De Nederlandsche Handel-Maatschappij, NV [NHM] werd opgericht te 's-Gravenhage op 29 maart 1824 op initiatief van koning-koopman Willem I. Het bedrijf vestigde zich in aanvang aan het Noordeinde 64 te 's-Gravenhage. De koning zelf was groot-aandeelhouder en bemoeide zich tot zijn aftreden in 1840 actief met de gang van zaken van het bedrijf. Het doel dat de koning met de maatschappij voor ogen had was uiterst ambitieus. Kort gezegd kwam het er op neer dat de NHM de Nederlandse economie uit het dal moest halen waarin zij na de jaren van Franse overheersing was terechtgekomen. Centraal in deze doelstelling stond het herstel van de handel van Nederland met haar koloniën in Indië. Anders dan voorheen voor de VOC, die zich hoofdzakelijk beperkte tot aanvoer van Indisch product naar Nederland, was voor de NHM een wederzijdse handelsbeweging het uitgangspunt. Tegenover de import diende nu de afzet van Nederlands product in Indië te staan, maar ook in andere delen van de wereld. De NHM was met andere woorden bedoeld als importlichaam èn als lichaam dat een afzetmarkt moest creëren voor Nederlandse landbouw en nijverheid. In het verlengde hiervan diende de NHM zich actief op te stellen als financier van het bedrijfsleven. In de statuten tot 1850 springen twee verdere taken in het oog. Ten eerste moest de NHM gaan functioneren als een soort economische inlichtingendienst: in het binnenland via de naar regio samengestelde en met de diverse Kamers van Koophandel in contact staande Raad van Commissarissen, en in het buitenland via een wereldwijd net van agenten en correspondenten. Ten tweede verlangden de statuten nadrukkelijk een herstel van de oude theehandel met China; in verband hiermee was zelfs een agentschap te Kanton voorgeschreven.
Geheel in de lijn van deze ambitieuze doelstellingen ontplooide de NHM in haar eerste jaren wereldwijd activiteiten. Zij vestigde zich uiteraard in de eigen koloniën, maar daarnaast ook op diverse plaatsen in Latijns-Amerika, in de Levant en in China. De meeste van deze ondernemingen brachten slechts verlies, en al vóór 1830 had de handelsactiviteit van de NHM zich in hoofdzaak beperkt tot Nederlands-Indië. Voor de uitvoering hiervan had zich in 1826 te Batavia een ondergeschikte tak van bestuur gevestigd, onder de naam Factorij. Deze hoofdzetel voor het Oosten zou in het verdere verloop van de NHM-geschiedenis het toezichthoudend en controlerend orgaan zijn voor een veelheid aan agentschappen in Nederlands-Indië, en tevens voor de buiten Nederlands-Indië gevestigde zogeheten buitenkantoren in onder meer Singapore, Maleisië, Japan, China, Hongkong, Brits-Indië, Birma en Oost-Afrika.
Nadat de president in zijn aanspraak tot de Raad [een gezamenlijke vergadering van directie en commissarissen] in 1830 voor het eerst een positief geluid had kunnen laten horen en behoorlijke resultaten kon overleggen, leek de Belgische Opstand het einde van de onderneming in te luiden. De NHM wist de crisis echter te overleven. De Belgische component werd afgestoten en het hoofdkantoor werd verplaatst naar Amsterdam. De NHM werd met name gered door haar verbondenheid met de staat. Zij was al van aanvang af lucratieve contracten met de overheid aangegaan, maar met de invoering in 1830 van het cultuurstelsel in Indië door gouverneur-generaal Van den Bosch werd zij zowel bankier, commissionair als expediteur van staatswege. Zij voorzag de overheid van grote kredieten, en in ruil daarvoor werd zij belast met de verscheping en verkoop van zowel de producten die de overheid via het cultuurstelsel toekwamen als de producten uit de eigen vrije land- en mijnbouwnijverheid van het gouvernement. Daarenboven kreeg zij het transport van personeel [onder andere troepen] en materieel voor het Indisch gouvernement toegewezen. De relatie tot de overheid werd vastgelegd in contracten voor bepaalde tijd, die dus op gezette tijden werden vernieuwd. Deze rijksagentuur bracht de NHM een aantal decennia in een uiterst comfortabele positie en zorgde voor de nodige nijd bij andere ondernemingen. De bijnamen Niemand Handelt Meer en Kompenie Ketjil [kleine regering] zeggen wat dat betreft genoeg.
In eigen land trad de NHM na 1830 op als participatie- en financieringsmaatschappij voor de nationale nijverheid en scheepvaart. Deze financiering geschiedde vooralsnog geheel uit eigen middelen. Van belang in dit opzicht zijn onder meer de bemoeienis met de opzet en uitbouw van de Twentse textielindustrie en de deelnemingen in [vooral aan de eigen activiteiten gerelateerde] ondernemingen als de Deli Maatschappij, de NV Koninklijke Paketvaart Maatschappij en de Zuid-Amerika Lijn/Koninklijke Hollandsche Lloyd.
De comfortabele positie van de NHM vanaf 1830 had als keerzijde dat zij de handel voor eigen rekening schromelijk verwaarloosde. Toen het cultuurstelsel na het midden van de negentiende eeuw geleidelijk werd losgelaten en daarmee de baten van de rijksagentuur voor de NHM verminderden, kwam de onderneming opnieuw in moeilijkheden. Pogingen om het tij te keren door het weer activeren van de eigen handel, onder meer door het zoeken van nieuwe handelsgebieden [Japan], hadden geen of slechts tijdelijk succes. Toen in 1874 de [tweede] verlenging van de vennootschap aan de orde was, gingen zelfs weer stemmen op om de maatschappij op te heffen. Zover kwam het niet, maar de NHM zou vanaf dat jaar een grondige gedaantewisseling ondergaan, en geleidelijk transformeren van handelsonderneming naar handelsbank [of algemene bank].
De transformatie werd ingezet in 1874 met het schrappen uit de statuten van het verbod op het drijven van handel in wissels en effecten. Maar pas met de benoeming tot directeur van de bankier Balthazar Heldring [voormalig directeur van de Kas-Vereeniging] in 1880 veranderde er ook iets in de praktijk. Heldring begon met een reorganisatie van de Factorij. De handelsactiviteiten werden sterk ingekrompen en deels zelfs stopgezet en de Factorij ging zich bezig houden met kredietverlening, effectenorders en het aannemen van gelden in deposito en rekening-courant. Dit maakte het bankiersbedrijf in de moderne zin van het woord mogelijk: het verstrekken van geldmiddelen aan derden uit door derden beschikbaar gestelde middelen. Pas in 1903 werd ook in Nederland zelf overgegaan op het aannemen van gelden in deposito en rekening-courant. Dat jaar mag dan ook worden aangemerkt als dat van de afronding van het omschakelingsproces van de NHM tot algemene bank. De omschakeling betekende overigens niet dat het handelsbedrijf volledig werd verlaten. De NHM zou tot het einde een handelsafdeling behouden, hoewel in sterk afgeslankte vorm.
Naast het oude handelsbedrijf en het nieuwe bankbedrijf ontplooide de NHM vanaf het midden van de negentiende eeuw activiteiten in het cultuurbedrijf. De ontwikkeling van de NHM in Indië als cultuuronderneming ging langs geleidelijke weg, en ook min of meer tegen wil en dank. De Factorij gaf al vanaf circa 1850 steun aan planters in de vorm van voorschotkredieten onder hypothecair verband van gebouwen [suikerfabrieken] of consignatie van de oogst, waarbij de oogst dus voor verkoop aan de NHM ter beschikking kwam. Via dit soort contracten werden een groot aantal cultuurondernemingen aan de NHM verbonden, de zogeheten cultuurrelaties. Dit bracht wel het 'gevaar' met zich mee dat bij faillissementen in tijden van crisis de NHM met 'de boedel kwam te zitten', en bij onverkoopbaarheid hiervan gedwongen was zelf de exploitatie ter hand te nemen. De suikerfabriek Wonopringgo werd op deze wijze in 1841 de eerste eigen cultuuronderneming van de NHM. Langs deze weg zouden de NHM nog meerdere ondernemingen toevallen. Samen met de zelf opgerichte ondernemingen, de exploitatie van ondernemingen voor gezamenlijke rekening met derden, de blote deelneming in het kapitaal van ondernemingen van derden en de al genoemde consignatie-relaties maakten zij van het cultuurbedrijf een belangrijke poot binnen het totale bedrijf der NHM.
In Suriname ging het cultuurbedrijf van start in 1867 met de aankoop van de suikerplantage De Resolutie. Vanaf 1883 werd de suikerplantage en -fabriek Mariënburg geëxploiteerd. Het hoogtepunt van het eigen cultuurbedrijf der NHM lag in de periode 1880-1934. In dat laatste jaar zorgde de wereldcrisis en een daaruit voortvloeiende grootscheepse interne reorganisatie voor een drastische vermindering van het aantal eigen ondernemingen. De Tweede Wereldoorlog en de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd bezorgden het cultuurbedrijf een nieuwe klap. Niettemin bleef de NHM in Indonesië een aantal cultuurondernemingen exploiteren, tot deze in 1959 onder beheer werden gesteld en vervolgens genationaliseerd. In Suriname werd het complex Mariënburg in 1964 verkocht.
Voor de ontwikkeling tot algemene bank was een voldoende uitgebreid kantorennet onontbeerlijk, met name voor het emissiebedrijf. In Nederlands-Indië was aan die voorwaarde wel voldaan. De rem op de im- en exporthandel in 1882 had weliswaar geleid tot sluiting van veel agentschappen, maar het snelle succes van het bankbedrijf deed het aantal weer vlug toenemen. In Nederland had de NHM in 1910 naast het hoofdkantoor enkel agentschappen in Rotterdam en 's-Gravenhage. De andere agentschappen [feitelijk weinig meer dan opslagplaatsen] waren opgeheven. In 1916 werd een overeenkomst aangegaan met de Geldersche Credietvereeniging te Arnhem, waarmee de NHM de mogelijkheid kreeg gebruik te maken van het kantorennet van deze bank in het oosten van het land. In 1936 werd de GCV overgenomen en haar kantoren omgezet in NHM-agentschappen. De NHM beschikte vanaf dat moment over een eigen binnenlands kantorennet. Na 1936 zou dit net via eigen oprichtingen en overnames van regionale en lokale banken nog aanzienlijk worden uitgebreid.
Gedurende de Tweede Wereldoorlog was het bedrijf der NHM gesplitst in een binnenlands en een buitenlands bedrijf. Al vóór de oorlog waren procedures vastgelegd voor het geval een bezetting zou plaatsvinden. Deze werden ook onverkort gevolgd. De statutaire zetel werd in 1940 verplaatst naar Batavia, en na de Japanse inval in Nederlands-Indië in 1942 naar Paramaribo. De directeuren in bezet gebied hadden enkel bevoegdheid ten aanzien van het Nederlands bedrijf. Het bedrijf overzee stond onder leiding van een directeur buiten bezet gebied, in de persoon van A.A. Pauw, die verblijf hield in respectievelijk Londen, New York en weer Londen. In 1945 werd de zetel weer naar Amsterdam verplaatst en de eenheid van bestuur hersteld.
De kern van het bancaire bedrijf was en is de bemiddeling tussen vraag en aanbod van kapitaal. Dit wordt enerzijds gerealiseerd door het aannemen van gelden in deposito en rekening-courant en het uitzetten van die gelden via verstrekking van kredieten, anderzijds via het emissiebedrijf. Met name de periode na de Tweede Wereldoorlog kenmerkte zich echter door uitbreiding van de dienstverlening, zowel door introductie van nieuwe vormen van bestaande diensten [bijvoorbeeld kredietverlening op lange termijn en huurkoop] als door toelegging op voor de NHM geheel nieuwe nieuwe vormen van dienstverlening [vermogensbeheer; belastingzaken voor derden; assurantiebezorging]. Voor een deel werden deze nieuwe activiteiten ondergebracht in 'zelfstandige' vennootschappen, zoals de NV Assurantiebedrijf der NHM, de NV Maatschappij voor Krediet op Vaste Termijn en de NV Auto-Crediet.
Het einde van het Indonesisch bedrijf der NHM kwam in zicht toen het cultuurbedrijf daar in mei 1959 werd genationaliseerd. Het bankbedrijf had nog even respijt, tot in juli 1960 aan de Factorij haar status van deviezenbank werd ontnomen. Op 21 november 1960 werd het bankbedrijf van de Factorij en alle onder haar ressorterende kantoren in Indonesië onder beheer gesteld. De uiteindelijke nationalisatie had plaats op 5 december 1960. De activa en passiva werden ingebracht in de Bank Koperasi, Tani dan Nelajan.
Op de buitengewone aandeelhoudersvergadering van 23 juli 1964 werd besloten de naam Nederlandsche Handel-Maatschappij, NV te wijzigen in Algemene Bank Nederland NV. De naamswijziging werd geëffectueerd op 3 oktober 1964. Op dezelfde dag vond de op 4 juni al aangekondigde opname plaats van het bedrijf van De Twentsche Bank NV in het bedrijf van de ABN.
Ten tijde van de vestiging van het Koninkrijk der Nederlanden in 1814 verkeerde de Nederlandse economie in een deplorabele toestand. Twee decennia van Franse overheersing, en met name het in 1806 ingevoerde Continentaal Stelsel, hadden het land verregaand verarmd en de voorheen zo belangrijke Noord-Nederlandse handel nagenoeg stilgelegd. Een substantieel deel van de nijverheid was naar het buitenland uitgeweken. In de Zuidelijke Nederlanden was weliswaar een begin van zware industrie ontstaan, maar deze had met groot kapitaalgebrek te kampen. Koning Willem I zocht dan ook naarstig naar middelen om handel en industrie er weer bovenop te helpen. Hij had daarbij te maken met een aantal obstakels, waaronder de frictie tussen Noord en Zuid ten aanzien van protectie, het kapitaalgebrek in het Zuiden en de vlucht van Noord-Nederlands [met name Amsterdams] kapitaal naar het buitenland. Vanaf het eerste jaar van zijn regering kwam de koning met een serie initiatieven, die hem de bijnaam koning-koopman zouden bezorgen. Het begon in 1814 met de oprichting van De Nederlandsche Bank. Om het zuiden van krediet te voorzien werd in 1822, deels uit 's konings eigen middelen, de Algemeene Maatschappij ter begunstiging der Volksvlijt te Brussel opgericht. Verder was er onder zijn regering ruime aandacht voor de infrastructuur: er werden wegen aangelegd en verbeterd, er werden kanalen gegraven [Noord-Hollands Kanaal, Willemsvaart] en er werd een begin gemaakt met de aanleg van een spoorwegnet. In dit rijtje van koninklijke initiatieven past ook de oprichting in 1824 van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, NV.
De oorsprong van de idee tot oprichting van de NHM lag in de wens tot 'herovering' en herstel van de handel op Indië, die in het begin van de negentiende eeuw tot een marginale bezigheid was gereduceerd en door de buitenlandse [met name Engelse] concurrentie was overgenomen. Het eigenlijke plan tot oprichting van een grote maatschappij voor dit doel en de uitwerking daarvan kan op naam worden geschreven van H.W. Muntinghe, lid van de Raad voor Indië. Met steun van de koning wist hij de particuliere handelaars en reders op Indië die er nog waren te bewegen tot cumulatie van hun kapitaal. De koning gaf het initiatief een flinke steun in de rug door de maatschappij in spé c.q. de aspirant-aandeelhouders een rente-garantie van 41/2% in het vooruitzicht te stellen, ingaand met het jaar 1825-1826 en op voorwaarde dat een behoorlijke reserve gevormd zou worden.
De NHM werd in het leven geroepen bij KB no. 163 van 29 maart 1824.
Op 30 april kozen de deelhebbers uit hun midden de afgevaardigden die samen met een door de koning benoemde commissie de statuten zouden ontwerpen. De deelhebbers waren ingedeeld naar de rayons van de Kamers van Koophandel, met Schiedam en Doornik daaraan toegevoegd. Het aantal afgevaardigden per rayon werd vastgesteld naar mate van de inbreng; zo vaardige Amsterdam elf personen af, en Schiedam maar één. Bij KB no. 138 van 18 augustus 1824 werden de statuten goedgekeurd en vastgesteld. Vanwege hun karakter van contract tussen koning en aandeelhouders kregen zij de officiële naam Artikelen van Overeenkomst. Deze naam bleef behouden tot 1934. Bij een wijziging van de inhoud in dat jaar kregen zij officieel de naam statuten.
De Artikelen van Overeenkomst van 1824 omschreven de NHM als een compagnieschap zonder firma, behoorende tot de vereenigingen, bij de wet bekend onder den naam van naamloze Maatschappijen. Vanaf 1847 is sprake van Naamloze Vennootschap van Koophandel, vanaf 1929 enkel van Naamloze Vennootschap.
