De

Met dank aan R. Janssen voor zijn commentaar op een eerdere versie van deze inleiding.

Al snel gaf de N.V.B. een aantal periodieken uit zoals de Voetbal-Almanakken, later de Voetbal-jaarboekjes genoemd en Het Sportblad, vanaf 1900 Officieel Orgaan van den Nederlandschen Voetbalbond en de Sportkroniek, dat vanaf 1919 een officieel orgaan van de Nederlandse Voetbalbond werd. Tevens gaf men de Officiële Mededeelingen van den Nederlandsche Voetbalbond uit.

Bij het veertigjarig jubileum in 1929 verleende de Koningin de NVB het eervolle predikaat "Koninklijke". De Bond had inmiddels 36.542 leden die uitkwamen voor 379 clubs.

De N.V.B. kreeg als enige het recht om wedstrijden in competitieverband te organiseren en werd als voetbalbond internationaal erkend. Artikel 2 van de Statuten legde de Bond dit ook op. In lid 3 kreeg de Bond de opdracht de bevordering van de voetbalsport te bereiken door het uitschrijven, regelen en aanmoedigen van voetbalwedstrijden. Zo organiseerde de Bond bijvoorbeeld de wedstrijden om de Nederlandse Voetbalbeker. Naast de nationale Bond organiseerden plaatselijke en gewestelijke bonden competities voor nieuwe clubs en lagere elftallen van reeds bestaande clubs. In de drie grote steden, Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, werden de eerste regionale bonden opgericht. In de eerste decennia konden de clubs kiezen waarbij zij zich aansloten of bij de NVB of bij de plaatselijke of gewestelijke bonden. Voorwaarde voor het toetreden van de verenigingen tot de Bond was een minimaal ledental van elf werkende leden. De afzonderlijke leden moesten verplicht lid worden van de NVB. De gewestelijke en plaatselijke bonden konden erkend worden door de NVB. Zij ondertekenden daartoe een overeenkomst waarin zij aangaven dat de NVB het "leidend lichaam op voetbalgebied" was en dat zij de spelregels en liefhebbersbepalingen opgesteld door de NVB zouden volgen. Organisatorisch was de NVB als volgt ingedeeld: Bestuur en een Bestuurscommissie en diverse Commissies voor bepaalde onderwerpen zoals de Commissie voor Reglementsherzieningen, commissie belast met de herziening der regels van het spel, Kascommissie, Pers- en Propagandacommissie, de Protest-Commissie, de Commissie van Praeadvies voor het benoemen en schrappen van Scheidsrechters, de Commissie tot Redactie van de Voetbal-Almanak, de Commissie tot het samenstellen van de vertegenwoordigende elftallen, de School-Voetbal-Commissie en de Commissie voor het Militair Voetbal. Voor de organisatie van jubileumvieringen en dergelijke werden eveneens ad-hoc commissies ingesteld. De NVB liet zich in het land vertegenwoordigen door consuls die onder andere op verzoek van de scheidsrechters de wedstrijdterreinen moesten keuren. Het eerste decennium van de NVB kende geen wedstrijd om het Kampioenschap van Nederland. Alleen in het westen bestond er een 1ste klasse competitie en de winnaar daarvan was automatisch kampioen van Nederland. Go Ahead (Wageningen) was eveneens in deze competitie opgenomen. Door de afstand en het feit dat jeugdige spelers geen toestemming kregen uitwedstrijden te spelen was dit geen ideale situatie. In het seizoen 1896/1897 kreeg het oosten een 1ste klasse competitie waarin onder andere U.D., Vitesse, Hercules en Go Ahead (Wageningen) uitkwamen. Na de oprichting van de Oostelijke 1ste klasse kon men een kampioenschap van Nederland organiseren; op neutraal terrein zouden de westelijke en oostelijke kampioenen strijden om het kampioenschap. Op 24 april 1898 versloeg R.A.P. (Amsterdam) met 4-2 Vitesse (Arnhem). In de daaropvolgende seizoenen zou het kampioenschap beslist worden in een uit- en thuiswedstrijd. Ook kwam het fenomeen van het spelen van promotie- en degradatiewedstrijden op. De Bond stelde in 1913 de Zuidelijke 1ste klasse in, hetgeen betekende dat de winnaars uit de 1ste klasse voortaan een kleine competitie om het kampioenschap moesten spelen. In het seizoen 1915/1916 werd Willem II de eerste niet-westelijke kampioen van Nederland. Een seizoen later stelde men de Noordelijke 1ste klasse in. Door de groei van het aantal verenigingen breidde de competitie zich steeds verder uit. De districten werden voortaan overeenkomstig de sterkte in vier klassen met een competitiepiramide van 1, 2, 4, 8 verdeeld, dat wil zeggen één eerste klasse, twee tweede klassen, vier derde klassen en acht vierde klassen. In het westen werden twee van dergelijke piramiden ingericht

Inv.nr. 603, p. 51 - 70.

Het initiatief tot het houden van bekerwedstrijden nam de NVB in 1898

Inv.nr. 1019 en N.P.J. Giltay Veth e.a. (red.), Koning Voetbal: 100 jaar K.N.V.B.,Baarn,1989, p. 23.

