De tekst in deze paragraaf is letterlijk overgenomen uit de brochure , (1995) 9-23. Deze brochure is opvraagbaar onder inv.nr. 735.

Deze paragraaf is gebaseerd op: Wil Tinnemans en Frank von Winckelmann, (Den Haag 1997). Deze publicatie is opvraagbaar onder inv.nr. 739; en Hans van der Hoeven, ‘Stichting Pelita’, in: P.J. Drooglever (red.), Indisch Intermezzo; geschiedenis van de Nederlanders in Indonesië (Amsterdam 1991) 127-129. De tweede druk (1994) is opvraagbaar onder inv.nr. 734. Deze tekst is ook gebruikt in de brochure (Rijswijk 1992) 3-7. Deze brochure is opvraagbaar onder inv.nr. 732.

De oprichting van de Stichting Pelita werd in 1946 geïnitieerd door Justina Emma Eckenhausen-Tetzner, oorlogsweduwe en één van de eerste repatrianten. Gedreven door een groot gevoel van verantwoordelijkheid en een sterke lotsverbondenheid met de ex-geïnterneerden zinde zij op mogelijkheden om iets te doen voor mensen die getroffen waren door de oorlog met Japan. Hoewel de overheid positief stond tegenover de oprichting van een particuliere instelling voor hulp aan de Indische oorlogsgetroffenen, kwam zij niet met geld over de brug.

Het oprichtingscomité besloot de stichting te noemen naar een ‘pelita’, een koperen olielampje dat in tropische nachten als lichtbaken diende. De olielampjes ‘breken met hun vriendelijk schijnsel de duisternis van het voor ons liggend pad’, zo schreef het oprichtingscomité.

De doelstelling van de stichting werd geformuleerd als ‘Het lenigen van de zedige, maatschappelijke en stoffelijke noden van hen, die het slachtoffer zijn geworden van handelingen of omstandigheden, die het gevolg zijn geweest van het uitbreken der vijandelijkheden met Japan’. Nog voor de daadwerkelijke oprichting werd deze doelstelling nog gewijzigd en zou Pelita zich uitsluitend gaan richten op de slachtoffers van de oorlog met Japan en hun nabestaanden. Pelita zou een Nederlandse stichting worden, met een bijkantoor in Indië.

In juni 1947 vetrok Eckenhausen-Tetzner naar Indië. Voor privé-redenen, maar ook om de Indische afdeling van Pelita op te zetten. Een maand later werd al gestart met het voeren van overleg over de oprichting van Pelita Indonesië. Opvallend is de aanwezigheid van een aantal hoge ambtenaren van Sociale Zaken en Financiën in het oprichtingscomité. Pelita zou zich niet inspannen voor alle werklozen of mensen zonder zelfstandig inkomen, maar zich uitsluitend richten op weduwen, wezen en invaliden die in aanmerking kwamen voor een uitkering in het kader van de Algemene Oorlogsongevallen Regeling Indonesië (AOR).

Eckenhausen-Tetzner wist de gouverneur-generaal ertoe te bewegen een bedrag van twaalf miljoen gulden als voorschot op de later uit te keren huisraadschadevergoeding toe te zeggen. Uit de Indische geldmiddelen werd een bedrag van vijf miljoen gulden als renteloos voorschot aan Pelita Nederland overgemaakt. De resterende zeven miljoen ging naar Pelita Indonesië (hoewel het grootste gedeelte hiervan in de vorm van schatkistpromessen).

Op 17 november 1947 werd de Stichting Pelita officieel opgericht. Zowel in Nederland als in Indonesië zetelde een bestuur en de dagelijkse leiding lag in handen van directeuren in Den Haag en Batavia. Een Stichtingsraad hield toezicht op het naleven van de statuten en op een correcte besteding van de financiële middelen. De raadzetels werden vooral bezet door vertegenwoordigers van het Indische en Nederlandse bedrijfsleven en door hoge ambtenaren. Voorzitter Van Lennep was bijvoorbeeld directeur van de Hollandsche Beton Maatschappij.

