Het beginpunt van het emancipatiebeleid lag in het jaar 1974. Het kabinet Den Uyl stelde de Nationale Adviescommissie Emancipatie (nadien de Emancipatiekommissie geheten) in. Het advies "Aanzet voor een Vijfjarenplan" van de Emancipatiekommissie werd in 1976 de basis voor het emancipatiebeleid van de Nederlandse rijksoverheid. Bij de kabinetsformatie in 1977 werd besloten de staatssecretaris J.G. Kraaijeveld-Wouters van het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk (CRM) te belasten met de coördinatie van het emancipatiebeleid. Doelstelling van haar beleid was vrouwen en mannen meer kansen te bieden hun leven naar eigen inzicht in te richten. Dat wil zeggen het doorbreken van traditionele rolpatronen en het inhalen van achterstanden. De mentaliteitsverandering die hiermee gepaard moest gaan was de reden waarom de coördinatie van het emancipatiebeleid in eerste instantie ondergebracht werd bij het ministerie van CRM. Zo kwam er in 1978 een nieuwe ambtelijke afdeling ter ondersteuning van de staatssecretaris, die belast werd met het ontwikkelen en coördineren van het emancipatiebeleid: de Directie Coördinatie Emancipatiebeleid (DCE).
Het jaar 1981 wordt vaak als afsluiting van de eerste periode van het emancipatiebeleid beschouwd omdat met het aantreden van het nieuwe kabinet Van Agt (september 1981-mei 1982) een accentverschuiving optrad in het beleid. In plaats van emancipatie op te vatten als een mentaliteitsverandering, werd nu als belangrijkste doelstelling gezien de herverdeling tussen vrouwen en mannen van betaald en onbetaald werk. Een logisch gevolg van deze accentverschuiving was dat de beleidstaak en de ondersteunende ambtelijke afdeling werden ondergebracht bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). De staatssecretaris voor emancipatiezaken werd H. d'Ancona. Tijdens het korte bestaan van dit kabinet werd o.a. een aanzet gegeven tot een conferentie over seksueel geweld en tot het ontwikkelen van een beleidsplan.
Het beleid werd voortgezet door de staatssecretaris van SZW, A. Kappeyne van de Coppello. In 1984 presenteerde zij het concept-beleidsplan Emancipatie. De hoofddoelstelling was het bevorderen van de ontwikkeling van de huidige maatschappij, waarin het sekseverschil nog in zo grote mate was geïnstitutionaliseerd, naar een maatschappij, waarin ieder ongeacht de sekse of burgerlijke staat de mogelijkheid had een zelfstandig bestaan te verwerven en vrouwen en mannen gelijke rechten, kansen, vrijheden en verantwoordelijkheden konden realiseren.
Deze hoofddoelstelling is vertaald in de drie subdoelstellingen:
Medio 1985 werd de definitieve beleidsnota gepresenteerd.
In juli 1986 trad het tweede kabinet Lubbers aan. De coördinatie van het emancipatiebeleid berustte niet meer bij een afzonderlijke staatssecretaris, maar werd onderdeel van de portefeuille van de minister van SZW, J. de Koning. Het Beleidsplan Emancipatie vormde uitgangspunt voor het emancipatiebeleid. Met name werd er meer aandacht besteed aan "Het meisjesbeleid". Doel van dit beleid was de nieuwe generatie meisjes en jonge vrouwen voor te bereiden op een zelfstandig bestaan. Daarbij werd het belang van de samenhang tussen sociaal-culturele en sociaal-economische zelfstandigheid benadrukt. Dit beleid werd uitgewerkt in de nota: "Maatschappelijke positie van meisjes en jonge vrouwen" Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Op Gelijke Voet, december 9e jaargang, nummer 5
De afdeling Algemene Maatschappelijke Aangelegenheden (AMA) hield zich tot 1978 bezig met het emancipatiebeleid. Hiervoor werd een coördinator aangesteld. AMA maakte deel uit van het Directoraat-generaal voor Maatschappelijke Ontwikkeling (DGMO) van het ministerie van CRM. In 1978 volgde een aparte beleidseenheid de sectie op Besluit van de Secretaris-Generaal nr. U 1508 d.d. 26-10-1978
De directie werd uitgebreid tot 15 formatieplaatsen, bezet door 21 medewerkers, verdeeld over de volgende functies:
Inventarisnummer 46
Organisatieschema 1978
Bron: Inventarisnummer 46
In 1981 werd DCE ondergebracht bij het ministerie van SZW. Staatsblad 1981, nummer 758 Inventarisnummer 47
Bij de DCE constateerde men dat het aantal van 5 beleidssecties te groot was om efficiënt binnen de DCE een samenhangend beleid te kunnen ontwikkelen en uit te voeren.
