het radiostation van het bureau bedienden in dienst, evenals het voormalig hoofd. lt. G. Jansen op de Haar, die weer, zij het als waarnemer terugkwam in deze functie na het vertrek van kapitein A. van Sluiters. (Inv. nrs. 2697 en 2690, minuut van brief 2 april 1945.)
Stockholm diende zich bezig te houden met het verkrijgen van gegevens uit Duitsland, in het bijzonder uit het noorden en midden van Duitsland alsmede de Oostzeehavens, Hamburg en Bremen. Deze informatie kon worden verkregen via koerierslijnen.
Zwitserland had als werkterrein het zuiden van Duitsland. De bureaus BI werkten autonoom, maar in samenwerking met buitenlandse, geallieerde zusterdiensten. Er vond een intensieve kennisoverdracht tussen de verschillende vertegenwoordigingen plaats. Inv. nr. 2696.
Bij de oprichting van de buitenlandse inlichtingendienst op 16 februari 1946 werd het KB inzake de oprichting van BI ingetrokken.
Bij ministeriële beschikking van 6 maart 1946 werd een voorstel om een afwikkelingsbureau BI in te stellen goedgekeurd. Het werd gevestigd aan de Laan van Hoogwolde 2 te Wassenaar en ging zich bezighouden met de bewerking van de archieven van BI.
Officieel werd BI - dat op 23 februari 1946 onder bevel werd gesteld van de Generale Staf - op 1 april opgeheven onder gelijktijdige oprichting van afwikkelingsbureau BI. Inv. nr. 2714, brief van het ministerie van Oorlog van 13 maart 1946, MK 426.
Op 1 mei 1946 daaropvolgend kreeg Somer eervol ontslag als hoofd BI en werd aangesteld als hoofd van het afwikkelingsbureau BI.
Voor de geschiedenis van BI Bern zie Het instituut militair attaché, Zwitserland op pagina - I: 21 -.
BI Eindhoven werd opgericht op 8 oktober 1944. Inv. nr 2695.
Direct na de oprichting van BI Eindhoven kwam van Britse en Amerikaanse zusterdiensten het verzoek om mee te werken aan het inwinnen van militaire inlichtingen in Duitsland. In de instructie van BI stond als werkgebied echter omschreven het bezette gebied, dat is Nederland. Somer besprak dit probleem met de minister van Oorlog, waarin hij voorstelde dat BI Eindhoven agenten door de linies kon uitzenden of zou kunnen detacheren bij Britse of Amerikaanse legeronderdelen, die binnen korte tijd, zo was de verwachting in oktober 1944, in Duitsland zouden opereren. Somer vroeg de minister om uitsluitsel. Inv. nr. 2704.
Op 11 november 1944 vervoegde zich kapitein-luitenant ter zee M. Schoo zich bij Somer teneinde te overleggen over de informatievoorziening van BI aan het ministerie van Marine inzake marine- en scheepvaartaangelegenheden in bezet Nederland. Genoemd ministerie beklaagde zich dat het deze gegevens - hoewel toegezegd - niet ontving. Afgesproken werd, dat een vertegenwoordiger van de Koninklijke marine bij BI Eindhoven werd gedetacheerd om deze berichtgeving te gaan verzorgen. Inv. nr 2701.
De standplaats van BI Eindhoven werd op 14 mei 1945 verplaatst naar Huize Maarheeze aan de Rijksstraatweg nr. 675 te Wassenaar. Inv. nr. 2681.
Taken: wat betreft de dienst op Duitsland:
Inv. nr. 2689, brief van 24 januari 1945.
Afwikkeling
Op 1 april 1946 werd op het adres Laan van Hoogwolde 2 te Wassenaar het BI der Nederlandsche regering in afwikkeling ingesteld.
Na de bevrijding van Zuid-Nederland werd in oktober 1944 Inv. nr. 2663. De precieze oprichtingsdatum is niet bekend. In de depotinventaris van het CAD wordt als oprichtingsdatum 1 oktober 1944 genoemd.
Het bureau hield zich voornamelijk bezig met het ondervragen van repatriërende Nederlanders in de opvangkampen, om zodoende gegevens te verkrijgen over het nog niet bevrijde gedeelte van Nederland.
BI Maastricht werd met ingang van 1 april 1945 opgeheven. Inv. nr. 2690. Minuut van uitgaande brief 2 april 1945.
Medio 1940 werd mr H. Maas Geesteranus benoemd tot correspondent te Portugal van enkele periodieken. Begin 1941 werd hij vertegenwoordiger van de centrale inlichtingendienst te Lissabon. Kluiters. Veiligheidsdiensten, 375. Jong, Koninkrijk; IX, 532, 851. Inv. nr. 2880. brief van 29 september 1942.
Dit bureau was de directe rechtsopvolger van de in de vorige alinea genoemde instantie. Bureau Lissabon van het BI was gehuisvest in het gebouw van de Nederlandse legatie aldaar.
Reeds op 8 juli 1944 stelde kap mr C.W.L. Fock een memorandum op betreffende naoorlogse vermogensvlucht en de vlucht van oorlogsmisdadigers alsmede landverraders naar neutrale landen. In deze nota beschreef hij dat Portugal vermoedelijk een aantrekkelijk alternatief zou zijn voor betrokkenen. Hij concludeerde, dat het in Portugal aanwezige Nederlands diplomatieke personeel niet het meest aangewezen personeel was om de mogelijke opsporing van oorlogsmisdadigers en landverraders in Portugal op zich te nemen. Hij gaf in overweging personeel van BI - dat wel capabel was deze taak uit te voeren, na afloop van de oorlog met deze taak te belastten. Aangezien genoemde taak onder de competentie van een ander ministerie viel, zou de Nederlandse dienst te Lissabon ook onder desbetreffend ministerie geplaatst moeten worden. Inv. nr. 225, P-nr. 1123.
Hierop bepaalde de minister van Oorlog in oktober 1944 dat bureau Lissabon gedeeltelijk ter beschikking zou worden gesteld van het ministerie van Justitie. Onder de naam Safehaven - waaronder werd verstaan het opsporen en achterhalen van door de vijand naar Portugal geloodste vermogens - kwam een deel van het bureau rechtstreeks onder Justitie te vallen, terwijl de kosten gelijkelijk gedeeld werden door beide betreffende ministeries.
Op 25 november 1944 besloot de minister van Oorlog de kantoren van BI te Lissabon en Madrid voorlopig op te heffen. Aan de hoofden van beide diensten werd opdracht gegeven zich zo spoedig mogelijk in Londen te melden. Inv. nr. 248, P-nr. 2281.
Waarschijnlijk omstreeks augustus 1945 werd het bureau weer opgericht. Ingaande 1 februari 1946 kwam bureau Lissabon weer volledig onder BI te ressorteren. Op 1 april daaropvolgend werd het bureau officieel opgeheven. Kluiters. Veiligheidsdiensten; 76-77.
Met de leiding van BI Lissabon waren achtereenvolgens belast:
In feite werd met ingang van 1 april 1946 - de dag waarop BI Lissabon werd opgeheven - dit bureau overgenomen door de buitenlandse inlichtingendienst. Inv. nr. 2959, ingekomen brief nr. 1602 GL.
Op 29 december 1943 gaf de minister van Oorlog goedkeuring tot het instellen van een vertegenwoordiging van BI te Madrid. Inv. nr. 315, K 189. Inv. nr. 225, P-nr. 1163.
Bij brief van 2 februari 1944 Inv. nr. 2893, ingekomen te Madrid op 16 februari daaropvolgend, nr. 610.
Al vrij snel na het vaststellen van bovengenoemde instructie, namelijk op 25 april 1944 Inv. nr. 2893, ingekomen te Madrid op 10 mei daaropvolgend, nr. 736.
Als gevolg van de eerdergenoemde opheffing van BI Lissabon en Madrid, werden met ingang van 30 november 1944 werden de assistenten Te weten G.F. Groen en W.G.Ph. van der Heyden. Inv. nr. 2893. Inv. nr. 252, P-nr. 28.
Waarschijnlijk vanaf 1945, maar bijna zeker van 1947 tot en met maart 1950 heeft zich een post van de buitenlandse inlichtingendienst te Madrid bevonden. Tijdens de inventarisatie van het archief van BI Lissabon werd in voornoemd archief een brievenboek aangetroffen met als aanduiding "brievenboek Madrid", dat loopt van 14 januari 1947 tot en met 27 maart 1950. Deze agenda maakt op 19 februari 1950 melding van "( ... ) opheffing post Madrid Inv. nr. 2913. Waarschijnlijk is hier sprake van dezelfde Astro waarover De Jong spreekt in deel 9 van Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, 851; (Mr. H. Maas Geesteranus had ... in Portugal) vijf 'hoofdagenten' aangesteld (de belangrijkste, 'Astro', was een Luxemburger) die elk weer een eigen agentennet onder zich hadden.
Reeds in 1941 legde de Nederlandse consul-generaal te Stockholm, A.M de Jong, contact met de Britse inlichtingenofficier van het Britse gezantschap in die plaats.
De Jong rapporteerde vanaf het begin 1941 alleen aan de Britse inlichtingendienst MI-6. Hij had namelijk geen vertrouwen in de Nederlandse centrale inlichtingendienst (CID). Er was afgesproken, dat deze dienst gegevens zou doorsluizen naar Nederlandse diensten.
Voorjaar 1942 bracht hij verbindingen met diverse verzetsgroeperingen in Nederland tot stand, waaronder groep Zwaantje, geleid door de Delftzijlse arts A.L. Oosterhuis. Inlichtingenrapporten en andere zaken werden zo naar Zweden gesmokkeld, en illegale bladen, geneesmiddelen en zenders ten behoeve van verzetsgroepen in Nederland werden vanuit Zweden naar Nederland verzonden. Hiervoor werden kapiteins van Nederlandse schepen ingeschakeld die tussen Delfzijl en Zweden voeren. Deze weg werd in mei 1943 door kapitein F.J.M. Aben aan de SD verraden. Inv. nr. 2919.
Na de instelling van BI Stockholm werd afgesproken dat De Jong voortaan zowel aan BI als aan MI-6 zou rapporteren. Het debacle met Aben kostte De Jong tenslotte zijn positie.
Nadat zijn opvolger ir. W.L.Chr. Lindenburg niet voldeed werd deze opgevolgd door C. Knulst.
De belangrijkste taak na het wegvallen van de Zweedse weg voor BI Stockholm werd het functioneren als tussenschakel tussen Londen enerzijds en BI Genève en Bern anderzijds. Jong., Koninkrijk; IX 897-900, 1008-1009.
In augustus 1943 arriveerde de voormalig inspecteur van politie jhr. W.A. Gevers Deynoot te Stockholm. Na overleg met Londen werd deze tewerkgesteld bij de dienst BI ter plaatse waar hij met name werd ingezet bij het verhoor van aangekomen Nederlanders. Inv. nr. 314, K-nr. 104.
Met de leiding van BI Stockholm waren achtereenvolgens belast:
Inv. nr. 2957, minuut van uitgaande brief dd, 22-8-1945, nr. 520 G.
Met ingang van 1 april 1946 werd bureau Stockholm opgeheven en overgenomen door de buitenlandse inlichtingendienst. Inv. nr. 2959, nr. 1602 GL. Inv. nr. 2959, ingekomen brief nr. 1566 GL.
Op 8 februari 1941 werd een rechtstreeks onder de minister van Defensie ressorterend bureau voor Bijzondere Aangelegenheden (bureau BA) ingesteld. Inv. nr. 1461, pag 8. Inv. nr. 188, nr. 72 P. In een brief van de minister van Binnenlandsche Zaken aan de minister van defensie, aanwezig in het archief van de bevelhebber der zeestrijdkrachten, ook als hoofd van de Ve afdeling van het ministerie van Defensie, vanaf 27 juli 1941 tevens ministerie van Marine, vanaf 23 juni 1945 ministerie van Marine en Scheepvaart, allen te Londen, en de afwikkeling daarvan, 1940-1945 (1946-1949), afdeling Algemene zaken, nr AZ 3/3/2G, ingekomen op 9-9-1941, schrijft de minister van BiZa: "Bij mijn Departement is sinds zeer korten tijd ook ondergebracht het voormalige bureau B.A. van het departement van oorlog. Voor de indeling bij mijn Departement had dit Bureau in hoofdzaak tot taak het verzamelen en publiceren in persrapporten van allerlei gegevens over Bezet-Nederland, zoals gezindheid der burgerij, activiteit der N.S.B., nieuw-benoemde functionarissen en hun politieke gezindheid e.d. Dit werk wordt ook nu nog door deze dienst voortgezet, maar daarnaast geef ik het Bureau opdrachten om mij, aan de hand van verzamelde gegevens, te rapporteeren over afzonderlijke onderwerpen die in verband met den terugkeer naar Nederland een voorziening eischen. Om ook Uwe Excellentie zooveel mogelijk van de werkzaamheden van deze tak van dienst te doen profiteren, heb ik aan den Chef, Majoor Olifiers, opdracht gegeven om Haar alle reeds verschenen persrapporten toe te zenden, alsook om er voor zorg te dragen, dat in de toekomst Zij alle te verschijnen rapporten zal ontvangen. Voorts moge ik Uwer Excellentie in overweging geven om wanneer zij over een onderwerp, voor haar van belang, gegevens wil ontvangen, mij daarmede te willen inlichten, om mij in de gelegenheid te stellen, zoo mogelijk, van dienst te kunnen zijn."
Als rechtsopvolgers van het bureau BA kunnen de IIIe afdeling, bijzondere aangelegenheden van het ministerie van Oorlog en het bureau voorbereiding terugkeer worden beschouwd. Laatstgenoemd bureau werd op 6 januari 1942, bij gezamenlijke beschikking van de voorzitter van de ministerraad, de minister van Marine en de minister van Oorlog a.i. ingesteld. Met de leiding werd luitenant-kolonel der mariniers M.R. de Bruyne belast. Zijn opdracht was de voorbereiding van de terugkeer naar Nederland en het herstel van het wettig gezag aldaar. Het bureau ressorteerde onder de minister van Marine. Inv. nr. 193, P-nr 17. Kluiters. Veiligheidsdiensten, 103.
Met ingang van 1 juli 1942 werd het bureau voorbereiding terugkeer, onder de naam bureau militaire voorbereiding terugkeer (voortaan: MVT), onder de minister van Oorlog gesteld. Tevens werd een duidelijke taakomschrijving opgesteld.
Tot de taken van dit bureau behoorden:
Inv. nr. 209, P-nr. 349.
Op 27 november Inv. nr. 20C P-nr. 573.
Een dag later werd bureau inlichtingen (BI) opgericht. Het hoofd van dit bureau was (onder andere) bevoegd tot het inwinnen, verzamelen en doorgeven van alle inlichtingen op politiek en economisch terrein. Daarnaast behoorde het ook tot zijn bevoegdheid, op aanwijzing van en in overleg met het hoofd van bureau MVT,
"( ... ) medewerking te verlenen tot het inwinnen van inlichtingen op militair terrein, verband houdende met huidige en toekomstige acties in het bezette gebied."
Deze onduidelijke scheiding van bevoegdheden zou in de dagelijkse praktijk tot vele moeilijkheden en rivaliteit leiden. PEC, 4a en b, 525-526.
Bij brief van 14 mei 1943 Inv. nr. 208, P-nr 311.
Verder werd De Bruyne in augustus 1943 Inv. nr. 214, P-nr 556
Het verzamelen van inlichtingen - genoemd onder 2) - werd verricht door de militaire inlichtingendienst (MID).
Het bureau MVT werd met ingang van 1 september 1944 opgeheven. Inv. nr. 242, P-nr. 1921. Hierop wordt in het kader van deze inleiding - die zich specifiek richt op organisatorische aspecten niet verder ingegaan. Zie voor het Engelandspiel onder andere: Jong, Koninkrijk, 9, hoofdstukken 11 en 12. Zie ook PEC, deel 4a en b.
Op 21 februari 1942 werd de marine inlichtingendienst opgericht. Het ressorteerde onder het bureau (militaire) voorbereiding terugkeer en had tot taak het verzamelen van zoveel mogelijk gegevens over Nederland ter bevordering van de terugkeer naar Nederland. In juni 1942 werd de naam gewijzigd in militaire inlichtingendienst. Hierdoor kon de afkorting MID, waaronder de dienst bekend stond gelijk blijven. Kluiters Inlichtingendiensten 233.
De taken van de MID waren:
Inv. nr. 1577, stuk S/22.
In feite kwam het er op neer, dat de MID
"( ... ) de inlichtingen, welke bij het bureau MVT binnenkwamen ( ... ) verzamelde en registreerde en zich ( ... ) niet ( ... ) actief (bezighield met het) inwinnen van deze inlichtingen."
Anders gezegd, de MID zond geen agenten uit. Enquêtecommissie regeringsbeleid 1940-1945. Deel 4 a en b. 523.
Op 28 augustus 1944 droeg kapitein der mariniers H. Lieftinck de leiding van de MID over aan 1e luitenant C.W. Ritter. Inv. nr. 2892, stuk VIII/115.
Lieftinck werd per 1 september 1944 ontheven van zijn detachering bij het departement van Oorlog. De MID werd feitelijk gesplitst. De militaire inlichtingendienst werd, gelijktijdig met bureau MVT, opgeheven met ingang van 1 september 1944. Het andere deel werd onder de naam marine inlichtingen dienst voortgezet. Kluiters Inlichtingendiensten 233.
Het bureau Organisatie van den Generalen Staf (voortaan: OGS) werd bij ministeriële beschikking van 27 november 1942 Inv. nr. 201, P-nr. 573.
