De Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD) werd in 2002 opgericht als bijzondere opsporingsdienst van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en zou tot 1 januari 2012 operationeel blijven.

De dienst hield zich bezig met de strafwettelijke handhaving van de wet- en regelgeving op het terrein van werk en inkomen. Het werkgebied bevatte SZW-wetgeving op het terrein van de arbeidsmarkt en sociale zekerheid. Financieel en digitaal rechercheren waren belangrijke opsporingsmethoden. De SIOD beschikte over een eigen Criminele Inlichtingen eenheid (CIE). De opsporing omvatte onder andere georganiseerde vormen van uitkeringsfraude, illegale tewerkstelling, fraude met subsidies, detacheringsfraude, identiteitsfraude en de aanpak van uitbuiting op de arbeidsmarkt en vormen van mensenhandel. De hoofddoelstelling van de SIOD was 'de bestrijding van crimineel ondernemerschap'. Zogeheten criminele ondernemers wilden door het plegen van strafbare feiten zo veel mogelijk winst behalen, vaak ten koste van kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt.

De SIOD spoorde niet alleen strafbare feiten op, maar maakte ook een eind aan de achterliggende constructies en netwerken. Dit had een preventief effect, want hierdoor konden strafbare feiten in de toekomst worden voorkomen. De SIOD werkte nauw samen met onder andere de Arbeidsinspectie, de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), politie, marechaussee en het Openbaar Ministerie. Door het verzamelen en analyseren van opsporingsinformatie kreeg de SIOD meer kennis van de manier waarop criminele ondernemers konden worden bestreden. Zo kon men ook betere keuzes maken bij de aanpak van branches en bij de opsporingsmethoden, maar dankzij deze informatie kreeg men ook een beter beeld van mogelijke frauderisico's. De SIOD maakte tot 01-01-2008 ook gebruik van de diensten van buitengewone opsporingsambtenaren. Vaak waren dit inspecteurs werkzaam bij de dienst die ook voor een aantal strafbare feiten een proces-verbaal mochten opmaken.

De Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst bestond bij oprichting uit een hoofdvestiging in Den Haag van waaruit ook de centrale aansturing van de regionale vestigingen elders in het land plaatsvond. De uitvoering van strafrechtelijke onderzoeken was verdeeld over drie regio's: Noord-Oost, Zuid en West. Elke regio heeft een regiokantoor, respectievelijk Arnhem, Breda en Den Haag en een steunpunt: Groningen, Roermond en Amsterdam. In 2008 werd bekend dat het steunpunt in Groningen op 1 januari 2011 zou worden gesloten.

Ondanks de regionale vestigingen waren de opsporingseenheden van de SIOD in eerste instantie ondergebracht in één afdeling Recherche. Deze afdeling bestond voor de uitvoering van het beleid wel uit regionale rechercheteams. Gedurende het bestaan van de SIOD werd deze afdeling verschillende keren opgedeeld in regionale recherches. In eerste instantie werd de afdeling Recherche in 2006 gesplitst in drie regionale afdelingen, gelijk aan de regio's voor de regiokantoren (West, Noord-Oost en Zuid), welke aansloten bij de op dat moment geldende politieregio's in die omgeving. In 2009 werd dit teruggebracht tot twee afdelingen, te weten Noord en Zuid. Deze opdeling van de afdeling Recherche had geen effect op regionale vestigingen, deze bleven tot de opheffing van de SIOD bestaan.

Gemeenten konden bij de SIOD melding maken van grotere fraudegevallen en een beroep doen op de inzet van bijzondere opsporingsmiddelen. De SIOD was actief als bestrijder van arbeidsuitbuiting en georganiseerde illegale arbeid, maar ook de aanpak van uitkerings- en subsidiefraude behoorde tot het werkgebied van de SIOD. Gemeenten beschikten over eigen sociale rechercheurs of maakten gebruik van samenwerkingsverbanden om opsporingsonderzoeken naar uitkeringsfraude aan te pakken.