Ook het bestuur van Pelita Nederland bestond uit vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en de overheid, ieder met een sterke binding met Indië. De eerste voorzitter was H. Giel sr., oud-president van de Factorij van de Nederlandsche Handel Maatschappij in Batavia. Giel zou tot 13 september 1972 aanblijven als voorzitter. De eerste secretaris van de stichting was D.S. Westerman Holsteijn, werkzaam bij de Ondernemersraad Nederlandsch-Indië. Penningmeester werd H.J. Manschot, directeur van de Javasche Bank. Konining Wilhelmina werd bereid gevonden om het beschermvrouwschap op zich te nemen. Na haar aftreden op 4 september datzelfde jaar wenste Wilhelmina toch betrokken te blijven bij de stichting. Zij werd, en bleef tot haar dood in 1963, ere-voorzitter van Pelita.

Het werkkapitaal van vijf miljoen gulden dat Pelita Nederland had ontvangen, was bestemd voor de bouw van woningen voor Indische oorlogsslachtoffers en hun nabestaanden. Voor het onder andere verkrijgen van hypothecaire kredieten, rijksbijdragen en gemeentegaranties werd het noodzakelijk om de uitvoering van de bouw van woningen en de sociale werkzaamheden van de stichting financieel te ontvlechten. Hiertoe werd in februari 1948 de Stichting Algemeen Bouwfonds der Stichting Pelita opgericht. Het fonds stond onder toezicht van de Stichtingsraad, terwijl het bestuurd werd door dezelfde personen als Pelita Nederland. De administrateur van Pelita, en tevens bouwkundige, J.R. Bergsma, werd benoemd tot directeur. Het fonds droeg bij aan het doel van Pelita ‘door het doen bouwen, verbouwen of herbouwen en het op andere wijze verwerven, huren of ten gebruike verkrijgen van onroerende goederen, alsmede door deze onroerende goederen te verhuren’. In juli 1948 werden de eerste acht nieuwe Pelita-woningen betrokken aan de Schaapsweg in de gemeente Ede.

Eind 1947 werd 1,2 miljoen van de ontvangen vijf miljoen afgezonderd voor sociale hulpverlening. In 1948 en 1949 ontvingen al 2300 gezinshoofden in Nederland steun van Pelita. Aan het einde van de jaren veertig zette Pelita in het hele land plaatselijke comités op om met de uitgezwermde oorlogsgetroffenen in contact te komen en te blijven. Hiervoor was de stichting in grote mate afhankelijk van vrijwilligers. In 1949 had Pelita 35 plaatselijke comités, waarvan zestig procent in het westen, twintig procent in het noorden en oosten en de overige twintig procent in het zuiden van het land.

De plaatselijke comités concentreerden zich op het doorsluizen van aanvragen voor materiële hulp in natura – kleding, kolen, huisraad – en voor financiële bijstand. Andere taken dan de materiële steunverlening waren veel belangrijker voor de leden van de plaatselijke comités. Actieve leden – vrijwel allemaal vrouwen en daarom ook wel ‘de dames van Pelita’ genoemd – gaven ouders hulp en advies bij de opvoeding van hun kinderen en bij het zoeken van scholen. Ze hielpen pas gearriveerde oorlogsgetroffenen bij het invullen van formulieren en bij het beheren van het doorgaans karige huishoudbudget. En van onschatbare waarde: ze verleenden mensen met heimwee naar Indië, met oorlogstrauma’s en met verdriet om overleden familieleden een luisterend oor.

Op basis van de bestaande AOR-registratie schatte het bestuur dat zo’n 1300 Indische oorlogsgetroffenen in aanmerking kwamen voor extra ondersteuning. Om hen tot registratie over te halen deed Pelita niet meer dan een oproep plaatsen in het orgaan van het Nibeg en in de landelijke pers. Aan de plaatselijke comités liet het bestuur weten dat de hulpverlening niet mocht worden opgedrongen, behalve ‘in gevallen, waarin het slachtoffer zijn eigen belang kennelijk niet juist inziet’. De hulpverlening moest bovendien altijd aanvullend zijn. Bij iedere steunaanvraag moest het comité zich afvragen of de aanvrager geen aanspraak kon maken op ondersteuning door de rijksoverheid, de gemeente of het bedrijfsleven. Was dat het geval, dan verleende Pelita geen hulp, hoe schrijnend de situatie ook was. In de praktijk kwamen vrijwel uitsluitend weduwen, wezen en invaliden met hun karige AOR-uitkeringen in aanmerking voor financiële ondersteuning.