In principe was de Nederlandsche Handel-Maatschappij, NV van aanvang af dus opgezet als een privaatrechtelijk lichaam. De Artikelen van 1824 lijken dit op het eerste gezicht ook te bevestigen: De Maatschappij is omtrent het voeren van haren handel aan geene andere bemoeijenis of inzage vanwege den Staat onderworpen, en zal tot den Staat geene andere verhouding hebben, dan de wet omtrent andere naamloze Maatschappijen bepaalt; alles behoudens de speciale of algemeene voorzieningen, bij deze artikelen van overeenkomst voorkomende. In die laatste toevoeging zat een adder onder het gras, die feitelijk de rest van het artikel tot onzin maakten. Want de bedoelde voorzieningen voorzagen met name in de [uitgebreide] bevoegdheden van de koning ten opzichte van de NHM. Naast de uitoefening van enkele in de statuten vastgelegde voorrechten [benoemingen; afnemen van de eed van zuiverheid en geheimhouding!] kon de koning naar eigen wens ingrijpen in de gang van zaken van het bedrijf, wat hij dan ook met verve gedaan heeft. Dit bracht de NHM in een wel heel andere positie dan de gemiddelde vennootschap. Overigens wijst, zoals boven al aangehaald, de term Artikelen van Overeenkomst al in deze richting; de vennootschap betrof niet een afspraak tussen onderling gelijkwaardige vennoten, maar een overeenkomst tussen de koning enerzijds en de overige deelhebbers anderzijds. Verder zorgden vanaf de oprichting de contracten met de staat voor een zodanig nauwe betrekking tussen NHM en overheid, dat de NHM de qualificatie tak van bestuur dicht naderde. De koning wenste de NHM als inlichtingendienst, bankier, commissionair en als zaakwaarnemer van het Indisch bestuur. Deze rijksagentuur zorgde derhalve ook voor een nauwe relatie met diverse departementen, vooral dat van Koloniën. Qua rechtsvorm, maar ook qua bestuur en taken, had de NHM tot 1874, zeker naar moderne maatstaven, dus een nogal hybride karakter; feitelijk was zij het best te omschrijven als een privaatrechtelijk lichaam in een publiekrechtelijk jasje.
Het boven geciteerde statutaire artikel inzake de relatie NHM - overheid werd pas geschrapt in 1874, na het verloop van de rijksagentuur en bij het begin van de transformatie van handelmaatschappij naar bancaire instelling, die tevens een omschakeling van nationale maatschappij naar particulier bedrijf genoemd kan worden.
Op het eerste gezicht leek het bestuur van de NHM vanaf het begin op dat van een moderne naamloze vennootschap. De Artikelen van Overeenkomst voorzagen in een Algemene Vergadering van Aandeelhouders, een Raad van Commissarissen voor het toezicht en een Directie voor het beheer. Op een aantal punten week de aanvankelijke bestuursinrichting echter af van die van andere naamloze vennootschappen:
De facto tot 1850 en de jure tot 1874 werden bestuur en toezicht dus in sterke mate beïnvloed door de persoonlijke betrokkenheid en bevoegdheden van de koning. Pas vanaf 1874 is de situatie min of meer 'genormaliseerd': het beheer bij de directie, het toezicht daarop bij de Raad van Commissarissen en het eindoordeel over de resultaten bij de eigenaars van de onderneming, de aandeelhouders. Opmerkelijk is wel dat de vaststelling van de balans nog tot 1934 tot de bevoegdheden van de Raad van Commissarissen bleef behoren.
De verhouding tussen commissarissen en directie [dus feitelijk: de mate van toezicht op het beheer] onderging na de afschaffing van de Raad in 1850 nog de nodige wijzigingen, afhankelijk van de resultaten die de directie kon overleggen. De Raad werd in 1850 opgevolgd door een Verenigde Vergadering van Commissarissen en Directie. Tot 1927 hield deze zich echter alleen bezig met voordrachten voor benoemingen. De controle beperkte zich verder voornamelijk tot de jaarlijkse goedkeuring van de balans [voorbereid door de Commissie tot Onderzoek van de Balans] en [vanaf 1850] het algemeen verslag. Enkel in bijzondere gevallen verhief de Raad van Commissarissen echt haar stem, zoals in de periode 1872-1884, toen de algehele heroriëntatie van de NHM aan de orde was. Pas in 1927 besloten de commissarissen, gedwongen door de resultaten en de gebleken gevaren van de kredietverstrekking, tot een meer grondige en regelmatige controle. Naast de instelling van een aantal specifieke controlecommissies werd hiertoe de Verenigde Vergadering omgevormd tot een orgaan waarin de leden van de directie, elk op hun eigen deelterrein, mondeling verslag en uitleg moesten geven van hun handelingen. Naar aanleiding van de slechte resultaten kwam deze vergadering vanaf 1934 tweemaandelijks bijeen.
De NHM heeft gedurende de eerste eeuw van haar geschiedenis niet voor onbepaalde tijd bestaan. Aanvankelijk werd de duur der vennootschap steeds vastgesteld voor een periode van 25 jaar. Deze perioden zijn in de NHM-terminologie bekend als het Eerste Tijdperk (1824-1849), het Tweede Tijdperk (1850-1874) en het Derde Tijdperk (1875-1899). Bij afloop van het Eerste Tijdperk werd de procedure van liquidatie en wederoprichting tot in de details doorgevoerd, met inbegrip van de uitgifte van nieuwe aandelen, herbenoeming van president en directeuren en nieuwe aanstellingen voor het personeel in Nederland en Indië. In de volgende gevallen werd volstaan met een besluit van de vergadering van aandeelhouders tot verlenging van de vennootschap. In 1871 werd besloten tot een verlenging voor de periode 1875-1899, In 1896 tot een verlenging voor de periode 1900-1924. Via een statutenwijziging in 1918 werd deze periode echter tussentijds verlengd tot 1974. Vanaf 1934 gold de vennootschap als aangegaan voor onbepaalde tijd.
Als plaats van de hoofdzetel der maatschappij werd in 1824 gekozen voor 's-Gravenhage, als zijnde één der residenties van de koning en bovendien min of meer onzijdig terrein tussen de belangrijke handels- en industriesteden in Noord en Zuid. Met name Amsterdam, dat op basis van haar inbreng in het kapitaal recht meende te hebben op vestiging binnen haar muren sputterde tegen, doch tevergeefs. Na de Belgische Opstand kreeg Amsterdam toch haar zin; ondanks stevig protest uit met name 's-Gravenhage en Rotterdam werd zij via de statutenwijziging van 1831 de nieuwe hoofdzetel. Zakelijke redenen gaven hierbij nu de doorslag. Amsterdam was nu eenmaal het commerciële centrum, terwijl 's-Gavenhage in dat opzicht niets te bieden had. Rotterdam ging overstag na het opnemen in de statuten van een bepaling inzake de verdeling van uitzendingen en retouren over de in aanmerking komende Nederlandse havensteden.
De Duitse inval in mei 1940 was aanleiding voor een tijdelijke verplaatsing van de statutaire zetel naar het buitenland. Dit werd mogelijk gemaakt door de Wet van 26 april 1940, die in dit kader bijzondere voorzieningen trof voor in het koninkrijk gevestigde naamloze vennootschappen en rechtspersonen, alsmede voor zeeschepen varend onder Nederlandse vlag. De benodigde statutenwijzigingen en de goedkeuring daarvan van overheidswege konden in de dagen tot 15 mei 1940 nog net op tijd worden geregeld. De zetelverplaatsing naar Batavia van zowel de NHM als die van haar dochters het Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat (NILS), de Serdang Cultuur Maatschappij, de Cultuur Maatschappij Lho Soekon, de Landbouwmaatschappij Tersana, de Cultuur Maatschappij Ketanggoengan-West en de Landbouwmaatschappij Poerwodadi was hiermee een feit. Voor de Holland Centraal-Amerika Handels-Compagnie mislukte de regeling echter. Met de capitulatie op 15 mei trad meteen de al op 19 maart 1940 door alle directieleden getekende onderlinge volmacht in werking, waarbij de bevoegdheden van de directieleden die zich in bezet gebied bevonden werden beperkt. Men was overigens vergeten dat ook de agenten te Rotterdam beschikten over een [niet ingetrokken dus gedurende de oorlog doorlopende] volmacht om de gehele maatschappij te vertegenwoordigen en te verbinden. Zij bezaten gedurende de oorlog dus meer bevoegdheden dan de in Nederland verblijvende directeuren. Dit leidde in juli 1940 tot het unicum dat de agenten de directie machtigden tot het uitvoeren van bepaalde rechtshandelingen!
In 1942 werd de zetel vanwege de Japanse bezetting van Nederlands-Indië opnieuw verplaatst, nu naar Paramaribo. Bij statutenwijziging van 28 november 1945 werden de statuten van vóór 10 mei 1940 hersteld. Dit betekende dus ook het herstel van Amsterdam als hoofdzetel van de vennootschap. Per 19 december 1945 werd door het Beheersinstituut de eenheid van bestuur hersteld. Alle directeuren waren nu weer bevoegd namens de NHM te handelen, ongeacht waar.
Nadat meteen na de oprichting in 1824 onder leiding van de secretaris de Afdeling Secretarie was gaan draaien, vingen per 1 januari 1825 ook vijf uitvoerende afdelingen hun werkzaamheden aan. Zij kregen eenvoudigweg een numerieke aanduiding [Eerste Afdeling etc.], die zij vrijwel tot het eind zouden behouden. Pas in 1953 kregen zij een functionele benaming. Hoewel met de vele veranderingen in omvang en in aard van de werkzaamheden een groeiend aantal afdelingen op specifieke deelterreinen zou worden gevormd [Boekhouding; Kas etc.], zouden de in oorsprong gevormde afdelingen gedurende de gehele geschiedenis van de NHM de basis van de organisatie blijven vormen.
Gedurende de negentiende eeuw bleef de interne organisatie op het hoofdkantoor tamelijk stabiel. Er vonden weliswaar de nodige taakverschuivingen plaats tussen de bestaande afdelingen onderling, maar nieuwe afdelingen werden niet gevormd. De afdelingen waren in deze periode voornamelijk administratieve en controlerende eenheden. Men begeleidde, administreerde en controleerde handelstransacties die voor het merendeel in Indië en omliggende gebieden plaatsvonden. Dit veranderde met de overschakeling van de NHM van handelsbedrijf naar bankbedrijf, met name toen in navolging van het Indisch bedrijf ook het hoofdkantoor in Amsterdam zich volledig als algemene bank ging profileren. Een in volume en diversiteit toenemend aantal transacties [opname van gelden in deposito en rekening-courant, kredietverlening, emissieactiviteiten, valuta- en effectenarbitrage] vond nu direct op het hoofdkantoor plaats. Tot de eeuwwisseling wist men dit nog in de bestaande afdelingsstructuur in de passen, maar vanaf 1904 [vorming afzonderlijke Kasafdeling] nam het aantal nieuwe afdelingen snel toe. Belangrijk in deze was met name de vorming van een Afdeling Algemene Zaken in 1908, feitelijk een afsplitsing van de Secretarie, waarmee voor het secretariaat als geheel een min of meer moderne verdeling werd gecreëerd tussen huishoudelijke zaken [Secretarie] en stafzaken [Algemene Zaken]. Belangrijke jaren in de organisatie der afdelingen waren verder 1828 [opgave van de zaken in de West], 1934 [algehele interne reorganisatie in het kader van een bezuinigingsoperatie] en de periode rond 1960 [nationalisatie bedrijf in Indonesië].
Hieronder wordt van alle afdelingen een korte karakteristiek gegeven. Voor meer gedetailleerde informatie wordt verwezen naar de toelichtingen bij de betreffende rubrieken.
Aanvankelijk verantwoordelijk voor alle werkzaamheden die niet aan een van de uitvoerende afdelingen waren toegewezen, dus alle werkzaamheden buiten de feitelijke vervulling van de statutaire doelstellingen. In de loop van de twintigste eeuw verloor de Secretarie een aantal taken aan andere afdelingen. Het meest van belang in dit verband was de overname in 1908 van de 'staftaken' door de nieuwe Afdeling Algemene Zaken. In 1958 werden de Secretarie en de Afdeling Algemene Zaken weer samengevoegd.
Gevormd in 1908, hoofdzakelijk als afsplitsing van de Secretarie, waarvan zij de 'staftaken' overnam [juridische zaken; onderzoek; gegevensverzameling relaties; handelsvoorlichting etc.]. In 1934 werd de afdeling in het kader van een algehele reorganisatie omgezet in een Directiesecretarie. Afgezien van de naam en toevoeging van een aantal taken veranderde echter niet veel. In 1943 kreeg de afdeling haar oude naam weer terug. In 1958 werd zij weer samengevoegd met de Secretarie.
Gevormd in 1936 naar aanleiding van de overname van de Geldersche Credietvereeniging, waarmee de NHM een uitgebreid binnenlands kantorennet in bezit kreeg. De afdeling kreeg tot taak het verkeer met en het toezicht op deze nieuw verworven provinciale agentschappen en correspondentschappen. De 'oude' agentschappen Rotterdam en 's-Gravenhage bleven buiten het toezicht van de Provinciale Centrale.
Het precieze jaar waarin de boekhouding in een afzonderlijke afdeling werd ondergebracht is niet bekend. Vermoedelijk was dit 1914, het jaar waarin werd overgeschakeld op de dagelijkse manier van boekhouden. Gedurende de negentiende eeuw was de boekhouding ondergebracht bij één der uitvoerende afdelingen, achtereenvolgens de Vierde [1824-1827], de Vijfde [1827-1828] en de Derde Afdeling [1828-ca 1914 ]. Vanaf 1949 was de boekhouding geplaatst onder een Afdeling Boekhouding, Belastingzaken en Organisatie. Per 1 juli 1954 werd het onderdeel organisatie afgesplitst en resteerde dus een Afdeling Boekhouding en Belastingzaken.
Gevormd in 1918, in eerste instantie opgezet om de agentschappen te controleren. Al spoedig werd hieraan de interne controle op het hoofdkantoor alsmede het kredietonderzoek bij relaties toegevoegd. Per 6 juli 1934 werd het afdelingshoofd behalve ondergeschikt aan de directie ook lasthebber van de Raad van Commissarissen, en nam hij onder de titel van Chef van de Controledienst een afzonderlijke plaats in het bedrijf in. Om te voldoen aan de eisen van het Nederlands Instituut van Accountants werd per 1 januari 1948 naast de eigen controledienst gebruik gemaakt van het 'externe' Accountantskantoor Drs. C. Bakker [tevens chef van de interne controledienst!].
Gevormd in 1904 als afsplitsing van de Vierde Afdeling. Zij omvatte het kasbedrijf in de ruimste zin, inclusief het disconteren van wissels, het beheer over de korte beleggingen van de NHM en de in- en verkoop van schatkistpapier. De afdeling kende de groepen of sub-afdelingen Kas, Clearing, Giro, Disconto's, Deposito's en Fiat.
Gevormd in 1912. De afdeling hield zich bezig met de administratieve voorbereiding en afwikkeling van emissies. Dit betekende werkzaamheden als de afgifte van prospectussen, de afhandeling van inschrijvingen en toewijzingen en de couponadministratie [knippen]. Verder verzorgde de afdeling de bewaring van onderpanden en de bewaargeving van effecten, safe-deposits etc.
Fungeerde tot en met 1827 als [voorloper van het] Kabinet van de President. Van 1828 tot het einde van de negentiende eeuw was zij de afdeling voor de Oost. Tussen 1880 en 1919 transformeerde zij geleidelijk van Indische Afdeling naar een afdeling die zich specifiek met [voornamelijk binnenlandse] bankzaken bezighield. Per 1 januari 1953 veranderde haar naam in Afdeling Binnenland.
Was tot en met 1827 de afdeling voor de Oost, en van 1828 tot 1880 de afdeling voor de 'zaken op Europa, de Levant en de West'. Wegens de geringe omvang van deze werkzaamheden werd de afdeling in 1880 opgeheven. De Surinaamse zaken werden ondergebracht bij de Eerste Afdeling, voor de zaken op Amerika werd een nieuwe Afdeling Amerikaanse Zaken gevormd. Al vanaf 1882 werd deze nieuwe afdeling weer aangeduid als Tweede Afdeling. Vanaf 1915 werd de Tweede Afdeling in een aantal stappen de afdeling voor cultuurzaken. Per 1 januari 1953 werd haar naam gewijzigd in Afdeling Cultures. Per 1960 werd zij samengevoegd met de Afdeling Producten [voorheen Vierde Afdeling] tot de Afdeling Cultures en Producten.