De SIOD kon worden ingeschakeld als het schadebedrag de ondergrens van €10.000,- uit de aanwijzing sociale zekerheidsfraude overschreed. De hoogte van het schadebedrag (boven de grens) was echter niet het enige criterium. Als het fraudes betrof die een gemeente zelf goed kon vaststellen en afdoen, dan had het inschakelen van de SIOD geen meerwaarde. De SIOD kon wel in beeld komen als het om georganiseerde verbanden ging waarin uitkeringsfraude plaatsvond en als de uitkeringsfraude onderdeel uitmaakte van grotere constructies waarin andere vormen van criminaliteit speelden.

Ook als de door de gemeente gesignaleerde fraude zodanig was dat de inzet van bijzonder opsporingsmiddelen, zoals observatie, inzet van camera's, etc., noodzakelijk was, kon een gemeente zich tot de SIOD wenden. De SIOD voerde dan onderzoeken in samenwerking met de betreffende gemeente uit. In al deze gevallen was de inzet van de SIOD kosteloos.

Subsidiefraudes op het gebied van SZW, zoals fraude met re-integratiesubsidies, behoorden eveneens tot het domein van de SIOD. Ook voor aanpak van subsidiefraude konden gemeenten aankloppen bij de SIOD waarbij dezelfde criteria als bij uitkeringsfraude van toepassing waren. De SIOD kon niet alle meldingen in behandeling nemen, maar maakte samen met het Openbaar Ministerie een selectie uit de ontvangen meldingen. Als de melding niet in behandeling werd genomen, werd dat teruggekoppeld aan de gemeente met een nadere toelichting.

De SIOD was een van de vier bijzondere opsporingsdiensten van de rijksoverheid. De andere waren de FIOD (ministerie van financiën) de VROM IOD (Inlichtingen- en Opsporingsdienst van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu) en de AID (Algemene Inspectiedienst van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie).

De SIOD werd in maart 2011 door het College bescherming persoonsgegevens op de vingers getikt. De gegevens die door de SIOD werden verzameld voor fraudeonderzoek moesten binnen twee maanden worden vernietigd. Ook moesten mensen naar wie een onderzoek liep, op de hoogte worden gebracht, iets waar de SIOD op, straffe van een forse boete gehoor aan gaf.

Op 1 januari 2012 ontstond bij de inwerkingtreding van de Wet Structuur Uitvoeringsorganisatie de Inspectie SZW van het Ministerie van Sociale Werkgelegenheid (SZW) door samenvoeging van de Arbeidsinspectie, de Inspectie Werk- en Inkomen (IWI) en de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD). De SIOD zette nu in de Directie Opsporing, onderdeel van de Inspectie SZW de werkzaamheden voort. De Directie Opsporing was verantwoordelijk voor de strafrechtelijke handhaving met betrekking tot arbeidsmarktfraude, arbeidsuitbuiting, georganiseerde uitkeringsfraude en fraude met betrekking tot georganiseerde subsidies. De Directie Opsporing werd ook ingezet bij de opsporing van zware en/of sector overschrijdende strafbare feiten. Op onder meer het beleidsterrein van de sociale verzekeringen.

2003-2004

Afdeling Opsporingsbeleid en Innovatie (OB&I), Taken: Beleidsmatig, vaktechnisch en juridisch ondersteunen van de recherche/SIOD; Vormgeven en faciliteren van alle samenwerking van de SIOD; Vertalen van algemeen beleid van het ministerie naar opsporingsbeleid en het vertalen van signaleringen van de SIOD naar concrete beleidsaanbevelingen; Ondersteunen van het MT van de SIOD.