Het bureau stond buiten departementaal verband en werd belast met vraagstukken op militair gebied welke niet tot het werkgebied van bureau militaire voorbereiding terugkeer behoorden.
In verband met de oprichting van bureau Militair Gezag op 28 januari Inv. nr. 204, P-nr. 56.
Op 3 mei 1944 schreef het hoofd bureau OGS aan de minister dat hij:
"( ... ) voor het ogenblik weinig vertrouwen (had) in het slagen in de (hem) toegedachte taak, t.w. de voorbereiding van een degelijke, voor haar zware taak ten volle berekende expeditionaire macht."
Hij sprak zijn teleurstelling uit over het feit dat geen enkel voorstel van zijn hand de instemming van de minister had verkregen. Uitbreiding van de personeelsterkte van zijn bureau was geboden. Verder stelde hij de minister voor de naam van het bureau OGS te wijzigen in bureau Expeditionaire Macht. Hij stelde voor het hoofd van dit bureau een ontwerp-instructie op. Inv. nr. 1456, nr. 177.
Voor een geschiedenis van de rechtsopvolger: zie pagina - I: 46 -, het commando Nederlandse troepen in Engeland.
De minister stemde bij brief van 25 mei 1944 in met de naamswijziging van het bureau Organisatie van de Generale Staf welke zou ingaan op 1 juni 1944.
In de instructie voor het hoofd bureau Expeditionaire Macht (voortaan: EM) die als bijlage bij deze brief was gevoegd, werd vermeld dat genoemd hoofd belast zou worden met het treffen van voorbereidingen welke de toekomstige vorming van een expeditionaire macht zouden vergemakkelijken. Verder diende hij voorbereidingen te treffen voor de registratie van dienstplichtigen en de instelling - samen met het ministerie van Marine - van een Centraal vrijwilligersbureau. Deze laatste taken werden echter nooit opgevat door het bureau EM en al op 28 augustus 1944 werden deze punten uit de instructie geschrapt.
Op 27 mei verzocht de minister prioriteit te geven aan onderzoek naar het terstond vormen van troepen voor de handhaving van openbare orde en rust in Nederland, het vormen van een expeditionaire macht voor Nederlands-Indië en het vormen van troepen om - aanvankelijk in bescheiden mate - deel te nemen aan bezetting van vijandelijk gebied. Inv. nr. 1462, pagina 73.
Op 1 juni 1944 werd bureau OGS daadwerkelijk opgeheven onder gelijktijdige oprichting van het bureau EM. Inv. nr. 2236, brief ingekomen op 30 mei 1944, nr. C 13 geheim.
Bureauhoofd generaal-majoor D. van Voorst Evekink klaagde voortdurend over een gebrek aan personeel. Daardoor kwam, zo stelde hij, de eigenlijke voorbereiding van de vorming van een legerkorps tot stilstand. Hij stelde begin 1945 dan ook aan de minister voor het voornemen hiertoe te staken; er kon zijn inziens niets goeds terecht (van) komen. Inv. nr. 1456, nr. 177.
Naar aanleiding van de benoeming van Van Voorst Evekink tot commandant der Nederlandse troepen in Engeland, veranderde de naam van het bureau Expeditionaire Macht met ingang van 14 juni 1945 in commandant der Nederlandse troepen in Engeland (Expeditionaire Macht). Order nr. 17 van 20 juni 1945. Order nr. 23.
Bij ministeriële beschikking van 11 augustus 1941, nr. 5 Gewijzigd bij ministeriële beschikkingen van 15 september 1941, nr. 1 en 27 augustus 1943, nr. 10. NIET onder zijn bevel stonden: officieren van het Militaire Huis van de Koningin, personeel gedetacheerd of ingedeeld bij de Koninklijke marine of de Royal Air Force en al het in Londen geplaatste militair personeel der Koninklijke landmacht Inv. nr. 827.
Op 15 februari 1943 kreeg de inspecteur het bevel over het detachement Londen overgedragen van het hoofd Ie afdeling van het ministerie van Oorlog te Londen. Inv. nr. 129, 3 februari 1943 nr. 2.
In feite bestond de taak van genoemde Inspecteur uit het ontlasten van de minister van Oorlog - hij was verantwoordelijk voor de verzorging en opleiding van de troepen. Daarnaast vormde hij de tussenpersoon tussen de minister en de kampcommandant(en). PEC, deel 8a en b. 182.
Inv. nr. 832.
Inv. nr. 832.
Inv. nr. 207, P-nr. 247 A/P.
Inv. nr. 239, P-nr. 1793. Zie voor de oorzaak van deze functiewisseling; inv. nr. 238, P-nr. 1732.
De functie van inspecteur der Nederlandse Troepen werd met ingang van 1 september 1944 opgeheven. Met het personeel van het bureau militaire voorbereiding ging de staf van deze functionaris samen op in de staf Bevelhebber Nederlandse Strijdkrachten. Inv. nr. 238, 1793 P.
Op 2 mei 1944 zond de minister een brief aan de Koningin waarin hij berichtte, dat het geallieerd opperbevel wilde overgaan tot het instellen van een Nederlandsche militaire missie (NMM). Inv. nr. 316, K-nr. 56. Inv. nr. 235. P-nr. 1589. Inv. nr. 317, K-nr. 95. Inv. nr. 318. K-nrs. 102. 118 en 127.
De NMM was bestemd om - op grond van de overeenkomst betreffende het burgerlijk bestuur en de rechtsmacht op Nederlands grondgebied bevrijd door een geallieerde expeditiemacht van 15 mei 1944, aangegaan met de Britse en Amerikaanse regering - de geallieerde opperbevelhebber of diens hoofdkwartier van advies te dienen of Nederlandse belangen aanhangig te maken. De hoofden van het bureau Militaire Voorbereiding Terugkeer en Militair Gezag traden - gedurende de periode dat de missie zich nog volledig in Groot-Brittannië bevond - op als onderhoofden van de missie. Bij MB van 29 november 1944 werd Phaff eervol ontheven uit zijn functie als hoofd van de missie. Inv. nr. 248. P-nr. 2298. Inv. nr. 255. P-nr. 157.
Zie voor de geschiedenis van de rechtsvoorganger pagina - I: 40 - Korte hoofdlijn van de geschiedenis van het bureau Organisatie van de Generale Staf.
Op 28 september 1944 deelde de minister van Oorlog aan generaal-majoor D. Van Voorst Evekink mee dat hij overwoog laatstgenoemde te benoemen tot inspecteur der Nederlandse troepen in Engeland. Hij verzocht Van Voorst Evekink om commentaar op een concept instructie voor genoemde functie. In deze reactie stelde Van Voorst Evekink dat hij de hem toebedachte functie vooral bevelvoerend vond en hij daarom de term inspecteur minder passend vond. Hij prefereerde aan de functie de naam commandant te verbinden.
Bij ministeriële beschikking van 18 november 1944, nr. 1 werd bepaald dat de functie van commandant der Nederlandse troepen in Engeland op een nader te bepalen datum opnieuw zou worden ingesteld. Tegelijkertijd werd de ministeriële beschikking van 27 augustus 1943, nr. 10, waarbij de instructie van de inspecteur der Nederlandse troepen werd vastgesteld, ingetrokken.
Hij zou worden belast met de vorming en opleiding van het voor de deelneming aan de strijd in het Verre Oosten bestemde Xe Legerkorps.
Bij ministeriële beschikking van 30 mei 1945 nr. 3 werd met ingang van 29 mei 1945 generaal-majoor D. van Voorst Evekink benoemd tot commandant der Nederlandse troepen in Engeland.
Bij ministeriële beschikking van 22 juni 1945, nr. 35 werd het detachement Londen aan zijn bevel onttrokken. Inv. nr. 1456. nr. 193. Bij ministeriële beschikking van 20 augustus 1942, nr. 6 trad vanaf dan het hoofd Ie afdeling op als korpscommandant over het detachement Londen.
Kort na afloop van de Tweede Wereldoorlog werden in Engeland Nederlandse militairen opgeleid. Bij deze militairen werd een gebrek aan zelfdiscipline en eerbied voor andermans eigendom geconstateerd, welke zich uitte in diefstal uit kazernegebouwen, gevallen van oplichting, desertie en dergelijke.
De militaire politie (MP) in Groot-Brittannië had allereerst een preventieve taak. Onder de zogenaamde provoostdiensten rekende men onder andere toezicht, onderzoek en dienst bij de krijgsraad. Daarnaast verrichtte de MP bewakingsdiensten in Wolverhampton en Londen.
De afdeling MP bij de Nederlandse troepen in Engeland maakte deel uit van de militaire politie van de Koninklijke landmacht en bestond - met ingang van 12 december 1945 - uit een staf, een aantal provoost compagnieën, een aantal compagnieën voor de verkeersdienst en voor de wachtdienst en een depot militaire politie.
Het geheel stond onder commando van een deputy provost marshall (DPM). Deze was rechtstreeks verantwoording verschuldigd aan de chef van de staf van het hoofdkwartier van de Nederlandse troepen in Engeland. Onder zijn bevel vielen twee assistant provost marshalls (APM).
Bureau APM Londen werd opgeheven met ingang van 1 december 1946, waarna de werkzaamheden werden overgenomen door het bureau DPM. Laatstgenoemd bureau werd op 1 januari 1947 gesloten, evenals bureau APM Wolverhampton Area.
D. van Voorst Evekink werd te Zutphen geboren op 31 december 1890.
Hij was achtereenvolgens werkzaam bij de derde afdeling van de Generale Staf, en was militair attaché te Brussel en Parijs van 11 maart 1936 tot 31 maart 1940. Van Voorst Evekink bleef in onbezet Frankrijk om Nederlandse mannelijke onderdanen die zich aldaar bevonden en die in aanmerking kwamen voor militaire dienst, te registreren. Hij arriveerde in januari 1941 te Groot-Brittannië. Hier was hij werkzaam - als tweede man na J.F. van der Vijver - bij het bureau bijzondere aangelegenheden. Op 1 september 1941 werd hij benoemd tot commandant van de Koninklijke Nederlandse brigade prinses Irene. Op 8 december 1941 stelde hij voor het strijdbare gedeelte van deze brigade naar Nederlands-Indië te sturen. Op 10 januari 1942 vertrok Van Voorst Evekink in gezelschap van een grote groep officieren en de staf compagnie van het Ie bataljon naar Nederlands-Indië. De missie arriveerde daar echter nooit, want tijdens de reis vielen de Japanners Java binnen. Voor een uitgebreid verslag van de bevindingen van Van Voorst Evekink: Inv. nr. 198, P-nr. 348.
Al op 20 mei liet de militair bevelhebber van de troepen in het Verre Oosten weten geen prijs meer te stellen op de diensten van Van Voorst Evekink. Inv. nr. 197, P-nr. 257.
Na korte tijd op Ceylon te Colombo te hebben verbleven, werd Van Voorst Evekink teruggestuurd naar Engeland. Op 1 december 1942 werd hij aldaar hoofd van het bureau Organisatie Generale Staf. Dit bureau stelde rapporten op die handelden over de organisatie van het Britse leger. Op 1 juni 1944 werd genoemd bureau opgeheven en werd tegelijkertijd het bureau Expeditionaire Macht opgericht. Van Voorst Evevink werd met de leiding belast. Inv. nr. 12236, brief ingekomen op 30 mei 1944, nr. C 13 geheim.
Hij werd benoemd tot commandant Nederlandse Troepen in Engeland op 29 mei 1945. Deze functie vervulde hij tot 31 december 1946. Op 1 januari 1945 werd hij tevens benoemd tot militair attaché te Londen. Hij bleef dit ambt uitoefenen tot 30 april 1948.
D. van Voorst Evekink overleed op 16 maart 1950. Jong, Koninkrijk, IX, 23, 287-288, 290-291. Kluiters. Veiligheidsdiensten, 404.
Op 19 september 1941 attendeerde de minister van Oorlog het hoofd van de NMM op het feit dat het aantal Nederlandse officieren, aanwezig te Engeland, disharmonieerde met het aantal manschappen. Hierdoor ontstond een overcompleet aan kader. De minister stelde voor, om een deel van de boven de organieke sterkte aanwezige officieren - bij toerbeurt - voor drie maanden te detacheren bij het Britse leger.
Verder lag het in de lijn der verwachting dat bij de bevrijding van Nederland Britse troepen een (grote) rol zouden spelen. Het was zeer gewenst bij deze troepen Nederlandse liaison-officieren te plaatsen. Deze Nederlandse officieren konden de geallieerde commandanten behulpzaam zijn door hun kennis van de Nederlandse taal, het land en het volk. Verbindingsofficieren zouden kunnen optreden als gids, tolk en contactpersoon tussen de Nederlandse bevolking en het bestuur en de Britse commandanten. Tevens konden ze deze Britse commandanten van advies dienen over Nederlandse verhoudingen. Dit was niet alleen een geallieerd, maar ook een Nederlands belang.
Een tijdelijke detachering zou toekomstige verbindingsofficieren inzicht geven in organisatie en werkwijze van het Britse leger. Tegelijkertijd konden zij op deze wijze de Engelse taal oefenen. Inv. nr. 97, 19 september 1941, nr. 20.
Op 19 november 1941 stelde de minister voor om over te gaan tot het oprichten van een opleidingseenheid waar jonge reserveofficieren in een jaar tijd konden worden opgeleid tot beroepsofficier.
Ook een aantal van acht - later verdubbeld tot zestien Inv. nr. l01, 10 december 1941. nr. 10. Inv. nr. 100. 19 november 1941. nr. 12.
De opleiding tot beroepsofficier vond echter geen doorgang. Inv. nr. 113. 1 januari 1942. nr. 1.
Op 15 juli 1942 ving te Londen de eerste opleiding van verbindingsofficieren aan onder leiding van luitenant-kolonel J.G.M. van de Plassche. Deze duurde tot 3 augustus. De tweede cursus liep van 6 t/m 27 augustus. Als commandant van de cursus werd Van de Plassche belast met:
De cursus duurde aanvankelijk drie weken. Inv. nr. 198. P-nr. 350; in afschrift in archief bureau MVT.
Op 7 september 1942 deelde de minister het hoofd van de Nederlandse militaire missie mee dat
"( ... ) de in juli en augustus (1942) onder leiding van de luitenant-kolonel J.G.M. van de Plassche gehouden aanvullingscursussen voor verbindingsofficieren zeer geslaagd te noemen zijn." Inv. nr. 122. 7 september 1942, nr. 2.
Ook burgers namen aan de aanvullingscursussen deel. Na een militaire vooropleiding volgden zij de eigenlijke aanvullingscursus tot tijdelijk reserveofficier. Deze burgers waren bestemd om als specialist in hogere staven op te treden. Inv. nr. 131, 8 maart 1943.
Na twaalf aanvullingscursussen werd, mede naar aanleiding van het ontbreken van verdere geschikte kandidaten, het geven van aanvullingscursussen gestaakt. Inv. nr. 150, 20 december 1943, nr. 12. Hier tevens verwijzing naar groot aantal retroacta.
Het bureau voor de opleiding van verbindingsofficieren en voorbereiding van het afwikkelingsbureau departement van Oorlog werd met ingang van 15 mei 1944 opgeheven en kolonel Van der Plassche werd benoemd tot militair attaché bij het Franse comité voor nationale bevrijding. Inv. nr. 154, 1 mei 1944, nr. 2.
Het bevreemdde de Koningin een voordracht tot benoeming te ontvangen van de kolonel Van de Plassche tot deze functie. Maar, zo antwoordt de minister van Oorlog,
"( ... ) Aangezien ik geen andere geschikte krachten daarvoor beschikbaar heb en overigens de functie voornamelijk van informatieven aard is en geen verantwoordelijkheid van eenige aard met zich brengt, heb ik gemeend Van de Plassche daarvoor te kunnen aanwijzen ( ... ) Mocht Uwe Majesteit overwegend bezwaar hebben tegen de voorgestelde benoeming ( ... ) dan zal het mij uiterst moeilijk vallen daarvoor een geschikten candidaat te vinden. Het komt mij niet verantwoord voor goede krachten, die belangrijke en drukke werkzaamheden hebben te verrichten, daaraan voor dit doel te ontrekken. ( ... )" Inv. nr. 318, K-nr. 106.
Het commando Nederlandse troepen werd opgeheven met ingang van 1 januari 1947. Ministeriële beschikking van 16 december 1946, Militair Kabinet, bureau 2, nr. 904. Legerorders 1946, nr. 447.
Op gelijke datum werd ingesteld het afwikkelingsbureau Commando Nederlandse Troepen in Engeland (CNTE). Dit bureau werd gesteld onder bevel van de militair attaché bij het hof van St James. Het afwikkelingsbureau CNTE werd opgeheven 1 juli 1947. Legerorders 1947, nr. 242.
Literatuur: PEC1 4a en b1 1950 533-564; Jong, Koninkrijk 9, tweede helft, 921-935; Kluiters, Veiligheidsdiensten 1 55-62; John Olmsted, Achter de linies: een geheime operatie in Nederland. ('s-Gravenhage 1990); E. de Roever, Zij sprongen bij maanlicht: de geschiedenis van het Bureau Bijzondere Opdrachten en de agenten Londen 1944-1945. (Baarn, 1985); E. de Roever, Londen roept Amsterdam: de missie van de geheim agenten Tobs Biallosterski en Henk Veeneklaas. (Baarn, 1992); G.P. van der Stroom, Nederlandse agenten, uitgezonden door geallieerde geheime diensten te Londen: een chronologisch overzicht. Niet uitgegeven notitie voor het geschiedwerk nr. 158 van het Rijksinstituut voor oorlogsdocumentatie.