De eerste interlands waren vriendschappelijke wedstrijden die werden uitgevochten met voornamelijk Engelse en Belgische clubs. In 1904 richtten zeven landelijke voetbalorganisaties, waaronder de NVB, de Fédération Internationale de Football Association (FIFA) op met als doel het voetbalspel te bevorderen en internationale voetbalwedstrijden te organiseren. Een wereld-kampioenschap kwam in de beginjaren nog niet van de grond. In 1914 beschouwde de FIFA de Olympische Spelen als zodanig. In 1905 werd een Nederlandsch Elftal Commissie ingesteld. Na een desastreus verlies tegen Engeland in 1907 stelde men ter verhoging van het spelpeil een Engelse bondstrainer aan. De Nederlandsch Elftal Commissie moest er voor zorgen dat de beste spelers van Nederland werden verkozen. Bovendien hielden zij zich steeds meer bezig met de organisatie van de interlandwedstrijden. Het scouten van de spelers werd door de districtscommissies gedaan. Zij moesten de Commissie adviseren over spelers en over het samenstellen van districtsploegen. In 1926 werd de naam van de Nederlandsch Elftal Commissie gewijzigd in de Technische Commissie. Het takenpakket werd fors uitgebreid met onder andere het jeugdwerk, het opleiden van de spelleiders, het tegengaan van ruw spel, het vaststellen van vaardigheidseisen in de voetbalsport en het scheidsrechterswezen. Het kiezen van de spelers van het Nederlands elftal kwam op het tweede plan terecht en de resultaten logen er dan ook niet om. In 1930 werd uit de Technische Commissie een Keuzecommissie benoemd die zich louter zou bezighouden met het samenstellen van het Nederlands Elftal. Bovendien ging men over op het bijeenroepen van de spelers voor centrale trainingen. De technische training verzorgden de bondscoaches; de tactiek werd uitgestippeld door de Keuzecommissie.

Pas aan het eind van de jaren vijftig werd het instituut Keuzecommissie opgeheven. Voortaan zou de bondscoach verantwoordelijk zijn voor de samenstelling van het elftal en de tactische beslissingen.

Het Nederlandse volk leefde zeer mee met de wedstrijden van het Nederlands elftal. Hevige concurrentie wat de belangstelling van de supporters betrof, kwam door de instelling van de verschillende Europa-Cups. De resultaten van het Nederlands elftal zijn pas in de jaren zeventig aansprekend te noemen. Aangezien de clubs voorrang gaven aan het lucratieve spelen voor de verschillende bekers, gaven zij hun beste spelers vaak niet vrij voor het Nederlands elftal. Sinds de Wereldkampioenschappen 1974 zit het Nederlands elftal wat resultaten en belangstelling betreft in de lift.

Een belangrijk hoofdstuk

Voor de inhoud van dit hoofdstuk is uitgebreid geput uit inv.nr. 363, "de fusie der Nederlandse Voetbalbonden op 1 augustus 1940", samengesteld door de afdeling archief en documentatie van de Koninklijke Nederlandsche Voetbalbond.

Al ver voor de oorlog hadden de RKF en de NVB gesprekken over samenwerking gevoerd. Er was nog geen sprake van fusie maar men sprak een aantal zaken af. In 1917 stelde men een contract op waarin de RKF de NVB als algemeen leiding van de Nederlandse voetbalsport erkende. Aan de ongewenste situatie dat door de NVB geschorste leden overgingen naar de RKF kwam een eind. In het contract werd namelijk bepaald dat de bonden de schorsingen en royementen van elkaar zouden overnemen. Spijtig genoeg werd het contract door beide bonden niet nageleefd. De RKF vond het daarom noodzakelijk het contract in 1925 op te zeggen. In de daaropvolgende jaren zijn van de kant van de RKF pogingen ondernomen om het contact te herstellen. De NVB ging niet in op deze toenaderingspogingen. Ergernissen voor de NVB waren niet alleen het laten spelen van geschorste spelers, maar ook het feit dat de katholieke schoolgaande jeugd gedwongen werd voor de RKF te spelen en dat in het zuiden verenigingen geprest werden zich daarbij aan te sluiten. Toen de RKF bovendien brochures ging uitgeven als "Ongewenste toestanden in de Nederlandse voetbalwereld" (1937) was er voor de KNVB op dat moment geen enkele reden om de samenwerking te entameren. In 1940 was er meer dan genoeg reden. Door de bezetting van de Duitsers kwamen de besprekingen om over te gaan tot een fusie in een stroomversnelling. Men wenste de bezetter voor te zijn door zelf te gaan centraliseren. Wellicht zal er van hogerhand druk zijn uitgeoefend. Animator van de fusie was Prof.dr. G.A. van Poelje. Als grondlegger van de Nationale Stichting tot Bevordering van de Lichamelijke Opvoeding meende Van Poelje dat deze Stichting de uitgelezen organisatie was om de gesprekken tussen vertegenwoordigers te initiëren. Op 5 juli kwamen de verschillende voetbalbonden, geconsulteerd door Poelje, bijeen. Bestuursleden van de KNVB zagen de noodzaak van een dergelijke fusie zeker in. Men was overtuigd dat "het Nederlandsche volk ter behoud van zijn eigen volkskarakter en ter overbrugging van verschil van overtuiging op confessioneel en staatkundig gebied gebracht werd tot nationale eenheid ter gezamenlijke behartiging van alle volksbelangen"

Inv.nr. 355. In een eerdere versie stond: "dat de bezetting van Nederland door Duitschland het noodzakelijk maakte" dat tot een dergelijke eenwording werd overgegaan. Zie verder: A. Swijtink, In de pas. Sport en lichamelijke opvoeding in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, Haarlem, 1992, reg. i.v.

