Lager onderwijs was volgens artikel 1 van de Lager onderwijswet 1920

Wet op het lager onderwijs van 9 oktober 1920 (stbl.nr. 778 1920).

Bij de invoering van de Wet op het voortgezet onderwijs (Mammoetwet) in 1968

Wet op het voortgezet onderwijs van 14 februari 1963 (stbl.nr. 40).

De financiële bemoeienis van de (hoofd)afdeling Lager Onderwijs, later de directie Kleuter en Basisonderwijs, bestond hoofdzakelijk uit het verstrekken van rijksvergoedingen aan gemeenten voor de kosten van instandhouding van het openbaar en bijzonder onderwijs en voor de salarissen van onderwijzend personeel aan de openbare lagere scholen. De rijksvergoeding voor salarissen van leerkrachten van bijzondere lagere scholen werd rechtstreeks aan de schoolbesturen uitgekeerd. Bij geschillen tussen gemeente en schoolbesturen had de (hoofd)afdeling, later directie, een bemiddelende rol.

Het kleuteronderwijs was tot 1955 niet wettelijk geregeld. De kleuterscholen die ontstonden waren aanvankelijk niet veel meer dan bewaarscholen waar op kleine kinderen werd gepast.

Omstreeks de Eerste Wereldoorlog werd er gerichter gewerkt en ontstonden veel openbare en bijzondere kleuterscholen naar de inzichten van Friedrich Fröbel en Maria Montessori.

Bij de Wet op het kleuteronderwijs, tot stand gekomen in 1955, konden kleuterscholen, mits ze aan bepaalde eisen voldeden, in aanmerking komen voor een rijksvergoeding. Tevens werden in deze wet de bevoegdheden van de kleuter en hoofdleidsters geregeld en hun opleiding, alsmede het toezicht op de kleuter en opleidingsscholen.

Gewoon lager onderwijs werd gegeven in openbare of bijzondere scholen met tenminste zeven achtereenvolgende leerjaren. De Lager onderwijswet 1920 schreef een verplicht aantal vakken voor de eerste zes leerjaren voor en naar keuze extra vakken voor het zevende leerjaar. Er kon aan een school vergunning worden gegeven voor minder dan zeven achtereenvolgende leerjaren, mits het aansluitend onderwijs in voldoende mate op andere wijze was verzekerd. Hierbij doelde de wet op de mogelijkheid een zevende en achtste leerjaar te volgen op een school voor vervolgonderwijs.

Ieder kind was verplicht gewoon lager onderwijs te volgen, zoals vastgelegd in de Leerplichtwet van 1900

Wet van den 7den juli 1900, houdende bepalingen tot regeling van den leerplicht (stbl.nr. 111).

De naam gewoon lager onderwijs werd in 1966 basisonderwijs.

Vervolgonderwijs werd gegeven aan hen die de lagere school hadden verlaten, dat wil zeggen niet meer leerplichtig waren, en moest tenminste twee achtereenvolgende leerjaren omvatten.

In 1942 werd de Leerplichtwet met een jaar verlengd, waarbij twee mogelijkheden openstonden: een zevende en achtste leerjaar te volgen op een school voor gewoon lager onderwijs of een school voor voortgezet gewoon lager onderwijs (v.g.l.o.) te bezoeken. Hierbij verdwenen de scholen voor vervolgonderwijs. Het v.g.l.o. hield als schooltype op te bestaan bij de invoering van de Wet op het voortgezet onderwijs in 1968.

Buitengewoon lager onderwijs (b.l.o.) was bestemd "voor kinderen die wegens ziels of lichaamsgebreken of uit maatschappelijke oorzaak niet in staat waren geregeld en met vrucht het gewone onderwijs te volgen of wier gedrag het noodzakelijk maakte hun buitengewoon onderwijs te doen geven" (artikel drie, vijfde lid van de Lager onderwijswet 1920). B.l.o. werd gegeven in scholen of klassen bestemd voor: zwakzinnigen, doofstommen, slechthorenden, blinden en slechtzienden, lichamelijk gebrekkigen, ziekelijke en tuberculeuze kinderen, kinderen lijdende aan toevallen, regerings of voogdijkinderen, moeilijk en zeer moeilijk opvoedbare kinderen, kinderen met leer en opvoedingsmoeilijkheden, kinderen in pedologische instellingen, maar ook aan schippers en woonwagenkinderen en kinderen van kermisexploitanten, voor wie internaten en rijdende scholen werden ingericht. Nadere definiëring van het begrip en rangschikking onder het buitengewoon onderwijs kwam tot stand in diverse besluiten.