Op 13 maart 1944 werd de gepensioneerde generaal-majoor J.W. van Oorschot aangewezen als
" hoofd van den dienst voor de verzetsorganisatie in Nederland, zulks in samenwerking met den Britschen dienst Special Operations Executive" (voortaan: SOE.) waarmee hij de leiding kreeg van de instantie welke bekend werd onder de naam Bureau Bijzondere Opdrachten. Inv. nr. 316, K-nr. 24.
Dit bureau was de feitelijke rechtsopvolger van het bureau Militaire Voorbereiding Terugkeer. De dagelijkse leiding van het bureau was in handen van K. de Graaf. Tot de taken van dit bureau behoorden:
Dit gebeurde onder andere door het bewapenen van de Binnenlandse Strijdkrachten door wapendroppingen, het plegen van sabotage en steunverlening aan de ondergrondse, illegale pers.
Hierbij was de SOE
" ( ... ) to be regarded as the co-ordinating authority for all activities relating to resistance movements in occupied territories: consequently, SOE, in conjunction with the Allied Staff concerned, act as an Allied General Staff for those purposes. Inv. nr. 318, K-nr. 129.
Eind mei 1945 werd te Utrecht een kantoor van het BBO gevestigd, dat belast werd met de afwikkeling van BBO-zaken en onderzoek inzake Duitse penetratie in BBO-cellen en -netten.
De missie te Utrecht stond onder leiding van kapitein K. de Graaf. De missie ressorteerde onder en maakte deel uit van BBO Londen en kende in september 1945 de afdelingen recherche, Bureau Nationale Veiligheid, afwikkeling, financiën en verpleging, transport algemene zaken - receptie - staatsbegrafenissen, verbindingen, BBO-missie Indië en geschiedschrijving. In totaal waren op de missie te Utrecht 25 personen werkzaam.
Op 3 december 1945 werd BBO onder bevel van de chef van de generale staf geplaatst. Inv. nr. 2983. XII/18
Ingevolge bevel van de minister-president werd het BBO, missie Utrecht met ingang van 1 maart 1946 opgeheven. Luitenant H.M.G. Lauwers werd belast met de afwikkeling van nog lopende zaken. De afwikkeling werd op verzoek van de minister van Oorlog overgedragen aan het ministerie van Algemene Oorlogvoering van het Koninkrijk. Lauwers werkzaamheden bestonden uit behartiging van de belangen van nabestaanden van gesneuvelde agenten en gedemobiliseerd personeel van BBO en het voordragen van enkele van deze gedemobiliseerde personeelsleden voor een koninklijke onderscheiding. Inv. nr. 2988 500 U, 23 februari 1946 en 4 april 1946.
BBO Londen werd opgeheven op 1 juni 1946.
Zie onder andere MvD, DARIC/CAD, het archief van het TNO, dossier 516.
Het Centraal Laboratorium werd op 24 augustus 1939 opgericht en stond rechtstreeks onder de Opperbevelhebber van de land- en zeemacht. Het was gevestigd in het Anorganisch- en organisch chemisch laboratorium van de Rijksuniversiteit te Leiden. Met in aanvang 8, later 16 chemici, alle reserve-officieren-scheikundigen en lager reserve- en dienstplichtig personeel, werd er onderzoek gedaan naar diverse zaken. Op 14 mei 1940 weken het hoofd van dit laboratorium, dr J.H. de Boer en zijn plaatsvervanger, drs. J. van Ormondt, uit van Scheveningen naar Engeland. Daarbij namen zij het archief mee.
In Engeland namen zij contact op met het War Office. Een rapport over de werkzaamheden van het Centraal Laboratorium resulteerde in een verzoek aan De Boer om zijn werkzaamheden te continueren in het Imperial College of Science and Technology in South-Kensington. In overleg met de Chemical Board van het Ministry of Supply zocht men naar een betere bescherming tegen koolmonoxyde. De Boer werd na de val van Nederlands-Indië in de Chemical Board Nederlands liaison-officier. Nadat het onderzoek van De Boer begin 1943 naar het verwijderen van koolmonoxide uit de lucht ver was gevorderd ging hij zich allengs meer bezig houden met de voorbereiding van het militair gezag.
De afdeling Londen van het Centraal Laboratorium was tot 20 maart 1947 gevestigd in het kamer 508 van het gebouw Berkeley Street 17, daarna in kamer 44 aan Dover Street 33.
Op 7 februari 1947 werd het bureau te Londen opgeheven waarna de afwikkeling volgde. Het archief werd overgeplaatst naar het Labaratorium te Delft. Het hoofd werd overgeplaatst naar de Generale Staf.
Het Centraal Laboratorium te Delft werd bij beschikking van de minister van Oorlog van 9 juni 1948 met terugwerkende kracht met ingang van 1 januari 1948 overgedragen aan de Nederlandse organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek ten behoeve van de Rijksverdediging. Deze organisatie werd bij Wet van 30 oktober 1930 (Stb 416) ingesteld.
In het Verenigd Koninkrijk functioneerde tijdens de Tweede Wereldoorlog, naast vele andere instituten afkomstig uit Nederland, ook het Scheikundig Laboratorium. Voor de oorlog ressorteerde het Centraal Laboratorium, ingesteld op 25 augustus 1939 rechtstreeks onder de Opperbevelhebber der Land- en Zeestrijdkrachten. Haar opdrachten en adviezen bracht zij rechtstreeks uit aan het Algemeen Hoofdkwartier.
Het Militair Bureau voor Wetenschappelijke Inlichtingen werd opgericht bij Ministerieel Besluit nr. 12 op 13 september 1944. Het bureau vormde een geheel samen met het Centraal Laboratorium en maakte deel uit van het ministerie van Oorlog. Tot haar taak behoorde het gegevens te traceren over research, verricht in Nederlandse overheids- en particuliere laboratoria tijdens de Duitse bezetting op last van de Duitsers. Daarbij ging ook de belangstelling uit naar personen die daarbij " (. ..) actiever dan onder den drang der omstandigheden noodig (. ..) " waren geweest. Deze taak werd gezien als een zaak van nationaal belang, omdat op grond van verzamelde gegevens plannen van de vijand bekend konden worden en eventueel verhinderd terwijl materieel gezien van Duitsland een schadevergoeding kon worden geëist vanwege diefstal van researchgegevens.
Voor meer informatie, zie onder andere: Enquêtecommissie regeringsbeleid 1940-1945 deel 8a en b, 164-181; V.E. Nierstrasz De geschiedenis van de Koninklijke Nederlandsche Brigade Prinses Irene ('s-Gravenhage, 1959); L. de Jong, "Londen" in: Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog (14 delen; Den H, 1995) 9, eerste helft 674-681.
Omstreeks 1 augustus 1940 werd het Nederlandse legioen opgericht.
Bij troepenorder nr. 9, van 10 januari 1941 werd met ingang van 11 januari 1941 de Koninklijke Nederlandse Brigade (KNB) opgericht. Inv. nr. 102, verbaal van 20 januari 194L nr. 34.
Op 22 januari 1941 werd een voorlopige instructie van de brigadecommandant vastgesteld Inv. nr. 102, verbaal van 22 januari 1941, nr. 1
De definitieve instructie van de commandant werd vastgesteld op 30 maart 1941. Hierin werd vastgelegd dat de commandant van de brigade verantwoording schuldig was aan de inspecteur der Nederlandse Troepen. In deze instructie werd ook de samenstelling van de Brigade geregeld. Inv. nr. 1058.
Bij Koninklijk Besluit van 26 augustus 1941 werd de naam gewijzigd in Koninklijke Nederlandsche Brigade prinses Irene.
De samenstelling, zoals die werd voorgenomen in de instructie zoals vastgesteld op 30 juni 1941 werd nooit bereikt. De sterkte van de brigade werd telkens verzwakt. Dit door het uitzenden van detachementen naar Suriname en het Verre Oosten, door detachering van leden van de brigade bij de Britse commando's, door aanwijzing van militairen van de brigade voor het uitvoeren van gronddiensten bij 322 Squadron, door het onttrekken van een detachement voor de bewaking van de Koningin en door het plaatsen van leden van de brigade op koopvaardijschepen, waar ze fungeerden als kanonnier. Aldus werkte de KNB prinses Irene lange tijd als een reservoir, waaruit naar behoeve geput kon worden. Dit resulteerde erin, dat de organisatie die men aanvankelijk voor ogen had niet gerealiseerd kon worden.
De indeling bij XXI Army Group in juli 1943 en het toevoegen van 100 mariniers aan de brigade in april 1944 bracht uiteindelijk de brigade op sterkte.
Voor een gedetailleerde beschrijving van de gevechtshandelingen verwijzen we naar het boek van Nierstrasz. V.E. Nierstrasz, De geschiedenis van de Koninklijke Nederlandsche Brigade Prinses Irene 's-Gravenhage, 1959.
Op 24 december 1945 werd de brigade, bij KB van 14 december 1945, nr. 11, opgeheven. (LO 1946, nr. 3.)
Tot de voornaamste taak van de brigade behoorde het daadwerkelijk meehelpen aan de bevrijding van Nederland; gezien de nauwe samenwerking met de geallieerden moesten de manschappen geoefend worden en inzicht hebben in de opvattingen en regels van die geallieerde bondgenoten.
Daarnaast werd het als neventaak gezien - tijdens het verblijf in Groot-Brittannië - het deelnemen aan de verdediging van het Britse grondgebied.
Commandant van de brigade waren achtereenvolgens:
Zie inv. nr. 1275, nr. 101a GP.
Inv. nr. 834.
F. Looringh van Beeck werd geboren op 27 mei 1895.
Op 17 april 1941 deelde de minister van Buitenlandse Zaken mee dat F. Looringh van Beeck op rijkskosten naar het Verenigd Koninkrijk kon overkomen. Loringh van Beeck was bij zijn opkomst 46 jaar en bezat de rang van luitenant.
Op 6 maart 1942 betuigde de minister van Oorlog zijn tevredenheid met de wijze waarop hij als commandant van het eerste detachement rekruten uit Zuid-Afrika was opgetreden. Inv. nr. 115, 6 maart 1942 nr. 18.
In november keurde de minister goed, dat Looringh van Beeck optrad als belangenbehartiger van Nederlandse militairen, afkomstig uit Zuid-Afrika die in het Verenigd Koninkrijk verbleven. Inv. nr. 147, 13 november 1942, nr. 19.
F. Looringh van Beeck werd bij zijn ontslag de titel van reserve kolonel titulair verleend.
Het archief van deze functionaris werd in 1991 overgenomen uit de korpsverzameling van het Garderegiment Fuseliers prinses Irene.
Bij ministeriële beschikking van 25 augustus 1941, nr. 10 werden voor het ministerie van Defensie de Aanwijzingen nopens de behandeling van stukken vastgesteld.
Na binnenkomst werden de stukken - persoonlijke stukken uitgezonderd - door de secretarie aan een afdeling toegewezen, geïndexeerd en daarna aan de minister voorgelegd. Persoonlijke stukken werden door de adjudant geopend en geïndexeerd. Daarna werden de geïndexeerde stukken, ook wel exhibita genoemd, aan de betrokken afdeling toegezonden. Daar werd het stuk ook geregistreerd.
De ontwerpafdoening werd door de afdelingen aan de secretarie gezonden. De secretaris-generaal stelde - voor zover dit tot zijn bevoegdheid behoorde - vervolgens de afdoening vast. Zo dit niet het geval was, voorzag hij het stuk van de aantekening Minister beslissen. De SG zond de eerstgenoemde stukken weer naar de secretarie, terwijl ontwerpen die de aandacht van de minister behoefden via de adjudant van de minister aan deze werden voorgelegd. Vastgestelde afdoeningen werden door de secretarie van datum en nummer voorzien, getypt en ter tekening voorgelegd. Tenslotte werden de verzonden stukken in het register en het kaartsysteem ingeschreven.
Uit een aantekening betreffende het Persoonlijk-archief voor luitenant Haverkorn blijkt, dat tegenover elk inkomend P-stuk een uitgaand P-stuk hoorde te staan. Was er geen bepaalde afdoening, dan kennisgeving.
Een P-stuk kon slechts één nummer hebben. Werden verschillende P-nummers met één stuk afgedaan, dan behoorde op de plaats van de verschillende nummers een aantekening gelegd te worden met verwijzing naar het P-nummer dat de afdoening bevatte.
In het register werd aantekening gehouden van P-stukken die een inhoudeljke relatie hadden; hiervan diende in het register onderlinge kruisverwijzingen te worden gemaakt. Verder verdiende het aanbeveling een kaartsysteem op onderwerp aan te leggen. Agenda 1942-1943, los inliggend.
Buiten Londen werd een schaduwarchief van uitgaande en belangrijke ingekomen stukken aangehouden.
Een groot deel van het hier onderhavige archief werd met behulp van 19 Ford-vrachtwagens van 28 juni tot en met 2 juli 1945 overgeplaatst van Londen naar Den Haag. De reis ging via Oostende, Antwerpen en Breda. Zie inv. nr. 496.
In de loop van de vijftiger of begin zestiger jaren, de exacte datum is niet meer te achterhalen, werd door een medewerker van het archief der Koninklijke Landmacht te Leiden een incomplete plaatsingslijst vervaardigd van het algemeen -, het persoonlijk - en het kabinets archief. Het algemeen gedeelte werd slechts tot 1943 ontsloten. Het P en K archief werd gebundeld in ordners, welke van een nummer werden voorzien. Daarbinnen kregen de verscheidene archiefstukken een nummer dat met potlood in de rechterbovenhoek werd geschreven. Deze nummers correspondeerden met de beschrijvingen in de plaatsingslijst.
Het afwikkelingbureau BI heeft zich vanaf 1946 beziggehouden met het bewerken van de archieven die BI te Londen en de buitenlandse posten van dit bureau heeft gevormd. Het was de bedoeling deze archieven in samenwerking met het Rijksbureau voor oorlogsdocumentatie te bewerken. Hiertoe diende een persoons- en zakenindex op het archief te worden aangelegd. Begonnen werd met het bewerken van wat genoemd werd het militaire archief van BI. Doel van deze bewerking was het militaire deel van het archief over te dragen aan hoofdafdeling IX (Krijgsgeschiedkundig instituut) van de Generale Staf, terwijl de rest na bewerking aan het Rijksbureau voor oorlogsdocumentatie overgedragen zou worden.
Een deel van het geheim militair archief werd overgedragen aan de buitenlandse inlichtingendienst, in dit geval de regeringscommissaris in algemene dienst Fock. Verder werden stukken betreffende Nederlandse Gestapo agenten en een kaartsysteem verdachte personen overgedragen aan de centrale veiligheidsdienst.
De zogenaamde civiele rapporten werden overgedragen aan het Rijksbureau voor oorlogsdocumentatie, tegenwoordig Rijksinstituut geheten, die ze nog steeds in beheer heeft. Het betreft hier in totaal ongeveer 7,5 strekkende meter archiefbescheiden van BI Eindhoven (5 meter) en BI Londen (2,5 meter).
Wat betreft de datering van telegrammen: deze droegen boven de eigenlijke tekst een nummer en de datum, zijnde dag-maand-jaar. Meestal werd een volgnummer en de datum van verzending door de opsteller aan het begin van een telegram vermeld. Dit in de vorm: ( ... ) nummer zes van elf stop. Dit betekende telegram nr. 6 van de elfde van de betreffende maand. Tussen opstelling en verzending kon enkele dagen verlopen, terwijl de telegrammen in Londen door de Engelse zusterdienst van BI werden ontvangen en gedecodeerd. Boven de door de Engelse dienst aan BI doorgestuurde telegrammen werd door BI Londen in cijfers en voluit de ontvangstdatum getikt. Inv nr. 2841, uitgaande brief van 1 maart 1951.
De ingekomen en minuten van uitgaande stukken werden apart geregistreerd en voorzien van een eigen registratienummer. Dit registratienummer bestaat uit een letteraanduiding, te weten GB (= Geheim Binnenkomend) en GD (= Geheim Uitgaand), een volgnummer en een jaaraanduiding. Bijvoorbeeld GB/1432/45 en GU/345/45. Jaarlijks werd opnieuw begonnen met de nummering.
De archiefbescheiden werden in dossiers opgelegd. Er werden twee soorten dossiers gevormd, nl. dossiers op correspondent en dossiers op onderwerp/zaak. Binnen deze dossiers werden de stukken - zowel de ingekomen als de minuten van uitgaande stukken - chronologisch opgelegd. In enkele gevallen werden aparte series van ingekomen en minuten van uitgaande stukken gevormd.
Daarnaast werd een apart archief gevormd, het zogenaamde Restricted archief. Dit archiefdeel bevat voornamelijk stukken met de classificatie Zeer geheim, welke betrekking hebben op de bi-agenten en operaties in bezet gebied.
Door de sectie algemene zaken van de Bevelhebber der Landstrijdkrachten werd het archief BI Londen in gedeelten overgedragen aan het CAD. Op 18 april 1983 27 dozen MvD, CAD, bureau Beheer, onderdeelsmap 1032: brief van 18 april 1983 van het hoofd CAD aan het hoofd sectie AZ van de BLS. MvD, CAD, bureau beheer, onderdeelsmap 1032: brief van 5 juli 1985 van hoofd CAd aan hoofd sectie AZ van BLS. MvD, CAD, bureau Beheer, onderdeelsmap 1032: brief van 30 oktober 1985 van hoofd sectie AZ van BLS aan hoofd CAO. MvD, CAD, bureau Beheer, onderdeelsmap 1032: brief van 18 november 1985 van hoofd sectie AZ van BLS aan hoofd CAO.
