De Nederlandse sociale verzekeringswetgeving regelt o.m. de verplichte arbeidersverzekering. Het terrein van de verplichte arbeidersverzekering omvat:
De Afdeling Arbeidersverzekering (Sociale Verzekering) (vgl. het overzicht van Koninklijke Besluiten in het onderdeel Lotgevallen van de afdeling) heeft uitsluitend met betrekking tot de vier eerstgenoemde verzekeringen een taak gehad. De wetten betreffen de verzekering tegen de geldelijke gevolgen van arbeidsongeschiktheid (Ongevallenwetten, Invaliditeitswet, Ziektewet en Ziekenfondsenbesluit) en ouderdom (Invaliditeitswet, Ouderdomswet en Noodwet Ouderdomsvoorziening). Zij hebben dus betrekking op de persoon van de verzekerde, diens geestelijke en lichamelijke gezondheid.
De twee laatstgenoemde verzekeringen blijven hier dus buiten beschouwing. De Afdeling Arbeid II was onder meer belast met de taak op het gebied van de kinderbijslagverzekering. Het archief van deze afdeling is geïnventariseerd door de heer A. Buijteweg, Inventaris van het archief van de Afdeling Arbeid II 1942-1949,'s-Gravenhage 1974. De werkoosheidsverzekering behoorde tot de taak van de dienst der werkloosheidsverzekering en arbeidsbemiddeling. Het archief van deze afdeling is geïnventariseerd door F.C. van Proosdij, Inventaris van het archief van de onderafdeling Werkloosheidsverzekering van de Rijksdienst der werkloosheidsverzekering en arbeidsbemiddeling 1914-1944, 's-Gravenhage 1970.
Een groot aantal ministers hebben gewerkt aan de totstandkoming van de sociale verzekeringswetten. Onderstaande lijst geeft een overzicht van de ministers die de sociale verzekering vanaf 1897 tot 1950 hebben behartigd.
In het bijzonder hebben de volgende ministers hun stempel op het sociale verzekeringsbeleid gedrukt:
De vroegste regeling van een verplichte verzekering tegen geldelijke gevolgen van arbeidsongeschiktheid was de Ongevallenwet 1901. Voordien waren er vormen van ongevallenverzekering die vooral door particulier initiatief in het leven waren geroepen. Deze bleken echter onvoldoende tot dekking van alle risico's. Een publiekrechtelijke regeling werd nodig geacht waarin onder meer het principe was neergelegd dat het bedrijf belast diende te worden met de geldelijke gevolgen van ongevallen die aan de bedrijfsuitoefening waren verbonden. De Ongevallenwet 1901 ging dus uit van het zgn. "risque professionel"; het bedrijf draagt de last van het aan zijn uitoefening verbonden ongevallenrisico.
De wet die op 1 februari 1903 in haar geheel in werking trad, had uitsluitend betrekking op werknemers in de meest gevaarlijke industriële bedrijven. Bovendien zonderde de wet bepaalde groepen werknemers uit waarvoor later bij afzonderlijke wet een regeling tot stand kwam.
De oorzaak van deze bewuste uitzondering was gelegen in het feit, dat minister Lely slechts op beperkt terrein een proef met een verplichte ongevallenverzekering wilde nemen. In 1921 werd onder minister Aalberse de Ongevallenwet 1901 belangrijk herzien en tevens uitgebreid. Sedertdien is sprake van de Ongevallenwet 1921.
Alle industriële bedrijven zouden voortaan verzekeringsplichtig zijn. Bovendien ondergingen de begrippen "onderneming", "werkman" en "bedrijfsongeval" een belangrijke verruiming.
De bedrijfstakken waarvoor een afzonderlijke wettelijke ongevallenregeling tot stand is gekomen zijn de landbouw, de veehouderij en de tuin- en bosbouwbedrijven, alsmede de bedrijven van zeevaart en zeevisserij.
De geheel eigen aard van die bedrijven maakte een afzonderlijke wettelijke regeling noodzakelijk. Achtereenvolgens zijn voor hen van kracht geworden de Landen Tuinbouwongevallenwet en de Zee-ongevallenwet.
De Land- en Tuinbouwongevallenwet (1922) was evenals de ongevallenwetten een verplichte verzekering. Een belangrijk verschil ten opzichte van de Ongevallenwet is gelegen in het feit dat bij de Land- en Tuinbouwongevallenwet de uitvoering grotendeels geschiedde door de bedrijfsverenigingen.
De besturen van deze bedrijfsverenigingen waren samengesteld uit werkgevers en werknemers.
De Zee-ongevallenwet is ontstaan door wijziging van de reeds bestaande Oorlogszeeongevallenwet van 1915. Deze laatste was tot stand gekomen tijdens de eerste wereldoorlog naar aanleiding van de heersende noodtoestand, met name de door Duitsland in februari 1915 aangekondigde duikboot-oorlog.