Was tot en met 1827 de afdeling voor de zaken op Europa, de Levant en de West. Vanaf 1828 was haar pakket drieledig; een portefeuille comptabiliteit, een portefeuille stimulering economie en een portefeuille beheer eigen aandelen. Vanwege de sterke inkrimping van haar werkzaamheden werd zij per 1934 gecombineerd met de voormalige Tweede Afdeling Wissel- en Bankzaken tot een nieuwe Derde Afdeling, voornamelijk gericht op wissel- en bankzaken met het Oosten. Per 1 januari 1953 werd haar naam gewijzigd in Afdeling Bankzaken met het Oosten. In het kader van het streven naar een meer functionele indeling van de werkzaamheden op het hoofdkantoor werd in november 1959 besloten de afdeling op te heffen. Haar werkzaamheden werden verdeeld over de bestaande afdelingen Binnenland [Eerste Afdeling] en Buitenland [Vijfde Afdeling] en een nieuw gevormde Afdeling Documenten.
Had tot en met 1827 een blok comptabiliteit en een blok producten. In 1827 werd de comptabiliteitsportefeuille afgestoten naar de Vijfde Afdeling. In 1831 nam zij de behandeling der zaken van het voormalige agentschap Amsterdam over. De Vierde Afdeling was in feite gedurende haar hele bestaan in hoofdzaak de afdeling voor alle zaken aangaande het transport, de opslag, het beheer en de verkoop van producten. Per 1 januari 1953 werd haar naam dan ook gewijzigd in Afdeling Producten. Per 1960 werd zij samengevoegd met de Afdeling Cultures [voorheen Tweede Afdeling] tot de Afdeling Cultures en Producten.
Was tot en met 1827 de afdeling voor comptabiliteit, stimulering van de Nederlandse economie en het beheer van de eigen aandelen. Opgeheven per 1828; haar taken werden overgenomen door de Derde Afdeling. In 1924 werd een nieuwe Vijfde Afdeling gevormd, voornamelijk gericht op het buitenlands betalingsverkeer. Per 1 januari 1953 werd haar naam gewijzigd in Afdeling Buitenland.
Gevormd per 1 januari 1953 als afsplitsing van de Derde Afdeling. De afdeling zou oorspronkelijk de naam Zesde Afdeling krijgen, maar in het kader van een per 1 januari 1953 doorgevoerde algehele naamswijziging van de afdelingen op het hoofdkantoor werd hiervan afgezien. De oprichting was een direct gevolg van een besluit uit september 1952 om de supervisie over de buitenkantoren, dat wil zeggen de overzeese kantoren minus die in Indonesië, aan de Factorij te ontnemen en naar Amsterdam over te brengen. Dit uit angst voor hinderlijke interventies van de Indonesische regering. De nieuwe afdeling voerde enkel de zakelijke en administratieve supervisie over de genoemde kantoren. Zij dreef dus geen bankzaken. Zij kende als onderafdelingen het Bureau Nieuw-Guinea, het Bureau Antwerpen en het Bureau Suriname en Antillen.
Gevormd in 1959 na opheffing van de Derde Afdeling, waarvan zij een deel van de taken overnam. Deze lagen op het terrein van de verzorging van contacten van cliënten met het buitenland op grond van kredietopeningen en documentaire incassi.
Gevormd per 1 januari 1960 door samenvoeging van de voormalige afdelingen Cultures [Tweede Afdeling] en Producten [Vierde Afdeling].
Tot en met 1852 fungerend als sub-afdeling van de Derde Afdeling, als zodanig vermoedelijk ontstaan rond 1830, toen de overeenkomsten met de staat een meer gestructureerd karakter kregen. In 1853 omgezet in een zelfstandige afdeling. De correspondentie van de afdeling bleef echter samengevoegd met die van de Derde Afdeling. Kort na 1904 werd de afdeling ingelijfd bij de Vierde Afdeling. De Afdeling Gouvernements-Goederen behandelde alle leveranties voor de Indische staatshuishouding, van de ontvangst tot verzending der goederen en de betaling ervan door het Departement van Koloniën.
Gevormd in 1880, samenhangend met zowel de oprichting van een agentschap te New York in 1879 als de opheffing van de Tweede Afdeling in 1880, welke laatste tot dan de Amerikaanse zaken beheerde. Het agentschap New York werd al in 1881 weer opgeheven. Dit bezegelde waarschijnlijk ook het lot [in ieder geval in naam] van de afdeling. Al in 1882 is de naam Tweede Afdeling weer in zwang. Directiebesluiten ten aanzien van dit laatste zijn niet bekend.
Vanaf haar oprichting bezat de directie van de NHM statutair de bevoegdheid om in alle belangrijke handelsplaatsen in binnen- en buitenland agenten te benoemen c.q. agentschappen te vestigen. Aanvankelijk werd hierbij wat de terminologie betreft nog geen duidelijk onderscheid gemaakt tussen daadwerkelijke eigen vestiging enerzijds en vertegenwoordiging door in de betreffende plaatsen reeds gevestigde handelshuizen anderzijds. In beide gevallen sprak men van agenten. Pas de Artikelen van 1827 introduceren voor de laatste categorie de term correspondenten. De termen werden overigens ook na dat jaar nogal eens door elkaar gebruikt. De Artikelen van 1847 introduceren de term vaste agenten voor de agenten die geen andere posten, ambten of bedieningen met financiële tegenprestatie mochten bekleden, noch handel mochten drijven en deel mochten hebben in rederijen en fabrieken. De vaste agent is in 1874 weer verdwenen. Men spreekt voortaan enkel van agent; de term slaat dan louter op 'directeuren' van een eigen vestiging, volledig en exclusief in dienst van de NHM.
Slechts in een beperkt aantal plaatsen stelden de statuten vestiging van een agentschap verplicht. In de periode 1824-1831 was dit het geval voor Antwerpen, Amsterdam en Rotterdam in het moederland, Batavia [Factorij] in Indië en Kanton in China. Vanaf 1831, dus na de afscheiding van België en de verhuizing van het hoofdkantoor naar Amsterdam, gold deze verplichting enkel Rotterdam en Batavia. De verplichting ten aanzien van Rotterdam verdween in 1934 uit de statuten. De statutaire verplichting om de Factorij te handhaven bleef bestaan tot de nationalisatie van het Indisch bedrijf in 1960 deze bepaling overbodig maakte.
Alle agenten en correspondenten werden door de directie benoemd en zonodig door haar uit de dienst der NHM ontslagen. Zij werkten onder reglementen en instructies die tot 1850 werden vastgesteld door de Raad, daarna door de directie, gehoord de commisarissen. De agenten dienden Nederlanders te zijn, en in het bezit te zijn van een door de directie per geval te bepalen aantal aandelen. De agenten waren ten principale verantwoording verschuldigd aan de directie en correspondeerden rechtstreeks met de directie. De agenten mochten in principe enkel zaken van de NHM behartigen.
De vestiging van een [vast] agentschap betekende doorgaans, maar niet zonder meer, ook vestiging in de zin van inrichting van een bedrijfspand. Deze panden waren in de negentiende eeuw weinig meer dan pakhuizen waar de voor im- en export bestemde goederen werden opgeslagen, aangevuld met enige ruimte voor de noodzakelijke administratie. Pas na de transformatie van de NHM van handelsonderneming in bankbedrijf was sprake van echte kantoorgebouwen.
Geheel in de lijn der doelstelling van de maatschappij om in het moederland zoveel mogelijk plaatsen en regio's tot ontwikkeling te brengen werden een flink aantal agentschappen opgericht. Naast de statutair voorgeschreven agentschappen in Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen waren dat Ath, Brugge, Brussel, Charleroi, Doornik, Gent, Kortrijk, Leuven, Luik, Luxemburg, Namen, Oostende, St. Niklaas en Verviers in het zuiden en Brouwershaven, Den Helder, Dordrecht, Haarlem, 's-Hertogenbosch, Hellevoetsluis, Leeuwarden, Middelburg, Nijverdal, Schiedam, Vlissingen en Zierikzee in het noorden.
De agentschappen in het zuiden werden na de afscheiding van Belgie in 1831 geliquideerd. De agentschappen in het noorden hebben nooit aan hun doelstelling beantwoord. Geen van de genoemde plaatsen, met uitzondering van Nijverdal Zie hiervoor de toelichting bij rubriek 10. Hiertoe werden in deze periode, naast de NHM, gerekend de Amsterdamsche Bank NV te Amsterdam, de Rotterdamsche Bankvereenging NV [Robaver] te Rotterdam, De Twentsche Bank NV te Amsterdam en de Incasso-Bank NV te Amsterdam.
De 'oude' agentschappen te Rotterdam en 's-Gravenhage [opgericht 1910] hadden een status die afweek van de in 1936 verworven agentschappen. Zij legden rechtstreeks verantwoording af aan de directie en stonden in rechtstreeks contact met de diverse afdelingen van het hoofdkantoor en met de vestigingen overzee. Voor de nieuwe agentschappen, die de term provinciale agentschappen meekregen, was een in 1936 nieuw gevormde afdeling op het hoofdkantoor, de Provinciale Centrale, het aanspreekpunt.
Naast, of feitelijk onder, de provinciale agentschappen kende de NHM na 1936 de zogeheten correspondentschappen, kleinere kantoren ressorterend onder een agentschap en veelal geen eigen administratie voerend. In 1962 werd de naam hiervan gewijzigd in bijkantoren. In de gevallen dat een kleiner kantoor in dezelfde stad gevestigd was als het agentschap waaronder het ressorteerde [dus met name in een aantal grote steden] sprak men vanouds van stadsbijkantoren. Verder waren er in een aantal kleine plaatsen zitdagen en waren er in Amsterdam en Rotterdam rijdende bijkantoren. De terminologie van de NHM week af van andere banken als de Amsterdamsche Bank en de Rotterdamsche Bank, bij welke een lokale vestiging werd aangeduid als bijkantoor en een agentschap betrekking had op het verrichten door een zelfstandige lokale maatschappij van zekere diensten namens de genoemde banken.
Geheel getrouw aan de ambitieuze doelstellingen ontplooide de NHM gedurende de eerste jaren van haar bestaan werldwijd activiteiten. Dit leidde tot een reeks van vestigingen en correspondentschappen in onder meer Latijns-Amerika en de Levant. Een combinatie van onvoldoende mogelijkheden, oorlog en onveiligheid maakte aan deze activiteiten al snel een eind. Rond 1828 waren vrijwel al deze vestigingen en contacten weer verloren gegaan.
Vanaf 1830 tot de Tweede Wereldoorlog was het overzeese bedrijf van de NHM hoofdzakelijk gericht op Nederlands-Indië en de omringende gebieden in Oost-Azië. Buiten dit gebied was men alleen actief in Suriname en tijdelijk in Noord-Amerika [New-York]. In Nederlands-Indië werden in de loop van de negentiende eeuw een groot aantal agentschappen gevestigd. De inkrimping en gedeeltelijke stopzetting van de handel als gevolg van de overschakeling op het bankbedrijf in 1882 zorgde voor een tijdelijke reductie, maar het succes van dit bankbedrijf zorgde er ook voor dat het aantal vestigingen weer snel toenam. De nationalisatie van het bankbedrijf in 1960 betekende het einde van alle vestigingen in Indonesië.
Buiten Nederlands-Indië was het aantal agentschappen tot de overschakeling op het bankbedrijf beperkt tot Singapore [opgericht 1858] en een aantal tijdelijke vestigingen in Japan [1859-1880]. Omdat financiering van de handel van Nederlands-Indië een zeer belangrijk onderdeel van het nieuwe bankbedrijf was, en dit handelsverkeer in toenemende mate internationaal was georiënteerd, vestigde de NHM kantoren in de belangrijkste handelscentra in Brits-Indië, de Straits Settlements, China en Japan. De agentschappen buiten Nederlands-Indië werden aangeduid met de term buitenkantoren. Hoewel alle buitenkantoren waren gericht op het bankbedrijf, konden hun bezigheden, al naar gelang de omstandigheden, op onderdelen nogal uiteenlopen. Zo was het in 1921 opgerichte agentschap Bombay sterk gericht op de goud- en zilverhandel, het in 1903 geopende agentschap Shanghai op arbitragezaken en het in 1920 gestichte agentschap Kobe met name op de financiering van de Japanse export naar Nederlands-Indië.
Omdat rond 1950 vanwege de politieke situatie de perspectieven in Indonesië en andere Aziatische gebieden moeilijk waren te beoordelen, ging de NHM op zoek naar steunpunten elders in de wereld. Men ging hierbij tamelijk voorzichtig te werk. Gebieden waar overbanking dreigde of waar men de kans liep om bevriende relatiebanken in de wielen te rijden werden zorgvuldig gemeden. Dit gold bijvoorbeeld voor Europa, Australië, Zuid-Afrika en met name ook de Verenigde Staten, waar enkel de vestiging te New York zeer behoedzaam tot ontwikkeling werd gebracht. Men richtte zich daarom bij voorkeur op gebieden als Oost-Afrika, het Midden-Oosten en Zuid-Amerika. In Afrika werd een zestal vestigingen geopend in Tanzania, Kenia en Oeganda. In het Midden-Oosten vestigde de NHM zich in Saoedi-Arabië, Libanon en Iran. In Latijns-Amerika werd vooral gewerkt via belangen in bestaande bancaire instellingen.
Behalve over de eigen kantoren kon de NHM nog beschikken over de diensten van een aantal instellingen waarin zij een groot belang had. Het betrof hier dus vaste deelnemingen. Het ging weliswaar om juridisch zelfstandige vennootschappen, die hun zaken dreven onder eigen naam, maar in hun functioneren mogen ze tot de NHM-agentschappen worden gerekend. Zij worden onderscheiden in geaffilieerde bedrijven, met een volledige of meerderheid van zeggenschap voor de NHM, en gelieerde bedrijven, waarin de NHM wel een belang, maar geen meerderheid had.
Tanger werd via het Verdrag van Algeciras van 1906 tot internationaal gebied verklaard, een status die in 1923 werd bekrachtigd. Na van 1940-1945 door Spanje bezet te zijn geweest, kwam de stad in 1945 weer onder internationaal bestuur. In 1959 kwam zij onder de Marokkaanse souvereiniteit. In 1962 werd zij vrijhaven, en in 1965 kreeg zij bijzondere economische faciliteiten.
De termen fusie, overname en deelneming zijn termen die in het dagelijks gebruik niet altijd in dezelfde betekenis worden gehanteerd. In onderstaande worden zij in het kort nader omschreven, om in elk geval te verduidelijken hoe ze in deze inventaris zijn gebruikt.
De term in fusie is in principe een overkoepelende term voor al die processen, waarbij twee eenheden worden samengevoegd. In die zin is dus in alle gevallen waarbij twee ondernemingen samengaan sprake van een fusie. In deze inventaris is, ter verduidelijking van het karakter van bepaalde transacties, de term wat beperkter gehanteerd voor het samengaan van twee gelijkwaardige grootheden. In deze zin wordt daarom het proces van samengaan in 1964 tussen ABN en De Twentsche Bank, in de media veelal omschreven als fusie, in deze inventaris beschouwd als een overname door de ABN van De Twentsche Bank.
De NHM heeft in de loop van haar geschiedenis een groot aantal ondernemingen overgenomen. Kern van een overname is de overgang van de zeggenschap over een onderneming via een aandelentransactie, waarbij een meerderheid van de aandelen in handen van de overnemende partij komt. Zo'n aandelentransactie kan diverse vormen aannemen. De overnemende partij kan eenvoudigweg een meerderheid van de aandelen [indien aanwezig: de preferente -] opkopen en zo een meerderheidsbelang verwerven. Een andere mogelijkheid is de aandeelhouders van de over te nemen onderneming het aanbod te doen hun aandelen in te ruilen tegen 'eigen' aandelen. De NHM heeft beide methoden wel gehanteerd. Na een overname konden verschillende wegen worden bewandeld. Enerzijds kon het bedrijf van de overgenomen vennootschap volledig in het eigen bedrijf worden geïncorporeerd. De NHM deed dit onder meer in 1936 met het bedrijf van de Geldersche Credietvereeniging, waarvan de kantoren werden omgezet in NHM-agentschappen. De vennootschap Geldersche Credietvereeniging werd dus vrijwel volledig uitgekleed, maar werd niet ontbonden. Zij ging met een klein maatschappelijk kapitaal verder als 'huizenmaatschappij' van de NHM. In 1964 was sprake van eenzelfde proces, toen het bedrijf De Twentsche Bank in dat van de ABN werd opgenomen. Anderzijds kon men een overgenomen vennootschap als zodanig onder eigen naam laten doorfunctioneren, waarbij de NHM dan veelal [vrijwel] enig aandeelhouder was. De redenen hiervoor konden divers zijn, maar meestal speelden gevoeligheden bij de 'oude' clientèle een belangrijke rol. Voorbeelden van overnames in deze vorm zijn die van De Surinaamsche Bank in 1949 en van het commissionairshuis De Wed. Tjeenk & Co in 1948. Bleef een overgenomen instelling als juridisch zelfstandige onderneming doorfunctioneren, dan ging zij in feite behoren tot de groep van vaste of structurele deelnemingen van de NHM. Wanneer de overgenomen instelling onder eigen naam namens de NHM diensten verrichtte, dus in feite als NHM-agentschap fungeerde, behoorde zij tot de affiliaties.