In juli en augustus van 1940 werd druk vergaderd door de vertegenwoordigers van de vijf grootste bonden. In de bestuursvergadering van de KNVB van 20 juli werd het laatste voorstel over het aangaan van een fuise besproken. Men zou rekening houden met bepaalde groepen voetballers, zoals de rooms-katholieke.-jeugdgroepen, kantoor- en zaterdagcompetities. Belangrijk was ook de beslissing om de erkende bonden als onderafdelingen om te vormen. De bestuursverdeling kwam vast te staan. Bovendien werd duidelijk dat men het predikaat "Koninklijk" niet meer kon handhaven: de Bond heette voortaan weer: "Nederlandsche Voetbal Bond". Kort daarop gaf de Bond een communiqué uit aan zijn leden waarin gevraagd werd om begrip en medewerking zodat er "één krachtige nieuwe Bond, de NVB zal zijn ontstaan, welke opnieuw een eereplaats onder de Sportbonden in Nederland zal innemen"

Inv.nr. 363, p. 19.

Op 31 juli 1940 had de installatie van het nieuwe Bondsbestuur plaats. In het verslag van deze vergadering legde men de nadruk op de vaderlandslievende daad van dit streven naar fusie "(...) beteekenis van de eenheidspogingen, die van groot belang zijn voor het zelfstandig voortbestaan van ons vaderland"

Inv.nr. 363, p. 21.

Het indelen van de competitie was nog een emotioneel struikelblok dat door het bestuurslid K.J.J. Lotsy

J. Charité (eindred.), Biografisch Woordenboek van Nederland, dl. I, 's-Gravenhage, 1979, p. 350-351.

In eerste instantie was de fusie een door de oorlogsomstandigheden ingegeven maatregel. Daarna ontstond er echter een geheel nieuwe situatie. De bepalingen van de fusie hield men weer tegen het licht; het moest er tenslotte sterk op hebben geleken dat deze onder Duitse dwang tot stand waren gekomen. Vooral de katholieke clubs uit Zuid-Limburg en Twenthe wilden weer nadenken over het feit of men wel van de NVB deel wilde blijven uitmaken. Eigenlijk was niemand tegen de fusie, maar de voorwaarden moesten uitgebreid besproken worden. Het katholieke doel van het beoefenen van de voetbalsport was immers: "de vorming en opvoeding van beginselvaste degelijke katholieke karakters (...)"

Inv.nr. 363, p. 45

Van de zijde van de andere fusiepartners waren geen bezwaren gerezen. Daarmee was de KNVB een van de eerste ontzuilde sportbonden in Nederland.

De invoering van de praktijk van het betalen van voetballers was vanaf het begin van het ontstaan van de Nederlandse Voetbalbond een hot item

Voor de inhoud van dit hoofdstuk is uitgebreid geput uit inv.nr. 394, W.K. van de Gumster, Zestig jaar strijd rond de amateursbepalingen, 1951 en inv.nr. 1037, p. 103-167

In 1932 werd wederom een commissie ter bestudering van het amateurvraagstuk ingesteld naar aanleiding van een vraag van een trainer om dispensatie van de amateurbepalingen te verkrijgen. De commissie kwam tot de conclusie dat de amateurbepalingen onaangetast gehandhaafd dienden te blijven. Betaalde trainers moesten op de "proflijst" worden geplaatst. Spelers mochten slechts hun reis- en verblijfkosten verhalen op de clubs. Toch was er sprake van enige kentering binnen het bestuur. Gezien de tijdsomstandigheden achtte een aantal bestuursleden het opportuun trainers een vergoeding toe te staan. De meerderheid bleef echter voor handhaving van de amateurbepalingen en men stelde een Commissie van Amateurisme in, die belast werd met de naleving van deze bepalingen.

Buiten de KNVB om kwam het tot de oprichting van de Eerste Nederlandsche Voetbalbond. De eerste wedstrijd werd in 1934 gespeeld tussen de Red Star (Rotterdam) en de Green Star (Den Haag). Met veel commotie ging deze wedstrijd gepaard aangezien zij een terrein hadden gehuurd van een bij de KNVB aangesloten vereniging. De KNVB verbood dat en de zaak werd voor de rechter gebracht, alwaar de Beroepsvoetbalbond in het gelijk werd gesteld

Inv.nr. 364.

Na de instelling van de Commissie voor Amateurisme, die de boeken controleerde en voorlichting gaf, nam het verkapte professionalisme bij de voetbalclubs langzamerhand af.

Na de tweede wereldoorlog begon men weer in alle hevigheid te discussiëren over de invoering van het betaald voetbal. Opnieuw kwam men tot de conclusie dat het amateurvoetbal in zijn zuiverste vorm gehandhaafd moest blijven. De voetballers zelf waren echter niet tegen te houden. Bep Bakhuys had in 1938 al een contract getekend bij het Franse Metz

J. Charité (eindred.), Biografisch Woordenboek van Nederland, dl. III, 's-Gravenhage 1979, p. 22-23.

De geschiedenis herhaalde zich: in januari 1954 werd een aparte Nederlandse Beroepsvoetbalbond opgericht met als doel: "om door betaald voetbal het spelpeil omhoog te brengen"

Inv.nr. 366, overeenkomst tussen de KNVB en de N.B.V.B.

