Het is hier niet de plaats de geschiedenis van het Nederlandsche Roode Kruis en zijn veelzijdige activiteit te schrijven. Het doel van deze inventaris is slechts om een handleiding te bieden aan hen die deze geschiedenis, of bepaalde facetten ervan, willen bestuderen. Omdat echter het archief de neerslag vormt van de handelingen van de vereniging, lijkt het gewenst in het kort de ontwikkeling van het N.R.K. als instituut te schetsen. In deze schets en in de bijlagen zal de toekomstige gebruiker naar wij hopen het materiaal vinden dat hem in staat stelt het archief zelf met profijt te raadplegen.
De naam "Het Nederlandsche Roode Kruis" is eerst in 1895 gegeven aan de "Nederlandsche Vereeniging tot het verleenen van hulp aan zieke en gewonde krijgslieden in tijd van oorlog". Deze vereniging is in het leven geroepen door Koning Willem III bij diens Koninklijk Besluit van 19 juli 1867 no 60. Aan het hoofd van de vereniging kwam te staan een Hoofdcomité waarvan de voorzitter en de leden door de Kroon werden benoemd, evenals de secretaris, die een toelage uit 's Rijks kas ontving. Het Hoofdcomité koos uit zijn midden een ondervoorzitter en een penningmeester. De statuten en reglementen van orde werden door het Hoofdcomité vastgesteld. Ook de ereleden van de vereniging werden door de Kroon benoemd. In alle gemeenten en in de koloniën zouden afdelingen, ook zodanige die geheel of gedeeltelijk uit vrouwen bestaan, kunnen worden opgericht.
Het eerste Hoofdcomité en de eerste ereleden werden benoemd bij K.B. van 31 juli 1867 no 71, waarna het Hoofdcomité op 3 october d.a.v. de statuten vaststelde en ook nog in hetzelfde jaar het reglement van orde aannam, waarbij het zichzelf verdeelde in de volgende 5 secties:
In 1868 werden bepalingen vastgesteld omtrent het beheer der geldmiddelen, en een regeling der geldelijke uitkeringen ten behoeve der algemene kas. In 1869 volgde het ontwerp algemene regeling der werkzaamheden van het Hoofdcomité in tijd van oorlog. In art. 6 van de statuten werd bepaald, dat er een algemene vergadering zou worden gehouden, na afloop van iedere oorlog waarin de vereniging hulp had verleend, en overigens alle twee jaren. Zo werd de eerste algemene vergadering gehouden op 1 en 2 september 1869 te den Haag.Deze vergadering machtigde de voorzitter om aan de Koning te verzoeken een wet te doen voordragen waarbij de statuten werden goedgekeurd en de vereniging rechtspersoonlijkheid zou verkrijgen. Men ging hierbij uit van de gedachte dat de vereniging voldeed aan de vereisten van art. 5 lid 2 van de wet van 23 april 1855 Staatsblad 32, zodat (zijnde een vereniging van onbepaalde duur) erkenning bij een wet noodzakelijk was. Beperking tot een levensduur van 30 jaar zou naar de mening van het Hoofdcomité het werk van jarenlange voorbereiding in gevaar kunnen brengen. De hoop dat deze zienswijze door de regering werd gedeeld leek aanvankelijk gegrond, toen het oprichtingsbesluit van 1867 gepubliceerd werd in het Staatsblad van 8 januari 1870 no 210. Doch een in de door het Hoofdcomité gewenste zin geredigeerd wetsontwerp stuitte op bezwaren in de Raad van State, waardoor de minister van Justitie tot andere gedachten kwam en slechts erkenning voor 30 jaar en goedkeuring van de statuten wilde bevorderen. De gedachtenwisseling hierover was nog hangende toen de Frans-Duitse oorlog in 1870 uitbrak. Omdat het Hoofdcomité niet de verantwoordelijkheid voor een burgerlijkrechtelijk vacuum meende te kunnen aanvaarden, nam het toen genoegen met de belofte van de minister. Doordat nog twee artikelen (9 en 10) aan de statuten moesten worden toegevoegd duurde het tot 1 september voor de statuten werden goedgekeurd (K.B. van 1 september 1870 no 21; statuten gepubliceerd in bijvoegsel tot de Staatscourant van 7 september d.a.v. no 211).
Sinds het Koninklijk oprichtingsbesluit van 1867 is de positie van het N.R.K. opnieuw geregeld bij de volgende K.B.'s:
Hoewel buiten het tijdsbestek van deze inventaris vallende vermelden we tenslotte het thans nog geldende K.B. van 30 november 1956 no 22 ("Besluit Rode Kruis"). Bij K.B. van 27 maart 1912 no 31 zijn de Commenderij Nederland van de Johanniterorde en de Nederlandse afdeling der Souvereine Orde van Malta evenals het N. R.K. gemachtigd om in tijd van oorlog hulp te verlenen aan gewonden en zieken behorende tot de legers van oorlogvoerende mogendheden.
Corresponderend met de haar betreffende K.B.'s heeft de vereniging de volgende statuten vastgesteld na die van 1867 (1870):
De vereniging is niet teruggekomen op het oorspronkelijke voorstel tot erkenning bij de wet, en is dus steeds aangegaan voor de tijd van 29 jaar en 11 maanden. Deze termijn is verlengd respectievelijk bij K.B. van 22 september 1896 no 34, 24 februari 1927 no 85 (abusievelijk voor 29 jaar) en van 20 juli 1956 no 32.
Ten aanzien van het organisme en de verschillende functies in de vereniging is de volgende ontwikkeling uit de genoemde K.B.'s af te lezen:
1895
1909
1912
1913
1914
1917
De interne organisatie werd uitvoeriger dan tot dusver gereglementeerd. In de vereniging worden voortaan onderscheiden: de afdelingen, de kringen, het Hoofdbestuur, het Dagelijks Bestuur en de Algemene Vergadering. Hier treedt dus de benaming Hoofdbestuur in de plaats van Hoofdcomité.
Afdelingen kunnen worden opgericht in iedere gemeente, doch slechts één per gemeente. Zij moeten rechtspersoonlijkheid bezitten en staan hiërarchisch onder het kringbestuur, dat zij zelf mede helpen kiezen.