Ook de term deelneming is een overkoepelende term, waarvan de betekenis niet altijd dezelfde is. Een deelneming kan globaal worden omschreven als het aangaan van een relatie met een andere onderneming door het aanhouden van effecten van die betreffende onderneming. De deelnemingen van de NHM zijn naar doelstelling te verdelen in drie categorieën. Ten eerste zijn er de [met name negentiende-eeuwse] deelnemingen in het kader van de financiering van bepaalde economische sectoren. Ten tweede zijn er de vaste deelnemingen met een langdurig karakter, expliciet gericht op uitbreiding van het eigen werkterrein en de invloed van de eigen onderneming. Ten derde zijn er de veelal zeer tijdelijke deelnemingen, gerelateerd aan het emissiebedrijf [zie hiervoor hoofdstuk VI.4 van deze inleiding].
De NHM heeft vanaf het begin langdurige belangen gehad in diverse andere ondernemingen. Dit was een min of meer logisch gevolg van haar doelstellingen, die onder meer bepaalden dat zij de nationale handel, scheepvaart, scheepsbouw, visserij en nijverheid moest bevorderen. Zij deed dit onder meer door deelname in het kapitaal van ondernemingen, met name door het rechtstreeks overnemen van aandelen. In veel gevallen gebeurde dit al bij de oprichting van de betreffende ondernemingen, en was de NHM mede-oprichtster. Deze vroege deelnemingen hadden dus vooral een bedrijfsondersteunende functie waarbij de NHM louter de rol van financieringsmaatschappij vervulde, zonder dat het streven naar winstgevende belegging op de voorgrond stond. Een voorbeeld hiervan is de steun van de NHM aan de Twentsche katoenindustrie. Ook veel deelnemingen in bijvoorbeeld transport- en overslagbedrijven en cultuurmaatschappijen hadden in oorsprong het karakter van bedrijfsondersteuning. De deelnemingen van de NHM waren volgens statutaire voorschriften tot 1884 gericht op sectoren die raakvlakken hadden met haar eigen werkterrein. Toen de NHM vanaf 1874 transformeerde van 'nationale' onderneming naar louter particulier bedrijf verdween geleidelijk de ideële grondslag onder de deelnemingen. De deelnemingen behielden in hun praktische uitwerking natuurlijk hun karakter van financiering, maar voor de NHM dienden ze nu in de eerste plaats tot versterking en uitbreiding van het eigen bedrijf.
Vaste deelnemingen konden op verschillende manieren tot stand komen. De NHM kon eenvoudigweg een belang nemen door een percentage van de aandelen op te kopen, meteen bij de oprichting van een onderneming of ook later. Zij konden ook voortkomen uit oprichting door de NHM zelf van nieuwe ondernemingen, waarbij de NHM veelal enig aandeelhoudster was. Dit was met name het geval na de Tweede Wereldoorlog, toen de NHM bepaalde [meest nieuwe] bedrijfsactiviteiten onderbracht in juridisch zelfstandige vennootschappen. Tenslotte zette de NHM diverse [met name cultuur-]ondernemingen voort die haar via faillissement waren toegevallen.
Bleef het NHM-belang onder de 50%, dan was sprake van een minderheidsbelang. Was na aankoop het NHM-belang 50% of meer dan onstond een meerderheidsbelang ten gunste van de NHM. In feite had de NHM dan de zeggenschap over de betreffende onderneming en was er sprake van een overname. Er ontstond in dat geval een zogeheten moeder-dochter relatie. In het geval de NHM alle aandelen in een onderneming bezat, was sprake van een volledige of 100% deelneming.
Deelnemingen in andere ondernemingen, en zeker de grotere deelnemingen, werden meestal gevolgd door de 'aanvaarding' van één of meer post[en] in de Raad van Commissarissen bij de betreffende onderneming. Het betrof in deze gevallen dus NHM-gebonden vertegenwoordigende commissariaten. De aanvaarding hiervan en de toewijzing aan een NHM-functionaris was een besluit dat op directieniveau werd genomen. In ieder geval vanaf 1927 speelde de Raad van Commissarissen van de NHM bij deze besluiten ook een rol. Vanwege de aard van deze commissariaten zijn de hieruit voortgekomen dossiers opgenomen in de rubriek overnames en deelnemingen [2.2].
Ondanks het feit dat zij zich gedurende haar hele geschiedenis handel-maatschappij is blijven noemen, heeft de NHM zich met zeer uiteenlopende activiteiten beziggehouden. Zij begon inderdaad als handelsonderneming, maar al bij haar oprichting was zij tevens voorbestemd om te dienen als financier van de te ontwikkelen nationale scheepvaart en industrie. Vanaf het begin hield zij zich tevens bezig met het cultuurbedrijf, en tot het einde was zij daarom ook, vaak tegen wil en dank, cultuuronderneming. En vanaf 1874 begon de ontwikkeling van de NHM naar volwaardig bankbedrijf. Radicale scheidslijnen zijn in deze ontwikkeling van het bedrijf niet te trekken. Hooguit kan gezegd worden dat de NHM in de periode 1824-1874 in hoofdzaak handelsonderneming was, dat in de periode 1875-1903 een geleidelijke omschakeling plaatsvond naar het bankbedrijf en dat de NHM in de twintigste eeuw in hoofdzaak een bancaire instelling was. Maar in de eerste fase trad de NHM ook op als financier, en de handelsactiviteiten werden ook gedurende de twintigste eeuw voortgezet, zij het op kleine schaal. Het cultuurbedrijf der NHM beleefde haar hoogtijperiode tussen circa 1860 en 1934, maar ook dit bedrijf werd daarna in afgeslankte vorm tot 1964 voortgezet.
In onderstaande zullen de diverse werkterreinen nader worden beschreven.
Het doel dat Willem III met de oprichting der NHM voor ogen stond mag zeer ambitieus worden genoemd. De Artikelen van Overeenkomst van 1824 omschrijven het als volgt:
de bevordering van den Nationalen handel, scheepvaart, scheepsbouw, visscherij en landbouw, fabrijken en trafijken; en zulks, door, met inachtneming van hare eigene belangen, de bestaande en voor Nederland voordeelige handels-betrekkingen uit te breiden; door nieuwe wegen voor den Nederlandschen handel te openen, en door alle zulke ondernemingen, welke het vertier der voortbrengselen van de Nederlandsche Nijverheid kunnen vermeerderen en bevorderen.
De NHM moest dus dienen als de motor die de zieltogende Nederlandse economie weer in beweging moest brengen. Treffend wordt dit nog eens geïllustreerd in een passage in de bij de Artikelen horende préambule: onder de hoofdbedoelingen der Maatschappij is eene der voornaamste, dat van gelegenheid te geven tot vele werkzaamheden, zoodat ieder Nederlander in staat worde gesteld, om, zulks verlangende en tot zijn eigen welzijn willende medewerken, een ordentelijk bestaan te krijgen.
De grondidee van Willem I ten aanzien van de NHM was in feite de vorming van een 'nationaal' im- en exportlichaam, dat met name de oude handel op de koloniën moest herstellen. Tot 1830 diende dit de gebeuren via een taakverdeling tussen Noord en Zuid. Noord-Nederland moest verhandelen en vervoeren wat Zuid-Nederland produceerde. Hierbij opteerde men vooral op de Vlaamse katoenindustrie. Na de afscheiding van België werd het Gentse katoentje vervangen door het Twentse katoentje.
De boven geciteerde doelstelling zou tot 1874, behoudens een minieme wijziging, behouden blijven. Dit gold ook ten aanzien van een aantal van deze doelstelling afgeleide en daarmee verbonden nadere statutaire bepalingen. Ten eerste was het uitvoeren van bancaire transacties onmogelijk gemaakt. Speculatie in fondsen en wissels was verboden; veilige belegging was wel toegestaan. Het verstrekken van leningen zonder onderpand aan overheden en particulieren was verboden. Voor afwikkeling van financiële transacties diende met name gebruik te worden gemaakt van De Nederlandsche Bank te Amsterdam en tot 1831 van de Maatschappij tot begunstiging van Volksvlijt te Brussel als kassiers. In de overzeese bezittingen diende gebruik te worden gemaakt van 's lands geldkamers als depot voor belangrijke waarden. In de tweede plaats was in de statuten met nadruk vastgelegd dat bij het aangaan en de uitvoering van handelstransacties het nationaal belang voorop moest staan. De directie diende zich in te spannen om middelen te vinden ter bevordering van de Nederlandse nijverheid en export. Uitgangspunt was derhalve een voorkeursbehandeling van Nederlands fabrikaat. Wat betreft het vervoer diende de NHM bij voorkeur gebruik te maken van in Nederland gebouwde, onder Nederlandse vlag varende en door Nederlanders gevoerde Nederlandse schepen.
De Artikelen van 1874 en 1884 maakte in stappen de ontplooiing van de NHM als bankbedrijf mogelijk. In 1874 werd het verbod op speculatie in wissels geschrapt: het verbod op speculatie in fondsen werd vooralsnog gehandhaafd. Pas in 1884 werd het bankbedrijf ook woordelijk in de statutaire doelstellingen opgenomen:
"De werkkring der Maatschappij omvat den goederenhandel zoo voor eigen rekening als in commissie, den handel in Geld, Wissels en edele Metalen en verder het verrichten van al wat tot het Bankiersbedrijf behoort; het doen van voorschotten, het verschaffen van bedrijfskapitaal aan het deelnemen in ondernemingen van Landbouw, Visscherij, Nijverheid, Handel, Scheepvaart en vervoer te Land en - in de Overzeesche Bezittingen en Koloniën van den Staat - het tot stand brengen en drijven van zoodanige ondernemingen; zij is bevoegd tot alle daden van Koophandel, alles behoudens de uitzonderingen in het volgend artikel vermeld. Inzonderheid strekken hare handelingen tot bestendiging, uitbreiding en aanknooping van voor Nederland en zijne Koloniën voordeelige handelsbetrekkingen. Met dat oogmerk wordt aan inkoop van inlandsch fabrikaat en aanvoer op de Nederlandsche markt, mitsgaders aan verzekering bij Nederlandsche assuradeurs, zoodanige voorkeur geschonken, als, naar het oordeel der directie, met de belangen der Deelhebbers is overeen te brengen."
Behalve het verbod op speculatie in fondsen was nu ook de beperkende bepaling ten aanzien van de deelnemingen vervallen. Overigens werden in een aanvullende bepaling wel twee nieuwe beperking aan het werkterrein gesteld: het was de maatschappij verboden zich bezig te houden met de aanleg en exploitatie van spoorwegen en andere vervoermiddelen voor openbaar vervoer, alsmede met assurantiezaken voor derden.
Pas in 1934 zou de doelstelling weer worden aangepast. Zij luidde nu:
"Het doel der vennootschap omvat den goederenhandel zoo voor eigen rekening als in commissie, den handel in Geld, Wissels en edele Metalen en verder het verrichten van al wat tot het Bankiersbedrijf behoort; het doen van voorschotten, het verschaffen van bedrijfskapitaal aan het deelnemen in ondernemingen van Landbouw, Visscherij, Nijverheid, Handel, Scheepvaart en vervoer te lande, in ondernemingen van financieelen aard en - bijzonderlijk in Nederlandsch-Indië, Suriname en Curaçao - het tot stand brengen en drijven van zoodanige ondernemingen; zij is bevoegd, met uitzondering van het levensverzekeringsbedrijf, tot alle daden van koophandel en tot al hetgeen met het voorafgaande direct of indirect verband houdt, bijzonderlijk het beheeren van vermogen van anderen, het optreden als beheerder of trustee en het fungeeren als executeur-testamentair. Inzonderheid strekken hare handelingen tot bestendiging, uitbreiding en aanknooping van voor Nederland en voor Nederlandsch-Indië, Suriname en Curaçao voordeelige handelsbetrekkingen."
In 1963 werd de doelstelling nogmaals aangepast:
"Het doel van de vennootschap is de uitoefening van het bankbedrijf, de uitoefening van het bedrijf van commissionair in effecten, het deelnemen, al dan niet tijdelijk en in welke vorm dan ook, in andere vennootschappen, ongeacht het doel van die vennootschappen, het tot stand brengen, exploiteren en drijven van landbouwondernemingen, het drijven van handel in producten van landbouwondernemingen, het beheren van vermogens van anderen onder welke titel dan ook, het optreden als beheerder of trustee zomede als bestuurder of commissaris van vennootschappen of andere lichamen of organisaties, zomede het verrichten van al die handelingen, welke met het voorgaande verband houden of daaraan dienstbaar kunnen zijn, alles in de meest uitgebreide zin van het woord."
Geheel in overeenstemming met de ambitieuze doelstellingen der Artikelen van Overeenkomst zette de NHM haar handelsoperaties van aanvang af wereldwijd op. Men ontplooide activiteiten ten aanzien van de nieuwe staten in Zuid- en Midden Amerika, de opbloeiende Levant, China (thee), Voor-Indië, Perzië en Arabië. In dit kader werden agentschappen of correspondentschappen gevestigd te Mexico, Brazilië, Argentinië, Cuba, Chili, Haïti, Turkije en Egypte. De overal aanwezige oorlog en daaruit voortvloeiende onveiligheid, alsmede de matige resultaten deden de directie echter besluiten dat de risico's te groot waren. Reeds in 1828 had men zich uit alle genoemde gebieden teruggetrokken en waren alle genoemde agentschappen en correspondentschappen opgeheven. Alleen het contact met de correspondent te Smyrna bleef bestaan, vanwege de winstgevende handel in opium. De NHM concentreerde zich vanaf dat moment tot na het midden van de negentiende eeuw vrijwel volledig op Nederlands-Indië, met name Java.
De hierna beschreven, voor de NHM makkelijke en winstgevende contracten met de staat zorgden ervoor dat de handel voor eigen rekening enkele decennia lang tot een minimum werd beperkt. De NHM veranderde in deze periode van een handelmaatschappij in een semi-officieel bureau, weinig minder dan een verlengstuk van het departement van Koloniën. Toen rond 1850 de band met de overheid losser werd, keerde men terug naar het uitgangspunt van 1824; de eigen handel werd weer opgepakt, zonder de nationale roeping uit het oog te verliezen. De benoeming van de handelsman Trakranen tot president luidde een periode in van uitgebreide nieuwe handelsondernemingen. Binnen dit kader vielen onder meer de opening van agentschappen te Singapore [1858], Japan [vanaf 1859] en New York [1879]. De resultaten waren mager en de nieuwe agentschappen te Japan en New York hadden slechts een kortstondig bestaan. De resultaten waren zelfs zodanig, dat men zich rond 1874, toen de vennootschap voor de tweede keer verlengd diende de worden, harop afvroeg of de NHM nog toekomst had. Uiteindelijk zou die toekomst niet in de handel, maar in het bankwezen worden gevonden. In Indië nam de Factorij daarop vanaf ca 1850 overigens al min of meer een voorschot, door zich naar het particulier cultuurbedrijf te profileren als cultuurbank
Rond 1830 had de NHM, na de eerste moeilijke en verliesgevende jaren, de zaken juist enigzins op orde toen de Belgische Opstand alles weer op losse schroeven zette. De redding kwam dankzij de invoering van het zogenaamde cultuurstelsel, dat Graaf van den Bosch net in die periode invoerde op Java. Het cultuurstelsel maakte het gouvernement tot groot-plantagehouder in Indië, door de invoering van staatsexploitatie met gedwongen arbeid voor een aanzienlijk deel van de beschikbare grond. De invoering van het stelsel bracht hoge kosten met zich mee. De NHM werd aangezocht bij te springen en deed dit in de vorm van grote voorschotten aan de overheid tegen een schappelijke rente. In ruil hiervoor werden alle producten van de gouvernementsplantages, alsmede die van de eigen vrije land- en mijnbouwnijverheid van het gouvernement, geconsigneerd aan de NHM. De NHM kreeg met andere woorden het alleenrecht de betreffende producten te kopen, te transporten en via veilingen te verkopen. Zij werd bankier, commissionair en expediteur van staatswege. De NHM verzorgde verder nog voor de regering de verscheping van personeel en materieel ten behoeve van de koloniale dienst [waaronder troepen en oorlogsmaterieel] alsmede de betaling der Indische pensioenen. De relatie met de overheid werd vastgelegd in overeenkomsten voor een bepaalde termijn. Aanvankelijk waren zij kortlopend, en in deze jaren wist de NHM een hoge provisie te bedingen [tot maximaal 11%]. In 1840 werd een overeenkomst aangegaan tot 1849, met een veel lagere provisie van ca 3,5%. Vanaf 1849 hadden de contracten een looptijd van vijf jaar. Vanwege de Eerste Wereldoorlog werd de contractduur vanaf 1914 vastgelegd op één jaar.