De secties IV en V werden gebundeld tot een nieuwe sectie IV. Dit vond plaats in 1985.
In 1986 werden de 4 overgebleven secties teruggebracht tot 3 beleidssecties, namelijk:
Het formatieplafond voor de DCE werd in 1988 vastgesteld op 27,75 formatieplaatsen. Inventarisnummer 46
Overzicht van hoofden en plaatsvervangende hoofden:
Organisatieschema 1984
Bron: Inventarisnummer 46
Organisatieschema 1986
Bron: Inventarisnummer 46
De algemene doelstelling van de DCE was het ontwikkelen van een samenhangend emancipatiebeleid Besluit van de Secretaris-Generaal nr. U 1508 d.d. 26-10-1978
Het emancipatiebeleid was een facetbeleid, dat wil zeggen: het vormde in principe een dimensie in alle beleidssectoren. Direct moest vanuit de emancipatie-invalshoek ingespeeld kunnen worden op de beleidsvorming van andere sectoren binnen en buiten dit departement. Een uitgebreid overzicht van de afgeleide taken is te vinden in het rapport nr. 260A d.d. 11 mei 1978, inventarisnummer 46.
In 1981 werd DCE ondergebracht bij het ministerie van SZW. Staatsblad 1981, nummer 758
De DCE was werkzaam op vele terreinen o.a.:
Inventarisnummer 46
De DCE beschikte over eigen gelden voor de subsidiëring van emancipatieactiviteiten, experimenten en -voorzieningen. Daarnaast was ze nauw betrokken bij voorlichtingsactiviteiten over het emancipatiebeleid, de produktie van brochures en folders en de voorbereiding van speeches en interviews van de staatssecretaris en minister. Nauwe samenwerking met andere afdelingen, departementen en vertegenwoordiging in commissies behoorden eveneens tot de taak. De belangrijkste zijn hieronder omschreven.
Door het brede takenpakket van de DCE was er een grote variëteit in de commissies, projectgroepen en werkgroepen waarin de DCE was vertegenwoordigd of een coördinatietaak had. Belangrijke commissies op interdepartementaal niveau:
De EK werd in 1974 opgericht en opgeheven in 1981. De hoofdtaak van de commissie was, de regering bij het voeren van een samenhangend beleid ter bevordering van de emancipatie te adviseren omtrent de uitgangspunten, doelstellingen, samenhang en vormgeving van dit beleid. De EK bracht gevraagd of ongevraagd advies uit. Inventarisnummer 117 Inventarisnummer 142
De ICE was in 1977 ingesteld en was belast met: het zich beraden over inhoud, vormgeving en coördinatie van het emancipatiebeleid en daarover -gevraagd of uit eigen beweging- te adviseren aan de regering of afzonderlijke ministers. In de ICE waren alle departementen vertegenwoordigd, zodat het ambtelijk overleg zo breed mogelijk was om het emancipatiefacet in het overheidsbeleid tot zijn recht te laten komen. Ministerie van CRM Nota Emancipatieproces van verandering en groei Rijswijk, 1977
Dit deelproject was gestart in december 1982. Voor het deelproject werd een projectgroep ingesteld, bestaande uit ambtelijke vertegenwoordigers van de verschillende betrokken departementen. De taak bestond uit het door middel van ontwikkelin gsprojecten ontwikkelen van gezamenlijk nieuw beleid, zodat de moeilijke positie van vrouwen uit minderheidsgroepen daadwerkelijk verbeterd kon worden. Er vond tussentijdse rapportage plaats. Inventarisnummer 679
Kabinet Van Agt I
Kabinet Van Agt II
Kabinet Van Agt III
Kabinet Lubbers I
Kabinet Lubbers II
De begincesuur is 1978, het jaar waarin de DCE werd ingesteld. Vóór 1978 hield de afdeling AMA zich bezig met het emancipatiebeleid. De lopende zaken en de belangrijkste voorstukken van AMA betreffende het emancipatiebeleid gingen mee naar de DCE. Op 11 september 1981 werden de taken van de DCE overgebracht naar het ministerie van SZW. De archiefbescheiden, die op deze taken betrekking hebben, zijn eveneens overgenomen door SZW. Ze werden hier als eenheid in het archiefdepot bewaard. Als eindcesuur is 1988 aangewezen. De dynamische fase is toen afgesloten en de dossiers zijn overgedragen aan het semi-statisch archief van SZW.