20 februari 1915 werd het ontwerp Oorlogszeeongevallenwet ingediend en 8 mei 1915 verscheen de wet in het Staatsblad. Deze als oorlogsmaatregel tot stand gekomen verzekering, welke recht gaf op schadeloosstelling aan zeelieden die ten gevolge van oorlogshandelingen ongevallen waren overkomen, bleef in vredestijd gehandhaafd en werd toepasselijk verklaard op de gewone ongevallen ter zee, welke niet meer het gevolg waren van oorlogshandelingen. Met het oog op laatstbedoelde verruiming is de Zee-ongevallenwet tot stand gekomen, welke op 15 september 1919 in werking trad.
De Vereniging "Zee-Risico" was voor het grootste deel belast met de uitvoering der wet.
Minister Talma diende in mei 1911 een ontwerp van wet in betreffende de verzekering van arbeiders tegen geldelijke gevolgen van invaliditeit en ouderdom. 5 juni 1913 verscheen de Invaliditeitswet in het Staatsblad (nr. 205).
Het was een verplichte verzekering die werd opgelegd aan "loonarbeiders". In de loondienstverhouding zag Talma de rechtsgrond voor de verzekering. Omdat echter het loon van de arbeider onvoldoende was om zijn eigen verzekering te betalen, werden zowel de werknemer als de werkgever verplicht ieder de helft van de premie te voldoen. Bij de wetswijziging van 1919 werd echter bepaald dat de werkgever de gehele premie moest voldoen.
Deze premie werd voldaan door het plakken van zegels op rentekaarten.
De Invaliditeitswet gaf recht op invaliditeitsrente zowel bij tijdelijke als blijvende invaliditeit, ouderdomsrente ingaande op 65-jarige leeftijd en weduwen- en wezenrente.
Op 21 april 1933 kwam nog de Mijnarbeiders Invaliditeits- en Ouderdomswet tot stand met het doel speciaal voor de mijnarbeiders vanwege hun bijzondere arbeidsomstandigheden een verplichte verzekering tegen geldelijke gevolgen van invaliditeit en ouderdom te bewerkstelligen.
Het Algemeen Mijnwerkerfonds van de Steenkolenmijnen in Limburg was mede uitvoeringsorgaan van de wet.
Zowel de Ouderdomswet als de Noodwet Ouderdomsvoorziening behoren eigenlijk niet thuis tussen de reeds genoemde arbeidersverzekeringswetten. De Ouderdomswet 1919 is n.l. geen"verplichte" verzekeringswet en evenmin een "arbeiders"- verzekeringswet. Het doel van de wet was om ook de niet-arbeiders de gelegenheid te geven vrijwillig een ouderdomsverzekering te sluiten. Algemeen is de wet bekend geworden onder de populaire naam van Vrijwillige Ouderdomsverzekering, de V.O.V.
De populariteit van de verzekering was mede te danken aan de uitgebreide voorlichting en propaganda die o.a. door de Raden van Arbeid werd gevoerd.
Blijkens een onderzoek in 1938 bleken echter al meer dan 160.000 personen van 65 jaar en ouder zonder een ouderdomsuitkering te moeten leven. Na de oorlog werden maatregelen genomen om in deze situatie verandering te brengen.
Omdat een definitieve herziening van de wettelijke ouderdomsverzekering in korte tijd niet gereed kon zijn, werd besloten een tijdelijke regeling in het leven te roepen om in de nood der ouden van dagen die dringend hulp nodig hadden, te voorzien.
Zo kwam onder Minister Drees op 24 mei 1947 de Noodwet Ouderdomsvoorziening (Stb. H. 155) tot stand. Zij trad 1 oktober 1947 in haar geheel in werking.
Ook deze wet was geen verzekeringswet in eigenlijke zin en evenmin een verplichte arbeiders-verzekeringswet. Zij kende geen premiebetaling, doch de aan de wet verbonden kosten kwamen geheel ten laste van de Staat. Behoudens de nodige beperkingen kregen alle mannelijke en ongehuwde vrouwelijke Nederlanders van 65 jaar en ouder recht op ouderdomsuitkering.
De totstandkoming van de Ziektewet heeft bijzonder lang geduurd en is zeer moeizaam verlopen. Reeds in 1904 werd er een ontwerp van wet ingediend door Minister Kuyper en nadien nog door de ministers Veegens en Talma. Het wetsontwerp van Talma werd uiteindelijk op 3 juni 1913 door de Kamers aangenomen en 5 juni 1913 verscheen de wet in het Staatsblad.
Het zou echter nog jaren duren eer de wet in werking zou treden.
