In het rapport "De gelddiensten bekeken", samengesteld door de ING, is de geschiedenis van de RPS en de PCGD uitvoerig beschreven in Hoofdstuk 2 "Institutioneel overzicht". Zie ook de daarbij gebruikte literatuurlijst (bijlage V).
Vanaf 1881 werd er bij de RPS een centrale administratie gevoerd waar alle ingekomen en uitgaande stukken, ontvangen en opgemaakt door de directeur, werden geregistreerd. Dit komt tot uiting in de spaarzame archiefstukken die er uit die periode zijn overgebleven. Het gehanteerde stelsel geeft elk jaar een uniek nummer, beginnend met het oprichtingsjaar 1881 (1881 = 1, 1882 = 2, etc.). Dit geldt zowel voor de ingekomen stukken als voor de uitgaande. Elk stuk krijgt daarbij zijn eigen unieke, doorlopende nummer. Sommige (interne) stukken krijgen ook nog een afdelingskenmerk (nummer of letter). Dit is het zogenaamde rubriekenstelsel.
Deze registratiemethode wordt tot ca. 1950 gehanteerd. Na 1950 werden de werkzaamheden uitgebreid en zal er daardoor gekozen zijn voor een meer decentrale administratie.
Vanaf 1978 is er waarschijnlijk een classificatiecode gebruikt, namelijk een van de PTT, die speciaal voor de Gelddiensten is ontwikkeld.
De PCGD heeft vanaf 1917 een centrale administratie die de ingekomen en uitgaande stukken een doorlopende nummering geeft en ze daarbinnen per dossier een classificatiecode geeft. Deze code staat alleen op de minuten en niet op de ingekomen stukken. De nummering gaat bij elk nieuwe jaar door totdat men ineens weer bij nul begint. Deze vorm van registreren gaat, ook na de decentralisatie, nog door tot 1978. Na 1978 worden er diverse registratie- en classificatievormen door elkaar gebruikt.
De archieven van de RPS en de PCGD zijn na de verzelfstandiging van de Postbank N.V. bij elkaar gevoegd. Het overgrote deel van de archieven was niet geschoond en niet geselecteerd en bevatte daardoor veel doublures en kopieën. Ook waren de archieven nauwelijks toegankelijk.
De toenmalige archiefafdeling van de Postbank N.V. heeft een nieuwe archiefcode ontwikkeld en deze met terugwerkende kracht toegepast op de RPS- en PCGD-archieven.
De Postbank N.V. heeft, conform artikel 10 van de Postbankwet 1985, de verplichting om de archieven van haar rechtsvoorgangers in goede en geordende staat over te brengen naar de Rijksarchiefdienst (RAD). In de periode 1881-1985 waren de rechtsvoorgangers van de Postbank N.V., de Rijkspostspaarbank (RPS) en de Postcheque- en Girodienst (PCGD) overheidsinstellingen en in die zin zijn hun archieven eigendom van het rijk.
In september 1993 werd de projectgroep Overbrenging PCGD en RPS Archieven - OPERA - in het leven geroepen met als doel "Het realiseren van de overbrenging naar de RAD van archiefbescheiden van de RPS en PCGD, de rechtsvoorgangers van de Postbank N.V.".
Op 22 december 1994 is de overeenkomst tussen de Staat der Nederlanden en de Postbank N.V. ondertekend, waarin de overbrenging van bovengenoemde archieven naar de RAD is bekrachtigd.
De archieven zijn niet volledig. In de loop van de tijd is er veel uit vernietigd. Van de vernietiging zijn echter geen lijsten gevonden.
Uit de beginperiode van de RPS zijn bijvoorbeeld bijna geen stukken bewaard gebleven. Over het geheel genomen zijn er veel hiaten.
De archieven zijn geselecteerd met behulp van het rapport "De gelddiensten bekeken", welke is samengesteld door de ING. Hierin zijn de handelingen en taken van de RPS en de PCGD middels een institutioneel onderzoek beschreven in een handelingenlijst. Aan de hand van deze handelingenlijst is een selectie-instrument samengesteld waarin de handelingen zijn gewaardeerd.
De archieven van de RPS en de PCGD, ca. 1500 strekkende meter, zijn middels het Basisselectiedocument (BSD), zoals die is gedefinieerd in het rapport "De Gelddiensten bekeken", geselecteerd.