Bij CRM werden de archiefbescheiden behandeld door de afdeling Post- en Archiefzaken en ingeschreven door middel van het fiche-doorschrijfsysteem en geordend volgens het dossierstelsel met behulp van de code VNG. Hierop was geen toegang aanwezig. De postbehandeling bij SZW gebeurde door de afdeling Kabinets- en Administratieve Zaken. Hier werden de bescheiden eveneens door middel van het fiche-doorschrijfsysteem geregistreerd en geordend volgens het dossierstelsel. SZW gebruikte het Registratuurplan voor het Departement van Sociale Zaken en Volksgezondheid van 1959. De code was afgeleid van de UDC-code. Voor de periode 1981-1988 was een zeer eenvoudige dossierinventaris aanwezig, waarin de code, het dossieropschrift en de datering vermeld stonden. De dossieropschriften waren zeer summier.
Overbrenging van een overheidsarchief
Het archief is krachtens bepalingen van de Archiefwet overgebracht.
De omvang van het archief was 56,5 meter. In eerste instantie bedroeg de omvang 44,5 meter, maar tijdens de bewerking werd vastgesteld dat het archief niet compleet was. Na onderzoek bleek dat er nog 2 meter losse stukken en nog 10 meter dossiers waren op de afdeling van de DCE. De dossiers die over de eindcesuur kwamen, werden afgescheiden (in totaal 1,5 meter). Tijdens de bewerking werden ook archiefbescheiden aangetroffen van de ICE en de Emancipatiekommisie (1 meter). Deze werden overeenkomstig het bestemmingsbeginsel afgescheiden. Het te bewaren gedeelte bedroeg na de bewerking 36 meter. Dat ging weer terug naar het archiefdepot van de beheerder. Te zijner tijd zal het archief worden overgebracht naar het Algemeen Rijksarchief en zal dan openbaar worden. Voor zover bekend was er niet eerder uit het archief vernietigd. Bij de bewerking is gebruik gemaakt van de lijst te vernietigen archiefbescheiden van de Directie Coördinatie Emancipatiebeleid van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, vastgesteld op 2 februari 1989. Er is in het algemeen op dossierniveau geselecteerd, maar indien nodig werd er ook op stukniveau geselecteerd. De dossiers met betrekking tot het verlenen van subsidie, werden bewaard. Dit in verband met de ontwikkeling van het subsidiebeleid. Deze beschrijvingen zijn als een serie Subsidieverlening opgenomen (zie blz. 85). Tevens is een representatief deel van de ingekomen reacties op het Voorontwerp van de Algemene Wet Gelijke Behandeling bewaard. Deze reacties geven een goed tijdsbeeld. Inventarisnummer 71
De materiële toestand van het archief was goed te noemen. De hechtmechanismen werden uit het te bewaren archiefgedeelte verwijderd. Daarnaast werden de stukken voorzien van zuurvrije omslagen. Hierop werd het inventarisnummer aangebracht. De omslagen werden verpakt in de zuurvrije "Amsterdamse" dozen, die voorzien werden van een etiket met daarop de inventarisnummers.