Minister Aalberse, de eerste minister van het bij Koninklijk besluit van 25 september 1918 ingestelde Ministerie van Arbeid, diende in 1925 een ontwerp van wet tot regeling van een gecombineerde ziekte- en ongevallenverzekering in.
Het ontwerp kwam echter niet in behandeling wegens het aftreden van de regering.
Minister Slotemaker de Bruïne trok in 1927 het ontwerp van Aalberse in en kwam met een nieuw ontwerp van wet tot wijziging van de Ziektewet Talma. Dit ontwerp werd uiteindelijk door de beide Kamers in 1929 aangenomen en in het Staatsblad geplaatst. Op 1 maart 1930 trad de Ziektewet in werking. Verschillende factoren waren er de oorzaak van dat de Ziektewet zulk een lange behandelingsduur heeft gekend, onder meer de vraag of de wet alleen zou moeten verzekeren tegen geldelijke gevolgen van ziekte of ook tegen de kosten van de geneeskundige behandeling.
Ook was er het probleem welke organen met de uitvoering van de verzekering belast moesten worden, overheidsorganen of organen voortgekomen uit het particulier initiatief (bedrijfsverenigingen). De uitvoeringsorganen van de ziekteverzekering zijn tenslotte de Raden van Arbeid en de bedrijfsverenigingen geworden.
Het is vooral minister Talma geweest die een verzekering tegen de kosten van geneeskundige behandeling niet in de Ziektewet wilde opnemen doch in een afzonderlijke wettelijke regeling wilde neerleggen. Een dergelijke verzekering zag hij als een volksbelang en als zodanig principieel verschillend van de ziekengeldverzekering waarbij het arbeidersbelang een rol speelde.
Minister Aalberse heeft, teneinde een oplossing te brengen in het vraagstuk van de geneeskundige behandeling, de staatscommissie Koolen ingesteld.
Deze commissie ontraadde de combinatie van twee verzekeringen en stelde tevens een ontwerp van wet tot afzonderlijke regeling der ziekenverzorging op. Het ontwerp van wet is echter nooit in de Kamer in openbare behandeling gekomen en is tenslotte door Minister Romme in 1937 ingetrokken.
Tijdens de Duitse bezetting kwam het Ziekenfondsenbesluit tot stand, een besluit van de Secretaris-Generaal van het Departement van Sociale Zaken van 1 augustus 1941, houdende algemene regels met betrekking tot het ziekenfondswezen teneinde de geneeskundige verzorging van arbeiders te waarborgen. De uitvoering van het besluit was in handen gelegd van de erkende ziekenfondsen, de Raden van Arbeid en de bedrijfsverenigingen.
De sociale verzekeringswetten gaven ook regels met betrekking tot de uitvoering en de uitvoeringsorganen der wetten. Daarnaast zijn nog een aantal afzonderlijke wetten ontstaan die een bepaalde organisatie van de sociale verzekering in het leven hebben geroepen. Het zijn zowel overheids- als particuliere organen geweest die bij de uitvoering der wetten een rol hebben gespeeld.
De Ongevallenwet 1901 droeg de uitvoering van deze wet op aan de Rijksverzekeringsbank te Amsterdam. Deze had hierin een monopoliepositie, tengevolge waarvan de uitvoering een exclusief ambtelijk karakter droeg. Om deskundigheid bij de uitvoering te waarborgen had het bestuur der Rijksverzekeringsbank naast zich een wiskundig adviseur. Toezicht op het bestuur der Rijksverzekeringsbank werd uitgeoefend door een Raad van Toezicht. Minister Talma bracht in de uitvoering der sociale verzekering grote verandering door de instelling van de Raden van Arbeid in de Radenwet van 1913, welke in 1919 in werking trad. Oorspronkelijk waren zij door hem bedoeld als autonome lichamen van het bedrijfsleven die het mogelijk moesten maken een "decentralisatie" en het "zelf-doen" in de sociale verzekering door te voeren.
Door de omstandigheden zijn de Raden van Arbeid echter meer geëvolueerd naar ambtelijke overheidsorganen. Mej. G.J. Stemberg 'De organisatie der sociale verzekering', in Tien jaren Raden van Arbeid, Haarlem 1930, blz. 65-66.
De werkverdeling tussen Rijksverzekeringsbank en Raden van Arbeid was in het algemeen gesproken zo, dat de bank de fondsen beheerde en besliste over verzekeringsplicht, de hoogte van de premie en de toekenning, weigering en intrekking van uitkeringen, de Raden van Arbeid zorgden voor de berekening, de invordering van premie en de controle op de premiebetaling. Om redenen van organisatievereenvoudiging en kostenbeperking kwam in 1933 de Wet op de Rijksverzekeringsbank en de Raden van Arbeid tot stand, welke de Radenwet en de Wet op de Rijksverzekeringsbank verving.