De in het K.B. van 1917 gegeven indeling van het Rijk in 17 kringen is afgestemd op de militaire indeling. De kringen worden bestuurd door het kringbestuur, waarin iedere afdeling een lid kiest en dat de functies van voorzitter, secretaris en penningmeester onderling verdeelt. De kringcommissaris, die ambtshalve zitting heeft in het kringbestuur en zijn kring vertegenwoordigt in het Hoofdbestuur, wordt door de Kroon benoemd voor drie jaar (waarna herbenoembaar) op voordracht van het kringbestuur, ingediend via het Hoofdbestuur.
Het Hoofdbestuur bestaat uit:
Het Dagelijks Bestuur bestaat uit:
Deze allen, Hoofd- en Dagelijks Bestuursleden, worden voor zover niet ambtshalve zitting hebbend, benoemd voor 5 jaar en zijn herbenoembaar. Als leeftijdsgrens voor deze functies wordt 70 jaar ingevoerd. Het Dagelijks Bestuur verdeelt de functies onderling, zodat een der leden wordt aangesteld als secretaris-generaal, een tot penningmeester, een tot hoofd van het transportwezen en een tot hoofd van het ziekenhuiswezen.
Het Hoofdbestuur zal worden bijgestaan door een of meer secretarissen, door de Kroon benoemd en ontslagen op voordracht van het Hoofdbestuur (art. 17 lid 3). De toelage uit's Rijks kas aan de secretaris wordt niet meer vermeld.
De Algemene Vergadering zal voortaan eenmaal per jaar bijeenkomen, en bestaat uit de leden van het Hoofdbestuur en de afgevaardigden van de afdelingen en van Nederlar's Oost- en West-Indië.
In verband met de gerezen moeilijkheden was een overgangsmaatregel noodzakelijk. Deze hield in, dat met het in werking treden van het K.B. het zittende Hoofdcomité aftrad en vervangen werd door een Hoofdbestuur dat zitting zou hebben tijdens de duur van de bijzondere omstandigheden (de oorlog), en tot taak had de nieuwe statuten vast te stellen en het tot stand komen van kringbesturen te bevorderen. Het einde van de bijzondere omstandigheden werd tenslotte bepaald op 1920.
Het K.B. van 1917 betekent wel de grootste reorganisatie die de vereniging heeft gekend.
1925
De Hoofdcommissaris van het N.R.K. wordt toegevoegd aan de inspecteur van de geneeskundige dienst der landmacht, de legercommissaris aan het Hoofdkwartier van het veldleger, de commissarissen bij de lagere onderdelen. Zij worden allen reeds in vredestijd benoemd voor vijf jaar (herbenoembaar) en treden op 65-jarige leeftijd af.
1932
1939
Het Hoofdbestuur wordt in dat jaar uitgebreid met een lid door de Kroon benoemd op voordracht van het Centraal comité van het Nederlands-Indische Rode Kruis.
Tot zover de hoofdpunten uit de ontwikkeling in de interne samenstelling van de vereniging, tot aan de tweede wereldoorlog. In deze oorlog heeft het Dagelijks Bestuur onder leiding van de eerste onder-voorzitter getracht de vereniging zo goed mogelijk te laten voortbestaan ten dienste van de bevolking. Dit duurde tot november 1944, toen het Dagelijks Bestuur en de secretarissen hun taak neerlegden in verband met de benoeming van de "deutschfreundliche" Heer Piek tot secretarisgeneraal. Sindsdien lag het Rode Kruis werk (de afdelingen hebben zich bij het Dagelijks Bestuur aangesloten) stil tot de bevrijding in mei 1945.
Terwijl de activiteiten van het Rode Kruis in bezet Nederland noodzakelijkerwijze vrijwel beperkt waren tot het binnenland ontstond in Londen het London Committee of the Netherlands Red Cross Society, waartoe de koninklijke voorzitster spoedig na haar aankomst in de Engelse hoofdstad het initiatief nam, Nadat het C.I.C.R. verzekerd had dit London Committee te zullen erkennen, vond op 3 juni 1940 de oprichting plaats. In hetzelfde jaar reeds nam het London Committee de uitvoering op zich van de werkzaamheden van het Netherlands Emergency Committee, dat zich de hulpverlening aan in Engeland gestrande Nederlanders ten doel stelde. Toen de fondsen van dit comité geheel uitgeput waren ging het in 1942 in het London Committee op.
De juridische positie van het London Committee werd geregeld door de trustschapsacte van 16 september 1940 waardoor de Nederlandse ambassadeur en de consul-generaal te Londen als zodanig lid van het Committee werden.
Toen na de bevrijding van Nederland het bestaansrecht van het Londen Committee verviel heeft het op 17 april 1946 zijn kapitaal en fondsen overgedragen aan het N.R.K. in 's-Gravenhage, waarmee officieel een einde kwam aan de wereldwijde werkzaamheden van het N.R.K. in ballingschap.
Bij de oprichting in 1867 was de taak van de nieuwe vereniging nog geheel beperkt tot het verlenen van hulp aan zieke en gewonde krijgslieden in tijd van oorlog. hetzij Nederland er al dan niet in betrokken is. Reeds spoedig ontstond er discussie over de interpretatie van deze doelstelling, waarbij het Hoofdbestuur tegenover de afdelingen vast hield aan een enge uitleg. Uit de discussie en de ervaring groeide het inzicht dat althans enige werkzaamheid in vredestijd noodzakelijk was wilde men wanneer de nood aan de man mocht komen voorbereid zijn op de uitvoering van de eigenlijke taak van de vereniging. De opleiding van verpleegsters is een van de middelen waardoor enkele afdelingen zich gingen voorbereiden op de toekomstige taak. Het K.B. van 1895 geeft nog slechts in de preambule de overweging dat de wenselijkheid gebleken is dat reeds in tijd van vrede een geregeld overleg plaats hebbe tussen het Hoofdcomité en de departementen van Oorlog en Marine, en bepaalt in art. 9 dat de aansluiting in oorlogstijd van de vereniging bij de geneeskundige diensten van land-en zeemacht in tijd van vrede zoveel mogelijk voorbereid en geregeld zal worden en dat daartoe de inspecteurs van die diensten zitting zullen krijgen in het Hoofdcomité.