In de eerste helft van de jaren vijftig kregen jaarlijks zo’n zes- tot achthonderd mensen een eenmalig bedrag aan steun en ontvingen per jaar nog eens twee- tot zeshonderd personen periodieke steun. Van de gezinshoofden die in de jaren vijftig langdurig steun van Pelita ontvingen, bestond ongeveer de helft uit oorlogsweduwen, invaliden en ouden van dagen. De meesten waren al vóór 1950 in Nederland gearriveerd.

Het steunbedrag werd berekend op de Pelita-basis. Bij de vaste lasten – huur, gas, water, licht, ziekenfondspremie, schoolgeld en dergelijke – kwam een bedrag voor variabele kosten – voeding, kleding en dergelijke. Pelita stelde de hoogte van dat laatste bedrag vast, afhankelijk van de samenstelling, de omvang en de welstandsklasse van het gezin. Het totaal aan vaste en variabele lasten werd verrekend met de gezinsinkomsten. Het verschil werd eventueel bijgepast door Pelita, mits uitkeringsinstanties daar geen bezwaar tegen maakten. Omdat gemeentelijke Sociale Diensten de pelita-steun in mindering brachten op de uitkering van door hen uitgevoerde regelingen, maar hulp in natura meestal oogluikend toestonden, steunde Pelita veel Indische oorlogsgetroffenen met brandstof, kleding, studiemateriaal en extra voeding.

De Pelita-basis diende ook als uitgangspunt bij de verdeling van woningen. Een inkomen van ten minste anderhalf maal de Pelita-basis was het streven. De huurder van een woning moest bovendien een ‘blijver’ zijn, die ‘redelijkerwijs gesproken’ in staat was om zich in Nederland financieel te redden. In de praktijk betekende dit dat de armlastige gezinnen vaak niet in aanmerking kwamen voor een Pelita-woning.

In 1950 begon Pelita een samenwerkingsverband met Nederland Helpt Indië (NHI), dat was opgericht in 1945. Dit samenwerkingsverband ging opereren onder de naam Hulp aan Gerepatrieerden (HAG). Het doel was om het veld voor de hulp aan repatrianten overzichtelijker te maken door gezamenlijke propaganda en fondsenwerving en door coördinatie van de steunverlening. Verschillende comités bleken echter langs elkaar heen te werken, waardoor het veld juist onoverzichtelijker was geworden. In 1951 veranderde NHI haar naam in Zorg voor Gerepatrieerden (ZVG). Pelita en ZVG bakenden hun terreinen zorgvuldig af en werkten daarna beter samen dan ooit. Repatrianten die ten onrechte bij Pelita aanklopten werden doorverwezen naar ZVG, een organisatie die met subsidies van het ministerie van Maatschappelijk Werk, het Koningin Juliana Fonds en het Comité voor Zomerpostzegels een brede groep repatrianten kon helpen. Pelita bleef zich uitsluitend richten op de slachtoffers van de oorlog met Japan, zonder enige noemenswaardige donaties en zonder subsidies van de overheid of uit particuliere fondsen.

In maart 1957 werd door het ministerie van Buitenlandse Zaken aan Pelita gevraagd of zij een rol wilde spelen bij de uitvoering van de Rehabilitatieregeling Schrijnend Monetair Verlies. De Nederlandse regering had een bedrag van tussen de vijf en zevenenhalf miljoen gulden gereserveerd voor de meest schrijnende gevallen onder de Indische oorlogsgetroffenen, en de aanvragen stroomden binnen bij de Afdeling Rehabilitatie Indische Oorlogsslachtoffers. De Plaatselijke Comités lichtten oorlogsgetroffenen in over de uitkering en hielden in veel gevallen ook toezicht op de besteding van het toegekende bedrag. Een aparte afdeling op het Centraal Bureau ging zich bezighouden met de uitvoering en betaalbaarstelling van de regeling.

Ruim de helft van het werk van Pelita in de jaren 1957 tot 1961 had betrekking op de regeling voor schrijnende gevallen. Bijna 6300 personen kregen in die jaren een uitkering. Bijna de helft van hen was al bij Pelita bekend of werd alsnog als ‘schrijnend geval’ in de administratie opgenomen, zodat de plaatselijke comités konden toezien op een verantwoorde besteding van het toegekende bedrag. Op 1 oktober 1961 waren alle aanvragen afgewikkeld.