Niet de minst belangrijke bij de uitvoering van de sociale verzekering zijn de Bedrijfsverenigingen. De uitvoering van de Land- en Tuinbouwongevallenwet lag voor het grootste deel in hun handen.
Deze bedrijfsverenigingen waren door de Kroon erkende verenigingen van werkgevers. In hun bestuur hadden vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers in gelijk aantal zitting. Bij de Zee-ongevallenwet lag de uitvoering alleen in handen van de vereniging "Zee-Risico". De totstandkoming van de Ziektewet is vertraagd door de kwestie welke de uitvoeringsorganen van de wet moesten worden.
Minister Talma wilde aanvankelijk alleen de Raden van Arbeid als uitvoeringsorganen. Dit stuitte op het nodige verzet. Zowel de Kamer als de Hoge Raad van Arbeid wilden het particulier initiatief meer aan bod laten komen. Dit leidde uiteindelijk tot de goedkeuring van een wetsontwerp waarbij de uitvoering van de ziekteverzekering werd opgedragen aan de Raden van Arbeid en de Bedrijfsverenigingen.
In tegenstelling tot de bedrijfsverenigingen die bij de uitvoering van de Land- en Tuinbouwongevallenwet waren betrokken, waren de bedrijfsverenigingen bij de uitvoering van de Ziektewet verenigingen zowel van werkgevers als van werknemers. De uitvoering der sociale verzekeringswetten door de verschillende organen is schematisch aldus weer te geven.
De uitvoering zelf van de sociale verzekering behoorde niet tot de taak van het Ministerie.
Hiervoor waren ingevolge de verschillende wetten andere organen aangewezen.
"De taak van het Departement ligt dan ook op ander terrein. Zij vindt haar grondslag en tevens haar begrenzing in het belast zijn van de Minister, met de uitvoering der onderscheidene wetten, welke onze sociale verzekering regelen, en in de daaruit voortvloeiende verantwoordelijkheid van dien Minister voor deze uitvoering jegens de Volksvertegenwoordiging." Mr. H. W. Groeneveld, "De Taak van het Departement bij de uitvoering der sociale verzekering", in Tien jaren Raden van Arbeid, Haarlem 1930, blz. 61.
Nader gespecificeerd kunnen we de taak van het Ministerie in de volgende belangrijkste punten omschrijven:
Mr. H. W. Groeneveld, "De Taak van het Departement bij de uitvoering der sociale verzekering", in Tien jaren Raden van Arbeid, Haarlem 1930, blz. 63.
Een goed voorbeeld van zulk een samenwerking was de instelling van een commissie voor centraal overleg waarin de uitvoeringsorganen vertegenwoordigd waren en waar problemen welke zich bij de uitvoering der verzekeringswetten voor deden, werden besproken met het doel een bevredigende oplossing te vinden.
Ter bescherming van de belangen voortvloeiende uit de wetten zijn ook maatregelen genomen waarbij zowel werkgevers als werknemers de mogelijkheid kregen om hun bezwaren voor te leggen aan onpartijdige beroepsinstanties voor het geval zij van mening waren onrechtvaardig behandeld te worden. Met betrekking tot beslissingen die genomen waren door de Rijksverzekeringsbank en de Raden van Arbeid was in eerste aanleg beroep mogelijk bij de Raden van Beroep.
Voor hoger beroep was men aangewezen op de Centrale Raad van Beroep. De uitspraken van deze colleges zijn gepubliceerd in: Maandblad, bevattende de uitspraken van de Centrale Raad van Beroep en de Raden van Beroep. Utrecht 1915-1934.
Met betrekking tot beslissingen die genomen waren door niet-overheidsorganen, de bedrijfsverenigingen, was in eerste aanleg beroep mogelijk bij de verschillende beroepscolleges die de onderscheidene wetten kenden. Bij de Landen Tuinbouwongevallenwet waren dit de Commissies van Scheidslieden, bij de Ziektewet een Scheidsgerecht en bij de Zee-ongevallenwet twee Scheidsgerechten (voor Koopvaardij en Zeevisserij) of de burgerlijke rechter. Hoger beroep was mogelijk bij de Centrale Raad van Beroep.
In de uitvoering der sociale verzekering zijn later nog grote veranderingen doorgevoerd. Tijdens de Duitse bezetting gaf de in Londen zetelende Nederlandse regering opdracht om een rapport uit te brengen over de sociale zekerheid ten einde richtlijnen te schetsen voor de toekomstige ontwikkeling der sociale verzekering en om in de rijke schakering van uitvoeringsorganen meer eenheid te brengen.