De nauwe relatie met de overheid bracht de NHM in een makkelijke, maar ook enigzins gevaarlijke positie. Ten eerste was er de kritiek op haar positie van buitenaf, met name van het particulier bedrijf, dat in de hoek werd gedrukt. Niet voor niets werden de initialen NHM wel geïnterpreteerd als Niemand Handelt Meer. Ten tweede liet zij bijna alle gewone handelsactiviteit varen. Pas in 1854, toen de staatsagentuur enigzins werd besnoeid, wendde zij de blik weer naar buiten [onder andere naar Japan].
De Artikelen van Overeenkomst bepaalden dat de NHM haar ladingen in principe met gehuurde schepen moest vervoeren. De schepen moesten in Nederland zijn gebouwd, door Nederlanders worden gevoerd en varen onder Nederlandse vlag. Scheepsbouw en zelfs reparatie waren voor de NHM verboden terrein. Zij bezat daarom ook nooit meer als enkele kleine schepen. Met name om de Nederlandse koopvaardijvloot uit het dal te trekken werkte de NHM met een systeem van beurtvaart. Elk nieuw gebouwd schip dat aan de gestelde eisen voldeed kreeg twee reizen toegewezen, en kwam vervolgens op een rooster. Het gevolg was dat al spoedig een vrij lange lijst van reders en scheepsbouwers ontstond. De stimulans voor de vloot had dus gewerkt. In 1841 werd op verzoek van de regering het vrije aanbod beperkt en de lijst gesloten. Als gevolg van de kritiek ging hij in 1849 weer open, doch nu alleen voor bedrijven in de vier steden die sinds 1831 statutair als enige havens voor bevrachting en lossing waren aangewezen, namelijk Amsterdam, Rotterdam, Dordrecht en Middelburg. Dit systeem werd wegens de vele kritiek al na drie maanden verlaten. De lijst werd weer volledig opengesteld. De vloot groeide aan, bij gedurig dalende vrachten. Het gevolg was dat een groot deel van de vloot geregeld stillag.
In 1867 werd begonnen met aanbesteding bij inschrijving. Dit kostte de oude zeilvloot grotendeels de kop, ten gunste van de stoomschepen. Uiteindelijk verdween in 1934 het verbod op eigen schepen en werven uit de Artikelen, en werd alleen de zee-verzekering nog uitgesloten. Tot eigen NHM-werven zou het echter niet komen. Wel leidden de transportbelangen van de NHM tot belangrijke deelnemingen in ondernemingen als de NV Koninklijke Paketvaart Maatschappij en de NV Koninklijke Hollandsche Lloyd.
In de kern kunnen de primaire activiteiten van de moderne algemene bank of handelsbank in een paar woorden worden omschreven: geld nemen [van cliënten] en geld geven [aan cliënten]. De bank in deze zin is dus bemiddelaar tussen aanbod [overschot)] van kapitaal enerzijds en vraag naar kapitaal anderzijds. Deze activiteiten zijn feitelijk een combinatie van diensten die in vroeger tijden door verschillende instellingen werden uitgevoerd, namelijk de kassier en de koopman/bankier.
De kassier hield zich primair bezig met het bewaren van geldmiddelen en waardepapieren tegen een bewaarloon en direct daarmee verbonden ook met het uitvoeren van het betalingsverkeer voor zijn cliënten. Gedurende de negentiende eeuw, toen zij nog primair handelsonderneming was, maakte de NHM voor haar transacties zelf gebruik van diverse kassiers, waaronder de Associatie-Cassa te Amsterdam en W.A. Gevers te 's-Gravenhage. De kassier gaf voor in beheer ontvangen waarden ontvangstbewijzen af, die voor de cliënt als betaalmiddel dienst konden doen, of hij crediteerde zijn cliënt die dan op basis van de boekvordering door overschrijving betalingen kon laten verrichten. De kassiers gingen op den duur de door hen beheerde waarden uitlenen, en dus geldscheppen. Uit deze activiteiten ontsproten weer tal van neventaken op het terrein van incasso, beheer en administratie van waardepapieren, buitenlands betalingsverkeer en handel.
De koopman/bankier leende uit eigen middelen geld aan derden en was dus in eerste instantie gericht op financiering/kredietverlening. Deze vorm van bankbedrijf in beperkte zin werd door de NHM vanouds ook gepraktiseerd. Uit deze activiteiten vloeiden onder meer het afgeven van borgstellingen en garanties en het emissiebedrijf voort.
Kort na het midden van de negentiende eeuw ontstonden in Nederland de eerste echte handelsbanken, die derhalve beide genoemde functies in zich verenigden. De voornaamste waren de CV Twentsche Bankvereeniging, later De Twentsche Bank NV [1861], de Rotterdamsche Bank NV [1863], De Amsterdamsche Bank NV [1871] en de Incasso-Bank NV [1891]. Zij verstrekten kredieten uit bij hen in bewaring geveven middelen [deposito's en rekeningen-courant], ofwel de in bewaring gegeven middelen dienden nu als werkkapitaal voor de bank.
Zoals boven beschreven liepen de baten van de handelsactiviteiten vanaf steeds verder terug. Dit zou uiteindelijk leiden tot de conclusie dat de NHM als handelsonderneming geen toekomst meer had en dat een radicale koerswijziging noodzakelijk was. Tussen 1874 en 1903 verloor de NHM geleidelijk haar bijzondere positie in het economisch leven van Nederland en de overzeese gewesten. Uiteindelijk gevolg was dat de maatschappij zich zou omvormen van handelsmaatschappij tot een volwaardig bankbedrijf, en tegelijkertijd haar karakter van nationale maatschappij zou verliezen en geheel een particulier bedrijf zou worden. In dit proces zijn twee fasen te onderscheiden. De eerste fase vangt aan met de statutaire wijziging in 1874, via welke het verbod tot het drijven van handel in wissels werd geschrapt. Dit maakte het statutair mogelijk dat de NHM zich aan eigenlijke bankzaken kon gaan wijden. Deze fase eindigde in 1882, toen de directie besloot de eigen goederenhandel te staken en hiermee in praktische zin de weg vrijmaakte voor het bankbedrijf.
Deze ontwikkeling was met name in de aanvang niet zonder slag of stoot verlopen, en werd begeleid door wrijvingen binnen de directie en tussen directie en commissarissen. De Raad van Commissarissen had sinds 1874 in Hendrik Muller Szn. een rapporteur die er geen doekjes om wond. De toon van zijn rapport over het boekjaar 1876 was zodanig negatief, dat de directieleden Hartsen en Schröder Visser [secretaris] hun ontslag indienden. Men wist Hartsen, beschouwd als het bekwaamste en krachtigste lid van de directie en bovendie als enige binnen de directie voorstander van grondige reorganisatie, echter over te halen om aan te blijven. De bron van het conflict was hiermee niet verdwenen. Met name president Trakranen hield vooralsnog aan voortzetten van de goederenhandel vast. Een doorbraak kwam er in 1880 met het terugtreden van directeur G. Obreen. Hendrik Muller produceerde in dat jaar een memorie waarin hij voorstelde het zwaartepunt te verleggen van de goederenhandel naar het bankbedrijf. Volgens hem moest hiervoor worden voldaan aan twee voorwaarden. Ten eerste moest de opvolger van Obreen afkomstig zijn uit de bankwereld. Ten tweede zou de eigen handel moeten worden stopgezet, met name de exportzaken, daar anders particuliere kooplieden niet van de bancaire diensten van de NHM gebruik zouden maken. De memorie werd gunstig ontvangen. Obreen werd opgevolgd door Balthazar Heldring, voorheen één der directeuren van de Kas-Vereniging. Heldring begon met het opstarten van de bankzaken in Indië. Vervolgens kwam hij in 1882 met een nota, waarin hij voorstelde om alle eigen goederenhandel te staken, geen orders op producten van Europese en Amerikaanse huizen meer aan te nemen en geen lijnwaadhandel meer te drijven, nog voor eigen rekening, noch voor die van derden. De overige leden van de directie, Trakranen en Hartsen, gingen akkoord. Hiermee was de koerswijziging een feit. In 1884 werd zij via een statutenwijziging bekrachtigd.
De tweede fase kende in Indië [en Singapore] reeds een volle ontplooiing van het bankbedrijf. Vanaf 1882 nam men hier gelden in deposito. In Nederland was sprake van een meer geleidelijke weg. Wel begon men al in 1880 met de eerste voorzichtige stappen in het emissiebedrijf, maar pas in 1903 besloot men ook in Nederland geld van derden te gaan accepteren. Hiermee was de NHM in zijn geheel een bank in de moderne zin van het woord, dat wil zeggen een instelling die kredieten verstrekt uit de haar in de vorm van rekening-courant en deposito's beschikbaar gestelde middelen.
De kernactiviteit van een handelsbank is het verstrekken van kapitaal aan derden uit door derden beschikbaar gestelde middelen, of kortweg: geld nemen en geld geven. De bank neemt gelden in deposito of rekening-courant en verstrekt hieruit krediet. Zij bemiddelt op deze wijze tussen vraag naar en aanbod van kapitaal. Dit laatste doet zij tevens door haar activiteiten in het emissiebedrijf. Het in bewaring nemen van kapitaal, het verstrekken van krediet en het emissiebedrijf vormen de basiselementen van het bedrijf van de handelsbank. In de loop van de twintigste eeuw hebben zich hieruit tal van nevenactiviteiten ontwikkeld, als vermogensbeheer, belastingzaken voor derden etc. Na de Tweede Wereldoorlog begaf de NHM zich ook in activiteiten die tot dan enkel door daarin gespecialiseerde ondernemingen waren uitgeoefend, zoals het assurantiebedrijf en de makelaardij in onroerend goed, en trad dus een zekere branche-vervaging op.
Een bedrijf dat kapitaal nodig heeft staat een aantal mogelijkheden ter beschikking om in die behoefte te voorzien. Zij kan zich enerzijds rechtstreeks tot een bancaire instelling wenden voor een krediet, zij kan zich anderzijds ook tot de kapitaalmarkt in het algemeen wenden door het emitteren [uitgeven] van effecten als aandelen en obligaties. Voor het lastige en tijdrovende proces van het vinden van kopers, dus de aanbieders van kapitaal, wordt meestal de hulp van een bank of groep van banken ingeroepen. Het emissiebedrijf is derhalve een vorm van dienstverlening waarbij een bancaire instelling of een groep bancaire instellingen bemiddeling verlenen tussen het aanbod van en de vraag naar kapitaal. Een emissie kan op twee manieren worden uitgevoerd, namelijk als guichet-emissie en als overgenomen emissie. Bij de eerste vorm stelt de bank, uiteraard tegen provisie, enkel har loketten ter beschikking voor de uitvoering van bepaalde handelingen [inschrijvingen e.d.]; het risico voor het slagen van de emissie blijft geheel bij het emitterende bedrijf. Bij een overgenomen emissie neemt de bank de gehele emissie over; zij koopt alle uit te geven effecten op tegen een koers die lager is als de koers van inschrijving [het verschil is de provisie voor de bank] en treedt vervolgens zelf op als emittent. Het risico van het welslagen van de emissie ligt hierbij dus geheel bij de bank. Vooral bij grote emissies is dit risico groot. Om het risico te spreiden vinden grote emissies daarom veelal plaats door een groep van banken, die zich daartoe verenigen tot een syndicaat of consortium, waarbij één der banken als leider optreedt.
De NHM beperkte zich aanvankelijk hoofdzakelijk tot het louter financieel deelnemen in syndicaten; eerst werd hierbij nog de veilige weg bewandeld van deelneming in overheidsleningen, maar al vrij snel werd ook deelgenomen in de meer risicovolle leningen van het bedrijfsleven. De intrede van de NHM in het emissiewezen vond plaats op 19 november 1880, toen zij op uitnodiging van de firma Lippmann, Rosenthal & Co deelnam in het syndicaat tot overneming van een 4% conversielening van de provincie Groningen. Voor het eigenlijke emissiewerk [samenstellen en uitgeven van het prospectus, ontvangen van inschrijvingen, toewijzing, ontvangen van stortingen en afgifte van recepissen en stukken] ontbeerde de NHM nog een daarin gespecialiseerde staf en vooral het met name bij grotere emissies onontbeerlijke kantorennet. Desondanks fungeerde zij al vanaf 1883 incidenteel als inschrijfkantoor. Maar pas de nieuwbouw van het agentschap Rotterdam in 1916, de vestiging van een agentschap te 's-Gravenhage in 1910 en een overeenkomst met de Geldersche Credietvereeniging te Arnhem in 1916 verschaften de NHM de outillage voor een volwaardig effectenbedrijf. Al in 1912 was op het hoofdkantoor een nieuwe Afdeling Effecten gevormd. In de twintigste eeuw zou het emissiebedrijf uitgroeien tot een essentieel onderdeel van het bankbedrijf
De NHM hield zich ook bezig met het begeleiden van ondernemingen naar een notering op de Amsterdamse beurs. In 1961 werd in dit verband besloten een eigen participatiemaatschappij in het leven te roepen om tijdelijk aandelen te nemen in besloten vennootschappen die men op termijn ter beurze wilde introduceren. Hiervoor werd gebruik gemaakt van de in 1938 door de NHM overgenomen maar ondertussen rustende NV Nederlandsche Effecten Compagnie te Amsterdam.
Voornamelijk na de Tweede Wereldoorlog, maar op beperkte schaal ook al vóór en tijdens de oorlog, begon de NHM zich naast de kredietverlening en het emissiebedrijf toe te leggen op nieuwe vormen van dienstverlening. Een vroeg voorbeeld hiervan is het vermogensbeheer, in NHM-terminologie Executele en Bewindvoering, waar al in de jaren dertig een begin mee werd gemaakt. In 1942 werd besloten tot activering van het assurantiebedrijf door zich met de makelaardij te gaan bezighouden. In 1945 werd begonnen met de afhandeling van belastingaangelegenheden voor derden. Opmerkelijk is dat de NHM in november 1958, in tegenstelling tot concurrenten als de Amsterdamsche Bank en De Twentsche Bank, besloot om niet over te gaan op het systeem van verstrekken van persoonlijke leningen. Tot 1945 werden de nieuwe activiteiten nog ingepast binnen het kader van de NHM zelf, dat wil zeggen dat ze werden toegevoegd aan de werkzaamheden van de bestaande afdelingen. Na de Tweede Wereldoorlog werd in verband met nieuwe activiteiten veelal óf een nieuwe NV opgericht, óf een bestaande NV overgenomen die al op het betreffende terrein werkzaam was. Nieuw opgericht werden onder meer:
De activiteiten van de NHM op het gebied van cultuurzaken waren meerledig. Ten eerste trad zij op als voorschotbank, ten tweede nam zij deel in cultuurondernemingen, en ten derde exploiteerde zij een aantal cultuurondernemingen geheel voor eigen rekening. De cultuurzaken werden voornamelijk gedreven in Nederlands-Indië, en in mindere mate in Suriname.
Vanaf de start van haar werkzaamheden in februari 1826 leefden bij de Factorij plannen om de koloniale landbouw te ontwikkelen door het geven van voorschotten aan particuliere planters in ruil voor consignatie van hun oogsten aan de NHM. Om diverse redenen echter kon de Factorij deze plannen de eerste decennia slechts op beperkte schaal uitvoeren. Tot 1830 was de gebrekkige financiële situatie van de NHM het grootste obstakel. In deze periode konden slechts enkele consignatiecontracten worden afgesloten. Het eerste was dat met de Engelse suikerfabrikant Trail & Co. Vanaf 1830 had de nauwe relatie met de staat een remmende werking. Naast het door het gouvernement geregisseerde cultuurstelsel namen aantal en omvang van de particuliere cultuurondenemingen weliswaar toe, maar omdat zij concurreerden met de overheidsondernemingen kon de Factorij slechts mondjesmaat verbintenissen met hen aangaan. Dat zij dit af toe toch deed was dan ook vooral gevolg van de noodzaak om uitzetmogelijkheden voor de winsten op de ingevoerde lijnwaden te creëren.
