Op 27 juli 1951 werd het ontwerp "Wet op de organen voor de emigratie" ingediend, waarmee onder meer de Raad voor de Emigratie, het Emigratiebestuur en de Emigratiedienst werden ingesteld.

Laatstgenoemde dienst was het centrale administratieve en uitvoerende orgaan voor de landverhuizing. Ze overlegde met andere landen, overzag de (door het Emigratiebestuur erkende) emigratie-aanmeldingskantoren, voerde subsidieregelingen ten behoeve van emigranten uit en verstrekte informatie.

Bij de emigratie in haar naoorlogse vorm zijn tienduizenden Nederlanders betrokken. Daarom was hier een taak voor de overheid weggelegd. Zij diende ervoor te waken, dat de wegen, waarlangs de migratoire beweging zich voltrekt, betrouwbaar waren. Om de migratiestroom in zo goed mogelijke banen te leiden en de samenwerking tussen de voor de uitvoering verantwoordelijk organen in Nederland en het ontvangende op meest doeltreffende wijze te bevorderen leidden er toe dat verschillende migratieovereenkomsten werden gesloten.

De aspirant-emigranten werden voorgelicht door de openbare en niet-openbare bemiddelingsorganen. Zij kregen informatie over zaken die verband houden met het vertrek en kregen bijslag en vertrekbescheiden. Als openbaar bemiddelingsorgaan fungeerde het Rijksarbeidsbureau c.q. het gewestelijk arbeidsbureau.

Als aspirant-emigranten wilde emigreren werd een emigrantendossier aangelegd. Deze dossiers werden daarna door de bemiddelingsorganen naar de Nederlandse Emigratiedienst gestuurd waar de aanvraag verder werd behandeld.

De emigratie-attaché in het betreffende bestemmingsland speelde eveneens een belangrijke rol. Met name onderzocht de attaché de mogelijkheden tot vestiging van Nederlanders in zijn ambtsgebied. Daarnaast onderhield hij werkcontacten inzake emigratieaangelegenheden met de overheids- en andere instellingen in zijn ambtsgebied. Vervolgens diende hij de belangen van de Nederlandse emigranten.

In december 1951 werd in Brussel een Intergouvermenteel Comité tot bevordering van de emigratie uit Europese landen naar overzeese bestemmingen opgericht. Van dit Comité werden lid de Verenigde Naties van Noord-Amerika en de belangrijkste emigratielanden, waaronder Nederland. Het Comité verleende - op verzoek van en in overleg met betrokken regeringen - diensten o.a. op het gebied van voorlichting, vakscholing en taalonderricht.

Omstreeks 1960 had de voorspoedige economische ontwikkeling een situatie doen ontstaan, waarin de tot dan aan de emigratie toegekende plaats minder vanzelfsprekend was geworden.

Op grond hiervan oordeelde de toenmalige Minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid het raadzaam een heroriëntatie in de ruimste zin te doen plaatsvinden.

De Raad voor de Emigratie werd verzocht advies uit te brengen over het in de toekomst te voeren emigratiebeleid, van de over een eventuele herziening van de Landverhuizingswet 1936. De Raad adviseerde in 1961 tot bestendiging van een positief emigratiebeleid, de intrekking van de Landverhuizingswet 1936, nadat enkele bepalingen daaruit in de Wet op de organen voor de Emigratie zouden zijn opgenomen. Later adviseerde de Raad de taak van de Raad voor de Emigratie over te laten nemen door een vaste commissie van de SER overeenkomstig het bepaalde in art. 43 van de Wet op de Bedrijfsorganisatie.

In de Emigratiewet 1967 zijn de adviezen van de Raad voor Emigratie verwerkt.

Bij deze wet is ook een verandering gebracht in het meer direct bij de beleidsvorming betrokken overleg- en adviesorgaan, het Emigratiebestuur, in zoverre dat de figuur van Commissaris voor de Emigratie is komen te vervallen. De Voorzitter van het Emigratiebestuur zal worden benoemd door de Kroon, al dan niet uit het midden van het Bestuur.

Daarnaast is het onderscheid tussen emigratie naar landen binnen Europa en die naar landen buiten Europa in de nieuwe Emigratiewet komen te vervallen.

Een nieuw element in de Emigratiewet van 1967 was de grondslag die in artikel 28 werd gegeven voor de financiële hulp aan emigranten. Onder vigeur van de Wet op de organen voor de emigratie werd reeds door het Rijk geldelijke steun verleend aan emigranten.

Sinds het begin van de vijftiger jaren werd van overheidswege aan emigranten een financiële bijdrage in de emigratiekosten verleend. Deze subsidieverlening is sinds 1956 gebaseerd op de Emigratie-bijslagregeling (Stcr. 1956. nr. 51). In deze bijslagregeling was opgenomen dat iedere emigrant recht had op financiële hulp bij emigratie, ook wanneer de hulp, gelet op de vermogenspositie van betrokkene, in het geheel niet noodzakelijk was. In de vijftiger jaren kwamen deze gevallen niet voor, in de zeventiger jaren kwamen zij echter wel voor. In de Emigratie-bijslagregeling 1982 is dit rechtgetrokken. De Emigratie-bijslagregeling hield in dat de bepalingen van de Emigratie-bijslagregeling uit 1956 opnieuw werden vastgesteld als algemene maatregel van bestuur, met invoering van een vermogenscriterium.