De Londense Commissie van Rhijn (onder voorzitterschap van Mr. Dr. A.A. van Rhijn) bracht in 1945 haar rapport in deze uit. Sociale Zekerheid. Rapport van de Commissie met de opdracht algemene richtlijnen vast te stellen voor de toekomstige ontwikkeling der sociale verzekering in Nederland, Den Haag, I en II 1945, III en Bijlagen 1946.
Een na de oorlog ingestelde zgn. Gemengde Commissie, eveneens onder voorzitterschap van Mr. Dr. A.A. van Rhijn en bestaande uit vertegenwoordigers van de Minister van Sociale Zaken en van de Stichting van de Arbeid, bracht in 1948 een rapport uit dat de grondslag zou vormen voor een herziene wettelijke regeling van de organisatie der sociale verzekering, de Organisatiewet Sociale Verzekering van 1952. Rapport inzake de herziening van de Sociale Verzekering, Den Haag 1948.
Het archief is gevormd onder een afdeling die achtereenvolgens vier verschillende benamingen heeft gedragen: Arbeid en Fabriekswezen, Arbeid, Arbeidersverzekering en Sociale Verzekering. De afdeling Arbeid en Fabriekswezen is opgericht bij ministeriële beschikking van 13 februari 1893, no. 107, Secr. B van het Ministerie van Waterstaat, Handel en Nijverheid. Haar naam werd veranderd in afdeling "Arbeid" toen ingevolge het Koninklijk besluit van 26 augustus 1901 (S.206) de taak met betrekking tot de uitvoering van de Ongevallenwet 1901 van het Ministerie van Waterstaat, Handel en Nijverheid overging naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken.
De naamsverandering in "Arbeidersverzekering" is in maart 1908 ontstaan. Ministeriële beschikkingen van de Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel van 9 maart en 20 maart 1908 (Nederl. Staatscourant 1908, nrs. 60 en 70) geven blijk van het feit dat in de tijd gelegen tussen deze data de naamsverandering in Arbeidersverzekering heeft plaats gehad. Een Koninklijk besluit heeft de naamsverandering niet geregeld en een ministeriële beschikking in deze is niet gevonden.
Vanaf februari 1946 krijgt de afdeling Arbeidersverzekering de naam "Sociale Verzekering". De naamsverandering is geregeld bij ministeriële beschikking van 14 februari 1946, no. 1172 P., afd. Compt. van het Ministerie van Sociale Zaken. Tot op heden is deze naam gehandhaafd.
De afdeling heeft achtereenvolgens van een groot aantal ministeries deel uitgemaakt. Het hierna volgende schema geeft daar een overzicht van. Tevens worden de Koninklijke besluiten en wetten vermeld die de overgang van de afdeling van het ene naar het andere ministerie regelen.
De besluiten en wetten die de overgang regelen van het Ministerie van Landbouw, Nijverheid en Handel naar Financiën en van Financiën naar Waterstaat zijn in het archief aanwezig (zie inventarisnummer 1 en 2).
Overzicht van Koninklijke Besluiten en Wetten, welke de overbrenging van de zorg m.b.t. de arbeidersverzekering van het ene naar het andere departement betreffen
Op 25 september 1918 werd ingesteld het Ministerie van Arbeid, de rechtstreekse voorloper van het Ministerie van Sociale Zaken (ingesteld 8 juni 1933). De Afdeling Arbeidersverzekering ging deel uit maken van het nieuwe ministerie.
Voordien waren reeds diverse zaken op het gebied van de arbeidersverzekering afgedaan door andere ministeries, waaronder de afdeling heeft geressorteerd.
De desbetreffende archiefbescheiden zijn echter steeds onder de Afdeling Arbeidersverzekering (Sociale Verzekering) blijven berusten en zijn geïnventariseerd als behorende tot het archief van de afdeling. De bovenbedoelde stukken, welke vóór 25 september 1918 zijn afgedaan door de betreffende ministers van andere departementen, behoren derhalve alsnog in de betreffende departementale archieven te worden teruggebracht. De desbetreffende inventarisnummers zijn daartoe in een afzonderlijke lijst bijeengebracht.
Lijst van archiefbescheiden van andere departementen
Inventarisnrs. 49, 200, 222, 312.
Inventarisnrs. 3, 6, 7, 66, 68, 69, 117, 118, 127, 115, 157, 178, 180, 189, 201, 204, 210, 223, 224, 225, 277, 278, 282, 292, 313, 329, 375, 437, 463, 490, 491, 492, 513, 600, 622, 624, 644.
Inventarisnrs. 1, 141, 181, 190, 279, 293, 376.
Inventarisnrs. 2, 8, 93, 182, 191, 206, 211, 212, 213, 229, 639.
Daar de betreffende archiefbescheiden ouder zijn dan vijftig jaar en overeenkomstig de wettelijke bepalingen naar het Algemeen Rijksarchief zullen worden overgebracht, ware de bovenbedoelde hereniging bij voorkeur alsdan te realiseren.