De belangrijkste taak van de Pelita-comités in Indonesië bestond uit het verlenen van aanvullende financiële hulp aan AOR-gerechtigden. Eind 1949 kreeg de organisatie het verzoek voorgelegd om de uitvoering op zich te nemen van uitkeringen aan kleine zelfstandigen die gedupeerd waren door de oorlog met Japan. Speciaal voor de rehabilitatie-uitkeringen aan oorlogsslachtoffers die vóór de Japanse bezetting als kleine zelfstandigen hun brood verdienden, tijdens de oorlog hun inkomsten kwijtraakten en nog steeds brodeloos waren, stelde de Indische overheid tien miljoen gulden ter beschikking. Dat bedrag moest vóór 1953 een bestemming hebben gekregen. Pelita was vrij in de wijze waarop ze de kleine zelfstandigen wilde ondersteunen. Om de eigenlijke Pelita-taken in Indonesië te scheiden van de uitvoering van de rehabilitatie van kleine zelfstandigen, kwam er een aparte afdeling, Pelita II. De aanvraagtermijn voor de rehabilitatie-uitkeringen sloot op 1 september 1952. Pelita II werd opgeheven op 1 maart 1953. Pelita Indonesië kwam ten einde met de dood van de drijvende kracht J. Verboom in november 1956.

Halverwege de jaren zestig was Pelita de enig overgebleven Indische organisatie die steun verleende aan Indische oorlogsgetroffenen en hun nabestaanden. Eind 1963 was de Nibeg opgeheven, een jaar later kondigde ZVG aan ermee op te houden. De organisatie accepteerde het aanbod van Pelita om het laatste jaar bij Pelita kantoor te houden. Dat vergemakkelijkte de overdacht van de hulpverlening aan Pelita; dossiers konden van de ene kamer naar de andere worden doorgegeven. Hetzelfde gebeurde met het CCKP dat ook haar laatste jaar in het gebouw van Pelita sleet voor haar opheffing in 1968. Het heersende sentiment in deze periode was dat de repatriëring ten einde was gekomen en het boek van de gerepatrieerdenzorg gesloten kon worden. Pelita besloot om haar huizenbezit af te stoten. In elf jaar tijd ontdeed het Bouwfonds zich van al zijn bezittingen. In 1965 werd het comité in Amsterdam opgeheven en stonden veel andere comités op het punt om het bijltje er bij neer te gooien.

In 1968 echter klopte het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk bij Pelita aan met de vraag of Pelita een bijdrage wilde leveren aan de uitvoering van een nieuwe uitkeringsregeling voor vervolgingsslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog (toegevoegd als hoofdstuk III aan de Rijksgroepsregeling Oorlogsslachtoffers). Nederlandse burgers die tijdens de Tweede Wereldoorlog om redenen van ras, geloof of wereldbeschouwing aan vervolging hadden blootgestaan en daardoor niet meer in staat waren hun vroegere levenspeil te handhaven, hadden voortaan recht op financiële bijstand. Ook Indische oorlogsslachtoffers en hun nabestaanden konden aanspraak maken op die welvaartsvaste maandelijkse uitkering en andere bijzondere voorzieningen zoals rolstoelen, prothesen en therapie.

Een adviescommissie van medisch deskundigen en vertegenwoordigers van de vervolgden toetste de aanvragen. Het Joods Maatschappelijk Werk zat namens de joodse vervolgingsslachtoffers in de commissie en de Stichting 1940-1945 vertegenwoordigde de overige Nederlanders die hadden geleden onder de Duitse bezetting. Pelita nam in de commissie plaats op grond van haar deskundigheid inzake Indische vevolgingsslachtoffers.

Voor de uitvoering van de regeling kon Pelita maar moeilijk terugvallen op haar netwerk van vrijwilligers. Velen van hen waren al op leeftijd of overleden, anderen waaren niet deskundig genoeg. De eerste professionele maatschappelijke werkers werden aangetrokkken. In 1971 trad een nieuwe Rijksgroepsregeling Vervolgingsslachtoffers 1940-1945 in werking. In 1973 werd de regeling in zijn geheel vervangen door de Wet Uitkeringen Vervolgingsslachtoffers 1940-1945 (WUV).