Het Bondsbestuur kreeg de volgende taken toebedeeld: uitlegging der reglementen financiële regelingen begroting personeel buitenlandse aangelegenheden, alsmede hetgeen verder bij de Reglementen aan het Bestuur was opgedragen De taken van de sectiebesturen werden omschreven als de behandeling van alle zaken, welke hun sectie betreffen, behalve die welke aan het Bondsbestuur, de Bondsvergadering of de Algemene Vergadering zijn opgedragen. Voor de sectie Betaald Voetbal betekende dat onder meer: voorwaarden, waaronder de spelers uitkomen; de interne transfers; de competitie-indeling; de straffen; reclame, radio en televisie; scheidsrechters en dergelijke

Inv.nr. 374

Het Bondsbestuur werd bijgestaan door een aantal door het Bondsbestuur samen te stellen vaste commissies en studiecommissies, waarvan de leden jaarlijks werden benoemd of herbenoemd. Uitzonderingen op deze regel waren binnen dit Commissie-wezen de Commissie van Beroep en de Financiële Commissie; waarvan de leden om de twee jaar werden gekozen.

Wat de competitie-indeling betrof stond de KNVB nu voor een geheel nieuwe situatie. In eerste instantie werd besloten normen te stellen omtrent de beschikbare geldmiddelen van de clubs, die als semi-profclub erkend wilden worden. Er gingen 56 clubs deelnemen aan de competitie van het betaalde voetbal die 1 december 1954 van start ging. De clubs werden verdeeld over vier afdelingen, later divisies genaamd, van veertien elftallen. De nummers 1 tot en met 9 zouden promoveren naar de in het seizoen 1955/1956 in te stellen Hoofdklasse. Willem II behaalde als eerste semi-profclub de landstitel. In het daaropvolgende seizoen namen 80 clubs deel aan het betaalde voetbal. Deze clubs kregen drie elftallen: het eerste, het B-elftal en de jeugdploeg. Voor het Nederlands elftal was het betaald voetbal een zegen. Sinds tijden werd er weer gewonnen: wereldkampioen Duitsland werd bijvoorbeeld in eigen huis met 2-1 verslagen.

Voor een financieel gezonde en een kwalitatief hoogstaande competitie vormde 80 clubs een veel te groot aantal. Spoedig nam het bestuur dan ook maatregelen ter sanering van de hoeveelheid clubs. Men entameerde fusies en stelde alles in het werk om de clubs te bewegen terug te gaan naar de amateurs. De animo bleek gering. De belangen van de clubs lagen op allerlei niveaus, zowel persoonlijk, stedelijk als regionaal. De Bond werd hierdoor gedwongen op een andere manier het spelpeil te verbeteren. Zij stelde een promotie-/degradatie regeling in: wie laatst en voorlaatst werd in de 2de divisie moest promotie-degradatie-wedstrijden spelen tegen de winnaars bij de amateurs. Bij verlies werden de clubs naar de amateurs teruggezet. Naast de moeilijkheden van het indelen van de clubs, moest ook nagedacht worden over de vergoedingen van de spelers en de transfersommen. De Studiecommissie Spelersvergoedingen bracht in 1960 haar rapport uit en de Studiecommissie inzake Jeugdcontracten en Jeugdcompetities in 1962. De beide rapporten werden door de buitengewone Bondsvergaderingen aanvaard. De jeugdcompetitie Betaald Voetbal werd voor het eerst verspeeld in het seizoen 1963/1964. In dat verslagjaar was men somber gestemd, "Het valt niet te ontkennen, dat we in onze bond zorgen hebben. Men denke aan de moeilijke financiële positie, waarin het merendeel der semi-profclubs verkeert, aan het te lage spelpeil van het Nederlands elftal, aan de beduidende vermeerdering van het aantal strafzaken, aan het zich steeds meer aftekenende gebrek aan goede leiders in onze verenigingen, afdelingen en bond."

Inv.nr. 281, p. 3

De organisatie van de KNVB was begin jaren zeventig niet veel veranderd ten opzichte van de situatie na de invoering van het betaald voetbal. In het Voetbalhandboek KNVB over de periode 1968-1973 drukte men een organigram af van de toen staande organisatie (afbeelding)

Inv.nr. 1039

Verplicht lid worden van de KNVB , dat was voor goklustigen het devies in 1956 toen de KNVB met de officiële voetbalpool startte. In eerste instantie waren het de voetbalclubs die onder de leden voetbalpools organiseerden. De semi-profclub DWS maakte landelijk reclame en verdiende in korte tijd 40.000 gulden. Andere clubs stichtten de zogenaamde "Alkmaar-pool" met al snel een omzet van 300.000 gulden per week. Groter en groter werden de pools zodat de Minister van Justitie zich genoodzaakt zag ze te verbieden. De KNVB kwam met een compromisvoorstel: zij zou voortaan een nationale voetbalpool organiseren. De "wilde" toto's van de verschillende voetbalclubs zouden verboden worden. De Minister ging akkoord. Wel zou er een proefproces worden gestart rond de vraag of de voetbalbond als besloten kring kon worden beschouwd. Het proefproces werd verloren maar de Minister gaf direct na de uitspraak aan de KNVB toestemming een toto te organiseren in afwachting van de aanpassing van de Loterijwet. Voorwaarde was wel dat iedere deelnemer werd geregistreerd.