Bij overbrenging bedraagt de omvang van het archief 28 strekkende meter.
Tussen de Rijksarchiefdienst en de Postbank N.V. is naar aanleiding van de overbrenging het volgende overeengekomen:
In overleg met de Rijksarchiefdienst is ervoor gekozen om de archieven middels de methode van institutioneel onderzoek, welke door de Projectorganisatie Invoering Verkorting Overbrengingstermijn (PIVOT) is ontwikkeld, te bewerken. De projectgroep OPERA heeft een projectplan samengesteld Opgenomen als bijlage bij de overeenkomst tussen de Staat der Nederlanden en de Postbank N.V. van 22 december 1994.
In deze inventaris zijn de archieven van de RPS en de PCGD beschreven. De oorspronkelijke ordening van de archieven (voor zover aanwezig) is bij de selectie geheel losgelaten.
De neerslag van de met een O (overbrengen) gewaardeerde handeling is beschreven en toegankelijk gemaakt in deze inventaris. Hierin is elke handeling van de RPS en de PCGD een rubriek. Zo zijn er 17 handelingen, genummerd in de rubrieken A.1-A.17.
Bij de neerslag van de met NO (niet overbrengen) gewaardeerde handelingen is eerst gekeken of deze voldeed aan de uitzonderingen, genoemd op pagina 58 van het rapport 'De gelddiensten bekeken', alvorens de neerslag daadwerkelijk te vernietigen.
Bij twee handelingen die met NO zijn gewaardeerd is deze waardering omgezet in O. Deze stukken leveren een bijdrage aan de reconstructie van het handelen van de diensten in relatie met de Nederlandse samenleving.
Dit geldt voor de handelingen 27 en 58 in het rapport en zijn in deze inventaris opgenomen als de rubrieken A.6 en A.15 (inventarisnummers 266 en 394-419).
Elke rubriek is, mits daarvan archief aangetroffen, op twee manieren onderverdeeld:
De onderverdeling RPS, PCGD en PCGD/RPS is gemaakt omdat er drie administraties zijn gevoerd; de RPS vanaf 1881 tot de integratie (1977 Zie pagina 30 van het rapport "De gelddiensten bekeken".
De jaartallen van archiefstukken onder deze subrubrieken komen niet geheel overeen met bovengenoemde data omdat archiefstukken zich niet door integratie laten scheiden.
De onderverdeling Algemeen en Bijzonder is gemaakt om een onderscheid te maken in stukken die een algemeen karakter hebben, zoals notulen en algemene correspondentie én stukken die vanuit hun bijzondere karakter een bijdrage leveren aan het produkt dat voortkomt uit de handeling.
De stukken onder B, Gedeponeerd archief, zijn ontvangen en opgemaakt door A.P.TH. Sassen, van 1881-1909 directeur van de Rijkspostspaarbank.
Hiervan zijn geen handelingen gedefinieerd omdat Sassen deze niet verrichtte in zijn functie als directeur, maar als persoon met kennis van zaken omtrent de bank- en verzekeringsbranche. Gezien het belang van de stukken zijn ze opgenomen in de inventaris.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent geen beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van slechte materiële staat.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Rijkspostspaarbank (RPS) en Postcheque- en Girodienst (PCGD), nummer toegang 2.16.79, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, RPS en PCGD, 2.16.79, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
Niet compleet.
Hierin afgevaardigden van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds, de Sociale Verzekeringsbank en de RPS. Niet compleet.
De Bedrijfsgroep Spaarbanken was onderdeel van de Hoofdgroep Banken, die contact had met de Deutsche Revisions- und Treuhand Aktiengesellschaft.
Hierin onder meer de oprichting van het Groupement International pour l'étude de problème de l'Epargne in 1962. Frans/Duits/Engels.
Adviescommissie voor het College van Overleg van de Gezamenlijke Banken. Ingesteld 9 december 1975 n.a.v. de Wet Beperking cadeaustelsel. Doel van de commissie is het onderzoeken of er niet een algemene afspraak gemaakt kan worden omtrent de beperking van cadeaus. De RPS was er waarschijnlijk niet vanaf het begin bij.
De stukken uit 1915 zijn opgemaakt door de PTT.