De WUV is bedoeld voor alle Nederlanders die tijdens de Tweede Wereldoorlog vanwege hun ras, geloof, wereldbeschouwing of seksuele geaardheid van hun vrijheid zijn beroofd, moesten onderduiken of gesteriliseerd zijn. In de Memorie van Toelichting werd de wet ook van toepassing verklard op degenen die door de Japanse bezetter waren vervolgd omdat ze behoorden tot de Europees georiënteerde of gezinde bevolkingsgroepen. De WUV geeft geen recht op pensioen maar op een aanvullende uitkering, gebaseerd op het principe van inkomstenderving. De uitkering vult voor een deel het verschil aan tussen het feitelijke inkomen en het inkomen dat een vervolgde zonder ziekte of gebreken zou hebben verdiend. Bijzondere voorzieningen als rolstoelen of prothesen, dieetkosten of psychotherapie komen eveneens voor vergoeding in aanmerking. Een Uitkeringsraad – sinds 1990 de Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR) stelt vast of er sprake is van ‘vervolging in de zin van de WUV’. Na een medisch onderzoek wordt de grondslag voor de uitkering bepaald.

De gigantische stroom WUV-aanvragen dwong tot modernisering en professionalisering. Eind 1974 hielden op het Centraal Bureau zeven administratieve krachten zich bezig met de verwerking van de WUV-aanvragen, die door 33 parttime rapporteurs werden opgenomen. In 1975 ontving de Uitkeringsraad dertienduizend aanvragen, waarvan Pelita tachtig procent begeleidde. Aan het einde van hetzelfde jaar lagen op het Centraal Bureau in Den Haag drieduizend aanvragen te wachten op behandeling.

Vanaf 1 januari 1975 konden alle personele en materiële kosten die verband hielden met de WUV-uitvoering bij het ministerie van CRM worden gedeclareerd. Voor het eerst in haar geschiedenis kon Pelita bij het Centraal Bureau zes en in de buitendienst tijdelijke parttimers actief, die voorheen genoegen hadden moeten nemen met nogal willekeurige en uiteenlopende vergoedingen voor hun werkzaamheden, maar voortaan mochten rekenen op een honorarium volgens vastgestelde normen.

Uit de contacten die in het kader van de WUV-aanvragen werden gelegd met de Indische oorlogsgetroffenen bleek dat er meer hulp nodig was dan slechts materiële. In december 1974 vroeg Pelita in een uitvoerige brief aan het ministerie van CRM of er in de toekomst subsidie verleend zou kunnen worden voor immateriële hulpverlening aan WUV-aanvragers. Mede als gevolg hiervan werd een Werk- en Adviescommissie Immateriële Hulpverlening aan Oorlogsgetroffenen (WAC) worden ingesteld, wat zich ging buigen over de vraag hoe een adequate immateriële hulpverlening aan verzetsdeelnemers en vervolgingsslachtoffers die ‘ten gevolge van bombardementen, ordemaatregelen, tewerkstelling en dergelijke schade aan hun gezondheid hebben opgelopen’ eruit moest zien. In de zomer van 1975 kwam de commissie voor het eerst bijeen.

In 1978 publiceerde het WAC zijn aanbevelingen. In de tussentijd was het aantal WUV-aanvragen flink teruggelopen. Waren er in 1975 nog zo’n 10.000 aanvragen, in 1978 waren dit nog maar 3500 nieuwe aanvragen. De behoefte aan immateriële steun bleef echter bestaan. De Pelita-rapporteurs kregen een nieuwe taak van het WAC: ‘WUV-begeleiding in ruime zin’.

In 1980 was van de oorspronkelijke doelstelling van Pelita – uit eigen middelen steun verlenen aan Indische oorlogsgetroffenen – weinig meer over. Pelita verleende jaarlijks slechts enkele tientallen steunuitkeringen en uitsluitend aan mensen die op of onder het bestaansminimum leefden. Zelfs het Bouwfonds was opgeheven. De Stichtingsraad, als koepel van Pelita Indonesië, Pelita Nederland en het Bouwfonds, was overbodig geworden en werd op 20 februari 1978 ontbonden. De plaatselijke comités waren opgeheven, met het comité in Den Haag als laatste in december 1979.