In het K.B. van 1909 komt dan de grote ommekeer: naast de hulpverlening aan zieke of gewonde militairen krijgt de vereniging tot doelstelling (art. 2): "mede te werken tot leniging van de nood bij rampen in binnen- of buitenland. De vereniging zal (art. 3) voorbereidingen treffen tot het in tijd van oorlog beschikbaar stellen van geoefend personeel, van geneeskundige inrichtingen en van doelmatig transport-en verplegingsmateriaal, en tot het in werking stellen van een Informatiebureau voor zieken en gewonden. In vredestijd zal zij zich wijden (art. 4) aan zodanig maatschappelijk werk dat de belangstelling der Natie in haar werk levendig gehouden wordt en medegewerkt wordt to het verkrijgen van kapitaal en de nodige hulpmiddelen". Van dit moment dateert dus de uitgebreide vredestaak van het N.R.K., benevens het Informatiebureau als instelling van het Rode Kruis. Aangezien dit Informatiebureau een geheel afgescheiden onderdeel van de Rode Kruis organisatie is gebleven zijh de archieven ervan ook niet opgenomen in deze inventaris. Voor de ontwikkeling van dit bureau en zijn taak wordt verwezen naar de litteratuurlijst.
Na de omschrijving van de taak in 1909 komt er geen essentiele wijziging meer in de doelstelling van de vereniging. In 1914 krijgt het Rode Kruis in geval van mobilisatie de algemede leiding van de vrijwillige hulpverlening, en rust op de andere erkende verenigingen (de Johanniter- en Malthezer Orde) de verplichting zich in dat geval aan de leiding van het Rode Kruis te onderwerpen. De in 1909 zeer ruim gestelde medewerking tot leniging van nood bij rampen in binnen- of buitenland wordt in het K. B. van 1917 (art. 3 laatste lid) geclausuleerd door de toevoeging: voor zover een goede vervulling van haar oorlogstaak daardoor niet in gevaar wordt gebracht. Deze clausule is sindsdien gehandhaafd, doch heeft de grote vlucht van de werkzaamheden in vredestijd van het Rode Kruis niet verhindered. Sinds de erkenning van de vredestaak van het Rode Kruis wordt deze in zijn omvang en uitbreding bepaald door behoefte en de door andere instellingen ontplooide activiteit.
Het archief van het Hoofdbestuur zal tot 1876, toen het Pagehuis aan het Lange Voorhout (no 6) als zetel van het Hoofdcomité in gebruik werd genomen, bewaard zijn in de woning van de voorzitter. Het heeft sindsdien slechts één werkelijke verhuizing gekend, nl. van het Lange Voorhout naar de huidige zetel van het Hoofdbestuur in het pand Prinsessegracht 27, in 1915. Wanneer dit als een gunstige factor in de bewaring van het archief gezien wordt, moet er direct of gewezen worden dat de interne verhuizingen in het pand Prinsessegracht (inclusief het daarbij behorende koetshuis aan de Jan Evertstraat) zeer talrijk zijn geweest, met alle gevolgen vandien. Wanneer het archief af en toe zo goed mogelijk geordend was viel het bij een dergelijke verhuizing spoedig weer in een verwaarloosde staat terug.
De grote reorganisatie van 1917 bracht een accent-verschuiving in de werkzaamheden van de secretaris naar de secretaris-generaal, die in toenemende mate het beleid ging bepalen. De vorming van een bureaustaf werd noodzakelijk; de secretaris trad slechts op als hoofd van deze staf. De uitbreiding van het Hoofdbestuursapparaat was noodzakelijk door de vele nieuwe taken die het Rode Kruis op zich nam. Dit komt in het archief tot uiting in de verschijning van dossiers. Bij de invoering van het registratuurstelsel in februari 1946 is op de toen nog aanwezige correspondentie tot 1944 een alphabetische klapper op onderwerp (rubriek, dossier) gemaakt, evenals voor het archief van 1945-februari 1946. Helaas is een aanzienlijk deel van het oude archief toen buiten de herordening gebleven, zodat sindsdien een min of meer geordend oud archief bestond naast een geheel ongeordend en verwaarloosd oud archief, dat juist de stukken van 1876-1917 bevatte. Met de huidige inventaris is aan deze ongewenste toestand een einde gemaakt.
Het moet bijzonder betreurd worden, dat in de jaren na 1945 op geheel willekeurige wijze tot vernietiging van archiefbestanddelen is overgegaan, waarbij zelfs geen summiere lijst van de vernietigde stukken werd opgemaakt. Of de belangrijke leemten in het archief bij een dergelijke gelegenheid zijn ontstaan is niet na te gaan. Het ontbreken met name van de afdelingsverslagen van 1909-1930 (Slechts die van Assen en Eindhoven bleven toevallig gespaard) is zo'n leemte die slechts zeer ten dele aan te vullen is uit de in de gedrukte Handelingen (zie litteratuurlijst) opgenomen gegevens.
Om het belang van het archief voor het Rode Kruis zowel als voor algemener onderzoek aan te duiden moge volstaan worden met een globale opsomming van onderwerpen en waarover het veel of belangrijk materiaal bevat:
Deze opsomming is allerminst limitatief doch wil slechts een beeld geven van de gevarieerde inhoud van het Rode Kruis archief.
Opmerking verdient nog, dat het archief van het London Committee in 1946 niet is overgedragen en de verblijfplaats niet bekend is.
Het archiefblok bevat archiefstukken onder verschillende rechtstitels verworven.
Na de beide hoofdafdelingen van de inventaris, die geen nadere toelichting behoeven, zijn de gedeponeerde archieven en collecties geplaatst, ieder voorzien van een aantekening omtrent de herkomst. Voor het gemak van de gebruiker zijn tenslotte enkele uitgebreide bijlagen en indices opgenomen.