Afdeling Recherche, de afdeling Recherche beschikte over een Criminelen Inlichtingen eenheid (CIE). Taken: Selecteren, voorbereiden en uitvoeren van (internationale, landelijke en regionale) onderzoeken en het treffen van de benodigde maatregelen tijdens de onderzoeken; Rapporteren over de opsporingsonderzoeken aan de directeur SIOD en het Openbaar Ministerie.

Afdeling Opsporingsinformatie en Expertise (O&E), Taken: Leveren van kwalitatieve en kwantitatieve informatie als input voor strategische- en beleidskeuzes; Coördineren van de informatie-uitwisseling met andere relevante partnerorganisaties; Het op specialistisch gebied participeren in of ondersteunen van SIOD-opsporingsonderzoeken; Ontwikkelen van kennismanagement binnen de SIOD.

Bureau Bedrijfsvoering (BB), Taken: Ontwikkelen en vormgeven van het beleid van de SIOD met betrekking tot personeel, informatie, organisatie, financiën, algemene zaken en huisvesting; Coördineren, mede-ontwikkelen en het vormgeven van het kwaliteitsmanagement en de planning en control binnen de SIOD; Opstellen van bedrijfsvoeringsplannen met betrekking tot het beleid op PIOFACH-gebied; Adviseren van het management over de bedrijfsvoering; Voeren van de administratie over de bedrijfsvoering; Beheren van de aan de SIOD toegekende middelen.

2004-2006

In 2004 werd het Bureau Bedrijfsvoering vervangen door de afdeling Planning, Control en Interne Beleidsontwikkeling (PCIB). Hierbij ging het takenpakket van het BB vrijwel integraal over naar de afdeling PCIB. De andere afdelingen continueerde bovenstaande taken en kregen er onderstaande taken bij.

Afdeling Opsporingsbeleid en Innovatie (OB&I), Ontwikkelen en coördineren van de implementatie van kwaliteits- en procesmanagement binnen de SIOD;

Afdeling Recherche, Ontwikkelen en uitvoeren van het beveiligingsbeleid van de SIOD, binnen de kaders van het departementsbrede beveiligingsbeleid.

Afdeling Opsporingsinformatie en Expertise (O&E), Ontwikkelen en uitvoeren van het informatiebeleid van de SIOD, binnen de daarvoor geldende departementsbrede kaders.

Afdeling Planning, Control en Interne Beleidsontwikkeling (PCIB, opvolger BB), Het ontwikkelen en coördineren van kwaliteits- en procesmanagement binnen de SIOD viel niet langer onder deze afdeling, maar onder de afdeling OB&I.

2006-2009

In 2006 werd bepaald dat de afdeling Recherche in drie regio's werd opgedeeld. Deze regio's waren geografisch ingedeeld, waarbij aansluiting is gezocht bij de regionale indeling van de Nederlandse politieregio's. Door deze aanpassing bestond tussen 2006 en 2009 de SIOD uit onderstaande afdelingen, waarbij de taakomschrijving nagenoeg gelijk bleef als in de periode hiervoor. Aanpassingen op de taakverdeling staan hieronder per afdeling vermeld.

Afdeling Opsporingsbeleid en Innovatie (OB&I),Ondersteunen van het MT van de SIOD is geschrapt uit het takenpakket van OB&I, daarvoor in de plaats is de volgende taak gekomen: Interne communicatie van de SIOD.

Afdeling Recherche Regio West, De Regio West omvatte de volgende politieregio's: Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland, Amsterdam-Amstelland, Gooi en Vechtstreek, Kennemerland, Hollands Midden, Utrecht en Haaglanden. Uit het takenpakket van rechercheafdelingen was het ontwikkelen en uitvoeren van het beveiligingsbeleid van de SIOD, binnen de kaders van het departementsbrede beveiligingsbeleid geschrapt. Onderstaande taak werd toegevoegd aan het takenpakket van de Regio West: Leidinggeven aan de criminele inlichtingen eenheid van de SIOD.