Pas na het losser worden van de banden met de staat rond 1850 kon de uitbouw van de relaties met de particuliere planters energiek worden aangepakt. Dat het de NHM in dit opzicht serieus was blijkt uit het feit dat de Factorij in 1853 in W. Poolman een president kreeg die speciaal op zijn kennis van en ervaring met cultuurzaken en de hieraan verbonden eigen handel was uitgezocht. De steun aan de particuliere planters, de zogeheten cultuurrelaties kreeg nu twee vormen. Naast het oude voorschotkrediet, kortlopend krediet op basis van consignatie van de oogst, verstrekte de Factorij nu ook langlopende kredieten onder hypotheekstelling van vaste activa [suikerfabrieken]. Via deze verbintenissen werd een groot aantal ondernemingen aan de NHM verbonden. In 1875 betrof het 5 koffie-ondernemingen, 27 suikerondernemingen, 2 tabaksondernemingen, 3 arakstokerijen, 2 specerijperken, 2 rijstpelmolens, 2 theeplantages, 1 rameh [vezel]-aanplant en 1 houtkap. Tussen 1879 en 1883 werd flink in het aantal relaties gesnoeid, verband houdend met de op handen zijnde omschakeling van de Factorij naar het bankbedrijf. Met de 'gewenste' relaties bleef het contact echter wel behouden.
Uit de boedel van de failliete relatie Lagnier & Co was de NHM in 1841 onder meer de suikerfabriek Wonopringgo in Pekalongan toegevallen. Omdat de fabriek onverkoopbaar bleek, besloot de NHM, feitelijk tegen wil en dank, de fabriek zelf te exploiteren. Dit betekende het begin van het cultuurbedrijf in eigen beheer. De oude en slechtlopende onderneming werd in enkele decennia tot een zeer winstgevende onderneming gemaakt. Dit succes bracht de directie in Amsterdam ertoe om te Factorij te machtigen fabrieken van debiteuren die in gebreke waren gebleven, desgewenst in eigen beheer te nemen. Dit werd dan ook gedaan, zij het met mate. Met name tijdens de suikercrisis van 1884 kreeg de NHM een veelheid aan ondernemingen aangeboden. Mede vanwege de in die jaren spelende heroriëntatie op het bankbedrijf werd hiervan echter nauwelijks gebruik gemaakt. Behalve uit boedels kreeg de NHM haar eigen ondenemingen ook via aankoop en eigen oprichting. De ondernemingen werden voor een groot deel ondergebracht in speciaal hiervoor opgerichte naamloze vennootschappen, welke laatste dan als enige doelstelling de exploitatie van de betreffende cultuuronderneming hadden. Van die NV's had de NHM dan weer alle of een grote meerderheid van de aandelen. Vanaf 1880 kende de Factorij de functies van inspecteur en van hoofdadministrateur der eigen suikerfabrieken. Een derde vorm van bemoeienis met de cultures, naast de exploitatie van eigen ondernemingen en de kredietverleningen, was de participatie of deelneming in een oprichting en/of exploitatie van een maatschappij. De NHM nam dan een langdurig belang in de betreffende maatschappij. Een voorbeeld hiervan was de mede-oprichting in 1869 met P.W. Jansen van de Deli-Maatschappij, gericht op de uitoefening van de tabakscultuur op Noord-Sumatra. In een aantal gevallen leidde een dergelijke deelneming tot een overname. Dit was het geval met het Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat [NILS], opgericht in 1910. De NHM was aanvankelijk één der aandeelhouders, maar kocht in 1917 vrijwel alle aandelen op. In 1938 werd de NHM directrice en werd het hoofdkantoor van het NILS ondergebracht bij dat van de NHM. Het NILS bleef zelfstandig opereren en haar 'eigen' ondernemingen exploiteren tot zij in 1959 werden genationaliseerd. Een belangrijke overname was verder die van de Serdang Cultuur Maatschappij, waarvan de NHM in 1939 vrijwel alle aandelen in bezit kreeg. Ook van deze onderneming werd de NHM directrice.
Vanaf 1934 zorgden de wereldcrisis en een daaruit voortvloeiende grootscheepse interne reorganisatie voor een drastische vermindering van het aantal eigen ondernemingen. Van de zestien eigen suikerondernemingen die de NHM in 1933 nog bezat, waren er een aantal jaren later slechts zeven over. Dit betekende de liquidatie van de suikerfabrieken Alkmaar, Soerawinangoen en Wonopringgo alsmede de Cultuur Maatschappij Klampok, de Maatschappij tot Exploitatie van de Suikeronderneming Willem II, de Cultuur Maatschappij Peterongan, de Cultuur Maatschappij Ploembon en de Landbouw Maatschappij en Suikerfabriek Wonoredjo. De Tweede Wereldoorlog en de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd bezorgden het cultuurbedrijf een nieuwe klap. Niettemin bleef de NHM in Indonesië een aantal cultuurondernemingen exploiteren, tot deze in mei 1959 onder beheer werden gesteld en kort daarna genationaliseerd, als uitvloeisel van de wet van 23 februari 1959. De Factorij had daarna geen enkel zakelijk contact meer met de plaatselijke leiding noch enige bemoeienis met het beheer.
De ondernemingen van het NILS en de Serdang Cultuur Maatschappij, na de respectieve overnames in feite 'kleindochters van de NHM', zijn in dit overzicht opgenomen.
Suiker
Koffie
Thee
Kina
Rubber
Oliepalmen
Tabak
Klappers
Indigo
Houtkap
Bibit
Vezel/Sisal
De eerste plannen van de NHM ten aanzien van de koloniën in de West dateren van 1865. Zij werd hierin gestimuleerd door de commissarissen A.F. Insinger en Ch. le Chevalier, beiden bekend met West-Indische zaken, alsmede door de oprichting van De Surinaamsche Bank in 1865 en van de Surinaamsche Immigratie-Maatschappij, welke laatste de aanvoer van voldoende arbeidskrachten leek te garanderen na de afschaffing van de slavernij en het hierop volgende wegtrekken van veel geëmancipeerden van de plantages. De planters hadden nu kapitaal nodig om arbeidskrachten aan te voeren uit het Verre Oosten [China, Brits-Indië, Java]. De NHM voorzag in die behoefte. Al snel trad de NHM echter niet alleen op als voorschotbank, maar stortte zij zich ook zelf in het cultuurbedrijf. In 1867 kocht zij via de als agent benoemde W.E. Rühmann de suikerplantage De Resolutie en de verlaten onderneming Pomona met aanliggende gronden en concessies. De bestaande suikerfabriek op De Resolutie was sterk verouderd. Men probeerde hierin tevergeefs verbetering aan te brengen met de Fryer's concretor. Daarom kreeg de firma Pearson & Co te Glasgow in 1873 opdracht de uitrusting van de De Resolutie geheel te vernieuwen. In 1876 werd op De Resolutie een suikerfabriek geopend. De bereiding van rum en de bananencultuur werden gestaakt.
In 1879 werden de eerste voorbereidingen getroffen voor de bouw van een centrale suikerfabriek, met een spoorlijn voor de aan- en afvoer, later eenvoudig bekend als Centraal-Fabriek. De bedoeling was dat het suikerriet van de verschillende plantages, dus niet alleen die van de NHM!, hier werd samengebracht en verwerkt. De planters konden zo al hun zorg aan de cultures wijden. Dit idee van scheiding van cultuur en fabricage werd overgenomen uit de nabijgelegen Franse koloniën. In 1880 werden de contracten gesloten met de suikerleverende plantages. Op 23 oktober 1882 werd de Centraal-Fabriek Mariënburg geopend en in 1883 kon de eerste campagne plaatsvinden. In 1884 werd de fabricage op De Resolutie gestaakt. Een groot deel van de arbeiders, alsmede de woningen en het materieel werden naar de Centraal-Fabriek overgebracht. De goede gronden van De Resolutie bleven nog enkele jaren in productie; in 1886 werd de plantage verkocht. Een aantal van de suikerleverende plantages verdween na de suikercrisis van 1884; de meeste andere plantages leverden te weinig voor een gezonde exploitatie van de fabriek. De NHM besloot daarom nu ook zelf te gaan planten. Alle suikercultuur van de NHM werd nu op Mariënburg geconcentreerd. Op den duur produceerde de Centraal Fabriek alleen suiker van riet afkomstig van de eigen NHM-plantages. Zij werd nu dus een gebruikelijke suikeronderneming, zonder de aanvankelijk bedoelde scheiding tussen cultuur en fabricage.
Na de Tweede Wereldoorlog was de situatie op Mariënburg weinig florissant, voornamelijk als gevolg van een gebrek aan arbeidskrachten, op zich weer een gevolg van de opbloeiende bauxietwinning. Wel zeer lucratief was de rumdistilleerderij. Op 13 november 1954 werd een nieuwe distilleerderij geopend.
Naast de suikerproductie deed de NHM in Suriname ook nog een aantal proeven met andere producten. In 1879 werd de cacaoplantage Mon Trésor aangekocht. In 1880 begon men op deze plantage proeven met Liberia-koffie. De resultaten van zowel de cacao als de Liberia-koffie stelden teleur. In 1885 werd Mon Trésor wegens aanhoudend verlies weer verkocht.
Vanaf de oprichting van de NV Surinaamsche Cultuur Maatschappij in 1906 had de NHM een belang in deze onderneming. De SCM exploiteerde de plantages Dordrecht en Peperpot, en van 1958-1963 tevens de plantage Slootwijk. Zij richtte zich aanvankelijk met name op de bacoventeelt, maar later ook op de productie van koffie, cacao en rubber.
In 1963 kwam de directie tot de slotsom dat het cultuurbedrijf niet meer in de bestaande organisatie pasten. Zij verkocht daarom met ingang van 1 januari 1964 haar resterende cultuurbelangen in Suriname, bestaande uit Mariënburg en de cacao- en koffieplantage Peperpot van de dochtermaatschappij de Surinaamsche Cultuur Maatschappij aan de NV Rubber Cultuur Maatschappij Amsterdam. In totaal besloeg de verkoop nog 4500 ha grond, waarvan eenderde beplant.
Vanaf het moment dat de NHM haar werkzaamheden aanving bestonden er op hoofdlijnen regels en instructies voor het beheer van het archief. Het huishoudelijk reglement voor de directie belastte de secretaris met de 'classificatie en bewaring' der archieven. Hij diende er tevens zorg voor te dragen dat het archief van nadere toegangen zou worden voorzien. Een aantal categorieën stukken diende hij onder persoonlijk beheer te houden. Onder zijn toezicht waren een beambte, en later meerdere beambten, belast met het dagelijks beheer van het overige archief.
Van aanvang af werden alle stukken op basis van hun inhoud gerangschikt onder de categorieën geheim, confidentieel/vertrouwelijk of 'gewoon'. Voor deze categorieën bescheiden golden, in ieder geval in de negentiende eeuw, verschillende criteria wat betreft het beheer. Naar aanleiding hiervan viel het archief van het hoofdkantoor der NHM van aanvang af in een tweetal componenten uiteen.
De diverse afdelingen bewaarden dus in de negentiende eeuw slechts enkele categorieën archiefbescheiden. Hiertoe behoorden naast de minuten van uitgaande brieven door de afdelingen zelf aangelegde agenda's op de door hen afgehandelde correspondentie en mogelijk enige afdelingsboekhouding. Vanaf 1898 bewaarden zij zelf de bij hen ingekomen niet-confidentiële brieven, en pas vanaf circa 1914 ook de door hen gevoerde confidentiële correspondentie. Eerst dan zijn de afdelingen qua archiefbeheer dus 'self-supporting'.
Ten aanzien van het verdere archiefbeheer zijn geen nadere instructies en procedures overgeleverd, en verder ook nauwelijks gegevens aanwezig. Uit een opgave van de werkzaamheden van de Secretarie in 1841 blijkt dat op dat moment één beambte naast andere werkzaamheden met het archief is belast. Vermoedelijk betrof dit enkel het boven onder 2 genoemde ter Secretarie bewaarde niet-confidentiële archief. Later, in elk geval in 1880, is er een beambte met de titel archivarius. Eerst in de twintigste eeuw is sprake van een sub-afdeling Archief.
Gegevens over een voorziening voor centrale berging van het statisch archief en de afvoer daarheen zijn er pas voor de periode 1940-1945. In deze periode is een inventaris opgemaakt, welke het archiefmateriaal van alle afdelingen van het hoofdkantoor omvat. Op dat moment zal dus een centraal depot aanwezig zijn geweest. De samenstelling van de inventaris houdt vermoedelijk verband met de evacuatie van het hoofdkantoor in 1943. Een groot deel van het archief werd naar aanleiding hiervan overgebracht naar het oude NHM-kantoor aan de Herengracht 466, een klein deel bleef achter in de Vijzelstraat en een ander klein deel werd ondergebracht in het gebouw van de Cigarettenfabriek J. van Kerckhof aan de Nieuwezijds Voorburgwal.
Het archief van de NHM zoals dat nu bij het Nationaal Archief berust is verspreid over de periode 1967-2010 in diverse onderdelen door de rechtsopvolgers van de NHM, de Algemene Bank Nederland c.q. de ABN AMRO, in bewaring gegeven. In 1967 werden via overeenkomsten van februari en oktober van dat jaar grote onderdelen met een omvang van respectievelijk 400 m1 en 300 m1 overgedragen. De rest volgde in grotere en kleinere porties in de jaren 1984, 1987, 1991-1993, 1995-1998 en 2010.
Het in de onderhavige inventaris beschreven archief betreft in eerste instantie niet het archief van de organisatie NHM in zijn totaliteit, maar van het archief van het hoofdkantoor van de NHM; dat wil dus zeggen de bestanden zoals die door de verschillende afdelingen van dat hoofdkantoor zijn gevormd. Desondanks zijn in deze inventaris de [deel]archieven van een groot aantal instellingen, bestuursorganen daarvan en personen opgenomen, welke vanuit verschillende achtergrond in het archiefdepot van het hoofdkantoor terecht zijn gekomen en vervolgens met dit archief zijn 'meegelift'. Het betreft de volgende, in diverse categorieën te verdelen, archieven:
De gedeponeerde archieven zijn in alle gevallen zeer incompleet overgeleverd. In een drietal gevallen zijn zij aangevuld met materiaal dat langs andere weg reeds het Algemeen Rijksarchief had bereikt. Dit betreft de archieven van de Cultuur Maatschappij Doekoewringin, het Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat en De Surinaamsche Bank.
De omvang van het archief vóór aanvang van de huidige inventarisatie bedroeg circa 1050 m1. Dankzij kleinschalige vernietiging en inklinking als gevolg van herverpakking enerzijds en toevoegingen aan en aanvullingen op het archief tijdens de inventarisatie anderzijds was de omvang nà bewerking en laatste aanvulling: 1150 m1.
Uit het archief van het hoofdkantoor van de NHM is in het verleden op grote schaal vernietigd, zowel door de organisatie zelf als tijdens eerdere bewerkingen door het Algemeen Rijksarchief nadat het archief hier in bewaring was gegeven.
Al medio negentiende eeuw werd op directieniveau besloten tot opschoning van het archief wegens optredend ruimtegebrek. Van deze en latere vernietigingsoperaties door de organisatie zelf zijn geen processen-verbaal overgeleverd, zodat naar de aard en omvang van het vernietigde materiaal slechts geraden kan worden. Instructies inzake bewaring en vernietiging hebben vermoedelijk wel bestaan, zij bestonden in elk geval in 1945 voor de Factorij, maar zijn voor het hoofdkantoor voor zover bekend niet overgeleverd. Met behulp van enkele inventarissen van tijdens de Tweede Wereldoorlog naar de Afdeling Archief afgevoerde bestanden èn via aperte omissies in het momenteel aanwezige archief valt echter wel iets te herleiden. Duidelijk is dat bepaalde categorieën die tot de kern van het archief gerekend kunnen worden voor permanente bewaring in aanmerking kwamen. Hiertoe behoorden de processen-verbaal/notulen van de diverse bestuursorganen, inclusief die van de Factorij, alle jaarverslagen en financiële jaarstukken, de geheime en confidentiële correspondentie, contracten, etc. Deze categorieën zijn in elk geval grotendeels compleet bewaard gebleven. Voor andere categoriën, met name de financiële administratie, golden vermoedelijk op de wetgeving afgestemde bewaartermijnen. Dat delen hiervan zijn bewaard heeft mogelijk meer te maken met de uiterlijke vorm ervan ['mooie grote boeken'] dan met de inhoud: in ieder geval is het bijvoorbeeld opvallend dat het grootboek ontbreekt vanaf het moment dat op een kaartsysteem werd overgestapt. Het overgrote deel van het archief werd uitgemaakt door routinematige bestanden: afdelingsboekhoudingen, routinematige correspondentieseries van afdelingen betreffende dagelijkse aangelegenheden als bestellingen, transferten, transport etc. en dossierseries. Van deze bestanden zijn slechts onderdelen bewaard gebleven, met name betreffende de cultuurzaken. Wat betreft het twintigste-eeuwse bancaire archief was van het routinematige deel al ten tijde van de inbewaringgeving vrijwel niets meer over.