Na voltooiing van de inventaris van het archief van het hoofdbestuur van het Nederlandsche Roode Kruis door mr. J.H. Rombach werden in de loop de jaren enkele bescheiden aan het archief toegevoegd. Een aanvulling bestond uit een pak dat door Rombach werd aangetroffen in het Museum "Flehite" in Amersfoort; zij werd door Rombach van een gedetailleerde lijst voorzien. (Zie onder inv.nr. 389.)
Intussen bleek de inventaris van mr. Rombach op technische bezwaren te stuiten: grote series van een meter archief waren in één inventarisnummer ondergebracht, terwijl de bescheiden in verschillende afzonderlijke dozen waren verpakt. Om die reden is het bestand omgenummerd.
Deze inventaris omvat het archief van het Hoofdcomité (na 1917: Hoofdbestuur) tot aan de herleving van het N.R.K. na de bevrijding in 1945. Voor het archief dat in die eerste stormachtige tijd na mei 1945 ontstond werd eerst een eigen registratuursysteem ontworpen, dat in februari 1946 is vervangen door de code van de Vereniging van Nederlandse gemeenten, aangepast aan de behoeften van de Rode Kruis organisatie. In het hier beschreven archief zijn twee ordeningssystemen te onderkennen. Aanvankelijk bezigde men het agendastelsel, waarbij evenwel veel stukken buiten de agenda om door de voorzitter werden afgedaan. Deze niet geagendeerde stukken zijn zoveel mogelijk tot rubrieken of dossiers herleid. Na 1914 vinden we door elkaar gebruikt een rubrieken- en dossierstelsel. Dit is zoveel mogelijk gehandhaafd. Voor zover oorspronkelijk volgens het agendastelsel opgeborgen stukken later uit hun verband zijn gehaald en tot een rubriek of dossier samengevoegd, zijn deze rubrieken of dossiers, die immers blijkbaar door het bestuur zelf nuttig werden geacht, intact gelaten. Dit kon met te minder be zwaar gedaan worden omdat eigentijdse toegangen zoals agenda's of klappers ontbreken, zodat de op de stukken prijkende nummers voor de tegenwoordige gebruiker waardeloos zijn geworden en een poging tot herstel van de oude orde, die bovendien reeds door de archiefvormende ambtenaren was verlaten, derhalve zinloos leek.
Waar dit nodig leek zijn verwijzingen aangebracht.
Toen in 1945-1946 (de helft van) het archief geordend en verpakt werd is een alphabetische klapper gemaakt op de onderwerpen die op de stofomslagen aangegeven waren. De omschrijvingen missen evenwel veelal iedere datering en zijn ook overigens voor de huidige (en vooral de toekomstige) gebruiker veel te summier. Het om onverklaarbare redenen (misschien omdat men het niet als "correspondentiearchief" zag?) buiten de ordening van 1946 gebleven deel van het archief bleek aanvullingen op vele der rubrieken of dossiers te bevatten. Het was dus noodzakelijk de beide delen van het archief te herenigen en de alphabetische "ordening" van 1946 te vervangen door de systematische ordening van het gehele archief die thans doorgevoerd is.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent geen beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van slechte materiële staat.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Het Nederlandse Rode Kruis - Hoofdbestuur, nummer toegang 2.19.224, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, Ned. Rode Kruis - Hoofdbestuur, 2.19.224, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
Naast enkele publicaties zijn hierin opgenomen de belangrijkste beschouwingen, gedrukte verslagen en rapporten betreffende de organisatie en de activiteiten van het N.R.K. in het door de inventaris bestreken tijdvak. Tenzij anders vermeld betreft het uitgaven van het Hoofdbestuur. Voor nadere inlichtingen omtrent Rode Kruis litteratuur kan men zich tot de bibliotheek van het Hoofdbestuur wenden.
t/m 1916 zeer uitgebreid.
De Samaritaan was een voortzetting van "het Reddingwezen" als orgaan van het Oranje Kruis en het bijblad van Vox Medicorum, dat aan het Rode Kruis was gewijd.
Over de Rode Kruis ambulances in de Frans-Duitse oorlog bestaat veel litteratuur.
Over de ambulance naar Zuid Afrika en de Balkan vindt men uitvoerige verslagen in de Handelingen over de betreffende jaren.
Voor de samenstelling van het Hoofdbestuur zie de inleiding.
De kringcommissarissen, hoewel lid van het Hoofdbestuur zijn in de volgende bijlage vermeld.
De Hoofdbestuursleden volgen chronologisch in hun functie.
Door het K.B. van 1913 werd het instituut van gewestelijk commissaris voor iedere provincie ingesteld. In 1917 kregen deze (voortaan geheten kring) commissarissen als zodanig zitting in het Hoofdbestuur. Wegens de bijzondere omstandigheden namen zij echter eerst sinds 1920 aan de vergaderingen deel. De indeling der kringen van 1917-1925 is opgenomen achter het K.B. van 22 oktober 1917 nr 607. De toen gevolgde nummering der kringen is bij het hier volgende overzicht verwaarloosd.
Sinds 1925 vallen de kringen met een enkele uitzondering weer samen met de provincies.
Deze Conferenties, die het hoogste besluitvormende orgaan van het Internationale Rode Kruis (IRK) vormen, bestaan uit vertegenwoordigers van de regeringen van de landen die gebonden zijn aan een of meer der Conventies van Genève, van de erkende Nationale Rode Kruis verenigingen en van het C.I.C.R. en (sinds 1928) de Liga.
N.R.K. = Nederlandse Rode Kruis; Ned. reg. = Nederlandse vertegenwoordiger van de regering.
Ontbreekt 1939 tot 20 oktober.
Niet geheel compleet; ten dele waren deze vergaderingen tevens Dagelijksbestuursvergaderingen.