Na 1960 werden afdelingen en scholen geopend voor voortgezet buitengewoon onderwijs.

Uitgebreid lager onderwijs (u.l.o.) werd gegeven in scholen met tenminste drie achtereenvolgende leerjaren, aansluitend aan het zesde leerjaar van een school voor gewoon lager onderwijs. De Lager onderwijswet 1920 schreef voor welke vakken moesten worden gegeven en hoeveel uren aan deze vakken dienden te worden besteed. Dit onderwijs werd afgesloten met een eindexamen.

Bij de invoering van de Mammoetwet in 1968 verdween het u.l.o. en werd vervangen door het middelbaar algemeen voortgezet onderwijs (m.a.v.o.).

De opleiding van onderwijzers en onderwijzeressen vond plaats op Rijks, gemeentelijke en bijzondere kweekscholen. De studie aan de kweekscholen werd afgesloten met een eindexamen, waarbij de akte van bekwaamheid als onderwijzer werd uitgereikt en men bevoegd was tot het geven van gewoon lager onderwijs. Na deze akte kon verder worden gestudeerd voor de akte van bekwaamheid als hoofdonderwijzer, waardoor men bevoegd werd hoofd van een school te worden. Beide akten konden ook worden behaald door het afleggen van een staatsexamen.

In 1952 kwam de Kweekschoolwet

Wet van 23 juni 1952 (stbl.nr. 355) houdende regeling van de vorming van onderwijzers en onderwijzeressen voor het algemeen vormend lager onderwijs en van de bevoegdheden, verbonden aan de akte van bekwaamheid tot het geven van dat onderwijs.

Bij de op 1 augustus 1968 in werking getreden Wet op het voortgezet onderwijs werd de opleiding nader geregeld in het Besluit opleiding onderwijzers. De naam Kweekschool werd gewijzigd in Pedagogische Academie.

De opleiding voor kleuterleidsters werd pas wettelijk geregeld in de Wet op het kleuteronderwijs van 1955

Wet van 8 december 1955 (stbl.nr. 558) tot regeling van het kleuteronderwijs.

In de Wet op het voortgezet onderwijs en het Besluit opleiding kleuterleidsters van 1968

Besluit opleiding kleuterleidsters van 5 juli 1968 (stbl.nr. 359).

Het toezicht op het onderwijs bestond behalve uit de bewaking van de kwaliteit van het onderwijs ook uit toezicht op de hygiëne en gezondheid van de leerlingen en de toestand van de schoolgebouwen. Over de kwaliteit van het onderwijs waakten hoofdinspecteurs (één voor het buitengewoon onderwijs), inspecteurs en schoolopzieners. Plaatselijk werd toezicht uitgeoefend door Burgemeester en Wethouders.

Het Geneeskundig Staatstoezicht werd belast met het toezicht op de hygiënische omstandigheden en de bouwkundig inspecteur (bij koninklijk besluit van 22 augustus 1947 bouwkundig hoofdinspecteur) met de toestand van de schoolgebouwen.

Toezicht op het onderwijs in de lichamelijke opvoeding werd na 1945 uitgeoefend door inspecteurs, bijgestaan door hoofdconsulenten en consulenten.

In 1956 na de invoering van de Wet op het kleuteronderwijs werden aparte inspecteurs benoemd voor het toezicht op het kleuteronderwijs en de opleidingsscholen voor kleuterleidsters.

De Onderwijsraad, ingesteld in 1919

Wet van 21 februari 1919 (stbl.nr. 49).

Hoewel nergens als officiële taak omschreven, strekte de bemoeienis van de afdeling Lager Onderwijs zich tevens uit tot de buitenschoolse vorming van de jeugd, zoals subsidiëring van jeugdorganisaties en evenementen op het gebied van de jeugdontwikkeling. Deze taak werd in 1945 overgenomen door het Directoraat Generaal Vorming Buiten Schoolverband.

Een adviesorgaan op het terrein van de vrije jeugdvorming en van de ontwikkeling van de jeugd was de Centrale Jeugdraad (ingesteld in 1920)

Koninklijk besluit (kb) van 1 april 1920 , nummer 23 (stcr.nr. 66).

De taak van dit college, ingesteld in 1918

Ingesteld bij kb van 9 augustus 1917 (nummer 52) als Algemeen college van advies voor de lichamelijke opvoeding; bij kb van 24 juli 1934 (nummer 11) werd de naam gewijzigd in Rijkscollege van advies voor de lichamelijke opvoeding.