Door de sectie algemene zaken van de Bevelhebber der Landstrijdkrachten werd een plaatsingslijst opgemaakt, alsmede een korte beschrijving van de geschiedenis van het BI Londen en de archiefvorming.
In oktober 1944 werd het bureau inlichtingen te Eindhoven opgericht. De vestiging in Londen bleef in afgeslankte vorm bestaan. De medewerkers van beide vestigingen moesten voor de uitoefening van hun taken gebruikmaken van hetzelfde archief. Daarom werd in augustus 1944 een gedeelte van het archief, inclusief het Restricted archief, op microfilm vastgelegd. Het betrof de periode november 1943 - augustus 1944. De films kwamen ter beschikking van de vestiging te Eindhoven: het "papieren" archief bleef in Londen.
Ingekomen stukken werden ingeboekt in een aparte agenda. Deze bescheiden werden vanaf 28 november 1946 - zowel op het stuk zelf, als in de agenda - voorzien van een inboekingsnummer, dat bestond uit de letter E/volgnummer (oplopend vanaf 1) en het jaar, 44 danwel 45.
In Eindhoven werd het archief deels opgebouwd door een serie ingekomen stukken, waarnaast een deel volgens het rubriekenstelsel werd opgelegd. Dit blijkt uit de agenda's. Ingekomen stukken werden al naar gelang het betreffende onderwerp in een bepaalde rubriek opgeborgen. Zo bestond de rubriek ondervraging, werden illegale bladen bij elkaar opgeborgen en bestond de hoofdrubriek uit NBC, Nederland Binnenland Civiel.
De rubriek was weer opgebouwd uit een aantal subrubrieken. Waarschijnlijk was deze rubriek als volgt ingedeeld:
civiele gegevens binnenland
In Wassenaar werd begonnen met een nieuwe nummering. Ingekomen stukken kregen een W, gevolgd door een oplopende nummering met daarachter het jaartal (W/l/45, W/2/45 et cetera). Het is verwarrend dat de uitgaande stukken hetzelfde kenmerk kregen. Waarschijnlijk daarom werd vanaf 1946 een nieuw systeem ingevoerd. Er werd voortaan een doorlopende nummering gevoerd, waarbij de uitgaande stukken werden voorzien van de toevoeging U.
In 1946-1947 werden de telegrammen door het afwikkelingsbureau BI geordend naar onderwerp, waarschijnlijk naar instellingen waarmee getelegrafeerd werd. Inv. nr. 2841, brief van 7 juni 1955.
In 1985 werd het betreffende archief overgedragen van de sectie Algemene Zaken van de Bevelhebber der Landstrijdkrachten aan het CAD. Van het schaduwarchief in de vorm van de rolfilms werd door W.G. Visser in 1989 een plaatsingslijst vervaardigd. Deze is, in aangepaste vorm, opgenomen als een nadere toegang als bijlage.
Op 13 december 1983 werd door de sectie Algemene Zaken van de Bevelhebber der Landstrijdkrachten 1 doos overgedragen aan het CAD. MvD, CAD, bureau Beheer, onderdeelsmap 1032, PV van overdracht van 13 december 1983.
Het archief is opgebouwd uit een aantal archiefdelen, te weten ingekomen post, uitgaande post, politieke rapporten en personeel. De archiefbescheiden zijn niet voorzien van een registratiekenmerk. Wel is op een aantal stukken de markering "Uitgegane brieven" of "Archief" aangebracht.
De archiefbescheiden zijn geordend in de archiefdelen ingekomen en uitgaande post op respectievelijk afzender of adressant en daarbinnen chronologisch opgelegd. In de overige blokken zijn de stukken enkel chronologisch geordend.
Van betreffend archief zijn geen inschrijfmiddelen bewaard gebleven. Überhaupt is niet bekend of deze wel bestaan hebben. Waarschijnlijk is dit archief volgens het agendastelsel gevormd.
Het archief kent een duidelijke breuk. Vanaf 22 november 1943 wordt het archief gevormd volgens het rubriekenstelsel.
Het archief van de buitenlandse inlichtingendienst, post Madrid werd grotendeels vernietigd. Een aantal archiefbescheiden werd overgedragen aan respectievelijk het gezantschap te Lissabon danwel Madrid. Welke handeling de archiefbescheiden ondergingen werd aangetekend in de agenda van de post.
In maart 1983 werden deze archieven overgedragen van de sectie Algemene Zaken van de Bevelhebber der Landstrijdkrachten aan het CAD.
Zendingen ontvingen als nummer een gecombineerde lettercijfercode, AA/10/11. De eerste zending ontving de code AA, gevolgd door AB, AC et cetera. 10/11 stond voor 10 november.
Rapporten van verhoor van militairen werden voorzien van de code Vr gevolgd door een nummer dat refereerde naar de volgorde van aankomst. AC/1/11 Vr 11 stond aldus voor een betrouwbaarheidsrapport van de 11e vrijwilliger dat is opgemaakt op 1 november.
Tenslotte konden zendingen die uit meer pagina's bestonden voorzien worden van volgnummers. BG/19/l2 St 7 betreft de 7e bijlage van een zending van 19 december. Inv. nr. 2892, nr. 520.
De nummering van de serie van uitgaande stukken kent een sprong. De nummers 499-1199 werden niet toegekend.
Buitenlandse inlichtingendienst, post Madrid, 1947-1950
Als registratuurstelsel kende de buitenlandse inlichtingendienst, post Madrid een rubriekenstelsel. De feitelijke indeling wordt weergegeven op de eerste pagina van betreffende agenda. Inv. nr. 2913.
Post vanuit Londen voor Stockholm werd in zendingen per enveloppe verzonden. Eén enveloppe bevatte meerdere stukken. De zending werd voorzien van een eenvoudige code, te weten de beginletter van de maand en de datum van verzending. Zending S 15 staat dus voor de zending vanuit Londen die daar 15 september werd verzonden. Inv nr. 2933.
Het archief werd oorspronkelijk waarschijnlijk opgebouwd volgens het seriestelsel. Agenda's werden bij de inventarisatie in 1996 niet aangetroffen.
In 1985 werd dit archief overgedragen van de sectie Algemene Zaken van de Bevelhebber der Landstrijdkrachten aan het CAD.
De archiefbescheiden van het Militair Bureau voor Wetenschappelijke Inlichtingen werden aangetroffen in het archief van de Artillerie Inrichtingen tijdens de bewerking van laatstgenoemd archief en werden hiervan afgescheiden.
Bij brief van 3 december 1945 regelde de deputy provost marshall, W. Kist, de dienstcorrespondentie en archiefvorming van de militaire politie in Engeland.
Alle archiefvormers Bureau van de DPM; bureau van de APM Londen; bureau van de APM Wolverhampton; commandant provoost compagnie UK; commandant wacht compagnie UK; commandant detachement provost compagnie UK te Wolverhampton; commandant detachement wacht compagnie UK te Londen; commandant depot MP Perry Hall en commandanten diverse provost compagnieën.
Stukken genoemd onder b) werden genummerd No. M.P ... G Geheim of persoonlijk. Stukken onder c) werden genummerd No M.P ... Pol.
Stukken betreffende officieren werden steeds als geheim behandeld.
In november 1945 werden er bij het commando zestien zelfstandige archiefvormers onderscheiden:
In een brief aan de minister van Oorlog, gedateerd 17 mei 1947, berichtte het hoofd afwikkelingsbureau commandant Nederlandse troepen in Engeland dat op zijn bureau de volgende archieven aanwezig waren:
Tevens deelde hij mee dat archieven - wellicht doelde hij hier op afdelingen van het betreffende archief - van verschillende afdelingen van de commandant hoofdkwartier aan diverse instanties waren overgedragen.
Zo werd het archief van de afdeling welfare overgedragen aan de welfare officier van bureau Londen van het ministerie van Oorlog, het archief betaalmeester NTE aan het hoofd afwikkelingsbureau betaalmeester NTE te Scheveningen, het archief van de medische dienst NTE aan de inspectie geneeskundige dienst KL sectie Verenigd Koninkrijk te Londen, het archief van het veldpostkantoor NTE aan het veldpostkantoor bureau Londen van het ministerie van Oorlog (mvO), het archief van de militaire politie werd eveneens overgedragen het bureau Londen mvO, het archief van de afdeling records aan het Centraal Registratie Bureau in Den Haag en tenslotte werd het archief commanderend generaal NTE overgedragen aan kolonel Holts te Londen.
Het archief kwartiermeesterzaken en het archief (afdeling ?) kwartiermeesterzaken van het afwikkelingsbureau NTE werden overgedragen aan de militair attaché te Londen.
De overige archieven werden in juni 1947 overgedragen aan het hoofd Centraal Registratiebureau te Den Haag.
In 1981 werd een onbekende hoeveelheid archiefbescheiden uit de collectie commandant Nederlandse troepen in Engeland vernietigd op grond van het bepaalde in de lijst van voor vernietiging in aanmerking komende archiefbescheiden van het ministerie van defensie, hoofdstuk 50 en het vernietigingsbesluit VS-1112 . Van deze vernietiging werd een verklaring opgemaakt.
Van het grootste deel van het archief is de geschiedenis niet bekend.
Het grootste deel van het archief werd tussen 1958 en 1960 bewerkt en geïnventariseerd door het archief der Koninklijke landmacht te Leiden. Inzake de criteria welke bij de toenmalige schoning gebruikt werden is geen verantwoording afgelegd.
Deze bewerking resulteerde uiteindelijk in een inventaris, getiteld Archief van het Bureau Voorbereiding Terugkeer over de jaren 1942/1945. Deze titel verhult het feit, dat deze inventaris feitelijk twee archieven van twee archiefvormers beschrijft, namelijk het archief van het bureau militaire voorbereiding terugkeer en dat van de militaire inlichtingendienst. Verder werden enkele retroacta van het bureau voor Bijzondere Aangelegenheden aangetroffen.
Het archief(-deel) van de militaire inlichtingendienst vormt wat betreft omvang veruit het grootste deel.
Bovengenoemde inventaris is opgebouwd uit een korte historische inleiding gevolgd door een verantwoording van de bewerking. Gemeld wordt, dat de oorspronkelijke ordening van het archief bij het bureau MVT archief volgens het agendastelsel plaatsvond. Er werden bij de bewerking eind jaren zestig geen agenda's aangetroffen en er werden veel lacunes geconstateerd.
Het archief van de militaire inlichtingendienst werd "( ... ) zoveel doenlijk systematisch geordend." Echter, "( ... ) deze ordening moest veel te wensen over laten" aangezien in een stuk meerdere onderwerpen behandeld werden. Een aangetroffen kaartindex werd - zo meld de verantwoording - als onbruikbaar gekwalificeerd (en dus vernietigd?), omdat het door elkaar lag.
De inventaris werd gesplitst in twee delen: bureau militaire voorbereiding terugkeer en militaire inlichtingendienst. De "inventaris" van beide delen werd gevolgd door een nadere toegang. Het feit dat de nummering in deze inventaris niet doorlopend is, maar dat bij het tweede archiefdeel (militaire inlichtingendienst) de nummering opnieuw start met nummer 1 wekt verwarring.
In de nadere toegang werd een deel van de inventarisnummers (soms op stukniveau, soms op bundelniveau) beschreven. Hiertoe werd het inventarisnummer onderverdeeld in volgnummers. Aldus ontstonden inventarisnummers 1/1 (inventarisnummer/volgnummer), 1/2 enzovoorts. Nog verwarrender werd de zaak, als een inventarisnummer in de nadere toegang niet werd aangeduid met een enkel getal maar - op bundelniveau - als 39/1. Dit inventarisnummer werd nog eens uitgesplitst en kreeg aldus nog een volgnummer, dat op het fysieke stuk met potlood werd aangebracht (39/1-1).
De stukken werden in de rechterbovenkant met potlood voorzien van een inventarisnummer, soms gevolgd door een bundelnummer en het stuknummer. Verder werden per omslag de meeste stukken door een lias bij elkaar geregen.
In 1993 werd circa 2 meter archiefbescheiden behorende tot deze archiefvormers overgeplaatst van het instituut voor Maritieme Historie van de Koninklijke marine naar het CAD. Bij de overdracht werd een plaatsingslijst meegeleverd. MvD, CAD, bureau beheer, onderdeelsmap 1032.
Onderhavig archief werd in 1957 bewerkt en geïnventariseerd door het archief der Koninklijke landmacht te Leiden. Inzake de criteria welke bij de toenmalige schoning gehanteerd werd geen verantwoording afgelegd. Deze bewerking resulteerde uiteindelijk in een inventaris.
Op 18 april 1946 schreef de chef van de generale staf, luitenantgeneraal mr H.J. Kruls, aan generaal-majoor J.W. van Oorschot een brief waarin eerstgenoemde verzocht hem in te lichten over de verblijfplaats van het archief van het BBO. Men had gegevens nodig uit dit archief voor een verslag over de werkzaamheden van het bureau inlichtingen.
Van Oorschot antwoordde 2 mei daaropvolgend dat het archief zich verspreid over diverse locaties bevond. Het archiefdeel van de afdeling recherche werd omstreeks 1 maart 1946 overgedragen aan het Bureau Nationale Veiligheid. Stukken betreffende operaties waren onder beheer van de Engelsen, terwijl bescheiden inzake gegevens van agenten deels in handen waren van BBO (inmiddels in afwikkeling) te Londen en gedeeltelijk te Den Haag. Tenslotte waren de stukken betreffende gesneuvelde agenten al onder beheer van het ministerie van Oorlog.
Het archiefgedeelte dat in 1946 aan het Bureau Nationale Veiligheid werd overgedragen, werd na opheffing van deze dienst overgenomen door de Binnenlandse Veiligheidsdienst. De mogelijke eenheid van dit archief deel werd doorbroken, aangezien individuele archiefbescheiden werden opgenomen in diverse persoons- en onderwerpendossiers.
Soldaat v/d Werf heeft in november 1948 de kast met BBO-bescheiden - toen aanwezig op het ministerie van Oorlog," ( ... ) op orde gebracht."
In 1975 werd het archief deel van het onderhavige archief, dat toen onder beheer van het ministerie van Defensie bij de afdeling Centrale Post- en Archiefzaken was, overgeplaatst naar het Centraal Archievendepot. MvD, CAD, archief ministerie van Defensie, dossier nr. 392473 i/f.
In het midden van de jaren '70 onderging het archief een bewerking door een medewerker van het CAD. Verscheidene stukken werden in de rechter bovenhoek, met potlood, chronologisch genummerd. Dit nummer correspondeerde met een kaartsysteem voorzien van stukbeschrijvingen, waardoor voor een gedeelte van het archief een index werd gecreëerd.
Dit archief werd in 1991 overgenomen door het CAD uit de korpsverzameling van het Garderegiment Fuseliers prinses Irene.
Dit archief werd reeds eerder, in de loop van 1956, geïnventariseerd. Zestiende jaarverslag van het archief van de Koninklijke Landmacht, 5. Jaarverslag 1975 van het Centraal Archievendepot, 10. Uit het verslag wordt niet duidelijk of het betreffend archief alleen is omgepakt of dat er ook in is vernietigd
Het archief werd oorspronkelijk gevormd volgens het agendastelsel. Ingekomen stukken werden handmatig voorzien van een O (= ontvangen) en een volgnummer, uitgaande stukken van een U (uitgaand) met volgnummer.
In 1957 werd dit archief bewerkt door een medewerker van het archief der Koninklijke landmacht te Leiden.
Onderhavig archief werd in het verleden al een keer bewerkt en beschreven, waarschijnlijk rond 1957, door een medewerker van het archief der Koninklijke Landmacht te Leiden.
In het Elfde jaarverslag van het archief van de Koninklijke Landmacht, 1 december 1950 - 1 december 1951 staat dat in de loop van het verslagjaar de archieven van het militair bureau te New York en de archieven van het hoofd Nederlandse militaire missie te Washington werden ontvangen.
Dit archief werd in de periode van 15 juli tot en met 22 oktober 1957, toen het betrokken archief nog onder beheer berustte van het archief van de Koninklijke landmacht te Leiden bewerkt.
Het archief werd oorspronkelijk gevormd volgens het dossierstelsel. Zie het registratuurplan. Lexicon van Nederlandse archieftermen. 's-Gravenhage, 1983. 24. CAD, archief ministerie van Marine, nr. S 8227.
Genoemde archieven werden reeds eerder bewerkt in 1956 door een medewerker van het archief der Koninklijke Landmacht te Leiden. Deze archieven zijn in het verleden vervlochten geraakt met het archief van de Nederlandse troepen in Canada. Volgens het structuurbeginsel werden de afgedwaalde archiefstukken afgescheiden en apart beschreven.
Na afwikkeling en opheffing van het bureau BI te Bern werd het archief van deze dienst overgeplaatst naar het centraal archief van BI te Wassenaar. Inv. nr. 2961, minuut van uitgaande brief van 2 oktober 1945 aan J.G. van Niftrik. Twaalfde jaarverslag van het archief van de Koninklijke landmacht, 1 december 1951 - 1 december 1952.
De rest van het betreffende archief werd in 1983 overgeplaatst van de sectie algemene zaken van de Bevelhebber der Landstrijdkrachten naar het CAD. Hier werd het opgenomen in de depotinventaris als het archief van BI Bern. Feitelijke bestudering van dit archief toonde echter aan dat het hier een afgedwaald archiefdeel van het archief van de militair attaché te Bern betrof. Tijdens de bewerking is dit wederom ingevoegd.
Het archief werd oorspronkelijk geordend volgens het agendastelsel. Het betreffende archief werd in 1956 bewerkt en geïnventariseerd door adjudant onderofficier K. den Uyl van het archief Koninklijke landmacht.