Zie ook inv.nr. 49.
nrs. 12501-13570
nrs. 2392, 1015
nrs. 1-1500
Met plaatselijke afdelingen en particulieren te: Ferwerd, 's-Gravenhage, Haarlem, Haastrecht, Hardenberg, Hardenwijk, Harlingen, Harmelen, Hattem, Heelsum, Heemstede, Heerenveen, Heerlen, Heeswijk, den Helder, Hellendoorn, Helmond, Hendrik Ido Ambacht, Hengelo (G.), Hengelo (O.), Heusden, Hillegersberg, Hilvarenbeek, Hilversum, Hoeven, Hoogeloon, Hoogerheide, Hoogeveen, Huizen, Hulst, Ilpendam, Laren (N.H.), Leerdam, Leeuwarden, Leiden, Lekkerkerk, Leysin (Zw.), Lichtenvoorde, Lisse, Lith, Lobith, Lochem, Loosduinen, Lunteren
Met plaatselijke afdelingen en particulieren te: Maarssen, St. Maartensberg, Maasbracht, Meppel, Metzlawier, St. Michielsgestel, Middelburg, Monster, Montfoort, Mook, Moordrecht, Nederweert, Neede, Nieuwediep, Nieuwerkerk a/d IJssel, Noordgouwe, Noordwijk a/z. Noordwijkerhout, Numansdorp, Nunspeet, Nijkerk, Nijmegen, St. Oedenrode, Oldeboorn, Oldenbroek, Oldenzaal, Onze Lieve Vrouwen Parochie, Ooltgensplaat, Oostburg, Oosterhout, Oostvoorne, Ossendrecht, Oudenbosch, Oudkarspel, Overflakkee en Goedereede, Putte (N.Br.), Reuver, Rhenen, Roermond, Roosendaal, Rotterdam, Rozenburg, Rijen, Rijsoord, Rijssen, Rijswijk, Terneuzen
zie ook inv.nrs. 80-81.
Met en betreffende de afdelingen en particulieren te: Aardenburg, Alkmaar, Almelo, Amersfoort, Amsterdam, Apeldoorn, Arnhem, Assen, Axel, Baarn, Bergen op Zoom, Berkel en Rodenrijs, Bladel, Blerick, Bodegraven, Borculo, Breda, Bussum, Boxmeer, Boxel, Delden, Delft, Delfzijl, Deventer, Dieren, Dinteloord, Dinxperlo, Doesburg, Dordrecht, Driebergen-Rijsenburg, Ede,Eibergen, Eindhoven, Emmen,Enschede, Epe, Etten en Leur, Fijnaart, Gaasterland,Genderen, Goes, Goirle, Gorinchem, Gouda, Grave, 's Gravenhage, Groenlo, Groningen
Met en betreffende de afdelingen en particulieren te: Haarlem, Haarlemmermeer, Haastrecht, Harderwijk, Heelsum, Heerenveen, Heerlen, den Helder, Helmond, Hengelo (G.), Hengelo (O.), 's-Hertogenbosch, Hilversum, Hontenisse, Hoogeveen, Hoogezand-Sappemeer, Hoorn, Hulst, Kampen, Krabbendijke, Krimpen a/d IJssel
Met: Kring Arnhem en de afdelingen Oude IJssel, Rhenen, Winterswijk, Zutphen en Berkel, Delft, Gouda, 's-Gravenhage en Monster
Zie ook inv.nrs. 50-51
Zie ook inv.nrs. 10-17.
Zie ook inv.nr. 54.
Zie inleiding.
Hierbij mededelingenblad nrs 2 en 4 van het Centraal Bureau van het N.R.K. voor bevrijd gebied te Eindhoven, (gedrukt).
zie ook inv.nr. 24
Het betreft de (gewezen) afdelingen: Alkmaar, Almelo, Barneveld, Bergambacht en Ammerstol, Bergschenhoek, Bladel, Brummen, Dantumadeel, Delfshaven, Dokkum, Ede, Franeker, Gendringen, Giessendam, Gorssel, 's-Gravenzande, Haarlemmermeer, Hattum, Heerde, Heeze, Heusden, Hillegersberg, Hoeksewaard, Hoorn, Hulst, Kampen, Kinderdijk, Langstraat, Leerdam, Lisse, Oosterbeek en Renkum, Over Betuwe, Raamsdonk, Rozenburg, Sassenheim, Schermer, Schiedam (m), Sittard, Sliedrecht, Smilde, Steenbergen, Steenwijk, Texel, Tiel, Uden, Vianen, Vlaardingen, Vlissingen, Voorburg, Voorst en Wilp, Wageningen, Weesp, Westzaan, Woerden, IJsselmonde (eil.), Zaandam, Zaltbommel, Zeist, Zierikzee. In veel gevallen hierbij de oprichtingsbrief en de eerste ledenlijst.
Het betreft de statuten van de afdelingen: Alkmaar, Amersfoort, Amsterdam, Apeldoorn, Arnhem, Baarn, Barneveld, Bergen (N.H.), Beverwijk, de Bilt en Bilthoven, Bodegraven, Breda, Brunssum, Bunschoten-Spakenburg, Bussum-Naarden, Castricum-Limmen, Delft, Delfzijl, Deventer, Doorn, Dordrecht, Driebergen-Rijsenburg, Egmond a/z, Eindhoven Emmen, Enschede, Geldrop, Gorinchem, Gouda, 's-Gravenhage, Groningen, Haarlem, Haarlemmermeer, Harlingen, Heereveen, Heerlen, Heiloo, den Helder, 's-Hertogenbosch, Hillegersberg, Hilversum, Hoensbroek, Hoogeveen, Hoorn, Kampen-IJsselmuiden, Leerdam, Leeuwarden, Leidschendam, Lochem-Laren, Maastricht, Middelburg, Monster, Nijkerk, Nijmegen, Oisterwijk, Olst Oost-en West-Souburg-Ritthem, Oude Veenkoloniën, Overschie, Over-Veluwe, Purmerend, Raalte, Rheden, Rhenen, Roermond, Rotterdam, Rijnland, Rijswijk (Z. H.), Schagen, Schiedam, Schoonhoven, Sittard, Sliedrecht, Sneek, Steenwijk, Tegelen, Terneuzen, Tilburg, Utrecht, Vaals, Venlo, Vlissingen, Voorne-Putten, Waalwijk, Wageningen, Weesp, West-Zeeuws Vlaanderen, IJmuiden-Velsen, IJsselmonde, Zaamslag, Zaandam, Zandvoort, Zeist, Zeevangsdorpen, Zuid Beveland (Oost), Zuid Beveland (West), Zuidwesthoek van Friesland, Zuilen, Zutphen.