Vanaf begin 1957 tot juni 1960 organiseerde de KNVB de voetbaltoto. Dit ging als volgt te werk: de KNVB stelde het totoformulier samen. Zij liet het drukken en verspreidde het onder 20 districtskantoren die de formulieren uitzetten onder de verenigingen. De zaterdag voor de wedstrijden werden de formulieren opgehaald en in een kluis opgeborgen. Na de bekendmaking van de uitslagen moesten de deelnemers de KNVB bellen die de claim controleerde aan de hand van het ingestuurde formulier. De opbrengsten werden verdeeld: 40% was voor de voetbalclubs. Omdat men lid van de KNVB moest zijn om mee te kunnen doen, steeg het aantal leden van de KNVB in deze jaren snel: 1955 waren er 342.907 leden; in 1957 was dit gestegen tot 422.317.

In 1960 nam de Stichting De Nationale Sporttotalisator de organisatie van de toto over. De opbrengsten verdeelde men niet meer alleen over de voetbalclubs maar ook andere sportbonden en maatschappelijk en culturele instellingen profiteerden mee. Door de verbetering van de financiële situatie kon een aantal afdelingen zich veroorloven een kantoorpand aan te kopen. Bovendien kon een grote wens van de KNVB worden gehonoreerd: de oprichting van een eigen sportcentrum. Op 1 november 1961 werd de voetbalpool wettelijk geregeld. De jaren daarna voerde de KNVB vooral besprekingen over de hoogte van het percentage dat aan haar en de verenigingen afgedragen werd uit de lottopot.

In het begin van het bestaan van de NVB, het seizoen 1899-1900, was de organisatie nog klein. J. Hekkenberg deed het administratieve werk als secretaris-penningmeester toen nog tot aan het seizoensjaar 1904-1905 in zijn woonhuis aan de Cornelis Schuytstraat 10 te Amsterdam op een kamertje van 2 bij 3 meter. Nadat de heer Vroom van Gestel hem dat seizoen korte tijd verving, nam J. Hylkema dit werk het daarop volgende seizoen over. Deze hield kantoor op de Bilderdijkkade 21a te Amsterdam. Tijdens zijn ambtsperiode, die tot 1919 duurde, werd de NVB geheel gereorganiseerd. Hij werd opgevolgd door A.J. Staal, tot dan toe al jaren lang secretaris van D.F.C. In die tijd was het kantoor gevestigd aan de Kneuterdijk in Den Haag. Ruimtegebrek en het opzeggen van de huur noodzaakten de NVB naar een nieuw onderkomen uit te kijken. Daarvoor werd een herenhuis aan de Van der Spieghelstraat als bondsgebouw aangekocht, dat op 26 november 1921 officieel in gebruik werd genomen. Hiermee ging de wens van oud-voorzitter J. Warner in vervulling

Haagsche Courant, 28 november 1921. Inv.nr. 646 d.d. 28 november 1921. Aangevuld met gegevens van inv.nrs. 583, p. 12; 588, p. 17; 589, p. 23; 598, p. 53.

In de loop van de tijd werden de twee aangrenzende panden aangekocht. Vanaf 1 juni 1949 was L. Brunt de nieuwe secretaris-penningmeester

Inv.nr. 272, p. 7.

Met de komst van de voetbalpool in 1957 werd de grondslag gelegd voor de oprichting van een eigen sportcentrum. De KNVB volgde hiermee een ontwikkeling, die in het buitenland al enige tijd gaande was. Hiervoor werd begin 1960 het landgoed "Dhjimat" te Zeist aangekocht. In 1961 werd op dat terrein begonnen met de aanleg van de sportvelden, terwijl het landhuis eerst nog dienst deed als sportcentrum. Nadat de bouwvergunning eindelijk in 1963 was verleend, werd het totale gebouwencomplex op 16 september 1965 door prins Bernhard in gebruik genomen

Inv.nrs. 278 (1960-1961), p. 2, 54-56; 279, p. 86-87; 280, p. 90; 281, p. 98-99; 282, p. 98; 1036, p. 95-100. Zie voor de opening: inv.nrs. 729 d.d. 20 september 1965; 1037, p. 83 en p. 90-95 (foto's).

De ingebruikneming van het sportcentrum betekende aanvankelijk niet dat het bondsbureau ook naar Zeist werd verplaatst. Op 3 februari 1973 besloot het Bondsbestuur hiertoe alsnog

Inv.nr. 1039, p. 94.