Tegelijkertijd met het op gang komen van dit grote aantal W.U.V.-aanvragen werd door het personeel van Stichting Pelita een enorme immateriële hulpbehoefte bij de Indische groep geconstateerd. De stichting begreep, dat zij de mensen die haar om hulp vroegen ook op het immateriële vlak de helpende hand moest bieden. In de vernieuwde stichtingsstatuten van 1977 is het doel van de stichting daarom nog eens duidelijk onder woorden gebracht, namelijk ‘Het verlenen van materiële en immateriële hulp aan alles die, hetzij direct, hetzij indirect, het slachtoffer waren geworden van de oorlog met Japan en aan hun nabestaanden’.

In 1984 werd de Wet Uitkeringen Burger-Oorlogsgetroffenen (WUBO) van kracht. Een extra taak voor Pelita.

In 1986 kwam er geld om gesubsidieerde maatschappelijk werkers in te zetten voor hulp aan mensen met psychische of sociale problemen die niet doorverwezen konden of wilden worden naar algemene instellingen. Pelita mocht hulp bieden aan oorlogsgetroffenen die erkend zijn of van wie de aanvraag nog liep.

In de periode 1986-1990 ontstonden er interne problemen bij Pelita, waardoor de taken van de stichting niet naar tevredenheid konden worden uitgevoerd. De doelstelling van Pelita voor 1990 was dan ook ‘het terugwinnen van verloren gegaan vertrouwen’.

Jaarverslag 1990, opvraagbaar onder inv.nr. 31.

Ook van belang is de instelling van de Pensioen- en Uitkeringsraad in 1990, die ervoor moest zorgen dat de wetten efficiënter zouden worden uitgevoerd (voor Pelita waren dit met name de Wet Uitkeringen Vervolgingsslachtoffers (WUV), de Wet Uitkeringen Burger-Oorlogsslachtoffers (WUBO) en de Wet Indisch Verzet (WIV)). Circa 70% van de WUV-aanvragen, bijna de helft van de WUBO-aanvragen, en vrijwel alle WIV-aanvragen liepen via Pelita.

In 1993 werd het Indisch Platform opericht als samenwerkingsorgaan tussen de 16 belangrijkste en grootste Indische organisaties. Niet alleen was het Indisch Platform gehuisvest in hetzelfde gebouw als Pelita, ook werd de directeur van Pelita aangezocht als ambtelijk secretaris. Door de oprichting van het platform konden gezamenlijk standpunten worden ingenomen, die aan het kabinet konden worden gepresenteerd. Het belang van samenwerking voor Pelita bleek ook uit de intensivering van de samenwerking met de Stichting Burger Oorlogsgetroffenen (SBO) en de PUR in het overlegorgaan Gecoördineerde Expertise SBO/Pelita (GESP). Deze samenwerking mondde uit in een samenwerking op uitvoerend vlak voor wat betreft de sociale rapportages voor de WUBO.

In 1997 verplaatste ook de Stichting Herdenking 15 augustus 1945 haar zetel naar het Pelita-gebouw.

Aan het einde van de jaren negentig trachtte Pelita een ‘nieuwe’ weg in te slaan als dienstverlener voor de Indische gemeenschap als geheel, in plaats van uitsluitend te werken voor Indische oorlogsgetroffenen. De hulpverlening moest eerder vraaggestuurd dan aanbodgestuurd worden, en aan de vragen van zowel de eerste, als van de tweede en derde generaties moeten kunnen voldoen.

Een oorzaak van de nieuwe richting was de voortdurende nadruk die er vanuit de overheid werd gelegd op de succesvolle integratie van de groep afkomstig uit Nederlands-Indië. Hierbij werd gesteld dat op termijn categoriale hulpverlening van deze groep niet meer nodig zou zijn. Het aantal aanvragen in het kader van de wetten voor oorlogsgetroffenen, en daarmee de inkomsten van Pelita, liepen al terug.

Om deze nieuwe weg in te kunnen slaan moest Pelita financieel onafhankelijk worden van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (het voormalige ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur) en eigen geldstromen aanboren.

De reorganisatie van Pelita begon in 1998. Ten eerste moest de organisatie worden aangepast aan de verminderde budgetten voor de wettelijke en erkende taak, een afslankingsoperatie. Ten tweede moest de uitvoering van de hulp- en dienstverlening worden geherstructureerd. Hiertoe werden de uitvoerende afdelingen, wetsuitvoering en maatschappelijk werk samengevoegd in een afdeling maatschappelijk werk en dienstverlening. Ten derde moest de organisatie met het oog op de lange termijn worden vernieuwd. Dit moest vorm krijgen door het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten en het genereren van andere inkomsten.