Het is te betreuren dat alle archiefbescheiden van de Afdeling Arbeid en Fabriekswezen uit de jaren 1893 tot 1901 in hun totaliteit ontbreken. De afdeling ressorteerde toen onder het Ministerie van Waterstaat, Handel en Nijverheid. Onder de ontbrekende stukken bevinden zich ook de ontwerpen van de eerste sociale verzekeringswet van deze eeuw in Nederland, de Ongevallenwet 1901, die is tot stand gekomen onder het ministerschap van Dr. C. Lely. In hun totaliteit zijn het de bescheiden, die de voorbereiding, de ontwerpen, de totstandkoming en de eerste uitvoering van de Ongevallenwet 1901 betreffen.
In de loop der jaren is diverse malen getracht de bovenvermelde archiefbescheiden op te sporen.
Uit een correspondentie van 1961 tot 1966 van de 2e Afdeling van het Algemeen Rijksarchief Nrs. 61-220, 62-219, 63-45, 66-63b.
Het archief van de sociale verzekeringswetten omvatte voor de inventarisatie ca. 40 strekkende meter archiefstukken, opgeborgen in portefeuilles en groepsgewijs verdeeld naar de verschillende wetten.
Het onderstaand schema geeft een indruk van de aanvankelijke opstelling en verdeling van het archief.
Het tijdsbestek van het archief loopt vanaf 1901 tot 1950. De oudste stukken archief betreffen de uitvoering van de Ongevallenwet 1901, de eerste wet op het gebied van de sociale verzekering in Nederland.
De jongste stukken dateren uit 1949. Vanaf die tijd is de afdeling, toen Sociale Verzekering genaamd, haar archief-administratie gaan inrichten volgens het fichedoorschrijfsysteem en is de archiefordening opgezet volgens een decimaal ingericht registratuurplan. Deze omschakeling in archiefsysteem was de overweging om het archief tot 1950 als een afgerond geheel te beschouwen en als zodanig definitief te ordenen en te inventariseren om het te gelegener tijd over te dragen aan het Algemeen Rijksarchief.
De Kabinet-, zeer geheime en geheime stukken werden behandeld door het Afdelingshoofd, of diens plaatsvervanger. Noodzakelijkerwijs moest ook de secretaresse van het Afdelingshoofd van deze stukken kennis nemen. De Kabinetstukken werden bij de Afdeling Sociale Verzekering bewaard in het "Kabinetkastje", dat in het gangetje hing dat toegang gaf tot de kamer van het Afdelingshoofd en steeds gesloten was.
Het archief werd aangetroffen in het Centraal Historisch Archief van het Ministerie van Sociale Zaken. Het omvat de periode 1921-1958.
Overbrenging van een overheidsarchief
Een gedeelte van het archief is vernietigd. Goedkeuring voor vernietiging werd verleend door de Algemene Rijksarchivaris bij brief van 28 januari 1975, no. F45.
I. Algemeen.
II. Ongevallenwet en Land- en Tuinbouwongevallenwet.
III. Zee-ongevallenwet.
IV. Invaliditeitswet, Ouderdomswet, Noodwet Ouderdomsvoorziening.
V. Ziektewet.
VI. Personeel van de Rijksverzekeringsbank en Raden van Arbeid.
VII. Financiële Aangelegenheden, Benodigdheden, Hulpmiddelen en Gebouwen der Rijksverzekeringsbank en Raden van Arbeid.
Een deel van het archief is vernietigd op grond van voorkomen op de bij Beschikking van de Ministers van Sociale Zaken en Volksgezondheid en van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk de dato 16 januari 1967, nrs. 185111 en 134762 vastgestelde lijst van voor vernietiging in aanmerking komende stukken.
Lijst van vernietigde stukken
De beschrijving van stukken betreffende de vaststelling en wijziging van algemene maatregelen van bestuur is aangehouden conform de omschrijving zoals die ook gegeven is in de staatsbladen, d.i. met citering van de artikelen van de wet waaruit de algemene maatregel van bestuur is voortgevloeid. Een weergave hiervan in een woordelijke omschrijving bleek niet altijd mogelijk en bovendien een grote mate van subjectiviteit te kunnen inhouden.
De inventarisatie van dit archief is begonnen door de heer A.M. Bosters in het kader van zijn opleiding tot middelbaar archiefambtenaar. Door hem werd onder leiding van zijn mentor drs. F.J.M. Otten grotendeels de structuur van de inventaris vastgelegd. Vervolgens heeft de heer H. A. Telgt zijn beste krachten aan de inventarisatie van het archief gewijd. Het geheel werd tenslotte afgerond door ondergetekende G.V.W.L. van Rooij.