In juli 1994 werden negentien zwart-wit foto's, met afbeeldingen van de Koninklijke Nederlandse Troepen in Canada alsmede de huisvesting van de troepen te Guelph, Ontario in de Prinses Juliana Kazerne afgescheiden van het archief en overgedragen aan de Sectie militair Geschiedenis Koninklijke landmacht. De foto's, welke geen relatie tot het onderhavig archief hadden, werden ondergebracht in de rubriek Nederlandse militairen buiten bezet gebied 1940-1945 onder de nummers G 1-G 19.
Het archief is krachtens bepalingen van de Archiefwet overgebracht.
Selectie en de uiteindelijke vernietiging van alle archieven vond plaats aan de hand van de Lijst van voor vernietiging in aanmerking komende archiefbescheiden van het ministerie van Defensie (hoofdstuk Algemeen), 1987.
Tussen de verschillende instanties en het ministerie van Defensie/Oorlog te Londen was uiteraard veelvuldig schriftelijk contact. Dit heeft tot gevolg dat frequent zowel het minuutexemplaar als de expeditie van een exemplaar in deze verzamel inventaris kunnen worden aangetroffen. Circulaires kunnen zelfs in alle archieven worden teruggevonden. Het was ondoenlijk om bij de selectie steeds daadwerkelijk na te gaan of een archiefstuk al dan niet reeds op een hoger bewaarniveau aanwezig is. Doublures komen dus zeker voor. Bij de selectie van het archief van de Inspecteur der Nederlandse Troepen, 1940-1944 (1957) is bij wijze van proef wel steeds nagegaan of een minuut van een uitgaande brief of een ingekomen brief van het ministerie ook voorkwam in laatsgenoemd archief. Dit leverde het volgende resultaat op.
Overzicht van vernietigde stukken welke zowel aanwezig waren in het archief van de Inspecteur der Nederlandse Troepen, 1940-1944 (1957) als in het gewoon verbaal archief ministerie van Defensie/Oorlog te Londen:
In 1995 werd begonnen met het selecteren, vernietigen en indexeren van het algemeen gedeelte. Er werd 20,5 meter algemeen verbaalarchief vernietigd. Met onderbrekingen kwam de index op het algemeen verbaalarchief gereed in 1997. Van het archief van het bureau Londen werd 13 meter archiefbescheiden vernietigd. Het betrof hier vooral financiële bescheiden.
In totaal werd bij de selectie van dit archief 3,5 meter archiefstukken vernietigd. Het betrof hier vooral minuten van uitgaande aanbiedingsbrieven waarbij het aangeboden stuk niet werd aangetroffen, bedankbriefjes voor ontvangen inlichtingenrapporten, benoemingen, bevorderingen, salarisbetalingen en -verhogingen, onkostenvergoedingen aan agenten, tewerkstellingen, onderscheidingen, verklaringen van geheimhouding, in zijn algemeenheid personeelsbescheiden en kopieën van (buitenlandse) krantenknipsels.
Tijdens de selectie en herinventarisatie in 1997 werd in totaliteit 36 centimeter archiefbescheiden vernietigd. Het betrof hier voornamelijk dubbelen.
Voor aanvang van de werkzaamheden in juli 1997, had het archief een omvang van 0,12 meter. Na selectie op te bewaren en te vernietigen archiefbescheiden resteert 0,06 meter.
Er werd 12 centimeter archiefbescheiden vernietigd. Het betrof hier bijna uitsluitend dubbele exemplaren in de vorm van doorslagen.
Slechts dubbelen en stukken die zich controleerbaar op een ander bewaarniveau bevonden - bijvoorbeeld in het archief van het ministerie van Defensie/Oorlog te Londen - zijn vernietigd.
Bij de selectie ter vernietiging werd in 1996 6,72 meter en tijdens de inventarisatie in 1997 2,5 meter archiefbescheiden vernietigd. Dit gebeurde op basis van de lijst van te vernietigen archiefbescheiden van het ministerie van Defensie, 1987 en VS 2-1112 (4e druk), KL.
Van dit archief werd in totaal 1 meter archiefbescheiden vernietigd.
Uit dit archief is niets vernietigd. De omvang van het archief is 24 centimeter.
Uit het archief werden alleen dubbele stukken verwijderd.
Na selectie bleef 12 centimeter algemeen en 24 centimeter geheim archief over.
Er werd 40 centimeter archiefbescheiden vernietigd. Het betrof hier voornamelijk stukken welke op een hoger bewaarniveau, namelijk het ministerie van Oorlog te Londen, ook aanwezig zijn.
Het archief van de militair attaché Washington had bij aanvang van de inventarisatie in 1994 een omvang van bijna 11,5 strekkende meter. Een groot deel hiervan betreft persoons- en medische dossiers van rekruten afkomstig uit de Verenigde Staten en Canada. Deze zijn tijdens de inventarisatie buiten beschouwing gelaten. Deze bescheiden zullen op termijn vernietigd worden. De overgebleven stukken hadden een omvang van 1,3 meter. Na selectie resteerde nog 18 centimeter archief. Het grootste deel van de vernietigde stukken betrof documentatiemateriaal.
Bij aanvang van de selectie en inventarisatiewerkzaamheden van onderhavig archief in 1994 werd circa 4,5 meter archief aangetroffen. Hiervan werd circa 1,6 meter vernietigd. Deze vernietiging werd uitgevoerd met als leidraad het voorschrift voor het vernietigen en inleveren van archiefbescheiden van de Koninklijke Marine, circulaire Z. 2484 en de hoofdstukken Algemeen en 6100 van de lijst van de te vernietigen archiefbescheiden van het ministerie van Defensie.
Het archief van Generaal Majoor A.Q.H. Dijxhoorn in zijn functie als gedelegeerde bij de Combined Chiefs of Staff, 1942-1943, 1945 had een omvang van 8 centimeter. In 1994 werd tijdens de selectiewerkzaamheden vier centimeter vernietigd.
De omvang archief van het Wervingskantoor New York van het Vrouwenkorps Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger 1944-1945 bedraagt, na selectie 1 centimeter. Tijdens deze selectie werd 1 centimeter vernietigd.
Het archiefgedeelte tot en met 1945 had bij aanvang van de werkzaamheden in 1994 een omvang van 6 centimeter. Na selectie en inventarisatie resteert 1 centimeter archief.
Een groot deel van dit archief bestaat uit persoonsdossiers en andere niet operationele gegevens van vluchtelingen. Nog tijdens de inventarisatie van dit archief bereikte het CAD verzoeken om gegevens uit deze dossiers. Deze dossiers komen niet in aanmerking voor overdracht en zijn op termijn vernietigbaar. Het betreft hier de uitvoering van standaardzaken zoals verzoeken om kledinggeld, alsmede vrijwilligers- en geneeskundige verklaringen van vrijwilligers, Ein- en Austrittsmeldungen et cetera welke vernietigbaar zijn in het jaar 2000. Wel is van alle procedures één formulier in de inventaris opgenomen.
Bij de selectie en inventarisatie in 1994/1995 werd 4,25 meter archief vernietigd, voornamelijk persoonsdossiers.
In 1982 werd het archief van de 1e divisie Koninklijke marechaussee 1940-1965 geselecteerd volgens het bepaalde in de lijst van voor vernietiging in aanmerking komende archiefbescheiden van het Ministerie van defensie, hoofdstuk 40 en het VS 2-1112 (3e druk), hoofdstuk 2, punt 7. Of ook stukken uit de periode 1940-1942 werden vernietigd is niet bekend.
De aanwezigheid in deze verzamelinventaris van de archieven van de marineattaché Londen, 1937, 1940-1945 en de marineattaché Washington, (1933, 1936) 1938-1944, 1947 doen wellicht misplaatst aan, maar kunnen verklaard worden uit het feit dat deze functionarissen tot de afsplitsing en instelling van het ministerie van Marine van het ministerie van Defensie op 27 juli 1941 onder de verantwoordelijkheid van de minister van Defensie vielen.
Algemeen uitgangspunt bij de inventarisatie was om de oude orde, zoals deze voor bewerking van de onderscheidene archieven door medewerkers van het archief KL bestond, zo veel mogelijk te herstellen. Indien herstel hiervan niet mogelijk was - bijvoorbeeld omdat een oude orde niet meer te herkennen was - werd de structuur zoals deze door het archief KL in de vijftiger of zestiger jaren werd aangebracht als uitgangspunt genomen bij de inventarisatie. De plaatsingslijsten vervaardigd door medewerkers van het archief KL werden hierbij opnieuw geredigeerd en treft men in meerdere gevallen aan als nadere toegang.
De archieven van instanties, vallend onder verantwoordelijkheid van de minister van Defensie/Oorlog te Londen zijn geordend naar chronologie.
Bij het herinventariseren van de betreffende archieven moesten een aantal zaken worden herzien. Afgedwaalde archiefstukken moesten naar het oorspronkelijke archiefdeel worden teruggebracht (het kabinetsarchief bevatte stukken die zijn teruggebracht naar de serie P-verbalen, et cetera) en archiefdelen dienden als gedeponeerd archief onderkend en herkenbaar gemaakt worden.
Hiertoe werden afgedwaalde archiefbescheiden teruggebracht naar de oorspronkelijke plaats waar zij thuishoorden. Zo werden op allerlei plaatsen afgedwaalde P- en algemene verbalen, K- en BI stukken aangetroffen welke op de juiste plek in de betreffende serie werden ingevoegd. Verder dienden archiefvormers goed te worden onderscheiden, en in het archiefschema moesten de verschillende afdelingen worden onderkend.
In mei 1995 werd gestart met de vervaardiging van een index op het P-archief. Deze serie verbalen werd als proefproject gekozen omdat het een relatief beperkte omvang had, geen bewerking behoefde in de vorm van selectie en als apart archiefdeel kon worden beschouwd.
Doel van het project was om ervaring op te doen met het vervaardigen van automatische naamindexen dmv WP 5.1, het indexeren met een team van een afgesloten archiefdeel en om een indruk op te doen hoeveel tijd een en ander in beslag zou nemen. In het laatste kwartaal van 1995 kwam de betreffende index gereed.
Hierna werden de kleinere archief delen geïnventariseerd. Nadat het serieel verband van de verscheidene archief delen was beschreven, waarin vele afgedwaalde terug waren ingevoegd, bleef een gedeelte over wat enkel nog te ordenen viel naar onderwerp. Deze stukken zijn ondergebracht in de afdeling niet serieel.
De oorspronkelijke omvang van de serie doorslagen van "Verbalen persoonlijk", uitgaande stukken van het P-archief van ministerie van Oorlog te Londen, 1941-1945 bedroeg 24 centimeter. Doorslagen die in verbaalserie "Verbalen persoonlijk" reeds voorkwamen zijn vernietigd. Alleen doorslagen die in genoemde verbaalserie niet voorkwamen zijn bewaard.
De indeling in restricted archief en het "overige" archief is gehandhaafd. Dit laatste archiefblok is verdeeld in Stukken van algemene aard en in Stukken betreffende bijzondere onderwerpen.
Onder de eerste categorie vallen de dossiers op correspondent, alsmede telegrammen en afschriften daarvan, van algemene aard. Onder de tweede categorie ressorteren de dossiers op onderwerp en de (afschriften van) telegrammen, welke geordend zijn op onderwerp.
De aangetroffen rolfilms zijn beschouwd als schaduwarchief en als een apart blok in de inventaris opgenomen.
De serie(s) verhoren van vluchtelingen/(adspirant-)vrijwilligers in de buitenposten te Lissabon, Madrid en Stockholm zijn niet compleet. De stukken betreffende de verhoren van personen met achternamen beginnend met A t/mn F ontbreken.
Wat betreft de herkomst van de gedeponeerde archiefbescheiden inzake een door de Duitse SS ingesteld onderzoek naar de groep Fiat Libertas; dit dossier werd door medewerkers van BI eind 1944 gevonden te Vught. Gezien de aard van de stukken wordt aangenomen dat deze zich oorspronkelijk bevonden in het archief van der Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des SD für die besetzen niederländischen Gebiete.
De aangetroffen blokken - Ingekomen post, Uitgaande post, Politieke rapporten en Personeel - zijn gehandhaafd, alsmede de daarin aangetroffen orde.
De oorspronkelijke staat van de archieven is goed bewaard gebleven. Bij de bewerking in februari 1997 stond de hoofdindeling van het archief in twee afdelingen centraal. Tot het vertrek van Maas Geesteranus werd gewerkt volgens het agendastelsel, daarna volgens het rubriekenstelsel. Analoog daaraan is de inventaris in twee afdelingen gesplitst.
Bij dit archief werden enkele gedeponeerde stukken aangetroffen. Deze stukken werden oorspronkelijk ontvangen door de gezant te Madrid. Het betreft hier retroacta inzake vluchtelingen.
De oorspronkelijke staat van het archief is goed bewaard gebleven. De bewerking in februari 1997 bestond dan ook alleen uit het volgens de regels beschrijven van de stukken.
Bij de herbewerking in 1996 is als uitgangspunt genomen de ordening naar onderwerp, zoals deze in 1960 werd aangebracht. Voorts werd er voor gekozen de bundeling per omslag (of per lias) te handhaven. Dit omdat het doorbreken hiervan de vervaardiging van een concordantie goeddeels onmogelijk zou maken.
Bij inspectie van de bundels bleek dat vermenging van archiefvormers heeft plaatsgevonden. In één omslag kwamen (en komen) zowel archiefstukken voor van bureau MVT als van de militaire inlichtingendienst.
Van enige oude orde was geen sprake meer.
Verder moest het in 1993 overgedragen archief deel afkomstig van het instituut voor Maritieme Historie van de Koninklijke marine ingebed worden in deze inventaris.
Op grond van bovenstaande werd besloten bij de herbewerking uit te gaan van het volgende:
Begonnen werd met het opnieuw vervaardigen van de nadere toegang. Per omslag of pak werd - aan de hand van de oude nummering - een korte beschrijving gemaakt. Daarna werden de omslagen voorzien van opvolgende inventarisnummers. Vervolgens werd - aan de hand van de nadere toegang - een inventaris samengesteld. Sommige beschrijvingen werden samengesteld uit diverse inventarisnummers.
Tenslotte werden de beschrijvingen chronologisch geordend.
Bij de beschrijvingen is tevens aangegeven - indien dit van toepassing is - de pagina('s) waar men de nadere toegang op het/de betreffend(e) inventarisnummer(s) kan vinden.
Deze collectie, welke archiefbescheiden bevat, afkomstig uit een groot aantal archieven, werd aangetroffen in wat bij het CAD bekend stond als het archief van de commandant Nederlandse troepen in Engeland. Nadere bestudering van deze verzameling bracht aan het licht dat hier sprake was van een fonds van archieven.
Aangezien voor het overgrote deel van de tot de collectie behorende archieven de oorspronkelijke structuur niet meer viel te achterhalen, laat staan te reconstrueren, is er voor gekozen het geheel als een collectie te beschouwen en de tot de collectie behorende archiefbescheiden te ordenen naar onderwerp, hierbij het structuurbeginsel negerend.
Een uitzondering vormde het persoonlijk archief van D. van Voorst Evekink: dit archief kon wel in zijn oorspronkelijke orde worden hersteld.
Het archief werd in 1996 in ongeordende staat aangetroffen. Archiefdelen, series en dossiers waren dooreen geraakt. Het archief is zeer incompleet.
Tijdens de bewerking werd er voor gekozen de oude staat van het archief zo veel mogelijk te herstellen. Begonnen werd het archief weer te splitsen in de twee archiefgedeelten waaruit het archief oorspronkelijk was opgebouwd - namelijk Londen en de missie te Utrecht. Vervolgens werden, onder meer aan de hand van inboekingskenmerken, de twee archiefgedeelten zo goed als mogelijk opnieuw geordend volgens de oorspronkelijke orde, zowel series als dossiers. Vervolgens werden de aldus ontstane series en dossier verder ontsloten door nadere toegangen.
Betreffende de inv.nrs 3004-3009 het volgende. De persoonsdossiers zijn waarschijnlijk gevormd door de missie te Utrecht voor de belangenbehartiging van nabestaanden van gesneuvelde agenten en gedemobiliseerd personeel.
Daarvoor werden uit diverse archiefdelen bescheiden gelicht en in de betreffende dossiers opgenomen. Daarnaast werden de dossiers aangevuld met bescheiden, die door de missie te Utrecht zelf zijn opgemaakt en ontvangen. Ook tijdens de afwikkeling van genoemde missie en zelfs daarna - toen de dossiers reeds onder beheer van het ministerie van Oorlog waren - zijn aan deze dossiers nog stukken toegevoegd. Om het verband binnen een dossier niet te verstoren, is besloten om de persoonsdossiers intact te laten.
Bij nadere inspectie van wat tot dan toe bekend stond als de archieven van de militair attachés Parijs en Brussel bleek dat laatstgenoemd archief bestond uit brieven, afkomstig van de militair attaché Parijs welke bij de militair attaché Brussel ingekomen waren. De twee archiefdelen werden weer bij elkaar gevoegd. De stukken werden onderwerpsgewijs geordend.
Dit archief bevat hoofdzakelijk stukken ontvangen en opgemaakt door de adjunct militair attaché, C. Moolenburgh. De stukken hebben voornamelijk betrekking op luchtbombardementen op en inundaties van bezet gebied in Nederland. Meer informatie over deze onderwerpen kan men vinden in het archief van het ministerie van Oorlog Verbaal van 13-11-1946, nr. 342 (beheerd door het CAD) bevat een overzicht van de bombardementen uitgevoerd door de geallieerde luchtstrijdkrachten op doelen in Nederland over de jaren 1940-1945.