In 2000 was de reorganisatie gereed en kon de Stichting bouwen aan haar nieuwe toekomst: de transformatie tot een moderne Indische zorginstelling, toegesneden op de 21ste eeuw. Een zorginstelling die een full-service abonnement kan aanbieden aan alle leden van de Indische gemeenschap, waarbij het zwaartepunt ligt bij de zorg voor de senioren.

Jaarverslag 2000, opvraagbaar onder inv.nr. 32.

Op 12 december 2000 besloot de regering 350 miljoen gulden voor individuele uitkeringen en 35 miljoen gulden voor collectieve doelen beschikbaar te stellen. In 2001 werd de Stichting Het Gebaar opgericht welke de aanmelding, verificatie en uitbetaling van de gelden verzorgde. Vanwege de bekendheid kon Pelita vele aanvragen voor gelden begeleiden.

In 2003 liet Pelita door TNS-NIPO onderzoek doen naar de wensen en behoeften van (vooral oudere) Indische Nederlanders. Op basis van dit onderzoek werden nieuwe wegen ingeslagen.

Ook Pelita zelf deed aanvragen voor subsidie bij de Stichting Het Gebaar. Projecten die met behulp van deze subsidies konden worden uitgevoerd waren onder andere: Ontwikkeling service-abonnement: een abonnement dat de afnemers recht geeft op een aantal producten en diensten die bijdragen aan het welzijn, de kwaliteit van de leefomstandigheden verhogen en het vermogen langer zelfstandig te wonen bevorderen. Reisgids Indische na-oorlogse generatie: poogt een structurele bijdrage te leveren aan het welzijn van leden van de naoorlogse generatie door een product te ontwikkelen gericht op identiteitsversterking. Servicepunt vrijwilligersorganisaties: fungeert als back-office voor de organisaties. Virtueel Indië: on-line interactieve weergave van Indië.

De Stichting (oorspronkelijk een Comité) Nederland helpt Indië was één van de eerste particuliere hulporganisaties die, in september 1945, kort na de bevrijding van Nederlands-Indië werd opgericht. Aanvankelijk stelde het NHI zich de coördinatie van materiële en morele hulpverlening in Nederlands-Indië vanuit Nederland ten doel, maar als snel werd de doelstelling breder geformuleerd en kwamen Nederlandse onderdanen en andere ingezetenen die in Indië woonden of na 1940 gewoond hadden voor hulpverlening in aanmerking. Het NHI richtte zich op de sociale zorg voor Indische oorlogsgetroffenen en zamelde geld en goederen in. Om kosten te besparen werkte het NHI nauw samen met hulpinstanties als het NRK, het Nederlands Volksherstel, het Centraal Bureau Verzorging Oorlogsslachtoffers en Stichting Pelita.

www.oorlogsgetroffenen.nl

Over de Stichting tot hulpverlening aan ex-krijgsgevangen (ook wel ‘gewezen krijgsgevangenen’) van Japan en hun nagelaten betrekkingen is weinig bekend. De Stichting is opgericht in augustus 1962. Aanvankelijk werd overwogen om de Stichting te huisvesten bij het Centraal Bureau van Pelita, maar vanwege ruimtegebrek werd gekozen voor de Laan van Nieuw Oost-Indië 23 in Den Haag. Aangezien het doel van de stichting overeenkwam met dat van Pelita (voormalige krijgsgevangenen en hun directe familieleden konden een aanvraag indienen voor een tegemoetkoming en/of een uitkering ten laste van de Stichting) zou de stichting nuttig kunnen zijn voor al bestaande Pelita-gevallen. Een nauwe samenwerking met Pelita werd verzekerd doordat het hoofd van het Centraal Bureau van Pelita in het Stichtingsbestuur en in de werkcommissie zitting had. Hierdoor kon de stichting ook gebruikmaken van het al bestaande plaatselijke netwerk van Pelita en konden doublures worden vermeden.

De Stichting stond onder leiding van de directeur L.G. Weggemans. De stichting had zich tot doel gesteld om de beschikbare gelden binnen een termijn van 3 tot 5 jaar uit te geven. De uiteindelijke sluitingstermijn voor aanvragen was april 1966, waarna de stichting is opgeheven