Afdeling Recherche Regio Noord-Oost, De Regio Noord-Oost omvatte de volgende politieregio's: Groningen, Friesland, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost Gelderland, Gelderland-Midden, Gelderland-Zuid en Flevoland. De Regio Noord-Oost had onderstaande taak extra in het takenpakket: Leidinggeven aan het SZW-informatieknooppunt.

Afdeling Recherche Regio Zuid, De Regio Zuid omvatte de volgende politieregio's: Zeeland, Midden- en West-Brabant, Brabant Zuid-Oost, Brabant-Noord, Limburg-Noord, Limburg-Zuid, Zuid-Holland-Zuid en Rotterdam-Rijnmond.

Afdeling Opsporingsinformatie en Expertise (O&E),

Afdeling Planning, Control en Interne Beleidsontwikkeling (PCIB), Ontwikkelen en uitvoeren van het beveiligingsbeleid van de SIOD, binnen de kaders van het departementsbrede beveiligingsbeleid.

2009-2012

In 2009 werd de afdelingsstructuur van de SIOD voor een laatste keer gewijzigd. De afdeling OB&I werd hernoemd naar de afdeling Strategie, Ketensamenwerking en Opsporingsondersteuning (SKO). Ook de afdeling O&E kreeg met afdeling Informatie en Intelligence (I&I) een nieuwe naam. Verder ging de Recherche van drie naar twee regionale afdelingen, die weer geografisch en op basis van de politieregio's waren ingedeeld. De taakverdeling bleef in grote lijnen hetzelfde (aanpassingen staan hieronder vermeld).

Afdeling, Strategie, Ketensamenwerking en Opsporingsondersteuning (SKO), Taken gelijk aan taakvoorganger OB&I.

Afdeling Recherche Regio Noord, De Recherche Regio Noord sloot aan op de volgende politieregio's: Groningen, Friesland, Drenthe, IJsselland, Twente, Noord- en Oost Gelderland, Gelderland-Midden, Gelderland-Zuid, Flevoland, Noord-Holland Noord, Zaanstreek-Waterland, Amsterdam-Amstelland, Gooi en Vechtstreek, Kennemerland en Utrecht.

Afdeling Recherche Regio Zuid, De Regio Zuid komt overeen met de volgende politieregio's: Zeeland, Midden- en West-Brabant, Brabant Zuid-Oost, Brabant-Noord, Limburg-Noord, Limburg-Zuid, Haaglanden, Hollands Midden, Zuid-Holland-Zuid en Rotterdam-Rijnmond.

Afdeling Informatie & Intelligence (I&I),

Het ontwikkelen en uitvoeren van het informatiebeleid van de SIOD ging over naar de afdeling PCIB. Onderstaande taken werden aan het takenpakket van de afdeling toegevoegd: Leidinggeven aan de criminele inlichtingen eenheid van de SIOD (overgenomen van de opgeheven Recherché Regio West); Leidinggeven aan het SZW-informatieknooppunt (overgenomen van de opgeheven Recherche Regio Noord-Oost); Ondersteunen van gemeenten en interventieteams met analyse, onderzoek en specialistische ict.

Afdeling Planning, Control en Interne Beleidsontwikkeling (PCIB), Ontwikkelen en uitvoeren van het informatiebeleid van de SIOD, binnen de daarvoor geldende departementsbrede kaders.

Jaarverslag SIOD 2004; Jaarverslag SIOD 2008; Jaarverslag SIOD 2010; Kennismakingsdossier Nieuwe Bewindspersonen Ministerie van SZW, 2010; Staatscourant van 18 juli 2003, nr. 136 / pag. 11; Staatscourant van 5 april 2004, nr. 66 / pag. 18; Staatscourant van 20 december 2006, nr. 248 / pag. 28; Staatscourant van 4 maart 2009, nr. 43; Nieuwe dienst SIOD moet uitkeringsfraude opsporen, de Volkskrant, 22 augustus 2001.