Ook na de inbewaringgeving van het archief bij het Algemeen Rijksarchief is nog het nodige materiaal vernietigd. Tijdens een bewerking in het begin van de jaren tachtig betrof dit onder meer vrijwel alle aanwezige bestanden van de Vierde Afdeling, de afdeling verantwoordelijk voor de aankoop, het transport en de verkoop van producten.
Tijdens de inventarisatie in 1995-1996 is archief slechts op bescheiden wijze nog enigzins opgeschoond. De voor vernietiging voorgedragen bestanden betroffen voor het overgrote deel materiaal dat dubbel in het archief van de NHM aanwezig was [doorslagen, klad-correspondentie etc.] of reeds aanwezig was in andere door het Algemeen Rijksarchief beheerde archieven [series ingekomen circulaires van Indische belangenverenigingen]. Uitzondering hierop betroffen fragmenten van de boekhouding [afdelingsdagboeken], enkele series zeer routinematige correspondentie alsmede enkele categorieën bescheiden waarvoor van ABN AMRO-zijde een staande machtiging tot vernietiging werd verstrekt [niet ter zake doende knipsels, folders etc.]. Een deel van het dubbele materiaal, waaronder statuten, processen-verbaal en jaarverslagen is retourgezonden naar ABN AMRO Historisch Archief.
In de toekomst kunnen er archiefbescheiden van de Nederlandsche Handelsmaatschappij afkomstig uit het archief van de ABN-AMRO overgebracht worden naar het Nationaal Archief.
Het archief van de NHM was aanvankelijk slechts moeizaam toegankelijk via meerdere plaatsingslijsten op onderdelen die in de periode 1967-1993 bij het Algemeen Rijksarchief waren ondergebracht. In 1993 benaderde ABN AMRO Historisch Archief het Algemeen Rijksarchief ten aanzien van de mogelijkheden om in deze situatie verbetering te brengen. Dit contact leidde uiteindelijk tot een vruchtbare samenwerking, via welke in de periode 1995-1997 het op dat moment aanwezige archief kon worden geïnventariseerd. In de jaren daarna werd door ABN AMRO Historisch Archief nog een aanvulling bijeengebracht van circa 90 m1, waarvan de beschrijvingen (inv.nrs. 13248-15663) aan de bestaande inventaris zijn toegevoegd.
Het in deze inventaris beschreven archief van het hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij beloopt in principe de periode vanaf de oprichting van de vennootschap in 1824 tot en met 3 oktober 1964, de dag dat de statutaire naamswijziging in Algemene Bank Nederland werd geëffectueerd en de overeenkomst met De Twentsche Bank werd vastgelegd. Seriematige bestanden als notulen, jaarverslagen, financiële jaarstukken en correspondentie konden over het algemeen goed worden afgekapt. Waar mogelijk is hierbij de genoemde einddatum aangehouden; met name echter bij de series financiële bescheiden is afgesloten op het boekjaar 1963. In andere gevallen was de cesuur minder goed hanteerbaar. Omdat het bedrijf niet werd opgeheven maar onder nieuwe naam gewoon doorfunctioneerde, werden NHM-dossiers in de regel als ABN-dossiers voortgezet. Formeel behoren deze dossiers dus allemaal tot het archief van de ABN. In het geval dat zij een overduidelijk NHM-stempel dragen, dus voor het overgrote deel van de looptijd de NHM betreffen, zijn zij toch in deze inventaris opgenomen. Deze situatie doet zich met name voor bij dossiers inzake langlopende deelnemingen en commissariaten en bij dossiers in de uitvoerende sfeer als bijvoorbeeld de kredietdossiers. De gedeponeerde archieven zijn qua periode eenvoudigweg in de inventaris opgenomen zoals zij bij het archief zijn aangetroffen. Pogingen om in deze archieven, voor zover relevant, een cesuur aan te brengen zijn achterwege gelaten.
Bij de inventarisatie van het archief van het hoofdkantoor is de oorspronkelijke ordening van het archief naar organisatie in afdelingen op hoofdlijnen gehandhaafd. Enerzijds om de principiële reden van eerbied voor de oude orde, die overigens voor een belangrijk deel nog aanwezig was. Anderzijds om een meer prozaïsche en praktische reden. De grotendeels seriële bestanden van de diverse afdelingen lopen, wars van alle onderlinge taakverschuivingen, voor een belangrijk deel gewoon door. Dit geldt met name voor de correspondentieseries. Keuze voor een ander ordeningssysteem, waarbij de series en bijbehorende toegangen gesplitst hadden moeten worden, zou hier voor grote problemen hebben gezorgd. Keerzijde is wel dat de series door de tijd heen qua inhoud sterk uiteen kunnen lopen. De gebruiker die bijvoorbeeld gegevens zoekt aangaande cultuurzaken in Indië zal mogelijk, afhankelijk van de periode, series van verschillende afdelingen moeten raadplegen.
Ondanks bovengenoemd uitgangspunt is ter wille van het gebruiksgemak waar mogelijk en wenselijk van bovenstaand principe afgeweken. Zo zijn in een aantal gevallen de bemoeienissen van meerdere afdelingen met hetzelfde onderwerp of dezelfde zaak onder één rubriek gebracht. In enkele andere gevallen zijn bij de vorming van een nieuwe afdeling voor een bepaalde bedrijfsactiviteit de 'retroacta' betreffende deze activiteit onder de aan de nieuwe afdeling gewijde rubriek geplaatst. Tenslotte zijn fragmentbestanden van afdelingen, waar nauwelijks archief van bewaard is gebleven [Afdeling Effecten; Afdeling Controle] onder relevante aan andere afdelingen gewijde rubrieken zijn geplaatst.
In alle gevallen zijn genoemde inbreuken op de oorspronkelijke orde in een toelichting of voetnoot nader verantwoord.
Wat toevoeging van de circa 90 m1 aanvulling van na 1998 betreft, is gekozen voor een praktische oplossing. Er is doorgenummerd vanaf het laatste inventarisnummer in de archiefinventaris van 1998, maar de beschrijvingen van de afzonderlijke dossiers zijn op de logische plek in de inventaris opgenomen. Dit betekent dat de doorlopende nummering van de versie van 1998 is doorbroken.
Los van de beschrijvingen op zich, die ieder louter een omschrijving geven van een bepaald archiefbestanddeel, bevat deze inventaris een veelheid aan toegevoegde informatie. Om deze informatie zoveel mogelijk tot haar recht te laten komen en zo snel en makkelijk mogelijk raadpleegbaar te maken, is er voor gekozen haar zo dicht mogelijk te plaatsen bij het archiefonderdeel waarop zij betrekking heeft. Zij is daartoe verdeeld over de volgende vier onderdelen:
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van kwetsbare of slechte materiële staat.
Een aantal stukken van dit archief is in een slechte materiële staat, wat tot gevolg heeft dat deze niet aangevraagd kunnen worden. Het betreft de inventarisnummers 131-132, 12398, 12406, 12532-12584, 12589-12607 en 12662.
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM), nummer toegang 2.20.01, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, NHM, 2.20.01, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
Bij ABN AMRO Historisch Archief berusten afzonderlijke collecties foto's, affiches en drukwerk en waarden als effecten, bankbiljetten en munten. Dergelijk materiaal dat zich nog in het archief van de NHM bevond is hieruit gelicht en aan deze collecties toegevoegd. Het is bij ABN AMRO Historisch Archief te raadplegen.
De NHM heeft zich in de loop van haar geschiedenis bezig gehouden met zulke uiteenlopende zaken als de handel, het bankbedrijf en het cultuurbedrijf. De diversiteit van het aantal onderzoeksingangen is daarom groot en de lijst van relevante archieven voor verder onderzoek navenant lang. Om die reden wordt hier volstaan met enige algemene suggesties.
Voor de relaties met de overheid in negentiende eeuw, en met name de periode tot 1850, wordt met nadruk verwezen naar de archieven van het Ministerie van Koloniën, aanwezig op het ARA, en naar de [in druk verschenen] Handelingen van de Eerste en Tweede Kamer. Op het gebied van de cultuurzaken bevinden zich op het ARA de archieven van diverse op Indië gerichte belangenverenigingen en een groot aantal cultuurmaatschappijen, alsmede microfilms van het archief van de Directie der cultures in Batavia over de periode 1830-1866. Wat betreft Suriname kan het archief van de Gouvernementssecretarie van Suriname van belang zijn. Op bancair gebied zijn met name ten aanzien van Indië van belang de archieven van de Koloniale Bank/Cultuurbank en de Nederlands-Indische Handelsbank/Nationale Handelsbank, beide aanwezig op het ARA. Voor de wetgeving op bankgebied en het algemeen binnenlands bankbeleid kunnen de archieven van De Nederlandsche Bank en van de diverse belangenverenigingen, met als voornaamste de Nederlandse Bankiersvereniging en de Amsterdamsche Bankiersvereninging, waardevolle informatie leveren. Tenslotte wordt nog verwezen naar het archief van de Factorij, waarvan het deel dat bewaard is gebleven wordt beheerd door het Arsip Nasional Republik Indonesia te Djakarta.
De linkerkolom geeft steeds het oude nummer, de rechterkolom het nieuwe. De letters A, N en S bij de inv.nrs onder respectievelijk de rubrieken 2, 3 en 4 zijn toevoegingen van de inventarisatoren. Zij bestonden derhalve niet in de oorspronkelijke plaatsingslijsten.
De linkerkolom geeft steeds het oude nummer, de rechterkolom het nieuwe. De letters A, N en S bij de inv.nrs onder respectievelijk de rubrieken 2, 3 en 4 zijn toevoegingen van de inventarisatoren. Zij bestonden derhalve niet in de oorspronkelijke plaatsingslijsten.
De linkerkolom geeft steeds het oude nummer, de rechterkolom het nieuwe. De letters A, N en S bij de inv.nrs onder respectievelijk de rubrieken 2, 3 en 4 zijn toevoegingen van de inventarisatoren. Zij bestonden derhalve niet in de oorspronkelijke plaatsingslijsten.
van 1831-1849 werd de jongste directeur belast met de fumnctie van secretaris.
In de periode 1824-1831 waren er koninklijke commissarissen voor de Zuidelijke en de Noordelijke Nederlanden. Bij de statutenwijziging van 1921 werd de functie van koninklijk commissaris opgeheven.
Tot 1914 was het college samengesteld uit 13 commissarissen, te weten: de commissaris des konings en commissarissen uit de steden Amsterdam (8 in 1824; na 1830 4), Antwerpen (4 tot 1831), Brugge (1 tot 1831), Brussel (2 tot 1831), Doornik (1 tot 1831), Dordrecht (1), Gent (2 tot 1831), 's-Gravenhage (1), Leiden (1), Middelburg (1), Oostende (1 tot 1831), Rotterdam (3 in 1824, na 1830 4) en Schiedam (1). De commissarissen werden in de plaatselijke kiescolleges gekozen en voor iedere commissaris werd tevens een plaatsvervanger-commissaris gekozen. Na statutenwijziging in 1914 werd in 1916 het aantal commissarissen van Amsterdam op 5 gebracht.
Als gevolg van de statutenwijziging in 1921 verviel de indeling van aandeelhouders in kiescolleges.
Sedert dat jaar bestond de raad uit een wisselend aantal commissarissen, met een minimum van
tien.
De Afdeling Secretarie functioneerde vanaf de oprichting van de maatschappij in 1824, en ressorteerde vanaf het begin onder de directiesecretaris. Het huishoudelijk reglement voor de directie omschreef ook de taken van de secretaris. Het kwam erop neer dat deze onder het oppertoezicht van de president, in ieder geval tot 1908 alle takken van werkzaamheden bestuurde die niet aan een van de andere afdelingen waren toegewezen; dit waren kortom alle werkzaamheden buiten de sfeer van de feitelijke vervulling van de statutaire doelstellingen. De Secretarie hield zich dus bezig met ‘voorwaardenscheppende’ taken, gericht op het soepel laten functioneren van de rest van het bedrijf. Uitzondering hierop waren in de negentiende eeuw onderdelen van de comptabiliteit, die bij één en tijdelijk enkele van de andere afdelingen waren ondergebracht.
De statuten noemen de volgende taken van de secretaris en de Afdeling Secretarie met name:
Voor een aantal van de genoemde taken bestonden subafdelingen of bureaus; met name voor de negentiende eeuw zijn deze echter moeilijk grijpbaar.
De Secretarie vervulde niet al deze taken gedurende het gehele bestaan van de maatschappij. Naarmate het bedrijf in omvang en complexiteit toenam verschoven taken naar andere, deels nieuw gevormde, afdelingen. Een grote wijziging vond plaats in 1908 met de vorming van een Afdeling Algemene Zaken, die met name staftaken als de juridische zaken en de voorbereiding van syndicaten en emissies overnam. Vanaf 1912 verhuisden tevens een aantal meer uitvoerende werkzaamheden van het binnen de NHM vrij kort daarvoor opgezette effectenbedrijf naar een nieuwe Afdeling Effecten. De Secretarie behield op dit terrein slechts een deel der financiële afwikkeling. De Secretarie kreeg hiermee steeds meer het karakter van een facilitaire dienst. De correspondentie met de agentschappen Rotterdam en ‘s-Gravenhage werd in 1934 overgenomen door de Directiesecretarie. In 1958 gingen alle nog onder de Secretarie ressorterende personeelszaken over naar een afzonderlijke Afdeling Personeelszaken.
In 1958 werden de Secretarie én de Afdeling Algemene Zaken weer gecombineerd tot één afdeling onder de naam Secretarie.
Oorspronkelijk werd de vennootschap aangegaan voor tijdperken van 25 jaar. In 1918 werd de werkingsduur statutair verlengd tot 1974.
Door de NHM aangekocht van antiquariaat F. Müller & Co op 20 december 1895.
Specificatie van de inhoud van dit archiefbestanddeel:
Gewone vergadering van aandeelhouders
De eigendom van en ultieme zeggenschap over de Nederlandsche Handel-Maatschappij, NV berustte, zoals de rechtsfiguur van de naamloze vennootschap eigen, bij de inbrengers van het kapitaal, de aandeelhouders (tot en met 1929 werd de term deelhebbers gebruikt, men had deel in de Artikelen van Overeenkomst of statuten). Stemgerechtigd waren enkel Nederlanders of daarmee gelijkgestelden die minimaal een bepaalde periode een bepaald aantal aandelen hadden bezeten. Op de gang van zaken hadden de aandeelhouders tot 1875 echter weinig invloed. Er bestond vanaf de oprichting wel een algemeene vergadering der stemgeregtigde deelhebbers in de Maatschappij (of eigenlijk van hoofdparticipanten met minimaal 4 aandelen], maar deze werd zeer onregelmatig uitgeschreven. Symbolisch voor haar geringe invloed was dat dé bepalingen aangaande deze algemene vergadering in de Artikelen van 1824, 1827 en 1831 op de laatste bladzijden waren weggedrukt. Pas in de Artikelen van 1847 staan zij prominent voorin. In 1827 bedong de koning zich het recht om de algemene vergadering bijeen te roepen; de Artikelen van 1847 (in 1850 in werking) kenden dit recht toe aan de directie, gehoord de Raad van Commissarissen, of aan een absolute meerderheid van de Raad van Commissarissen. Tot 1850 kon en vanaf 1850 moest de algemene vergadering worden uitgeschreven voor in de statuten aangewezen bijzondere gevallen, zijnde het nemen van besluiten ten aanzien ontbinding of verlenging van de duur van de vennootschap, herziening van statuten en ten aanzien van bijzondere gevallen waarin de statuten niet voorzagen. Daarnaast kwamen de aandeelhouders met meer regelmaat bijeen in regionaal samengestelde kiescolleges ter verkiezing van de commissarissen der vennootschap. De achtergrond voor dit organisatiemodel was regionale belangenbehartiging via de Raad van Commissarissen. Elke stemgerechtigde deelhebber ressorteerde hiertoe onder één van de colleges te Amsterdam, Rotterdam, Dordrecht, Middelburg, ‘s-Gravenhage en Leiden. De colleges te Amsterdam en Rotterdam kozen 4 commissarissen (in 1914 in verband met de overeenkomst met de Geldersche Credietvereeniging verhoogd tot respectievelijk 7 en 5], de overige colleges elk één. De colleges werden in principe voorgezeten door de presidenten van de Kamers van Koophandel der betreffende plaatsen. In 1921 vervielen de kiescolleges; de commissarissen en leden van de directie werden vanaf dat jaar benoemd door de algemene vergadering van aandeelhouders.