In de Girowet 1936 wordt middels de PCGD gelegenheid gegeven betalingen te verrichten. De PCGD verleent bemiddeling voor de uitvoering van andere, met betaling verband houdende, werkzaamheden. De PCGD heeft bemoeiingen met de betalingswijze van de gemeentelijke diensten. Deze diensten moeten opgave van betalingen e.d. doen aan de PCGD. De PCGD stelt de vergoedingen vast en deelt deze mee aan de gemeenten. Deze handelingen zijn conform het Girobesluit 1938 en de beschikking van 25 sept/ 18 okt 1940 art. 4 III F (Stc. 10/2/1941 no. 28).
Ingesteld op 12 februari 1968 waarin vertegenwoordigers van het ministerie van Justitie, van Financiën en van Verkeer en Waterstaat. Taak: het adviseren over wettelijke voorzieningen inzake civielrechtelijke en strafrechtelijke zaken bij giro-opdrachten.
In verband met het buitenlands betalingsverkeer.
Ingesteld 8 september 1970. Ook genoemd de Commissie Van den Berge. Hierin hadden zitting de Nederlandse Bankiersvereniging, de Centrales der Landbouwkredietinstellingen, de Nederlandse Spaarbankbond, de PTT en, als toehoorder, De Nederlandsche Bank.
Niet compleet.
Ingesteld in 1979, overlegorgaan dat adviezen inzake diverse bancaire onderwerpen uitbrengt aan de Directeur-Generaal van de PTT en de voorzitter van het College van Overleg.
Ingesteld in maart 1969. Taak: de werkzaamheden van de diverse Projectgroepen begeleiden en coördineren. De hoofddirecteur Financieel Economische Zaken (PTT) neemt beslissingen n.a.v. de uitgebrachte adviezen (of voor hem de Directieraad van de PTT of de minister van Verkeer en Waterstaat. De gehele opzet moest leiden tot de integratie van de RPS en de PCGD.
Dit leidde uiteindelijk tot een wetsontwerp tot integratie en uitbouw van de RPS/PCGD, dat echter nooit in de Tweede Kamer is behandeld. In 1983 begon men met het voorbereiden van een nieuw wetsontwerp, welke in 1985 wél werd aanvaard en leidde tot de Postbank N.V. (Postbankwet 1985, Stb. 510). In 2011 worden de stukken betreffende deze verzelfstandiging overgedragen aan de Rijksarchiefdienst (zie 'Aanvullingen').
Deze wet vervangt de deviezenvoorschriften die nodig zijn voor het buitenlands betalingsverkeer.
I 1954-1961. II 1962-1969.
Taak: informatie-uitwisseling en communicatie. In het referentieberaad had zitting een lid van de directieraad en hoofden van de centrale afdelingen.
Taak: informatie-uitwisseling en communicatie op het gebied van Middelenbeheer.
Taak: informatie-uitwisseling en communicatie op het gebied van Juridische Zaken.
Taak: periodiek opstellen van prognoses voor de renteontwikkeling op de geld- en kapitaalmarkt en het rapporteren daarover aan de directeur RPS.
4 delen.
Het toegestane gemiddeld beroep op de rekening-courant, vastgesteld bij De Nederlandsche Bank.
Overleg met de PTT betreffende lopende zaken m.b.t. de dienst PCGD.
Niet compleet.
's-Gravenhage (1961-1977, 1977)
Arnhem (1964-1972)
Leeuwarden (1983).
Arnhem (1964-1985)
Amsterdam (1978-1980)
Leeuwarden (1983)
Ingesteld in 1971. Taak: verkrijgen van een visie op het jaar 1985.
Uitgebracht aan de Directeur-Generaal van de PTT.
Vanaf 1964 genaamd Statistisch Jaarboek.
Ingesteld vanwege de grote bezorgdheid omtrent de rentabiliteitsontwikkeling. Deze bezorgdheid is ontstaan omdat er in 1968 geen positief exploitatiesaldo bereikt zal worden, deze kan zelfs negatief worden.
De heer Keegstra was directeur van de Gemeente Giro Amsterdam. Hij ontwikkelde diverse giroverwerkings-formulieren en schreef, al dan niet in opdracht van de Directeur-Generaal PTT, artikelen en rapporten inzake de giro en de administratieve organisatie van de PCGD.
Ingesteld 28 oktober 1975. Taak: het structureren van de Postbank i.o. en het bepalen van de structuur en het werkveld van de afdeling Organisatie (PCGD).