Voor het inventarisschema is de indeling algemeen-bijzonder gekozen. In het archief bevinden zich namelijk series met een algemeen karakter. Dat wil zeggen onderwerpen die het hele archiefvormend orgaan aangaan. In eerste instantie is geprobeerd om de code als uitgangspunt te gebruiken voor het inventarisschema. Hiervan is in sommige gevallen afgeweken omdat:
Omdat veel dossiers onder een algemene code werden geklasseerd, is er een concordans gemaakt van de oude code naar het inventarisnummer. Voor het onderdeel "Taakuitvoering" is gekozen voor een onderverdeling in de rubrieken "Emancipatie in het algemeen" en "Emancipatie van verschillende doelgroepen" Deze zijn afgeleid van de functies/taken van de DCE, zoals ze voorkomen in het formatierapport nr. 260A d.d 11 mei 1978, inventarisnummer 46. Van de archiefbescheiden werden vaak verzameldossiers (onderwerpsdossiers), series, facetdossiers en deeldossiers gevormd. Dit is in de inventaris terug te vinden door de vele verzamelbeschrijvingen. De dossiers die slecht in elkaar zaten, werden gesplitst of samengevoegd met andere dossiers. Daarnaast waren er veel losse stukken (2 meter). Deze losse stukken werden toegevoegd aan de reeds bestaande dossiers of indien dit nodig was, werden nieuwe dossiers gevormd. Als aparte archiefvormers, maar met een sterke band naar het DCE-archief toe, werden aangetroffen: de secretariaatsarchieven van de commissies, het archief van de Projectgroep Vrouw en Werkgelegenheid en het archief van de Projectgroep Vrouwenhulpverlening. Deze archieven zijn ook als zodanig in de inventaris opgenomen. De archiefbescheiden van en over ad hoc opgerichte commissies en werkgroepen zijn in het hoofdarchief opgenomen.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent geen beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van slechte materiële staat.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid: Directie Coördinatie Emancipatiebeleid en taakvoorgangers, nummer toegang 2.15.53, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, SZW / Emancipatiebeleid, 2.15.53, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
Het team bestaat uit alle medewerkers.
Het kernteam bestaat uit de directie.
De staf bestaat uit directie, beleidsmedewerkers
en coördinator.
Zie ook inventarisnummers: 48-51, 61, 164, 166, 842
"Positive Action for Benefit Women",
1983-1986.
1 omslag
Zie ook inventarisnummers: 808, 809, 826, 863, 864, 868, 879, 898, 901.
Zie ook inventarisnummers: 742, 743, 806, 810, 843
In de dossiers bevinden zich minuten ondertekend door de voorzitter van de ICE.
Zie ook inventarisnummer 858
Bevat diskette.
Zie ook inventarisnummer 674
STEO is de opvolger van VBEO.
Deze commissie werd ingesteld in 1976, omdat er grote behoefte bestond aan gestructureerd en geregeld intradepartementaal overleg, om de samenhang tussen de aspecten van het emancipatiebeleid, waarmee de onderscheiden sectoren van het ministerie van CRM bemoeienis hadden, te bevorderen. In 1979 werd de commissie opgeheven. 5 Inventarisnummer 130
Deze commissie werd in 1979 als opvolger van de CEC ingesteld, omdat deze niet zo functioneerde als verwacht. De STEC kreeg een bredere taakstelling. Het stimuleren van het emancipatiebeleid als facet van het CRM-beleid werd als taak toegevoegd. 6 Inventarisnummer 131
In 1981 werd de commissie opgeheven.
Deze werkgroep werd ingesteld in 1980 met als taak concrete voorstellen te leveren met betrekking tot de wijze waarop de bureaus van de afdeling LC, de DCE effectief konden ondersteunen door middel van informatieverschaffing, op grond waarvan het emancipatiebeleid (mede) ontwikkeld kon worden. 7 Inventarisnummer 138
De werkgroep werd in 1982 opgeheven.
Toen de DCE in 1981 werd ondergebracht bij het ministerie van SZW, werd zij ook betrokken bij het DOE, dat was bedoeld als coördinatie-, stimulerings- en adviesorgaan ten behoeve van het SZW-emancipatiebeleid. Vanaf 1982 werd dit vanuit de DCE gecoördineerd.
De projectgroep, die voor dit deelproject was ingesteld, was in 1983 van start gegaan en bestond uit ambtelijke vertegenwoordigers van de verschillende betrokken departementen. Het deelproject richtte zich vooral op (her)intredende vrouwen en omvatte de volgende elementen:
In 1986 werd het eindverslag van het deelproject uitgebracht. 8 Inventarisnummer 796
In 1983 werd de projectgroep voor het deelproject Vrouwenhulpverlening geïnstalleerd. Er diende vanuit het oogpunt van vrouwen-emancipatie een beleid te worden ontwikkeld om de hulpverlening aan vrouwen en het hulpverleningsaanbod van instellingen in de geestelijke volksgezondheid en in de maatschappelijke dienstverlening beter op elkaar af te stemmen. Bij de projectgroep waren, behalve de ambtelijke vertegenwoordigers van de betrokken departementen ook vrouwenhulpverleensters werkzaam. De werkzaamheden duurden tot 1 januari 1987, daarna werd de projectgroep opgeheven en werd het ministerie van WVC belast met de beleidsverantwoordelijkheid van vrouwenhulpverlening. 9 Inventarisnummer 816