De looptijd van het archief betrof de jaren 1940-1949. Na afronding van de definitieve nummering en nadat de omslagen en dozen reeds van inventarisnummers waren, maar nog voor de overdracht van het gehele archief deel aan het ARA werd in het depot van het CAD nog een doos met archiefbescheiden van het onderhavige archief over 1946-1948 aangetroffen. Deze doos is waarschijnlijk tijdens de verhuizing van het CAD afgedwaald van het hoofdbestand. Besloten werd een aan het eind van de inventaris een afdeling Aanvullingen te creëren waarin ook mogelijke toekomstige aanvullingen geplaatst kunnen worden. Van het archiefdeel 1946-1948 werd 10 centimeter vernietigd.
Tijdens de inventarisatie in 1994 bleek, dat het archief van de militair attaché Washington veel stukken bevatte die afkomstig waren uit het archief van het registratiebureau te New York en ook van het militair bureau van het consulaat-generaal der Nederlanden te New York. Hoe en wanneer deze stukken vermengd zijn met het archief van de militair attaché Washington viel niet meer te achterhalen. Wellicht dat, na opheffing van het registratiebureau, het archief is gedeponeerd en dat tijdens de inventarisatie van 1957 de stukken zijn vermengd en door de toenmalige inventarisator tot één archief zijn bestempeld. De stukken, oorspronkelijk behorend tot het archief van het registratiebureau en het militair bureau van het consulaat-generaal te New York zijn op grond van het structuurbeginsel tijdens de inventarisatie in 1994 weer afgescheiden van het archief van de militair attaché Washington en als separate archieven geïnventariseerd.
Het archief werd oorspronkelijk gevormd volgens het dossierstelsel. Zie het registratuurplan. Lexicon van Nederlandse archieftermen. 's-Gravenhage, 1983. 24.
In het verleden werd bij de historische sectie (later bureau Maritieme Historie) van de Marinestaf een toegang op dit archief vervaardigd. Deze inventarisatie vond plaats door het aanbrengen van codes op een deel van de archiefbescheiden. Een hoofdletter (bijvoorbeeld de J) gaf het archief aan, een kleine letter ontsloot het archiefstuk. Waarschijnlijk werd de oorspronkelijke structuur van het archief doorbroken, de stukken werden op onderwerp geordend. Een groot deel van de stukken werden echter niet beschreven en gecodeerd omdat zij blijkbaar geen (krijgs-) historische gegevens bevatten.
Bij de inventarisatie in 1994-1995 werd er voor gekozen bovengenoemde ordening te doorbreken. De stukken werden vervolgens opnieuw onderwerpsgewijs geordend, waarbij het oorspronkelijke registratuurplan bij het ontwerpen van het archiefschema als basis werd genomen.
In 1995 ontving het CAD 4 centimeter, van onderhavig archief afgedwaalde archiefbescheiden welke waren opgenomen in de collectie Tweede Wereldoorlog bij de sectie Maritieme Historie.
De archiefbescheiden beschreven onder de afdeling Aanvulling, inventarisnummers 3053-3063, werden aangetroffen in het archief van de Netherlands Purchasing Commission te New York. Dit archief bevatte vele afgedwaalde archiefbescheiden. Een tweede aanvulling, beschreven onder inv. nrs. 3067-3070, werd aangetroffen in het archiefdeel inlichtingen van het archief van de bevelhebber der zeestrijdkrachten in het oosten, dat begin 1995 door medewerkers van het CAD bij het instituut Maritieme Historie werd aangetroffen.
Genoemde archieven werden reeds eerder bewerkt in 1956 door een medewerker van het archief der Koninklijke Landmacht te Leiden. Deze archieven zijn in het verleden vervlochten geraakt met het archief van de Nederlandse troepen in Canada. Volgens het structuurbeginsel werden de afgedwaalde archiefstukken afgescheiden en apart beschreven.
De stukken van het archief van Generaal Majoor A.Q.H. Dijxhoorn in zijn functie als gedelegeerde bij de Combined Chiefs of Staff, 1942-1943, 1945 werden waarschijnlijk in 1956 ontvangen door het Archief van de Koninklijke Landmacht. Zestiende jaarverslag, 1 januari 1956 - 1 januari 1957, 5.
Tijdens de selectie en inventarisatie van dit archief werd een tweetal kopergravures en twee stempels aangetroffen. Deze werden afgescheiden van het archief en in juli 1994 overgedragen aan het Koninklijk Nederlands Leger- en Wapenmuseum Generaal Hoefer.
Het archief bevat ook stukken van voor de oprichting van het Bureau. Deze stukken behoren waarschijnlijk tot het archief van het consulaat-generaal te Montreal. Aangezien het militaire zaken betreft werd de behandeling van deze stukken mogelijk overgenomen door het militair bureau.
Het overgedragen deel heeft een omvang van 73 centimeter. Het CAD houdt nog onder zijn beheer circa 3,5 meter.
In het archief werden ook bescheiden van het fonds Katz aangetroffen. Dit fonds voerde een eigen, zij het eenvoudige boekhouding (overzichten van uitgaven en inkomsten). Uitgaande correspondentie die de militair attaché voerde als beheerder van het fonds werd ondertekend met "militair attaché" en kreeg ook gewoon een (doorlopend) nummer in de reeks uitgaande brieven. Wel kregen (sommige) stukken het stempel "fonds Katz". Echter, niets wijst er op dat het fonds een apart archief vormde. Deze stukken zijn dan ook als afdeling ondergebracht bij het archief van de militair attaché.
Tijdens de inventarisatiewerkzaamheden van deel B werd opgemerkt dat in de map correspondentie met J.H. van Borsum Buisman naast expeditie-exemplaren zich ook minuten bevonden - getuige de parafering van de stukken. Een verklaring hiervoor is wellicht gelegen in het feit, dat het persoonlijk archief van Borsum Buisman - dat betrekking had op zijn illegale werkzaamheden in Genève - na de opheffing van de afdeling Genève door de militair attaché is opgevraagd. Deze theorie wordt ondersteund door een memorandum van 14 september 1944:
( ... ) meen ik U te moeten aanraden ten spoedigste alle bij JB liggende stukken en originelen op te vragen die op Uw werk betrekking hebben. Deze dienen bij U bewaard te worden totdat ze hetzij vernietigd mogen worden, danwel aan BI respectievelijk [het ministerie van] Oorlog afgedragen kunnen worden.
Hiermee is meteen de tweedeling van het archief verklaard. Alle stukken welke betrekking hadden op werkzaamheden van Van Tricht voor BI werden zeer waarschijnlijk na afloop van deze werkzaamheden overgeplaatst naar BI Wassenaar danwel het ministerie van Oorlog. Vervolgens is het archiefdeel gaan zwerven om tenslotte bij de sectie algemene zaken van de Bevelhebber der Landstrijdkrachten te belanden.
Toegang tot de stukken kan in eerste instantie worden verkregen via de beschrijvingen in de inventaris. In de oude papieren inventaris werden daarnaast 72 bijlagen onderscheiden, waarvan alleen bijlage 70 (afkortingenlijst) is overgebleven. De andere bijlagen zijn vaak op stuksniveau uitgewerkt in de verschillende series. Sommige bijlagen bevatten (gedeeltelijk) uitgewerkte klappers op eigennamen en -onderwerpen. Omdat de trefwoorden hierin nu intregraal doorzoekbaar zijn, zijn deze bijlagen niet in deze digitale toegang opgenomen.<br> <br> In sommige series zijn concordanties aanwezig. Na het aanvraagbare inventarisnummer wordt dan het oude inventarisnummer vermeld, in het zwart weergegeven.<br><br>
De verbalen binnen inv. nrs. 92-184 zijn, behalve per doos, daarbinnen per dag van een aparte omslag per dag voorzien. Ook binnen inv. nrs. 3004-3009 is per inventarisnummer elke persoonsdossier voorzien van een aparte omslag.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van kwetsbare of slechte materiële staat.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Ministerie van Defensie te Londen; Ministerie van Oorlog te Londen en afwikkeling daarvan, nummer toegang 2.13.71, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, Oorlog / Londens archief, 2.13.71, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
Bureau Inlichtingen Londen/Eindhoven
In augustus 1944 werd een gedeelte van het archief, inclusief het Restricted archief, op microfilm vastgelegd. Het betrof de periode november 1943 - augustus 1944. De films kwamen ter beschikking van de vestiging te Eindhoven: het "papieren" archief bleef in Londen.
2.12.18 Koninklijke Marine: Chef Marinestaf te 's-Gravenhage, 1886-1942<br> 2.12.29 Bevelhebber Zeestrijdkrachten, 1940-1945<br>
Met los inliggend aantekeningen betreffende de behandeling van P-nummers en inzake een trefwoorden-naamindex.
Zie ook verbaal 1943, nr 660.
De betreffende instructie ontbreekt.
Aan
en kruis van verdienste aan dpl sld
opgave en gegevens van in Engeland gearriveerde Nederlanders vanuit bezet gebied:
Voordracht voor een koninklijke onderscheiding:
Aan:
Afgewezen;
BeÃ"indiging cursus MG en tijdelijke benoeming tot res maj:
tot res kpt:
tot res 2e lt:
te weten:
Te weten:
Met:
Memorandum inz overeenstemming tussen het burgerlijk bestuur en de rechtsmacht op Nederlands grondgebied, na bevrijding door een geallieerde expeditie-macht, (Zowel in de Ned als de Engelse taal opgesteld).
Zie ook verbaal 1944, nr 1602.
Zie ook verbaal 1944, nr 1596.
Voor toekenning zie verbaal 1944nr 1755
Opgelegd in verbaal 1945, nr. 6.
Gesteld in de Franse en Engelse taal.
Aan
Zie ook verbaal 1944, nr. 1624.
van:
Toekenning bronzen kruis aan
het kruis van verdienste voor
jhr ir O.C.A. van Lidth de Jeude (Foto's: collectie Sectie Militaire Geschiedenis Koninklijke Landmacht) J.M. de Booy
Aan:
de volgende officieren als overleden beschouwd;
Zie 3.3 Bureau inlichtingen - voor de verantwoording van de bewerking van deze stukken.
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
In de Engelse taal.
Zie ook 1943, nr 46.
Zie ook 1943, nr 39.
Zie ook 1943, nr 62.
Zie 1943, nr 61.
In de Engelse taal.
Zie ook 1943, nr 74.
Zie ook 1943, nr 73.
In de Engelse taal.
Zie ook 1943, K 122.
Zie ook 1943, nr. 97.
Zie ook 1943, nr. 98.
Zie ook 1943, nr. 89.
Zie ook 1943, nr. 91.
Zie ook 1943, K 81.
In de Engelse taal.
Zie ook verbaal 1943, nr 171.
Zie ook verbaal 1943, nr 166.
Zie ook 1943, nr. 190
Zie ook 1944, nrs. 194 en 196.
Zie ook 1944, nr. 1.
Zeer slechte kwaliteit.
Zie 1944, nr. 110.
Zie ook 1944, nr. 104.
Hierin aanwezig de verbalen nrs 97, 99, 102 en 112 van 1944.
Met circulaire beginsel-verklaring van het Comité tegen het neo-fascisme.
Met bijlage de speech van prof dr P.S. Gerbrandy houdende instructies voor hen die niet lid zijn van speciale verzetsgroepen.
Zie ook 1944 nr. 163.
In de Engelse taal.
Met organigram.
Zie ook 1944 nr. 141.
Zie ook 1942, nr. 8.
Zie ook 1942, nr. 1.
Zie ook 1942, nr. 17.
Zie ook 1942, nr. 9.
Zie ook MR 1943, nr. 75.
Zie ook MR 1943, nr. 68.
Zie ook besluit Ministerraad 26 november 1943?
Zie ook brief min van Handel, Nijverheid en Scheepvaart van 30 december 1943?
Zie ook 1944, nr.26.
Zie ook 1944, nr.33.
Zie ook 1944, nr.28.
Zie ook 1944, nr. 11.
Zie ook 1944, nr.23.
Zie ook 1944, nr. 17.
Zie ook 1944, nrs. 5l, 52, 53 en 55.
Zie ook 1944, nrs. 50, 52, 53 en 55.
Zie ook 1944, nrs. 50, 51, 53 en 55.
Zie ook 1944, nrs. 50, 51, 52 en 55
Zie ook 1944, nrs. 50, 51, 52 en 53.
Niet geïndexeerd.
Zie inv.nr. 525
Zie inv.nr. 526
Zie inv.nr. 527
Zie inv.nr. 528
Zie inv.nr. 529
Voor een vervolg, zie inv. nr. 541.
Zie ook inv. nrs 576-577, 638.
In de Engelse taal.
Zie ook inv. m. 312, K 31.
Niet raadpleegbaar
Met los inliggend een staat houdende de agenda van het overgangsarchief van 15 maart - 28 juni 1945.
Tot 16 april 1945 bekend als de afdeling Ia betreffende verbindingen en bagagediensten, vanaf 16 april 1945 afdeling Im.
Voor de stukken over de jaren 1940-1945, nr. 6341 zie inv. nrs. 346-350.
Zie ook nr. 286.
Zie ook inv.nrs. 368, 636.
Voor afgesplitste stukken zie 577A, B en C.
Vervaardiging: Engineer Section. G.2. (Int) Div. S.H.A.E.F.
Betreft drie tekeningen uit inv.nr. 577 die na restauratie niet meer in doos passen.
Grotendeels in de Engelse taal.
Zie inv. nrs. 37-38
Zie ook: 2.12.46, Furstner 1932-1968, inv.nr. 34
In de Engelse taal.
Zie ook inv. nr. 3065.
Zie ook inv. nrs. 671-672.
Zie ook inv. nrs. 641 en 672.
Voor een aanvulling van archiefbescheiden inzake deze materie, zie inv. nrs. 3053-3063.
Zie ook inv. nrs. 641 en 671.
Ontbreekt
In drievoud.
Oud nr. AA 1, 1
Oud nr. AA 1, 4
Oud nr. AA 1, 18
Oud nr. AA 1, 28
Oud nr. AA 1, 39
Oud nr. AA 1, 51
Oud nr. AA 1, 52
Oud nr. AA 1, 67
Oud nr. AA 1, 74
Oud nr. AA 1, 121
Zie ook inv. nrs. 786, 800, 896 en 897.
Oud nr. AA 1, 153
Oud nr. AA 1, 212
Oud nr. AA 1, 215
Zie ook inv. nr. 790.
Oud nr. AA 1, 221
Oud nr. AA 1, 223
Oud nr. AA 1, 322
Oud nr. AA 1, 392
Oud nr. AA 1,443
Oud nr. AA 1, 486
Oud nr. AA 1, 498
Oud nr. AA 1, 408
Zie ook inv. ms. 788 en 885
Oud nr. AA 1, 531
Oud nr. AA 2, 699
Oud nr. AA 2, 740
Oud nr. AA 2, 941
Oud nr. AA 2, 1167
Oud nr. AA 2, 1356
Oud nr. AA 2, 1495
Oud nr. AA 2, 1723
Oud nr. AA 2, 2041
Oud nr. AA 2, 2081
Oud nr. AA 2, 2203
Oud nr. AA 2, 2354
Zie ook inv.nrs. 763, 800, 896 en 897.
Oud nr. AA 2, 10
Oud nr. AA 2, 28
Zie ook inv. Nrs. 774 en 885.
Oud nr. AA 2, 30
Oud nr. AA 2, 31
N.B Zie ook inv. nr. 766.
Oud nr. AA 2, 36
Oud nr. AA 2, 41
Oud nr. AA 2, 44
Oud nr. AA 2, 81
Oud nr. AA 2, 89
Oud nr. AA 2, 103
Oud nr. AA 2, 115
Zie ook inv. nr. 805.
Oud nr. AA 2, 135
Oud nr. AA 2, 168
Oud nr. AA 2, 173
Zie ook inv.nrs. 763, 786, 896 en 897.
Oud nr. AA 2, 189
Oud nr. AA 2, 228
Oud nr. AA 2, 379
Oud nr. AA 3, 429
Oud nr. AA 3, 455
Zie ook inv. nr. 797.
Oud nr. AA 2, 663
Oud nr. AA 3, 706
Oud nr. AA 3, 903
Oud nr. AA 3, 1047
Oud nr. AA 3, 1100
Oud nr. AA 3, 1136
Oud nr. AA 3, 1204
Oud nr. AA 3, 1317
Oud nr. AA 3, 1390
Oud nr. AA 3, 1410
Oud nr. AA 3, 1485
Oud nr. AA 3, 1495
Oud nr. AA 3, 1565
Oud nr. AA 3, 1650
Oud nr. AA 3, 1667
Oud nr. AA 3, 3573
Oud nr. AA 3, 3442
Oud nr. AA 3, 3311
Oud nr. AA 3, 3156
Oud nr. AA 3, 2717
Oud nr. AA 3, 2598
Oud nr. AA 3, 2588
Oud nr. AA 3, 2380
N .B. Zie ook inv. nr. 831.
Oud nr. AA 3
Oud nr. AA 4
Oud nr. AA 4
Zie ook inv. nr. 828.
Oud nr. AA 4
Oud nr. AA 4
Oud nr. AA 4, 56
Oud nr. AA 4, 86
Oud nr. AA 4, 117
Zie ook inv. nr. 875.