Het betreft de transportcolonnes van de volgende afdelingen: Amersfoort 1927-1928, Amsterdam 1927-1928, Apeldoorn 1927, Baarn 1927, Bergen op Zoom 1936, Beverwijk 1931-1938, Bussum 1928-1932, Doetinchem 1927, Dordrecht 1927, Ede 1927, Eindhoven 1937, Enschede 1927, 's-Gravenhage 1921-1927, Haarlem 1911-1936, Hilversum 1927, Lonneker 1927, Meppel 1927, Nijmegen 1927, Rotterdam 1917-1937, Schiedam 1927, Valkenburg 1927, Veenendaal 1938, Zaandam 1933-1936, Zeist 1935-1937.
Deze afdeling is in 1920 als rechtspersoon erkend: De eerste statuten dateren van 1871; de laatste van 1939. Zie inv.nrs. 344-349.
Hierin het rapport over de Regionale J.R.K. conferentie te Tokio, juli 1937, met bijlagen.
Het Surinaamsche Roode Kruis is officieel pas opgericht op 21 juni 1940.
Deze stukken betreffen tevens het voorstel tot subsidiëring van het comité Rotterdam ter tegemoetkoming in de salariskosten voor de directrice van de pleegzusters, zie inv.nrs 220-222.
Jhr. van Loon is o.m. belast geweest met de fondsenwerving ten behoeve van het N.R.K. en met het toezicht op de repatriëring van invalide Engelse krijgsgevangenen via Nederland.
Hierbij tekeningen van leerlingen van lagere scholen in Beets, Hoorn, Midden Beemster, Midwoud-Oostwoud, Monnickendam, Wognum, Wijdenes en Wijdewormer.
Zie ook inv.nr. 221.
Zie ook inv.nr. 146.
Betreft in de latere jaren ook het personeel van het Informatiebureau.
Het voorstel is door het Hoofdcomité afgewezen.
Zie ook inv.nr. 145.
Dit perceel werd in 1881 gehuurd ten einde er de modellenverzameling onder te brengen.
Zie inv.nr. 131
Door de accountants: W. J. Kleinhout Hzn., 1918-1927; J.H. Rosenboom en R.A. Dijker, 1928-1930; W. Kreukniet-Rosenboom en R.A. Dijker, 1931-1933; Accountantskantoor Dijker (later de Leede) en Co., 1934-1945.
Ontbreekt.
Het betreft de handtekening van K.J.G. baron van Hardenbroek, Dr. D. Polak Daniëls en W.J.Vervloet.
Hierin o.m. correspondentie betreffende de legaten van Mevrouw W. P. Frijlinck-de Fremery en Mevrouw Nieuwhof-van de Velde 1935, 1932(e.v.).
Het betreft subsidies aan: Academie voor Lichamelijke Opvoeding, 1928-1929; Amsterdamsch Genootschap voor Werkverschaffing aan Onvolwaardigen, 1930-1931; Centrale Commissie voor Uitzending van Nederlandsche kinderen naar Buiten, "Kinabu", 1932-1939; Centrale Vereeniging voor de Opbouw van Drenthe, 1926-1932; Commissie van samenwerking bij hulpverleening van behoeftige Nederlanders in Duitsland, C.O.S.A., 1929-1932; Consultatiebureau voor Zuigelingen te Assen, 1926-1932; Eerste Nederlandsche Vereeniging voor Kleuterzorg naar het Strand, 1931-1932; "Hulp in het Huisgezin", Onderafdeling van de afdeling Meppel van Het N.R.K., 1928-1933; Instituut voor Praeventieve Geneeskunde, 1930-1934; Kon.Nd-Zd Holl.Reddingmij, 1928-1943; Monument Nederlandsch Reddingwezen, 1929; Nederlandsche vereeniging ter Bestrijding der Geslachtsziekten, 1934-l935; Nederlandsche Vereeniging ter Bestrijding der Melaatsheid, 1930-1932; Nederlandsche Vereeniging voor Hulp aan Zieken van Geest, 1930-1931; Nederlandsche Vereeniging tot het Oprichten van arbeidskolonies voor Tuberculoselijders in Nederland, onder protectoraat van het N.R.K., "Zonnestraal", 1928-1939; "De Nederlandsche Padvinders", 1927- 1938; Nederlandsche Vereening voor Roode Kruishonden, 1929-l930;0nderwijsfonds voor de Scheepvaart, betreft Zwemonderricht aan de opvarenden van Rijn-en Binnenvaartuigen, 1929-1939; Provinciale Zeeuwsche Vereeniging tot Bestrijding der Tuberculose, 1925-1928; Roomsch-Katholieke Vereeniging tot Bestrijding der Tubervulose, "Herwonnen Levenskracht", Instelling van het Roomsch-Katholieke werkliedenverbond, 1927-1931; Rotterdamsche Roomsch-Katholieke Vereeniging tot Uitzending van zwakke en tuberculeuse kinderen en jeugdige personen, "St. Josef", 1927-1932; Transport-Colonne van het N.R.K., afdeling Oisterwijk, 1939- 1940; Transport-Colonne van het N.R.K., afdeling Schiedam, 1928; Veiligheidsmuseum te Amsterdam, 1927-1939; Vereeniging tot Behartiging van de belangen van Nederlandsche lijders aan been- en gewrichtstuberculose, "Begetu", 1930; Vereeniging tot Bevordering van het Onderwijs in Kinderverzorging en Opvoeding, 1926-1939; Vereeniging Het Groene Kruis, 1928-1931; Vereeniging "Het Nederlandsche Meisjesgilde", 1927-1928; Vereeniging "Instituut voor Tropische Geneeskunde", 1927-1939; Vereeniging "Kinderzorg" in de Classis Leeuwarden der Ned. Herv. Kerk te Leeuwarden, 1927-1937; Vereeniging "Kleuterzorg", Arnhem, 1925-1928; Vereeniging "Nederlandsche Landkolonisatie en Inwendige Zending", 1928-1929; Vereeniging Maatschappelijk Werk voor Zieken, 1927-1930; Vereeniging (Nationaal reizend-) "Museum voor Ouders en Opvoeders", 1926-1935; Vereeniging "Parkherstellingsoorden", gevestigd te Amsterdam, onder protectoraat van het N.R.K., 1927-1939; Vereeniging "Parkherstellingsoorden", gevestigd te Rotterdam, onder protectoraat van het N.R.K., 1930-1931; Vereeniging Prot. Chr. ziekenverpleging "Juliana Stichting", Eindhoven, 1931; Vereeniging tot Stichting en instandhouding van goede en goedkoope Kosthuizen voor Oud-Militairen te Putten o.d. Veluwe, betreft o.a. "Het Grijze Huis", 1929-1930; Vereeniging voor het 'Uitzenden van kinderen naar herstellings- en vakantiekolonies, "Amsterdam I", 1928-1929; Vereeniging "Wijkverpleging Edam," 1928-1939 en de "Wilhelmina Vereeniging", 1927-1931.