Al vanaf de jaren twintig concludeerde men dat dames zich vooral moesten interesseren voor het voetbal opdat zij zo een morele steun konden zijn voor hun voetballende man of de voetbalofficial. De voetbalsport beoefenen, dat was een geheel andere zaak. Tot in de jaren zeventig was dat een taboe. Men vond het onesthetisch en een damesgril. De dames waren echter niet te stoppen en eind jaren zestig richtte men de Algemene Nederlandse Dames Voetbal Bond op

Inv.nr. 3698, p. 61-63

In hetzelfde jaar constateerde de Commissie Damesvoetbal dat "de oorspronkelijke weerstanden tegen het damesvoetbal, zowel nationaal als internationaal als sneeuw voor de zon zijn verdwenen"

Inv.nr. 290, p.31

Voor de Tweede Wereldoorlog werd de zaalsport maar op zeer beperkte schaal in Nederland beoefend. Dit kwam onder meer door het gebrek aan geschikte zalen. Na 1945 verrezen echter overal sporthallen. In het begin werden deze vooral voor basketbal, volleybal en tafeltennis gebruikt. Later werd gepoogd om ook zaalhandbal en microkorfbal in competitieverband te introduceren

Inv.nr. 566.

Op 27 april 1968 nam de Algemene Vergadering Sectie Afdelingen in een buitengewone vergadering het eindrapport van de studiecommissie aan. Organisatorisch was het belangrijkste punt dat het zaalvoetbal binnen het KNVB-verband onder verantwoordelijkheid van de afdelingen zou worden georganiseerd en dat zij daartoe afzonderlijke zaalvoetbalcommissies moesten instellen. Hier werd echter ook anders over gedacht. De zaalvoetballers in Eindhoven en Helmond richtten daarom de Nederlandse Zaalvoetbalbond op. Deze meende dat het zaalvoetbal door een onafhankelijke landelijke organisatie dan wel binnen KNVB-verband door een zelfstandige sectie met alle dienovereenkomstige bevoegdheden moest worden georganiseerd

Inv.nr. 1038, p. 45.

Op advies van dezelfde studiecommissie stelde het Bondsbestuur tevens een permanente Commissie Zaalvoetbal in. Deze had als taak om "zaken op algemeen gebied, het gehele land betreffende, zoals o.a. de vertegenwoordiging van de KNVB bij de bespreking met andere zaalsportbonden" te regelen

Inv.nr. 1038, p. 44.

In het seizoen 1971-1972 organiseerde de Commissie Zaalvoetbal voor het eerst een contactbijeenkomst met de vertegenwoordigers van de afdelingen. Er werden toen ook twee subcommissies benoemd, te weten de spelregelcommissie zaalvoetbal en de scheidsrechterscommissie zaalvoetbal. Tevens werd begonnen met het beleggen van instructiebijeenkomsten

Inv.nr. 288, p. 28.

Aanvankelijk was het geen automatisme dat nieuw opgerichte voetbalbonden zich meteen bij de NVB aansloten. In 1900 had de NVB van de toen bestaande tien voetbalbonden enkel nog maar de Geldersche Voetbalbond (1899), de Amsterdamsche Voetbalbond (1898) en de Haagsche Voetbalbond (1898) erkend

Inv.nr. 583, p. 138, 133, 127.

Sinds 10 mei 1920 respectievelijk 1 juni 1933 kenden Utrecht en Groningen evenals Amsterdam een eigen Kantoor Voetbalbond, die bij de Utrechtsche Provinciale Voetbalbond en de Groninger Voetbalbond waren aangesloten

Inv.nr. 600, p. 308. Het is onbekend of de Utrechtsche Kantoor Voetbalbond vanaf het begin bij de UPVB was aangesloten. De Groninger Kantoor Voetbalbond wordt voor het eerst vermeld in het Voetbal-Jaarboekje 1937-1938. Zie inv.nr. 602, p. 309.

De plaatselijke en gewestelijke bonden hadden vanaf het begin een behoorlijk autonoom karakter. Naarmate de NVB ertoe overging om steeds meer hiervan te erkennen, ontstond er bij de bonden behoefte aan een belangenvereniging. Met die bedoeling werd op 4 april 1908 de Federatie van Erkende Voetbalbonden opgericht

Inv.nr. 603, p. 308.

Hoewel het aantal bonden hetzelfde bleef, namen deze in omvang nog toe. Gevolg was dat men vanaf eind jaren dertig steeds vaker een eigen bondsgebouw kreeg om vervolgens over te gaan tot het aanstellen van bezoldigde administrateurs. In 1937 constateerde de secretaris-penningmeester A.J. Staal in het jaarverslag dat het aantal gewestelijke en plaatselijke bonden wel gelijk zou blijven. De oprichting van een nieuwe bond ging immers ten koste van reeds bestaande bonden, die dan een gedeelte van hun gebied moesten afstaan

Inv.nr. 266, p. 66-67.

Op 1 september 1907 kwamen negen voetbalverenigingen, waarvan slechts drie uit de provincie, op initiatief van de Winschoter Voetbal Vereniging bijeen. Omdat men overtuigd was van het belang van een eigen organisatie werd meteen overgegaan tot het oprichten van de Groninger Voetbalbond als gewestelijke bond van de NVB. In afwachting van het opstellen van een eigen reglement werd voorlopig dat van de NVB aangenomen

Inv.nr. 1180. Zie voor het latere huishoudelijk reglement: inv.nr. 1203.