De inventarisatie en beschrijving van het Kabinetsarchief van de afdeling Arbeidersverzekering is in 1985 vervaardigd door J.Th. Janssen, oorspronkelijk in een aparte toegang, te weten toegang 2.15.16.
In juli 2010 zijn de toegangen 2.15.08 en 2.15.16, die delen van de beschrijvingen van het archief van de afdeling Arbeidsverzekering van het Ministerie van Sociale Zaken bevatten, tot één geheel samengevoegd tot de huidige versie van deze toegang (2.15.08).
Een eerste kennismaking van het archief gaf het beeld van een rangschikking der stukken in groepen zoals deze zijn weergegeven in het schema met een verdeling naar wetten, dat te vinden is onder de rubriek "Geschiedenis van het archiefbeheer".
Deze rangschikking van de stukken naar de verschillende wetten in portefeuilles zou men hun primaire ordening kunnen noemen. Belangrijker dan deze primaire ordening was echter om het stelsel van ordening te begrijpen dat men binnen deze groepen had toegepast. Het was nodig een voorstelling van deze ordening te maken om eerst daarna te kunnen beoordelen of en in hoeverre deze oude orde kon worden hersteld, dan wel een andere ordening gevolgd diende te worden.
In chronologische orde waren dossiers gevormd die de stukken betreffende een bepaalde afgehandelde zaak met hun voorstukken bijeen hielden. Uiterlijk hadden deze dossiers de vorm van een aantal stukken die door de er om heen geslagen minute van een uitgaande brief werden bijeengehouden. De dossiers werden per jaar bijeen gehouden in een portefeuille. Als toegangsmiddelen dienden agenda's en klappers waarvan echter de jaren 1901 tot 1908 ontbraken. Een onderzoek naar het verblijf van deze agenda's en klappers heeft geen positief resultaat tengevolge gehad. De klappers verwezen naar de agendanummers.
Het systeeem van doorverwijzing van nummers in de agenda, hetwelk vat zou hebben gegeven op het gehele verloop van een zaak, is echter niet konsekwent doorgevoerd. Hierdoor is de toegankelijkheid tot de stukken door middel van de agenda verloren gegaan. Bijgevolg hebben ook de klappers hun waarde als ingangen op het archief verloren.
Bovendien was de dossiervorming ontaard in een waar opschuifsysteem van pakken. Zaken die b.v. in 1915 waren afgedaan, werden later weer als voorbeeld gebruikt voor een soortgelijke zaak in 1930. De stukken van 1915 werden dan zonder meer als retro-acta bij de nieuwe stukken opgenomen. Niet alleen werd hierdoor de chronologische orde doorbroken, maar tegelijkertijd ontstonden daardoor pakken van uiteenlopende dikte die de hanteerbaarheid van het archief in ernstige mate schaadden. Bovendien werden deze pakken willekeurig bij een te grote dikte afgebroken en over meerdere jaarportefeuilles verdeeld. Tenslotte kwam het meermalen voor dat in deze pakken stukken betreffende verschillende zaken bij elkaar waren geraakt. Een pak kon beginnen met de vaststelling van een algemene maatregel van bestuur ingevolge de Ongevallenwet 1901 en eindigen met de wijzi- ging van een algemene maatregel van bestuur ingevolge de Ziektewet.
Op die manier was zelfs de primaire ordening van de stukken naar de verschillende wetten in portefeuilles op losse schroeven komen te staan.
Het is begrijpelijk dat een dergelijke "oude orde" van het archief bij een definitieve ordening en inventarisatie niet kon worden gehandhaafd. Het meest voor de hand liggende en verantwoorde was om binnen de gegeven groepen van wetten (vgl. het schema hiervoor) een meer systematische onderverdeling aan te brengen naar de behandelde beleidsmaterie. Een dergelijke "materiële" verdeling van de stukken was aan de oude orde van het archief niet vreemd. Geheel de oude ordening van het archief tendeerde naar een meer systematisch groeperen van de stukken naar hun materiële inhoud. Dit blijkt in de eerste plaats al uit de groepering naar de bovenvermelde wetten en vervolgens uit de gebrekkige dossiervorming binnen een groep.
Zo is dus in overeenstemming met het restauratiebeginsel dat de Handleiding Mrs. S. Muller Fz., J.A. Feith en R. Fruin Th. Az., Handleiding voor het ordenen en beschrijven van archieven, Groningen 1920, p. 36-40 Par. 17 en 18. Drs. J.L. van der Gouw, H. Hardenberg, W.J. van Hoboken, G.W.A. Panhuysen, Nederlandse Archiefterminologie, Zwolle 1962, p. 26-27 nr. 85.