Oud nr. AA 4, 198
Oud nr. AA 4, 651
Oud nr. AA 4, 801
Oud nr. AA 4, 1124
Oud nr. AA 4, 1743
Oud nr. AA 4, 1747
Oud nr. AA 4, 2492
Oud nr. AA 4, 2552
Oud nr. AA 4, 2814
Oud nr. AA 5
Oud nr. AA 5, 56
Oud nr. AA 5, 58
Oud nr. AA 5, 60
Oud nr. AA 5, 61
Oud nr. AA 5, 108
Oud nr. AA 5, 125
Oud nr. AA 5, 141
Oud nr. AA 5, 181
Oud nr. AA 5, 418
Oud nr. AA 5, 557
Oud nr. AA 5, 591
Oud nr. AA 5, 899
Oud nr. AA 5, 911
Oud nr. AA 5, 1049
Oud nr. AA 4, 1593
Oud nr. AA 4, 1897
Oud nr. AA 5, 1983
Oud nr. AA 5, 2646
Oud nr. AA 5, 2761
Oud nr. AA 5, 2793
Oud nr. AA 6, 98
Oud nr. AA 6, 111
Oud nr. AA 6, 162
Oud nr. AA 6, 167
Oud nr. AA 6, 210
Oud nr. AA 6, 245
Oud nr. AA 6, 294
Oud nr. AA 6, 383
Oud nr. AA 6, 388
Zie ook inv. nr. 836.
Oud nr. AA 6, 399
Oud nr. AA 6, 438
Oud nr. AA 6, 472
Oud nr. AA 6, 479
Oud nr. AA 6
Oud nr. AA 6, 718
Oud nr. AA 6, 806
Oud nr. AA 6, 1091
Oud nr. AA 6, 98P
Oud nr. AA 6, 26
Zie ook inv. nrs. 774 en 788.
Oud nr. AA 6, 55
Oud nr. AA 6, 1837
Oud nr. AA 6
Oud nr. AA 6, 2231
Oud nr. AA 6
Oud nr. GG 1, 45P
Oud nr. GG 1, 78P
Oud nr. GG 1, 81P
Oud nr. GG 1, 282
Oud nr. GG 1, 135P
Oud nr. GG 1, 136P
Zie ook inv. nr. 763, 786, 800 en 897.
Oud nr. GG 1, 608P
Zie ook inv. nr. 763, 786, 800 en 896.
Oud nr. GG 1, 4P
Oud nr. GG 1, 33P
Zie ook inv. nr. 929.
Oud nr. GG 1, 40P
Oud nr. GG 1, 48P
Oud nr. GG 1, 58P
Oud nr. GG 2, 327P
Oud nr. GG 2, 328P
Zie ook inv, nr. 908.
Oud nr. GG 1, 435P
Oud nr. GG 1, 453P
Oud nr. GG 1, 245
Oud nr. GG 1, 181 P
Zie ook inv. nr. 904.
Oud nr. GG 2, 11 G
Oud nr. GG 2, 169
Oud nr. GG 2, 27G
Oud nr. GG 2, 32G
Oud nr. GG 2, 26G
Oud nr. GG 2, 65G
Oud nr. GG 1
Oud nr. GG 2, lG
Oud nr. GG 2, 13G
Oud nr. GG 2, 16G
Oud nr. GG 2, 28G
Oud nr. GG 2, 32G
Oud nr. GG 2, 43G
Oud nr. GG 2, 46G
Oud nr. GG 2, 74G
Oud nr. GG 2, 8P
Oud nr. GG 2, 1281
Oud nr. GG 2, 42P
Oud nr. GG 2, 46P
Oud nr. GG 2, 82P
Oud nr. GG 2, 159P
Zie ook mv. nr. 899.
Oud nr. GG 2, 178P
Oud nr. GG 2, 4P
Oud nr. GG 2, 18P
Oud nr. GG 2, 25P
Oud nr. GG 2, 28P
Oud nr. GG 2, 40P
Oud nr. GG 2, 53P
Oud nr. GG 2, 67P
Oud nr. GG 1, 13P
Oud nr. GG 2, 27P
Oud nr. GG 2, 47P
Oud nr. ZG 1, 61P
In de Engelse taal.
Zie ook inv. nrs. 978 en 994.
In de Engelse taal.
Zie ook inv. nr. 999 en 1446.
In de Engelse taal.
Zie ook inv. nrs. 948 en 996.
In de Engelse taal.
Zie ook inv. nrs. 948 en 978.
Zie ook inv. nr. 970 en 1446.
In de Engelse taal.
Een groot deel van de orders zijn getypte dan wel gestencilde orders die oorspronkelijk op een los A4 werden uitgegeven. Deze zijn in een later stadium in bovenstaande delen ingeplakt.
Oud nr. AA1
Oud nr. AA1
Oud nr. AA1, 26
Oud nr. AA1, 49
Oud nr. AA1, 54
Oud nr. AA1, 141
Oud nr. AA1, 173
Oud nr. AA1, 181
Oud nr. AA1, 393
Oud nr. AA1, 418
Oud nr. AA1, 870
Oud nr. AA1, 1171
Oud nr. AA2
Oud nr. AA2
Oud nr. AA2
Oud nr. AA3, AA 4, 4461 en AA 6, 552
Oud nr. AA3, 175
Oud nr. AA3, 232
Oud nr. AA3, 263
Oud nr. AA3, 291
Oud nr. AA3, 294
Oud nr. AA3, 366
Oud nr. AA3,447
Oud nr. AA3, 476
Oud nr. AA4, 539
Oud nr. AA4, 547
Oud nr. AA4, 549
Oud nr. AA4, 705
Oud nr. AA4, 788
Oud nr. AA4, 866
Oud nr. AA4, 869 en 3785
Oud nr. AA4, 1145
Oud nr. AA4, 1245
Oud nr. AA 4, 1396
Oud nr. AA 4, 1457
Oud nr. AA 4, 1771
Oud nr. AA 4, 1787
Oud nr. AA 4, 1894
Oud nr. AA 4, 2210
Oud nr. AA 4, 2484
Oud nr. AA 4, 2611
Oud nr. AA 4, 2680
Oud nr. AA 4, 2845
Oud nr. AA 4, 3614
Oud nr. AA 4, 3964
Oud nr. AA 5
Oud nr. AA 5
Oud nr. AA 5, 86
Oud nr. AA 5
Oud nr. AA 5
Oud nr. AA 5, 35
Oud nr. AA 6, 246
Oud nr. AA 6, 265
Oud nr. AA 6, 306
Oud nr. AA 6, 427
Oud nr. AA 6, 450
Oud nr. AA 6, 543
Oud nr. AA 6, 725
Oud nr. AA 6, 759
Oud nr. AA 6, 767
Oud nr. AA 6, 896
Oud nr. AA 6, 1208
Oud nr. AA 7, 1420
Oud nr. AA 7, 1540
Oud nr. AA 7, 4827
Oud nr. AA 7, 5216
Oud nr. AA 7, 6064
Oud nr. AA 7, 1294
Oud nr. AA 7, 467, 1755
Oud nr. AA 7
Oud nr. AA10, AA12,686
Oud nr. AA10,
Oud nr. AA10
Oud nr. AA10
Oud nr. AA10, 18
Oud nr. AA11, 1597
Oud nr. AA11, 3724
Oud nr. AAll, 4592
Oud nr. AA12, 421
Oud nr. AA12, 477
Oud nr. AA12, 490
Zie ook inv. nr. 187
Oud nr. AA12, 1063
Oud nr. AA12, 1262
Oud nr. AA12, 1612
Oud nr. AA12, 1881
Oud nr. AA12, 3379
Oud nr. AA12, 3380
Oud nr. AA11
Oud nr. AA12, 4
Oud nr. AAl2
Oud nr. AA12
Oud nr. AAl2
Oud nr.
Oud nr. AA12
Oud nr. AAl2
Oud nr. AA12
Oud nr. AA12
Oud nr. AA12
Oud nr. AA12
Oud nr. AA12, 11
Oud nr. AA12, 15
Oud nr. AA12,43 en 62
Oud nr. AA12, 64
Oud nr. AA12, 69
Oud nr. AA12, 98
Oud nr. AA12, 107 en 123, AA13, 1145
Oud nr. AA12, 112
Oud nr. AA12, 131 en AA13, 173
Oud nr. AA13, 222
Oud nr. AA13, 185
Oud nr. AA13, 260
Oud nr. AA13, 361
Oud nr. AA13, 446
Oud nr. AA13, 497
Oud nr. AA13, 607
Oud nr. AA13, 1247
Oud nr. AA13, 1329
Oud nr. AA13, 1516
Oud nr. AA14, 916
Oud nr. AA14, 190
Oud nr. AA14
Oud nr. AA14
Oud nr. AA14
Oud nr. AA14
Oud nr. AA14, 524
Oud nr. AA14, 274
Oud nr. AA14, 647
Oud nr. AA15, 515
Oud nr. AA15, 552
Oud nr. AA15, 685
Oud nr. AA15, 1053
Oud nr. AA15, 1232
Oud nr. AA15, 1336
Oud nr. AA15, 1575
Oud nr. AA15, 1677
Waarschijnlijk incompleet. Een groot deel van de orders zijn getypte dan wel gestencilde orders die oorspronkelijk op een los A4 werden uitgegeven. Deze zijn in een later stadium in dit deel ingeplakt.
De orders zijn getypte dan wel gestencilde orders die oorspronkelijk op een los A4 werden uitgegeven. Deze zijn in een later stadium in dit deel ingeplakt.
Oud nr. GG1
Oud nr. GG1
Oud nr. GGl, 81
Oud nr. GG1, 99
Oud nr. GG1, 108
Oud nr. GG1
Oud nr. GG1
Oud nr. GG1, 7
Oud nr. GG1, 102
Oud nr. GG1, 184
Oud nr. GG1, 191
Oud nr. GG1, 233
Oud nr. GG1, 329
Oud nr. GG1, 335
Oud nr. GG1, 361
Oud nr. GG1, 388
Oud nr. GG1, 544
Oud nr. GGl, 548
Oud nr. GGl, 697
Oud nr. GGl, 370
Oud nr. GG2, 30
Oud nr. GG2, 54
Oud nr. GG2, 268
Oud nr. GG2, 861
Oud nr. GG2, 907
Oud nr. GG2, 919
Oud nr. GG2, 960
Oud nr. GG2, 1201
Oud nr. GG2, 1282
Oud nr. GG2, 1392
Oud nr. GG2, 1517
Oud nr. GG2, 232
Oud nr. GG3
Oud nr. GG3, 47
Oud nr. GG3, 111
Oud nr. GG3, 114
Zie ook inv. nr. 82.
Oud nr. GG3, 295
Oud nr. GG3, 312
Oud nr. GG3, 317
Oud nr. GG3, 452
Oud nr. GG3, 4611942/
Oud nr. GG3, 482
Oud nr. GG3, 519
Oud nr. GG3, 651941/
Oud nr. GG4, 92
Oud nr. GG4, 107
Oud nr. GG4, 117
Oud nr. GG4, 119
Oud nr. GG4, 132
Oud nr. GG4, 202
Oud nr. GG4, 233
Oud nr. 243
Oud nr. GG4, 265
Oud nr. GG5, 11944/
Oud nr. GG5, 2
Oud nr. GG5, 3
Oud nr. GG5, 4
Oud nr. GG5, 5
Oud nr. GG5, 10
Oud nr. GG5, 11
Oud nr. GG5, 251944/
Oud nr. GG5,6
Oud nr. GG5, 7
Oud nr. GG5, 8
Oud nr. GG5, 9
Oud nr. GG5, 15
Oud nr. GG5, 14
Oud nr. GG5, 16
Oud nr. GG5, 17
Oud nr. GG5, 18
Oud nr. GG5, 23
Oud nr. GG5, 26
Oud nr. GG5, 24
Oud nr. GG7, 5
Oud nr. GG6, 21944/
Oud nr. GG6, 41944/
Oud nr. GG6, 51944/
Oud nr. GG6, 8
Oud nr. GG6, 10
Oud nr. GG6, 11
Oud nr. GG6, 12
Oud nr. GG6, 13
Oud nr. GG6, 14
Oud nr. GG6, 151944/
Oud nr. GG6, 17
Oud nr. GG6, 18
Oud nr. GG6, 191944/
Oud nr. GG6, 21
Oud nr. GG6, 22
Oud nr. GG6, 23
Oud nr. GG7,6
Oud nr. GG7, 7
Oud nr. GG7, 9
Oud nr. 1944/
Zie ook inv. nr. 1327.
Zie ook inv. nr. 1299.
Aangezien Zwitserland meertalig is (er wordt onder andere Duits, Italiaans en Frans gesproken) zijn ook de namen van de kampen in meerdere talen gesteld.
In de Duitse taal.
In de Franse taal.
Zie ook inv. nr. 1418.
In de doos een staat met gegevens van aan personen uitgereikte passen.
Alfabetisch geordend.
Geordend op nummer.
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Voor een nadere toegang zie inv. nr. 1420.
Niet raadpleegbaar
Zie ook inv. nr. 1396.
Niet raadpleegbaar
Zie ook inv. nr. 1452.
Hierin:
Zie ook inv. nrs. 970 en 999.
Zie ook inv. nr. 1423.
Met voorin een alfabetische index op onderwerp.
Zie ook inv. nrs. 1466-1484.
De stukken zijn ingeplakt in de delen.
De oorspronkelijk 'los' ontvangen of opgemaakte stukken zijn ingeplakt in de delen.
Met voorin een alfabetische index op onderwerp.
Zie ook inv. nrs. 1461-1463.
Deels ingeschreven, deels 'los' ontvangen of opgemaakte stukken welke na te zijn opgemaakt of na ontvangst zijn ingeplakt in het deel.
De oorspronkelijk 'los' ontvangen of opgemaakte stukken zijn ingeplakt in de delen.
Gedeeltelijk in fotokopie.
Zie ook inv. nr. 24, 3/5.
Inv. nr. 1576
* = tijdens de inventarisatie van 1996 teruggebracht(e) stuk(ken) afkomstig uit het archiefdeel militaire inlichtingendienst overgebracht van het instituut voor maritieme historie naar CAD.
Fotokopie.
Zie ook inv. nr. 1576.
In de Duitse taal.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie
In de Engelse taal.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Albrecht = 1e lt H.G. de Jonge.
Oud nr. 38/1
Oud nr. 38/1
Oud nr. 38/1
Oud nr. 38/1
Oud nr. 38/1
Oud nr. 38/1
Oud nr. 38/1
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/2
Oud nr. 38/3
Oud nr. 38/3
Oud nr. 38/3
Oud nr. 38/3
Oud nr. 38/4
Oud nr. 38/4
Oud nr. 38/4
Oud nr. 38/5
Oud nr. 38/5
Oud nr. 38/6
Oud nr. 38/7
Karel = maj dr J.M. Somer.
Oud nr. 38/8
Oud nr. 38/8
Oud nr. 38/8
Oud nr. 38/8
Oud nr. 38/8
Oud nr. 38/8
Oud nr. 38/8
Oud nr. 38/8
Oud nr. 38/8
Oud nr. 38/9
Oud nr. 38/9
Oud nr. 38/9
Oud nr. 38/9
Oud nr. 38/9
Oud nr. 38/9
Oud nr. 38/9
Oud nr. 38/9
Oud nr. 38/9
Oud nr. 38/10
Oud nr. 38/10
Oud nr. 38/10
Oud nr. 38/10
Oud nr. 38/11
Oud nr. 38/11
Oud nr. 38/11
Oud nr. 38/11
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/12
Oud nr. 38/13
Oud nr. 38/13
Oud nr. 38/13
Oud nr. 38/13
Oud nr. 38/13
Oud nr. 38/13
Oud nr. 38/13
Oud nr. 38/13
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/14
Oud nr. 38/15
Oud nr. *
later Fiat Libertus. - BBAM / BBAU.
Oud nr. 38/16
Oud nr. 38/17
Kees = F.K.T. Beukema toe Water.
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Oud nr. 38/18
Met inhoudsopgave.
Ingekomen bureau BVT nr. CID 16511 - 473/1.
Oud nr. 38/19
Ingekomen bureau BVT nr. CID 47411 - 518/1.
Oud nr. 38/19
Ingekomen bureau MID nr. MID 56/1 - 120/1.
Oud nr. 38/20
Ingekomen bureau MID nr. MID 11/1 - 43/1.
Oud nr. 38/20
Ingekomen bureau MID nr. MID 48/1 - 73/1.
Oud nr. 38/20
Ingekomen bureau MID nr. MID 75/1/1 - 75/7/1 + nr. MID 47/2/1 - 47/4/1.
Oud nr. 38/20
Ingekomen bureau MID nr. MG.
Oud nr. 38/20
Oud nr. *
Reinaert = w. Schoemaker, Miki, Geheime Dienst Nederland.
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/21
Oud nr. 38/22
Oud nr. 38/22
Oud nr. 38/22
Oud nr. 38/22
Oud nr. 38/22
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/23
Oud nr. 38/24
Op Nederland betrekking hebbende.