Zie ook inv.nr. 130
Hierin correspondentie met het C.I.C.R., de Liga van Rode Kruis Verenigingen en buitenlandse Rode Kruis Verenigingen.
De secretaris-generaal Mr. H.C. Dresselhuys speelde een belangrijke rol bij deze vergaderingen.
Tijdens deze Conferentie werd de Conventie van Genève van 1906 herzien en de krijgsgevangenen conventie van 1929 vastgesteld.
Na 1932 zie inv.nrs. 159-160
Dr. Carsten was lid van de internationale jury.
Baron van Hardenbroek was lid van de internationale jury.
Dit plan van de directeur van de G.G.D. te 's-Gravenhage is door het N.R.K. bij het C.I.C.R. aanhangig gemaakt en op verschillende internationale conferenties uitvoerig besproken.
Zie de door het C.I.C.R. uitgegeven prae-adviezen over dit onderwerp. Nederland werd formeel vertegenwoordigd door de gezant te Bern Dr. W.J. Doude van Troostwijk.
Zie ook inv.nrs 142 en 143.
Zie ook inv.nr. 224.
Zie ook inv.nrs 352-357 (ged. arch.).
Het maandblad werd technisch verzorgd door de drukkerij het Koggeschip te Amsterdam, zie ook inv.nrs. 208-209.
Met foto's van EHBO oefening met de 'brandweergroep'.
Zie ook inv.nrs. 204-205, 209.
Eveneens door Drukkerij het Koggeschip gedrukt.
Een van de beide series is ontworpen door de Fa. Enschedé te Haarlem; Hierbij een ontwerpaffiche en foto van Prins Hendrik de eerste postzegel kopend.
Hierin o.m. correspondentie betreffende de films: Abessinië, Bloedtransfusie, Finland, modern ziekenvervoer, Rode Kruis I en II. Zie ook inv.nr. 188 voor een film over malariabestrijding.
Over de ontwikkeling van de Rode Kruis taak zie de inleiding.
Hierbij ook correspondentie tussen baron van Hardenbroek en Dr. Carsten betreffende het rouwbeklag van het Rode Kruis bij het overlijden van Koning Willem III, 1890.
De commissie bestond uit de doctoren Templeman van der Hoeven, Tilanus en Krol. In de marge aantekeningen van Dr. Carsten; inliggend kranteknipsel over de verpleegstersopleiding te Rotterdam in 1890.
Nederlandse deelneemsters waren de zusters: A. Arink, A. van Bemmelen, H. Bosserd, J. Edy, A. Reineke, E. Schagen van Soelen, en W. Sybolts.
Zie ook inv.nr. 193.
Hierbij een beschrijving en inhoudsopgave van de ambulancekosten bestemd voor forten, z. d. (gedrukt).
Zie inv.nrs. 245-246.
Zie voor de Gey von Pittius ook inv.nr. 239 (1943).
Aanwezig zijn de verslagen van: de militair-commissaris bij de lichte divisie te Dordrecht-Gorinchem, bij de zeemacht te den Helder, en in Zeeland; de Kringcommissarissen van Drenthe, West-Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord Brabant en Limburg; de afdelingen Alkmaar, Almelo, Amersfoort, Amsterdam, Apeldoorn, Assen, Baarn, Barneveld, Bergen (N.H.), Beverwijk, de Bilt-Bilthoven, Bodegraven, Breda, Brunssum, Bunschoten-Spakenburg, Bussum, Castricum, Culemburg, Delden, Delft, Delfzijl, Doorn, Dordrecht, Driebergen-Rijsen burg, Ede (G. ), Egmond a/z, Eindhoven, Emm Geldrop, Gorinchem, Gouda, 's-Gravenhage, Groningen, Haarlem, Harlingen, Heereveen, Heerlen, Heiloo, den Helder, Helmond, Hengelo (O.), 's-Hertogenbosch, Hillegersberg Hilversum, Hoogezand-Sappemeer, Hoorn, Kampen-IJsselmuiden, Koudekerke, Leerdam, Leiden, Leidschendam, Maastricht, Middelburg Monster, Nieuwer-Amstel, Noordwijk a/z, Nijmegen, Oisterwijk, Ommen, Oude IJssel, Oude Veenkoloniën, Over Veluwe, Overschie, Purmerend, Rhenen, Rotterdam, Rijnland, Rijswijk, Schagen, Schiedam, Schoonhoven, Slie drecht, Souburg (O. en W.) + Ritthem, Steenwijk Tegelen, Terneuzen, Tiel, Tilburg, Utrecht, Vaals, Veenendaal, Venlo, Vlaardingen, Vlissingen, Voorburg, Voorne-en Putten, Wassenaar, Weesp, West Zeeuws-Vlaanderen, IJmuiden, IJsselmonde (eil.), Zaamslag, Zaandam, Drie Zeevangsdorpen, Zeist, Zevenbergen, Zierikzee Zuid Beveland (O.), Zuid Beveland (W.), Zuidwesthoek van Friesland, Zuilen, Zutphen en Zwolle.
Zie ook inv.nrs. 341-342.
Zie ook inv.nr. 261.
Dit schip is bij Zierikzee vergaan op 12 oktober 1944.
Met lijst van verpleegden in Kareol en geïnterneerden in kamp Haaren (Noord-Brabant).