Pakken waarin stukken waren terecht gekomen die handelden over verschillende zaken of onderwerpen werden, indien mogelijk, gesplitst. Tijdens de inventarisatie bleek dat het grootste deel van het archief stukken bevatten betreffende de totstandkoming en wijziging van wetten, algemene maatregelen van bestuur en Koninklijke besluiten.
Het overige deel van het archief omvat de uitvoering der sociale verzekeringswetten, voor zover deze uitvoering althans op departementaal terrein lag. De recto-acta welke bij de totstandkoming en wijziging van wetten en algemene maatregelen van bestuur een rol hebben gespeeld en bij de betreffende wet of algemene maatregel van bestuur waren gevoegd, zijn als recto-acta bij de betreffende stukken gehandhaafd.
Met betrekking tot het Kabinetsarchief van de Afdeling Arbeidersverzekering wordt het volgende opgemerkt. Het archief, zoals dat in de bewaarplaats van het Centraal Historisch Archief van het Ministerie van Sociale Zaken werd aangetroffen, was verpakt in portefeuilles. De stukken van de Afdeling Arbeidersverzekering werden, in dossiers gebundeld, in chronologische volgorde bewaard. De agenda's zijn aanwezig (inv.nrs. 1022-1025). Vanaf 1948 werd een andere registratie gevolgd. Iedere inkomende kabinetbrief kreeg een nummer. De daaropvolgende uitgaande brieven en nota's kregen hetzelfde nummer, waardoor dus alle stukken van het dossier hetzelfde nummer hadden. Soms werden gelijksoortige dossiers bij de inventarisatie bij elkaar gevoegd.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent geen beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van slechte materiële staat.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Ministerie van Sociale Zaken: Arbeidersverzekering, nummer toegang 2.15.08, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, SZ / Arbeidsverzekering, 2.15.08, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
Er wordt slechts een overzicht gegeven van de belangrijkste algemene werken op het gebied der sociale verzekering. Een meer gedetailleerd overzicht is te vinden in Mr. J. Mannoury, Hoofdtrekken der sociale verzekering, 1967, blz. 215-226.
Een groot aantal statistische gegevens zijn te vinden in de volgende publicaties van de Rijksverzekeringsbank:
Verder bevatten de
met staat.
met staat.
met staat.
met staat.
Met staat.
Met staat van onderwerpen.
Het betreft een fonds voor het doen van uitkeringen bij overlijden of invaliditeit van personen uitgezonden (door de Duitsers) naar bezette gebieden in Oost-Europa.
met bijlagen.
Ontbrekende verslagen zijn; 1941, 1944 en 1945.
Gedeputeerde Staten van:
Gemeentebestuur van Amsterdam.
Bestuur van de waterschappen:
Bestuur van de polders:
N.V. Provinciale Noord-Brabantsche Electriciteits Maatschappij te 's-Hertogenbosch
Gemeente Arnhem
Gemeente Leiden
Gemeente Utrecht
Bestuur van de waterschappen
Het beambtenfonds van de Staatsmijnen te Limburg,
N.V. Rotterdamsche Electrische Tramweg Mij,
N.V. Gemengd Bedrijf Haagsche Tramweg Mij,
Vereniging het Residentie Orkest te Den Haag
Met staat.
a. het verstrekken van een tijdelijke bijslag op de uitkering ingevolge de Noodwet.
b. wijziging van de Kinderbijslagwet voor invaliditeits-ouderdomsen wezenrentetrekkers, 1948-1949, 1 omslag.
Met Staat.
Met bijlagen.
Met Staat.
Met Staat.
met staat.
Met Staten.
deze lijsten zijn per provincie ingedeeld.
Mr. L. Del Baere
J.A.Th.M. Brans
Mr. J.P.C van den Burgh
C.P. van Dam
Dr. A. Drewes
A. Dijkshoorn
E.A.R. van Eimeren
Dr. J. Engelfriet
Drs. E.G. Hagenbeek
Mr. G. van Hull
J.J. Körndorffer
A.J. van der Linden
H. Terlet
Mr. A.J. van Thiel
A.G.C. Tielrooy
G.H. Veenhoven
P.H. Visser
K.Z.J. Weenink
L.A.M. Loenen
N. Ploegsma.
Met Staat.
Mr. L. Del Baere
Mr. J.C. Heyning
Drs. E.G. Hagenbeek
V. Noest
P.J. Raaymakers
Dr. Ph. van Eden
Dr. V. Gravenstein
Dr. Ph. Kooperberg
Dr. L. Smit
A. Grooters
P. Keulemans
J.W.A. Losecaat van Nouhuys
C. van der Burg
G. Verbeek
A.W. Beekman
P. Netelbeek
W.W. Kersten
Foutief gedateerd 31 december 1953.
De brief is niet uitgegaan.