Hierin had de hoofddirecteur Gelddiensten van de PTT zitting.
Overlegorgaan van de PTT. Hierin ook notulen van vergaderingen van het Technisch Overleg Gelddiensten van 1981, 1984 en 1985, van het Klein Overleg Gelddiensten van 1973 en 1974 en van het Gecombineerd Overleg Geld-diensten/Post van 1977 en 1980. Niet compleet.
Ingesteld 1 maart 1979. Taken: formuleren en oplossen van gemeenschappelijke vraagstukken in de uitvoering; coördineren en bewaken van vernieuwingsprojecten in uitvoering. Niet compleet.
Ingesteld 1 maart 1979. Taken: het beoordelen van integrale beleids- en aktieplannen; het toetsen van meerjarenbegrotingen; het toetsen en inbrengen van vernieuwingsideeën- en projecten. Niet compleet.
Ingesteld 1 maart 1979. Taken: overleg m.b.t. bancaire zaken als solvabiliteit, liquiditeit en rentabiliteit; beoordelen en inbrengen van vernieuwingsideeën en-projecten en het deelbeleidsplan bancaire zaken. Niet compleet.
Ingesteld 1 maart 1979. Taken: Beoordelen en inbrengen van vernieuwingsideeën en-projecten; bewaken van vernieuwingsprojecten. Opgeheven 10 september 1981.
Ingesteld om een draagvlak te creëren voor de beoordeling van en advisering over voorstellen van de afdeling Zakelijke Relaties aan de Directieraad inzake produkt/marktstrategie.
De Nederlandsche Bank voert het beleid inzake de kasresevepolitiek, zij stelt het percentage vast van aan de banken toevertrouwde middelen. Bedoeld om een zeer ruime geldmarkt te verkrappen.
De restrictie is opgelegd door De Nederlandsche Bank.
Conform art. 44 van de Wet toezicht kredietwezen.
1882, 1892 en 1945-1949 ontbreken. Uitgebracht aan de ministers van Verkeer en Waterstaat en van Financiën.
Uitgebracht aan de hoofddirecteur Financiële en Economische Zaken van de PTT.
1946 ontbreekt.
1970 en 1971 ontbreken. Uitgebracht aan de minister van Verkeer en Waterstaat.
1927 en 1966 ontbreken. Uitgebracht aan de Directeur-Generaal van de PTT.
Vastgesteld door de Raad van Toezicht.
Taak: Opstellen van het Beleggingsaccoord en de voorwaarden daarvan. Zitting hadden vertegenwoordigers van Rijksfondsen, levensverzekeringsmaatschappijen en spaarbanken.
Niet compleet.
O.a. aandelen, obligaties, onroerende goederen en opties.
De PCGD/RPS verstrekte onderhandse- en kasgeldleningen en pandbrieven aan de THB. Deze kwam in financiële problemen. De PCGD/RPS probeerde haar vorderingen veilig te stellen. Er werden oplossingen gezocht (o.a. eventuele overname). Uiteindelijk is de THB in 1983 failliet verklaard, in 1995 moet de laatste slotbetaling komen. Zie Inleiding pagina 9.
De RPS heeft per 1 februari 1982 deelname in de FGH. De RPS en de FGH gaan dan beperkt samenwerken. In de Wet van 5 juni 1985, houdende regelen met betrekking tot deelname door de RPS in het maatschappelijk kapitaal van de FGH N.V. wordt het aandelenbelang geregeld.
Naar aanleiding van de fusie van de PCGD en de GGA. Niet compleet.
Als leverancier van de apparatuur was de MABO betrokken bij het echec van 1924.
Ingesteld in oktober 1979. Taken: het verrichten van een onderzoek naar de mogelijke gevolgen van een uiteindelijke toepassing van terminals; het verrichten van een onderzoek naar de mogelijkheden tot opstelling van een proefnet van ca. 100 terminals.
Taak: het herleiden van de automatiserings-prioriteiten van de directoraten, concerndiensten en staven tot automatiseringsprioriteiten voor de gehele PCGD/RPS. Het adviseren daarin en het toezicht houden daarop. Niet compleet;
Deze handeling is normaliter met NO gewaardeerd, maar volgens de uitzonderingen, zoals gesteld in het selectiedocument, is hier sprake van neerslag die gerelateerd is aan een voor Nederland en de RPS bijzondere tijdsomstandigheid, nl. de Tweede Wereldoorlog. Daarom is door de inventarisator besloten om deze stukken wel over te brengen.