Oud nr. 38/25
Oud nr. 38/26
Oud nr. 38/27
Oud nr. 38/28
Oud nr. 38/29
Oud nr. 38/29
Oud nr. 38/29
Oud nr. 38/29
Oud nr. 38/29
Oud nr. 38/29
Oud nr. 38/29
Oud nr. 38/29
Oud nr. 38/30
Oud nr. 51
Oud nr. 52/1
Oud nr. 52/2
Oud nr. 52/3
Oud nr. 52/4
Oud nr. 52/5
Oud nr. 52/6-1
Oud nr. 52/6-2
Oud nr. 52/7
Oud nr. 52/8
Oud nr. 52/9
Oud nr. 53/1
Oud nr. 53/2
Oud nr. 53/3
Oud nr. 53/4
Oud nr. 53/5
Oud nr. 53/6
Oud nr. 53/7
Oud nr. 53/8
Oud nr. 53/9
Oud nr. 53/10
Oud nr. 53/11
Oud nr. 53/12
Oud nr. 53/13
Oud nr. 53/14
Oud nr. 53/14/A
Oud nr. 53/15
Oud nr. 53/16
Oud nr. 53/17
Oud nr. 53/18
Oud nr. 53/19
Oud nr. 54/1
Oud nr. 54/2
Oud nr. 54/3
Oud nr. 54/4
Oud nr. 54/5
Oud nr. 54/6
Oud nr. 54/7
Oud nr. 54/8
Oud nr. 54/9
Oud nr. 54/10
Oud nr. 54/11
Oud nr. 54/12
Oud nr. 55/1
Oud nr. 55/2
Oud nr. 55/3
Oud nr. 55/4
Oud nr. 55/5
Oud nr. 55/6
Oud nr. 55/7
Oud nr. 55/8
Oud nr. 55/9
Oud nr. 55/10
Oud nr. 55/11
Oud nr. 55/12
Oud nr. 55/13
Oud nr. 55/14
Oud nr. 55/15
Oud nr. 56/1
Oud nr. 56/2
Oud nr. 56/3
Oud nr. 56/4
Oud nr. 56/5
Oud nr. 56/6
Oud nr. 56/7
Oud nr. 56/8
Oud nr. 56/9
Oud nr. 56/10
Oud nr. 56/11
Oud nr. 56/12
Oud nr. 56/13
Oud nr. 56/14
Oud nr. 56/15
Oud nr. 56/16
Oud nr. 56/17
Oud nr. 56/18
Oud nr. 56/19
Oud nr. 56/20
Oud nr. 56/21
Oud nr. 56/22
Oud nr. 56/23
Oud nr. 56/24
Oud nr. 56/25
Oud nr. 56/26
Oud nr. 56/27
Oud nr. 56/28
Oud nr. 56/29
Oud nr. 56/30
Oud nr. 56/31
Oud nr. 56/32
Oud nr. 56/33
Oud nr. 56/34
Oud nr. 56/35
Oud nr. 56/36
Oud nr. 56/37
Oud nr. 56/38
Oud nr. 56/39
Oud nr. 56/40
Oud nr. 56/41
Oud nr. 56/42
Oud nr. 56/43
Oud nr. 56/44
Oud nr. 46/45
Oud nr. 56/46
Oud nr. 56/47
Oud nr. 56/48
Oud nr. 56/49
Oud nr. 57/1
Oud nr. 57/2
Oud nr. 57/3
Oud nr. 57/4
Oud nr. 57/5
Oud nr. 57/6
Oud nr. 57/7
Oud nr. 57/8
Oud nr. 57/9
Oud nr. 57/10
Oud nr. 57/11
Oud nr. 57/12
Oud nr. 57/13
Oud nr. 57/14
Oud nr. 57/15
Oud nr. 57/16
Oud nr. 57/17
Oud nr. 58/1
Oud nr. 58/2
Oud nr. 58/3
Oud nr. 58/4
Oud nr. 58/5-1
Oud nr. 58/5-2
Oud nr. 58/6
Oud nr. 58/7
Oud nr. 58/8
Oud nr. 58/9
Oud nr. 58/10
Oud nr. 58/11
Oud nr. 58/12
Oud nr. 58/13
Oud nr. 58/14
Oud nr. 58/15
Oud nr. 58/16
Oud nr. 58/17
Oud nr. 58/18
Oud nr. 58/19
Oud nr. 58/20
Oud nr. 58/21
Oud nr. 58/22
Oud nr. 58/23
Oud nr. 58/24
Oud nr. 58/25
Oud nr. 58/26
Oud nr. 58/27
Oud nr. 58/28
Oud nr. 58/29
Oud nr. 58/30
Oud nr. 58/31
Oud nr. 58/32
Oud nr. 58/33
Oud nr. 58/34
Oud nr. 58/35
Oud nr. 58/36
Oud nr. 58/37
Oud nr. 58/38
Oud nr. 58/39
Oud nr. 58/40
Oud nr. 58/41
Oud nr. 58/42
Oud nr. 58/43
Oud nr. 58/44
Oud nr. 58/45
Oud nr. 59/1
Oud nr. 59/2
Oud nr. 59/3
Oud nr. 59/4
Oud nr. 59/5
Oud nr. 59/6
Oud nr. 59/7
Oud nr. 59/8
Oud nr. 59/9
Oud nr. 59/10
Oud nr. 59/11
Oud nr. 59/12
Oud nr. 59/13
Oud nr. 59/14
Oud nr. 59/15
Oud nr. 59/16
Oud nr. 59/17
Oud nr. 59/18
Oud nr. 59/19
Oud nr. 59/20
Oud nr. 59/21
Oud nr. 59/22
Oud nr. 59/23
Oud nr. 59/24
Oud nr. 59/25
Oud nr. 59/26
Oud nr. 59/27
Oud nr. 59/28
Oud nr. 59/29
Oud nr. 59/30
Oud nr. 59/31
Oud nr. 59/32
Oud nr. 59/33
Oud nr. 59/34
Oud nr. 59/35
Oud nr. 59/36
Oud nr. 59/37
Oud nr. 59/38
Oud nr. 59/39
Oud nr. 59/40
Oud nr. 59/41
Oud nr. 59/42
Oud nr. 59/43
Oud nr. 59/44
Oud nr. 59/45
Oud nr. 59/46
Oud nr. 59/47
Oud nr. 59/48-1
Oud nr. 59/48-2
Oud nr. 59/48-3
Oud nr. 59/48-4
Oud nr. 59/49
Oud nr. 59/50
Oud nr. 59/51
Oud nr. 59/52
Oud nr. 59/53
Oud nr. 59/54
Oud nr. 59/55
Oud nr. 59/56
Oud nr. 59/57
Oud nr. 59/58
Oud nr. 59/59
Oud nr. 59/60
Oud nr. 59/61
Oud nr. 59/62
Oud nr. 59/63
Oud nr. 59/64
Oud nr. 59/65
Oud nr. 59/66
Oud nr. 59/67
Oud nr. 59/68
Oud nr. 59/69
Oud nr. 59/70
Oud nr. 59/72
Oud nr. 59/72
Oud nr. 59/73
Oud nr. 59/74
Oud nr. 59/75
Oud nr. 60/1
Oud nr. 60/2
Oud nr. 60/3
Oud nr. 60/4
Oud nr. 60/5
Oud nr. 60/6
Oud nr. 60/7
Oud nr. 60/8
Oud nr. 60/9
Oud nr. 60/10
Oud nr. 60/11
Oud nr. 60/12
Oud nr. 60/13
Oud nr. 60/14
Oud nr. 60/15
Oud nr. 60/16
Oud nr. 60/17
Oud nr. 60/18
Oud nr. 60/19
Oud nr. 60/20
Oud nr. 60/21
Oud nr. 60/22
Oud nr. 60/23
Oud nr. 60/24-1
Oud nr. 60/24-2
Oud nr. 60/24-3
Oud nr. 60/25
Oud nr. 60/26
Oud nr. 60/27
Oud nr. 61/1
Oud nr. 61/2
Oud nr. 61/3
Oud nr. 61/4
Oud nr. 61/5
Oud nr. 61/6
Oud nr. 61/7
Oud nr. 61/8
Oud nr. 61/9
Oud nr. 61/10
Oud nr. 61/11
Oud nr. 61/12
Oud nr. 61/13
Oud nr. 61/14
Oud nr. 61/15
Oud nr. 61/16
Oud nr. 61/17
Oud nr. 61/18
Oud nr. 61/19
Oud nr. 61/20
Oud nr. 61/21
Oud nr. 61/22
Oud nr. 61/23
Oud nr. 61/24
Oud nr. 61/25
Oud nr. 61/26
Oud nr. 61/27
Oud nr. 61/28
Oud nr. 61/29
Oud nr. 61/30
Oud nr. 61/31
Oud nr. 61/32
Oud nr. 61/33
Oud nr. 62/1
Oud nr. 62/2
Oud nr. 62/3
Oud nr. 62/4
Oud nr. 62/5
Oud nr. 6216
Oud nr. 62/7
Oud nr. 6218
Oud nr. 62/9
Oud nr. 62/10
Een nadere toegang is niet beschikbaar.
Veelal in de Franse taal.
In de Duitse taal.
Inv. nr. 2154
De fotonegatieven van dit rapport bevinden zich in inv. nr. 2320.
Fotonegatieven van rapporten bevinden zich in inv. nr. 2319.
De fotonegatieven van dit rapport bevinden zich in inv. nr. 2321.
Zie ook de archieven van de vertegenwoordiger van bureau inlichtingen te Stockholm, 1942-1946 en het archief van de buitenlandse inlichtingendienst, post Stockholm, 1945-1950. Inv. nr. 2917.
In de Engelse taal.
Met plattegrond van bunkers te Den Haag.
Met organigrammen.
Fotokopie.
Fotokopieën.
In de Engelse taal.
In de Duitse taal.
Met circulaire in de Duitse taal.
Zie ook 18/10.
Zie ook 18/9.
Met naamlijst.
Zie ook inv.nrs. 44/1 en 44/4-6.
Oud nr. 18/--
Zie ook inv.nrs. 44/1 en 44/4-6.
Oud nr. 18/--
Zie ook inv.nrs. 44/1 en 44/4-6.
Oud nr. 18/--
Zie ook inv.nrs. 44/2 en 44/4-6.
Oud nr. 18/--
Zie ook inv.nrs. 44/2 en 44/4-6.
Oud nr. 18/--
Zie ook inv.nrs. 44/3-6.
Oud nr. 18/--
Zie ook inv.nrs. 44/3-6.
Oud nr. 18/--
Oud nr. 39/2
Oud nr. 39/3
Oud nr. 39/4
Oud nr. 39/5
Oud nr. 39/6
Oud nr. 39/7
Oud nr. 39/8
Oud nr. *
Oud nr. 39/9
In de Franse taal.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopieën.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Fotokopie.
Persoonlijke waarnemingen.
Fotokopie.
Oud nr. 37/1
Oud nr. 37/2
Oud nr. 37/3
Oud nr. 37/4
Oud nr. 37/5
Oud nr. 37/6
Oud nr. 37/7
Oud nr. 37/8
Oud nr. 37/9
Oud nr. 37/10
Met kopie plattegrond.
Fotokopie, met kaarten.
Fotokopie.
Fotokopie.
Met plattegrond.
Fotokopieën.
Fotokopie.
Fotokopieën.
Fotokopie.
Fotokopie.
Gedeeltelijk fotokopieën.
Fotokopieën.
Ook een exemplaar in de Engelse taal.
Oud nr. 34
Niet raadpleegbaar
Zie voor de originelen inv. nr. 2165.
Niet raadpleegbaar
Zie voor de originelen inv. nr. 2155.
Niet raadpleegbaar
Zie voor de originelen inv. nr. 2168.
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Nadere toegang op inv.nrs. 2842-2491.
Een inhoudsopgave bevindt zich in inv.nr. 2431.
Geordend op achternaam van de betreffende agenten.
Een inhoudsopgave bevindt zich in inv.nr. 2442.
Geordend op naam groep.
Minuten van verzonden telegrammen.
Bevat inhoudsopgave.
Geordend op onderwerp.
Voor een nadere toegang zie inv.nrs. 11-12.
Niet compleet.
Niet compleet.
Inv.nr. 2548 bevat inhoudsopgave.
De in de inhoudsopgave genoemde nrs. 85 - 169 ontbreken.
Niet compleet.
Geordend op naam agent/verzetgroep of operaties.
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Met:
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
met:
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Correspondentie met:
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
met:
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Met hierin opgenomen persoonsbescheiden van CORNELIS PIETER VAN DER ZANDEN.
Met hierin opgenomen P.G. HOGENDOORN alias Sheldrake.
Zie dossier van P.A.C. HAZEN, inv.nr. 2782
Met hierin opgenomen W.A.G.A. DE RIDDER.
Met hierin opgenomen CORNELIS DE VRIES.
Zie dosssier van ADRI KOOYMAN, inv.nr. 2793
Zie dossier van JOHAN ZOMER, inv.nr. 2826
Zie dossier van LEONARD WILKENS, inv.nr. 2824
Zie dossier van ANTON PUNTMAN, inv.nr. 2805
Zie dossier van LEONARD WILKENS, inv.nr. 2824
Met hierin opgenomen JAN WILLEM STAM en PIETER WESTDORP.
Zie dossier van ARIE VAN DRIEL, inv.nr. 2766
Met hierin opgenomen W.B. SCHRAGE.
Zie ook de archieven van de vertegenwoordiger van bureau inlichtingen te Stockholm, 1942-1946 en het archief van de buitenlandse inlichtingendienst, post Stockholm, 1945-1946, inv. nr. 2919.
Met hierin opgenomen J. NIEUWENHUIS.
Hoofd BI Stockholm 1944-1945.
Hoofd BI Stockholm 1943-1944.
Zie dossier van FELIX KERSTEN, inv.nr. 2832
Inzake Englandspiel.
Inzake Englandspiel.
Met als bijlagen dossiers van verhoren van verdachten.
Voor nadere toegang, zie inv.nrs. 2365, 2366
De stukken zijn alfabetisch op afzender geordend.
De stukken zijn alfabetisch op geadresseerde geordend.
Agenda's inv. nrs. 2884-2885 bevatten aantekeningen omtrent de vernietiging danwel overdracht aan de Nederlandse gezantschappen te Madrid of Lissabon van de betreffende archiefbescheiden.
Op de voorste pagina is het registratuurplan opgenomen.
Op de voorste pagina is het registratuurplan opgenomen.
Zie ook inv. nr. 2909.
2 Zie ook inv. nr. 2986, er is een zekere overlapping.
1 Alfabetisch gerangschikt.
In de Franse taal.
Met hierin aantekeningen omtrent de vernietiging danwel overdracht aan de Nederlandse gezantschappen te Madrid of Lissabon van de betreffende archiefbescheiden.
N .B. Zie ook het archief van het bureau voorbereiding terugkeer, voortgezet als bureau militaire voorbereiding terugkeer, met daarin opgenomen het archief van de marine inlichtingendienst, voortgezet als militaire inlichtingendienst, voortgezet als marine inlichtingendienst (19401941) 1942-1944 (1945, 1948, 1950, 1954). Inv. nr. 2169.
Zie ook het archief van bureau inlichtingen te Eindhoven/Wassenaar, inv. nr. 2827 voor het persoonsdossier van deze Aben.
Het betreft hier de expeditie-exemplaren die in verfilmde vorm naar Nederland zijn gezonden.
Voor voortzetting, zie inv. nr. 2957.
Voor voortzetting, zie inv. nr. 2957.
Voortzetting van inv. nrs. 2945 en 2946.
Alfabetisch gerangschikt, waarschijnlijk in overeenstemming met de nummering van zendingen.
Bijlagen nooit verzonden, misschien betreft het hier ook het nooit verzonden expresse-exemplaar.
Inv. nr. 2985
Zie ook 1945 UVII/202. Zie ook serie 500 I, 1945 september 25. Zie ook 500 I, 1945 september 27. Zie ook 500 U 1945 november 30, 1946 januari 5 en 23; 500 I 1946 januari 5 en 21. Zie ook 500 U 1945 november 30, 1946 januari 5 en 23; 500 I 1945 januari, 5 en 21. Zie ook 500 U, 1945 november 30 en 1946 januari 23; 500 I, 1946 januari 5 en 21. Zie ook 500 I. 1945 december 22. Zie ook 500 I. 1945 december 22. Zie ook 500 U. 1945 november 30 en 1946 januari 5; 500 I. 1946 januari 5 en 21.
Zie ook VIU/218.
Zie ook 1945, VIIU/6.
Zie ook UVII56.
Zie ook 1945, VIIU/5.
Zie ook 1945, VIIU/4.
Zie ook 1945, VIU/122.
Zie ook UVIII153 en VIIU1212.
Zie ook VIIU/17 en VIIU1212.
Zie ook 1945 500U, 23 augustus.
Zie ook VIIU/17 en UVIII153.
Zie ook UVIII312.
Zie ook UVIII278.
Zie ook 500 U 1945 september 26.
Zie ook 500 U, 1945 september 28.
Zie ook 500 U, 1945 januari 15 en 17.
Zie ook 500 U, 1945 november 30, 1946 januari 5 en 23; 500 I 1946 januari 21.
Zie ook 500 U, 1945 november 30, 1946 januari 5 en 23; 500 I 1946 januari 5
Inv. nr. 2996
Met voorin een staat met naam, schuilnaam et cetera van agenten van het BBO.
Voor de stukken ingekomen en uitgegaan over 1940-1945 zie inv. nrs. 942-1007.
Zie ook inv. nrs. 672-679, pagina - I: 143 - voor archiefbescheiden inzake de handelsbescherming.
Zie ook inv. nr. 640.
Grotendeels in de Engelse taal.
Het betreft de volgende stukken:
- Verslag van een bespreking op 4 oktober 1943 inzake samenwerking te Madrid tussen Britse en Nederlandse instanties betreffende evacuatie van Nederlanders naar Lissabon en verder
- Nota inzake het contact tussen ds. Visser 't Hooft en Londen;
- Brief van hoofd bureau inlichtingen inzake het opnieuw in krijgsgevangenschap voeren van voormalig Nederlandse leger;
- Rapport GB/6470/44;
- Rapport GB/7564/33 (onvolledig) inzake de algemene bekendmakingen nr. 1 en 2 zoals vastgesteld in overleg met de Vertrouwensmannen.
Zie ook inv. nr. 977.
Deze staat geeft waarschijnlijk de opbouw aan van het archief aan zoals het in Leiden was opgezet en reflecteert niet de opbouw van het archief in Londen.