Op 18 december 1904 richtten vier verenigingen de Friesche Voetbalbond op. Er werd op de eerste vergadering besloten om met de aanvraag om erkenning te wachten totdat de reglementen gedrukt waren. Verder werd vastgesteld dat aspirant-leden geen lid van de NVB hoefden te zijn. Wel vroeg men nog in 1905 de erkenning bij de NVB aan. De NVB overwoog echter om in plaats daarvan de Friesche Voetbalbond op te heffen en hiervan een 4e klasse competitie van de NVB te maken. Het bestuur kampte aanvankelijk met veel interne spanningen. Dit vertraagde de erkenning aanmerkelijk. In de vergadering van 18 november 1906 werd het contract met de NVB onveranderd goedgekeurd

Inv.nr. 1331. In het overzicht van 1907-1908 kwam de FVB voor het eerst voor. Zie: inv.nr. 591, p. 118.

De afdeling Drenthe ontstond uit een samenvoeging van de Veenkolonialen Voetbalbond (opgericht in 1913) en de Zuid-Drentschen Voetbalbond. Aanvankelijk wees de NVB het verzoek om erkenning van de Drentsche Voetbalbond af. Op initiatief van de Federatie van Erkende Voetbalbonden, die hiervoor de Groningsche Voetbalbond, Friesche Voetbalbond en de Noord Centralen Voetbalbond consulteerden werd deze aanvankelijk afgewezen, omdat men niet overtuigd was van de levenskracht van de nieuwe bond. Na een verzoek om revisie gebeurde dit op 14 juli 1928 alsnog

Inv.nr. 1499: jaarverslagen van de seizoenen 1926/1927 en 1927/1928. Inv.nr. 255, p. 43; 256, p. 258: jaarverslagen NVB.

Op 6 oktober 1905 werd de Zwolsche Voetbalbond opgericht. Deze is als een van de weinige nooit door de NVB erkend. Wegens het ontbreken van de oudste archivalia in deze inventaris is niet uit te maken of dit een eigen keuze was dan wel dat de NVB hiertoe niet wilde overgaan.

De Twentsche Voetbalbond werd op 20 november 1899 opgericht. Reeds het volgende jaar ging de NVB tot erkenning van deze bond over

Inv.nr. 584, p. 172.

De Geldersche Voetbalbond werd op 7 november 1896 opgericht en in 1899 als een van de eerste bonden door de NVB erkend

Inv.nr. 583, p. 138.

De Arnhemsche Voetbalbond werd op 11 september 1908 opgericht. Er werd geen overeenkomst gesloten met de NVB. In plaats daarvan ging de Geldersche Voetbalbond op 16 september 1911 over tot erkenning van deze bond. Aan deze situatie kwam een einde toen de Arnhemsche Voetbalbond in 1924 de NVB om erkenning vroeg. Dit gebeurde het volgende jaar

Inv.nr. 254, p. 33.

De Nijmeegsche Voetbalbond werd op 11 september 1909 opgericht. Deze bond sloot evenals de Arnhemsche geen overeenkomst met de NVB. In plaats daarvan ging de Geldersche Voetbalbond op 16 september 1911 over tot erkenning van deze bond. Aan deze situatie kwam een einde toen de Nijmeegsche Voetbalbond tegelijk met de Arnhemsche Voetbalbond in 1924 de NVB om erkenning vroeg. Een verzoek dat het volgende jaar werd gehonoreerd

Inv.nr. 254, p. 33.

Sinds 1898 was er een Utrechtsche Voetbalbond. Door een uitnodiging van de Bussumsche Football Club zag men zich genoodzaakt om in 1899 de naam te veranderen in de Utrechtsch-Gooische Voetbalbond. Dit betekende een verdubbeling van het aantal aangesloten verenigingen (van drie naar zes). Het jaar daarop werd als voorzetting daarvan op 5 juli 1901 de Utrechtsche Provinciale Voetbalbond opgericht. Deze werd in het seizoen 1902-1903 door de NVB erkend

Inv.nrs. 586, p. 79; 2572, p. 17.

Vrijwel gelijktijdig met initiatieven daartoe in 's-Gravenhage en Rotterdam werd in de hoofdstad in 1894 de Amsterdamsche Voetbalbond opgericht. Daarmee is deze bond tevens een van de oudste van Nederland. Op 27 september vergaderden zes voetbalclubs op initiatief van de Amsterdamsche Voetbalvereniging R.A.P over het instellen van een Amsterdamse voetbalcompetitie. Met het aannemen van het reglement op 18 oktober was de oprichting van de Amsterdamsche Voetbalbond een feit

Inv.nr. 1062 no. 72 (29 september 1894), no. 79 (20 october 1894).

Op 23 oktober 1899 richtten vier verenigingen de Haarlemsche Voetbalbond op

Inv.nr. 2726 d.d. 23 oktober 1899.

Op 8 februari 1900 besloot het bestuur op advies van de NVB tot de bond toe te treden. In die tijd ressorteerden Zaandam, Alkmaar en Hoorn ook nog onder het Haarlemse rayon

Inv.nr. 2726 d.d. 8 februari 1900. Inv.nr. 2791, p. 12.

Verder kan nog worden vermeld dat er de Haarlemsche Voetbalbond in 1919 kreeg te maken met de verzuiling. In dat jaar werd namelijk de Diocesaan Haarlemsche Voetbalbond opgericht.