In samenwerking met de Nationale Spaarraad. Hierin ook Zilvervloot.
In samenwerking met de Nationale Spaarraad.
Ontwikkeling door het Nederlands Centrum voor Vakantie en Vakantierecreatie.
Naar aanleiding van de Wet van 13 december 1972, houdende de begeleiding van spaarloon op het terrein van de belasting- en premieheffing heeft het College van Overleg van de Gezamenlijke Banken een Werkgroep Spaarloon in het leven geroepen.
Dit gebeurde bij Wet van 10 juni 1970 (Stb.320).
Korte- en zakelijke termijndeposito's
Dit is een spaarbeleggingsvorm voor bejaarden.
Hierin ook de Postspaarbanken van de Bohemen en Moravië.
Ingesteld in 1975 door de minister van Financiën omdat de bestaande situatie op het gebied van het girale betalingsverkeer niet bevredigend was. Zitting hadden de president van De Nederlandsche Bank (voorzitter), de PTT, het particuliere bankwezen en het ministerie van Financiën. In 1980 verscheen een rapport over het Nationaal Betalingscircuit (NBC). Naar aanleiding hiervan werden twee commissies ingesteld waarin naast de particuliere banken ook de PCGD/RPS zitting hadden; de Commissie werkgelegenheidsvraagstukken en de Commissie commerciële en economische vraagstukken. Niet compleet.
Onder leiding van De Nederlandsche Bank werd eind 1975 een onderzoek ingesteld naar de mogelijkheden van bundeling van de betalingscircuits van de Postgiro en de banken tot één geïntegreerd betalingscircuit.
Opgericht in 1978. Taak: het ontwikkelen van een nieuw produkt.
Met hierin Ditzitel, Girofoon en Viditel.
In samenwerking met een werkgroep van het College van Overleg van de Gezamenlijke Banken, de Gemengde Werkgroep Tarieven betalingsverkeer.
Ook Primacheque genoemd.
Storneren: herstellen van een ten onrechte verrichte boeking op een rekening door een tegengestelde boeking van hetzelfde bedrag met dezelfde valutadatum.
Hierin ook doorlopend krediet en persoonlijke leningen.
Naar aanleiding van een kredietweigering door de RPS zijn er kamervragen gesteld die uiteindelijk hebben geleid tot een herziening van de Woningwet in 1987.
Het NIP is een programma van het ministerie van Economische Zaken in het kader van energiebesparende maatregelen.
In samenwerking met het ministerie van Onderwijs en Wetenschappen.
Ingesteld in december 1976. Taak: het formuleren van het commercieel beleid voor de PCGD/RPS.
Opgericht in 1969; Opgeheven in 1970. De projectgroep had als hoofddoelstelling het opstellen van een plan t.a.v. de marketing-strategie van de RPS/PCGD om de rentabiliteit in de toekomst te verzekeren. Daarnaast werd er een plan opgesteld ter handhaving en verbetering van het marktaandeel.
Ingesteld in 1980. Taak: het verdiepen en uitbreiden van de dienstverlening op het terrein van het buitenlands betalingsverkeer.
Hierin o.a. Verdrag van Caïro, diverse internationale postcongressen, Union Postale Universelle (UPU) en voorlopers van de Conférence Européenne des Postes et Télécommunications (CEPT).
SWIFT, opgericht in 1973, is een coöperatieve vereniging van banken ter bevordering van de automatisering van het internationale financiële berichtenverkeer tussen de aangesloten banken onderling.
Deze handeling is normaliter met een NO gewaardeerd, maar bij nader inzien zal de neerslag hiervan een bijdrage leveren aan de reconstructie van het handelen van de PCGD in relatie met de Nederlandse samenleving.
Frans/Engels/Duits/Nederlands
Archiefstukken van de directeur van de Rijkspostspaarbank A.P.Th. Sassen (1881-1909), die niet onder de handelingen geplaatst konden worden. Het belang van de stukken is echter zo groot dat deze als gedeponeerd archief zijn opgenomen in de inventaris.
De Nederlandsch-Indische Maatschappij voor Nijverheid en Landbouw wil een postspaarbank oprichten in Nederlands-Indië.