Daarnaast is in de Emigratie-bijslagregeling 1982 volstaan met aanpassing van slechts die bepalingen die duidelijk verouderd zijn. Hierbij wordt opgemerkt dat in art. 2, vijfde lid, een juridische basis is gelegd voor een afzonderlijke subsidieregeling ten behoeve van remigratie naar Suriname.

Over de remigratie wordt in het kader van het beleidsterrein arbeidsvoorziening het volgende opgemerkt. Het remigratiebeleid en de toepassing van de Basisremigratiesubsidieregeling 1985, alsmede van de Remigratieregeling 1985 waren opgedragen aan de Minister van Sociale Zaken. Het kabinet heeft besloten om de verantwoordelijkheid voor het remigratiebeleid en voor de bestaande remigratieregelingen met ingang van 1 januari 1997 op te dragen aan de Minister van Binnenlandse Zaken in zijn functie van coördinerend minister voor het minderhedenbeleid. De reden was dat het remigratiebeleid en de toepassing van de betrokken regelingen niet meer tot de (kern)taken van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kunnen worden gerekend. Voor de handelingen op het deelbeleidsterrein remigratie wordt verwezen naar het beleidsterrein Coördinatie Integratiebeleid Minderheden.

Op 27 maart 1992 heeft het kabinet, in het kader van de herbezinning op de taken van de rijksoverheid, besloten om de bemoeienis van de rijksoverheid met emigratie geheel te beëindigen. De redenen hiervoor waren dat met voortzetting van de rijksbemoeienis met emigratie geen Nederlands belang meer werd gediend en de burger geacht kon worden zonder tussenkomst van de overheid te emigreren.

Op basis van dit kabinetsbesluit werd de Emigratie-Bijslagregeling 1982 in 1993 ingetrokken en werden van rijkswege geen financiële middelen meer beschikbaar gesteld voor het verlenen van een bijdrage aan emigranten in de kosten van hun emigratie.

In 1999 is de Remigratiewet (Stb. 1999, 232) in werking getreden, waarbij de Emigratiewet is ingetrokken.

Met de intrekking van de Emigratiewet is ook de rechtsgrondslag voor het bij wet ingestelde Emigratiebestuur komen te vervallen.

De functie van Commissaris voor de emigratie werd gecreëerd in de Wet op de organen voor de emigratie (Stb. 1952, 279), waarin ook valt te lezen dat deze ambtenaar ambtshalve lid was van de Raad voor de Emigratie en voorzitter van het Emigratiebestuur. Meer in het algemeen was de taak van deze Commissaris het leiden van de rijkszorg voor de emigratie, het coördineren van het overleg met maatschappelijke organisaties die op dit terrein een rol speelden, en het onderhouden van contact met buitenlandse organisaties. Onder de Commissaris voor de Emigratie ressorteerden verschillende afdelingen. Zijn taak is na 1967 overgenomen door de voorzitter van de Emigratiecommissie van de Sociaal-Economische Raad.

De Directie voor de Emigratie wordt voor het eerst genoemd in de Staatsalmanak van 1965. Vanaf dat jaar wordt de Commissaris voor de Emigratie niet meer genoemd. De taakomschrijving, de organisatorische indeling in afdelingen, alsmede de personele bezetting zijn identiek aan die van de omschrijvingen van de Commissaris uit de Staatsalmanak van 1964. De voormalige plv. commissaris, G.D.J. Kraan, werd hoofd van de Directie voor de Emigratie.

De Directie voor de Emigratie ressorteerde onder de Directeur-generaal voor Internationale Zaken.

Vanaf 1974 wordt de Directie voor de Emigratie als zelfstandige directie vermeld in de Staatsalmanak. De organisatie bestaat dan uit twee afdelingen, de Afdeling Buitenlandse Emigratiebetrekkingen en de Afdeling Binnenland. Daarnaast was aan de directie verbonden de emigratievertegenwoordiging in het buitenland, met de kantoren in het buitenland.

In 1980 luidt de taakomschrijving van de Directie voor de Emigratie: Voorbereiding en uitvoering van het emigratiebeleid. Uitvoering van de Emigratiewet 1967. Samenwerking van het Rijk en de maatschappelijke emigratie organisaties. Toezicht op de uitvoering van de aan de Nederlandse Emigratiedienst opgedragen werkzaamheden, die rechtstreeks voortvloeien uit 's Rijks bemoeienis met de emigratie. Leiding en coördinatie van de emigratie-attachés in het buitenland ter zake van beleid en uitvoering van de Nederlandse emigratie. Vestiging en onderhouden van relaties met ontvangende landen en andere in migratievraagstukken geïnteresseerde landen. Multilaterale emigratieaangelegenheden. Voorbereiding en coördinatie van het beleid ter zake van remigratie naar Suriname; uitvoering van de remigratie.

Vanaf 1989 luidt de benaming Directie voor de Migratie. Qua taken vooralsnog gelijk aan de Directie voor de Emigratie, maar vanaf 1992 steeds meer gericht op de remigratie.