Zie ook inv.nrs. 232 en 255-258.
De eerste ambulancevlucht vond plaats in 1932.
Zie ook inv.nr. 187.
Het betreft de kringmagazijnen te Alkmaar, Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Assen en Breda.
Zie ook inv.nr. 188.
Hierbij het rapport van de secretaris Vervloet betreffende de omstandigheden van Mevrouw L.F. Praeger-van Vliet, weduwe van de in de ambulance naar Metz, 1870 omgekomen arts Praeger, 1893, en een uitvoerig dossier betreffende de ondersteuning van J.J.A. van Meel te Rotterdam, 1930-1940.
Zie ook inv.nr. 340.
Ontbreekt.
Het Rode Kruis werkte in deze hulpverlening zeer nauw samen met het Nansen comité.
Deels in het Fins.
Zie ook inv.nr. 252.
Dit zijn archieven of fragmenten van archieven van organen en personen in of buiten het N.R.K. die een eigen archief hebben gevormd, en verzamelingen van persoonlijke stukken.
Deze afdeling van het Hoofdcomité die de verbinding met het Centraal Comité in Nederlands-Indië van het N.R.K. onderhield, heeft tijdelijk een eigen archief gevormd.
Zie ook inv.nrs. 88, 89.
Hierbij stukken betreffende de brancard tandoe van Kol. M.F. Reiche, 1873. 1 omslag
Na 1891 zijn deze lijsten niet meer ingezonden.
Zie Handelingen IV p. 8.
Deze vereniging is opgericht in 1908 (goedgekeurd bij K.B. van 27 mei 1909 nr 7) en bestaat vermoedelijk thans (1963) formeel nog steeds. Voor de verhouding met het N.R.K. zie ook nr 147.
De laatste penningmeester was nog in 1953 Jhr. R. Boelens van Sandberg.
De stukken zijn op 10 oktober 1916 overgenomen door Z.G.A. graaf van Limburg Stirum voorzitter van de afdeling Arnhem. Het deel is is nog in 1917 voortgezet.
Deze Orde werd bij het K.B. van 1913 erkend als vereniging tot hulpverlening in tijd van oorlog.
met achterin elk deel een index.
met opgave van het aantal bedden, benodigde en aanwezige zusters, zoals verwerkt in de mobilisatieplannen.
Voor de functie van legercommissaris zie de inleiding. De gep. Lt.-Kol. der infanterie A.N.C.F. Keyzer werd als zodanig voor 5 jaar benoemd bij K.B. van 26 augustus 1939 nr 53, onder gelijktijdige verlening van eervol ontslag als militaircommissaris.
Zie over het N.R.K. in deze periode de inleiding en de litteratuurlijst.
Ontbreekt.
Ontbreekt.
Dr. Basting was een der eerste medestanders van Henry Dunant en promotor van het Rode Kruis in Nederland.
Afkomstig van J. Bosscha, 1867, 1 st.; Dr. E. Gurlt, 1868, 2 st.; E. Juventin, 1868, 1 st.; Jhr. H.A. van Karnebeek, 1867, 1 st.; Dr. Marjolin, 1868. 1 st.; D. van der Schuer, 1868, 1 st.; C.W.M. van de Velde, 1863, 3 st.
Deze stond in contact met Henry Dunant. Hij schreef "Een gedenkzuil der 19e eeuw: het Roode Kruis, oorsprong, geschiedenis, gevolgen", Amsterdam, 1899. De hierna beschreven brieven werden na zijn door door het N.R.K. verworven.
Afkomstig van: Henry Dunant, 1896-1902, 5 st.; Het Japanse Rode Kruis, 1905, 1st.; De Japanse legatie te ' s-Gravenhage, 1906 1 st.; De particulier secretaris van H.M. de Koningin, 1899, 1 st.
Zie over hem inv.nr. 165.
Vermoedelijk heeft dit rapport betrekking op de oefening, beschreven in inv.nr. 380.
Hieronder de 37 stukken uit het "Dossier Fléhite" betreffende het Rode Kruis. Deze portefeuille werd in 1977 zonder aanwijsbare herkomst gevonden in het Museum Fléhite te Amersfoort. Hij draagt de handtekening van H.N.C. baron van Tuyll von Serooskerke en het etiket van het Haagse Rode Kruis-comité. Het is aannemelijk, dat hij na de dood van Van Tuyll in 1892 aan de weduwe Basting kwam en na haar overlijden in 1896 aan haar neef J.A. Basting, die in 1916 te Amersfoort overleed. Vgl. hiervoor de aantekeningen bij nrs. 14 en 24 en nr. 37.
Stukken (1-13) afkomstig van Dr. J.H.C. Basting (1817-1870)
Het complete stuk is gepubliceerd in
Zeldzaam; een exemplaar bevindt zich in de verzameling Dortmund (UB Amsterdam, ex veiling Mak van Waay 15 december 1969 cat.nr.370)
Stukken (14-19) afkomstig van A.F. Basting-Kettenbursch als weduwe van J.H.C. Basting
In het Belastingmuseum Prof.v.d.Poel te Rotterdam bevinden zich twee dergelijke brieven van Prins Frederik en Nicolaas Beets, alsmede een brief van Henry Dunant aan J.W.A. Basting na het overlijden van zijn tante Basting-Kattenbusch, 1896
Stukken (20-24) afkomstig van H.N.C. baron van Tuyll van Serooskerke (1811-1892)
Vgl. brief van mevr. Basting aan Dunant (UB Genève) 17 febr. 1895: "le baron de Tuyll a commencé une histoire, il avait le manuscrit et voula en parler, mais le mort l'y a empeché".
Drukwerken (25-37)
aangekruist: advertentie van die ständige Kommission für die Verpflegung am Bahnhof
Hierin wordt met name van Tuyll genoemd als vriend van Basting.
Het dossier wordt door het bestuur van het Museum Fléhite in bruikleen gegeven aan het Algemeen Rijksarchief, ter plaatsing achter het aldaar reeds aanwezig archief van het Hoofdbestuur van het Nederlandse Rode Kruis.
Alkmaar, maart 1978, Mr J.H. Rombach.