Op 31 oktober 1903 richtten drie verenigingen, die daarvoor al enige jaren deel uitmaakten van de Haagsche Voetbalbond, op initiatief van A.J. Bronkhorst een eigen Leidsche Voetbalbond op. Dit gebeurde zowel vanwege het feit, dat het hen niet gelukte om een hoge plaats in de competities te verwerven als omdat de Haagsche Voetbalbond de verenigingen uit Leiden stiefmoederlijk behandelde. In de tweede bestuursvergadering van 28 november werd besloten om erkenning bij de NVB aan te vragen. Hierbij ontstonden echter moeilijkheden door de Haagsche Voetbalbond. Deze maakte het de Leidsche Voetbalbond het eerste jaar krachtens zijn contract met de NVB onmogelijk om competities te spelen. Hierdoor trok de Voorschotense voetbalvereniging "Beresteijn" zich alsnog terug

Inv.nr. 2875: jaarverslag 1903-1904. Inv.nr. 2961, p. 7, 16.

Op 12 augustus 1905 werd de Goudsche Voetbalbond op initiatief van de G.C. & F.C. "Olympia" opgericht

Inv.nr. 3040, p. 38, 40. De Gymnastiek Club & Football Club "Olympia" was reeds op 1 juni 1886 opgericht en in 1897 tot de NVB toegetreden.

Op voorstel van enkele leden van "H.B.S" besloten afgevaardigden van nog drie andere verenigingen op 1 oktober 1894 tot oprichting van de Haagsche Voetbalbond. Dit gebeurde vooral omdat zij in een competitie wilden spelen. De veel grotere Haagsche Voetbal Vereniging maakte hiervan geen deel uit. In deze tijd behoorden ook clubs uit Leiden respectievelijk Delft tot deze bond. In 1896 trachtte de Haagsche Voetbalbond tot een vergelijk te komen met de NVB inzake de regeling van elkaars werkterrein. Het zou uiteindelijk tot 1 oktober 1898 duren voordat dit bij overeenkomst geregeld was

Inv.nr. 3268.

Omdat de katholieke verenigingen een eigen belangenvereniging verlangden, gingen deze een combinatie aan met zustersportverenigingen in het bisdom Haarlem. Zoals hiervoor al werd meegedeeld bestond er in de periode van 1917 tot 1926 een overeenkomst van de NVB met de RKF. In 1919 werd de Diocesaan Haarlemsche Voetbalbond opgericht. Hiervan gingen de Haagse katholieke voetbalclubs deel uitmaken. Vanaf 1921 organiseerden zij eigen competities, waarbij opvalt dat het vooral om juniorenelftallen ging

Inv.nr. 3178, p. 18-19.

Voor 1925 verenigden kantoorbedienden, ambtenaren en jongelui, die om principiële redenen tegen zondagvoetbal waren, zich in het Zaterdag Middag Voetbal om de bestaande clubs daarmee in een verband te brengen. Daarbij ondervond men de nodige tegenwerking van de Haagsche Voetbalbond. Omdat men behoefte bleef houden aan een organisatie, die uitsluitend een programma van vriendschappelijke wedstrijden zou organiseren, werd op 1 september 1925 de Residentie Voetbal Combinatie opgericht, bestaande uit dertien verenigingen. Op 25 januari 1927 werd de naam hiervan gewijzigd in de Haagsche Kantoor Voetbalbond

Inv.nr. 3275, p. 4-5.

Op 21 november 1894 werd de Rotterdamsche Voetbalbond opgericht. Het duurde tot 1900 voordat de NVB tot erkenning van deze bond overging

Inv.nr. 584, p. 170.

Op 9 december 1910 besprak een afgevaardigde van een Dordtsche Competitie met de bestuursleden van de Rotterdamsche Voetbalbond de mogelijkheden van het instellen van een Dordtsche Voetbalbond. Reden was dat de NVB had laten weten niet tot erkenning van een nieuwe plaatselijke bond te kunnen overgaan, omdat het contract met de Rotterdamsche Voetbalbond dit verhinderde. Deze bond was alleszins bereid hieraan mee te werken en stelde als enige voorwaarde, dat men zijn geschiktheid zou bewijzen door het spelen van een goede competitie

Inv.nr. 3663.

De eerste Zeeuwsche Voetbalbond werd op 29 oktober 1899 opgericht. Reeds in februari 1900 volgde de erkenning door de NVB

Inv.nr. 584, p. 173. Abusievelijk staat daarbij als oprichtingsjaar 1900.

Op 1 augustus 1921 werd de Zeeuwsche Voetbalbond heropgericht. Op 13 mei 1922 ging de NVB over tot erkenning van deze bond

Inv.nr. 251, p. 19-20.

Op 17 december 1899 werd op initiatief van jhr.mr.dr. B. de Jong van Beek en Donk met enkele belangstellenden de Brabantsche Voetbalbond opgericht. Binnen een halve maand ging de NVB tot erkenning van de bond over: de kortste periode uit de bestuursgeschiedenis van de NVB om een dergelijke procedure af te handelen

Aanvankelijk werd 1 januari 1900 als oprichtingsdatum vermeld. Zie: inv.nr. 584, 166. Inv.nr. 587, p. 78 noemt deze datum zowel als oprichtingsdatum als als datum van erkenning door de NVB. Inv.nr. 590, p. 59 noemde voor het eerst 17 december 1899 als oprichtingsdatum. Inv.nr. 591, p. 116 vermeldde voor het eerst beide data juis.

Op 8 maart 1908 werd de Limburgsche Voetbalbond opgericht

Inv.nr. 593, p. 257.