Pas met ingang van het Derde Tijdperk in 1875 schreven de statuten een jaarlijkse algemene vergadering van aandeelhouders voor. De eerste vond plaats in 1876. Vanaf dit moment dateert ook het jaarverslag in gedrukte vorm. Naast de gewone vergaderingen bestond nu ook de mogelijkheid tot het uitschrijven van buitengewone vergaderingen, op schriftelijk verzoek van aandeelhouders die tenminste 118e van het kapitaal vertegenwoordigden en onder vermelding van het te behandelen onderwerp. De bevoegdheden van de aandeelhouders werden nu ook uitgebreid; zij besloten nu over:
Zie rubriek 1 .2.4 en de toelichting daarbij.
Opmerkelijk is dat de aandeelhouders ook na 1875 aanvankelijk niet, zoals elders gebruikelijk, de jaarlijkse balans vaststelden. Deze bevoegdheid bleef tot 1934 aan de Raad van Commissarissen. Vanaf 1914 was de directie gehouden om aan de aandeelhoudersvergadering verslag uit te brengen omtrent de toestand der Maatschappij en haar handelingen in het voorgaande boekjaar.
In 1934 verviel het censusstemrecht. Tot dan gold de eis van bezit van een zeker aantal aandelen om stem- gerechtigd te zijn. Vanaf 1934 kon elke aandeelhouder de vergaderingen bijwonen, meepraten èn stemmen. Wel bleef er een differentiatie in het stemrecht bestaan: hoe meer aandelen, hoe meer stemmen (met een maximum van 61).
De algemene vergaderingen vonden altijd plaats in de stad waar de directie was gevestigd, dat wil zeggen de statutaire vestigingsplaats. Tot 1953 werden zij in de regel voorgezeten door de president, hoewel de directie vanaf 1934 de mogelijkheid had om het voorzitterschap te laten waarnemen door een lid van de Raad van Commissarissen of iemand van buiten. Vanaf 1953 werden de vergaderingen voorgezeten door de voorzitter van de Raad van Commissarissen of indien nodig diens plaatsvervanger. Uitnodiging van iemand van buiten bleef mogelijk. Als secretaris fungeerde de directiesecretaris.
Vergadering van preferente aandeelhouders
Na de inwerkingtreding van een nieuwe Wet op de vennootschappen in 1929 besloot de NHM 30 preferente aandelen van f 1000,- uit te geven, bedoeld als beschermingsconstructie tegen ongewenste invloed van buitenaf op de bestuurlijke gang van zaken en tot behoud van het Nederlandse karakter van de maatschappij. Men wilde verrassingen in de vergadering van aandeelhouders voorkomen. Om dit te waarborgen werd in de statuten een oligarchische clausule opgenomen. Het recht op bezit van preferente aandelen-NHM was slechts voorbehouden aan Nederlanders of Nederlandse vennootschappen. Overdracht van preferente aandelen was slechts mogelijk met instemming van de meerderheid der preferente aandeelhouders. De vergadering van preferente aandeelhouders koos uit haar midden een voorzitter en secretaris. Zij kwam bijeen zo vaak als voorzitter of secretaris nodig achtten, als 3 aandeelhouders dit verlangden of als de directie daartoe statutair verplicht was. Elke preferente aandeelhouder had één stem. De vergadering speelde onder meer een rol in de benoemingsprocedures van commissarissen en leden van de directie.
Het verbaal van 1951 ontbreekt.
Samenstelling en interne organisatie
De commissarissen werden gedurende vrijwel het gehele bestaan van de NHM benoemd door de aandeelhouders. De benoemingsprocedure wijzigde echter een aantal malen. Tot 1921 bestonden voor de samenstelling van de Raad van Commissarissen regionale kiescolleges. De bedoeling van deze opzet was om het commissariaat bij de NHM tevens een vertegenwoordiging van lokale belangen te doen zijn; als extra waarborg voor dit laatste werden ook nog plaatsvervangend commissarissen benoemd. Het aantal kiescolleges bedroeg aanvankelijk twaalf (Amsterdam, Antwerpen, Brussel, Brugge, Doornik, Dordrecht, Gent, Leiden, Middelburg, Oostende, Rotterdam en Schiedam]. Bij statutenwijziging van 1827 werd het aantal beperkt tot vier, te weten Amsterdam, Antwerpen, Brussel en Rotterdam. In 1831 werd het aantal weer uitgebreid tot zes [Amsterdam, Rotterdam, Dordrecht, Middelburg, ‘s-Gravenhage en Leiden]. Hierna kwam in de samenstelling van de colleges tot de afschaffing ervan in 1921 geen verandering meer. De colleges werden in principe voorgezeten door de president van de Kamer van Koophandel ter plaatse. Was dit om één of andere reden onmogelijk, dan was hij in Amsterdam en Rotterdam te vervangen door een zittende commissaris, en in de andere plaatsen door het hoofd van het plaatselijk bestuur. Tot 1828 benoemde de koning de commissarissen uit de door de kiescolleges samengestelde dubbeltallen. Daarna werden de commissarissen rechtstreeks door de kiescolleges aangewezen. Het aantal commissarissen dat elk college kon aanwijzen varieerde met het statutair vastgelegde aantal commissarissen. Tot 1828 was dit aantal 26, waarvan Amsterdam er acht leverde, Antwerpen vier, Rotterdam drie, Brussel en Gent elk twee en de overige plaatsen elk één. In 1828 werd het aantal commissarissen gereduceerd tot zestien, waarvan elk der vier op dat moment bestaande colleges er vier aanwees. In 1831 werd het aantal commissarissen verder teruggebracht tot twaalf, waarvan vier uit Amsterdam en Rotterdam, en één uit Dordrecht, Leiden, Middelburg en ‘s-Gravenhage. Vanaf het begin van het Tweede Tijdperk in 1 850 werd het getal der commissarissen gefixeerd op dertien, met inbegrip van de koninklijk commissaris [zie toelichting bij rubriek 1 .2.2.3]. Pas in 1914 werd dit veranderd: het aantal was nu variabel tussen tenminste dertien en ten hoogste zeventien. De eventuele extra plaatsen vielen toe aan Amsterdam [nu maximaal vijf] en Rotterdam [nu maximaal zeven). Vanaf 1921 werd de statutaire regeling voor het aantal commissarissen nog verder afgezwakt. Er werd nu nog slechts een minimum van tien commissarissen voorgeschreven. In de praktijk lag dit aantal meestal hoger. Door de afschaffing van de kiescolleges in dat jaar werden zij nu rechtstreeks benoemd door de algemene vergadering van aandeelhouders, uit tweetallen opgemaakt door de Verenigde Vergadering van Commissarissen en Directie. Vanaf 1929 kon ook de Vergadering van Preferente Aandeelhouders deze tweetallen opmaken; na de opheffing van de Verenigde Vergadering in 1963 viel deze eer haar alleen toe. Periodiek trad een deel van de Raad van Commissarissen af, volgens een vastgelegd rooster. De commissaris des Konings was van deze beurtwisseling uitgezonderd.
De Raad van Commissarissen vergaderde zo vaak als de omstandigheden dit vereisten, d.i. als aanwezigheid van de directie niet gewenst was. Tot 1921 werd de vergadering geleid door de commissaris des Konings, die in de Raad de belangen van de koning in het oog hield, en koos zij uit haar midden een secretaris. Vanaf 1921 werden zowel de voorzitter als de secretaris door de Raad zelf gekozen. Vergaderd werd in de plaats waar de directie was gevestigd. Besloten werd met absolute meerderheid van stemmen, bij hoofdelijke stemming; bij staking van stemmen gaf de stem van de voorzitter de doorslag. Voor specifieke aangelegenheden had de Raad de mogelijkheid commissies in te stellen. Op 30 mei 1934 werd besloten jaarlijks twee bijzondere plenaire vergaderingen te houden, de voorjaars- en najaarsvergadering. Voor beide bijeenkomsten diende de directie een schriftelijk verslag te overleggen. Voor de voorjaarsvergadering dienden bovendien de jaarstukken te worden overlegd.
Taken en bevoegdheden
De Raad van Commissarissen was belast met het toezicht op en de controle van de handelingen en het beheer van de directie. Het voornaamste onderdeel hiervan was de jaarlijkse goedkeuring van de balans en vanaf 1850 het Algemeen Verslag. Voor de geregelde tussentijdse controle werd van 1824-1850 de Raad en vanaf 1927 de Verenigde Vergadering van Commissarissen en Directie gebruikt [zie rubriek 1.2.4]. Daarnaast hadden commissarissen de bevoegdheid op deelterreinen specifieke commissies in te stellen, waarin de besluitvorming van de plenaire vergaderingen werden voorbereid. Slechts de Commissie tot onderzoek van de Balans was louter een interne aangelegenheid der commissarissen. De overige commissies waren vooral organen van commissarissen en directie gezamenlijk. Zij zijn derhalve geplaatst onder rubriek 1 .2.4.
De laatste vergadering van de Raad van Commissarissen buiten aanwezigheid van de directie vond plaats op 16 april 1957.
Bevat mededelingen, in de periode 1824-1949 door de president gedaan in zijn openingsrede tot de vergaderingen van de Raad der NHM. Deze zijn vanaf 1850 opgenomen in het Algemeen verslag van de directie aan de Raad van Commissarissen.
Vanaf 1903 fragmentarisch. De bijlagen over 1902-1904 en deels 1905 ontbreken.
De periode 1851-1855 betreft januari-juni; 1856-1874 januari-mei; 1875 januari-september; 1876 januari-juni; 1877-1881 januari-augustus; 1882-1943 de eerste 9 à 10 maanden. Over de boekjaren 1944-1953 zijn er zowel verslagen over het lopende jaar, voorgelegd aan de najaarsvergadering van de Raad van Commissarissen van dat jaar, als verslagen over het gehele boekjaar, voorgelegd aan de eerstvolgende vergadering van de Raad van Commissarissen in het nieuwe jaar. Vanaf het boekjaar 1954 zijn er enkel verslagen over het hele jaar. Deze serie betreft de door de president en de secretaris getekende exemplaren.
De Raad van Commissarissen benoemde vanaf 1824 jaarlijks uit haar midden een Commissie tot Onderzoek van de Balans. Zij bestond tot 1921 uit de commissaris des Konings en vier andere leden; na 1921 stond de commissie onder leiding van de voorzitter van de Raad van Commissarissen. De commissie vergaderde in het voorjaar na afronding van de jaarstukken en bracht verslag uit aan de eerstvolgende plenaire vergadering. Vanaf 1850 diende de directie gelijk met de balans en bijbehorende ‘adstructieve en explicatoire memorie’, na 1850 ‘ophelderende memorie’, tevens een Algemeen Verslag te overleggen. Bij goedkeuring werd de balans getekend door de voorzitter en de secretaris. De ondertekening was voor de directie de décharge voor alle beheershandelingen van het betreffende boekjaar. Vanaf 1934 stelde de Algemene Vergadering van Aandeelhouders de balans vast. De balans en resultatenrekening met toelichting diende hiertoe nu, voorzien van een preadvies van de Raad van Commissarissen en getekend door alle directeuren en commissarissen, aan de Algemene Vergadering te worden overhandigd. De vaststelling door de Algemene Vergadering gold nu als décharge voor de directie wat betreft het beheer en voor de Raad van Commissarissen wat betreft het toezicht. Vanaf 1927 stelde de Afdeling Controle naast de gewone doorlopende controle nog een bijzondere controle in op de juistheid van de op de jaarbalansen vermelde activa en passiva. Dit gold voor zowel de balansen van het hoofdkantoor als die van de agentschappen Rotterdam en ‘s-Gravenhage. De bevindingen werden neergelegd in een aantal korte rapporten, elk betrekking hebbend op een bepaald onderdeel der balans. De rapporten werden overlegd aan de Balanscommissie. Per 6 juli 1934 werd het afdelingshoofd behalve ondergeschikt aan de directie ook lasthebber van de Raad van Commissarissen, en nam hij onder de titel van Chef van de Controledienst een afzonderlijke plaats in het bedrijf in. Het feit dat de Chef van de Afdeling Controle lid was van het Nederlands Instituut van Accountants, gaf aan zijn handtekening eenzelfde status als die van een extern accountant. Om te voldoen aan de eisen van het Nederlands Instituut van Accountants werd per 1 januari 1948 naast de eigen controledienst gebruik gemaakt van het ‘externe’ Accountantskantoor Drs. C. Bakker [tevens chef van de Controledienstl].
Conflicten tussen directie en commissarissen aangaande de jaarstukken werden tot 1850 voorgelegd aan de koning. Na 1850 werden in die gevallen gezamenlijk drie arbiters gekozen; was dit onmogelijk dan diende de rechter ingeschakeld te worden.
De balansen en resultatenrekeningen in deze serie betreffen merendeels de getekende exemplaren, die ter hand werden gesteld aan de directie ter behandeling in de confidentiële vergaderingen. De ophelderende memories zijn tot afzonderlijke series geordend. Zie de inv.nrs 157-191.
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
De boekjaren 1938, 1942-1945 en 1952 ontbreken.
In de statuten van 1935 werd de verplichting van de directie om de memorie te overleggen geschrapt.
Geplakt op karton. Mogelijk vervaardigd in verband met het jubileumboek van W.M.F. Mansvelt.
De rapporten over 1909 en 1913 ontbreken.
Betrefend boekjaren 1940-1946: Na de Japanse inval in Nederlands-Indië en enkele andere gebieden waar de NHM gevestigd was [Hongkong] werd voor de NHM-vestigingen hier een proces van liquidatie in gang gezet. Om deze reden èn vanwege het feit dat alle relevante informatie ontbrak konden over de boekjaren 1942-1945 voor het bedrijf overzee geen jaarraporten worden opgemaakt.
Tot 1921 had de koning de mogelijkheid een eigen vertegenwoordiger in de Raad van Commissarissen te benoemen, de koninklijk commissaris. De Artikelen omschreven zijn taak als het behartigen van de belangen van de koning als aandeelhouder. Maar de persoonlijke betrokkenheid van met name Willem l en de nauwe relatie met de staat gedurende het Eerste en Tweede Tijdperk gaven zijn positie zeker tot 1 874 wel meer inhoud. De koninklijk commissaris kon op elk gewenst moment alle gewenste informatie van de directie opvragen en zijn aanmerkingen aan hen doorgeven. De koninklijk commissaris was statutair voorzitter van de Raad van Commissarissen. In die hoedanigheid was hij tevens belast met het beheer van het archief van de Raad van Commissarissen. Hoewel van de zijde der aandeelhouders hiertoe al vanaf 1874 pogingen zijn ondernomen, werd de functie pas in 1921 afgeschaft.
P.E. Tegelberg werd tot commissaris benoemd op 17 december 1929. Per 18 november 1938 werd hij voorzitter van de Raad van Commissarissen. Het dossier bevat onder meer stukken over het aftreden van directeur A.A. Pauw in 1946 en de afwikkeling van diens financiële handel en wandel in Londen en New York gedurende de oorlogsjaren.
Het dossier bevat subdossiers betreffende de reorganisatie in de top der NHM, 1956, de herziening van de pensioenregeling, 1956-1957, de werkwijze van de Commissie uit de Raad van Commissarissen, 1955-1957 en de beloning van directieleden, 1957-1962.
Met het Fonds werd de speciale rekening bedoeld waaruit de presentie- en vacatiegelden van de commissarissen werden betaald.
Samenstelling en interne organisatie
De Artikelen van Overeenkomst van 1824 bepaalden dat de maatschappij zou worden bestuurd door vijf directeuren, geassisteerd door een secretaris ‘zonder stem’ die op zich geen deel uitmaakte van de directie. Er werd voorzien in de mogelijkheid het aantal directeuren nog met twee uit te breiden. De directie werd de eerste maal in zijn geheel rechtstreeks benoemd door de koning. In het vervolg koos hij uit door de Raad (de gezamenlijke vergadering van directie en commissarissen opgestelde lijsten van drietallen. De koning wees aanvankelijk jaarlijks een directievoorzitter aan. Bij de statutenwijziging van 1827 kreeg deze de titel President. De koning kreeg nu de bevoegdheid de president en de secretaris rechtstreeks en voor onbepaalde tijd te benoemen. De benoeming van de overige directeuren bleef zoals voorheen. Overigens waren tot 1831 de directieposten netjes verdeeld tussen Noord en Zuid. Als gevolg van de Belgische Opstand werden in 1 831 de twee directeuren uit het Zuiden afgezet. Hun plaatsen werden niet opgevuld. De directie bestond nu uit een president en twee directeuren waarvan de jongste tevens secretaris was, nu met stemrecht. De rechtstreekse benoeming door de koning van een secretaris was hiermee vervallen; in feite was de Post wegbezuinigd. Vanaf 1850 bestond de directie uit een president, twee directeuren en een secretaris. De secretaris werd wel als onderdeel van de directie beschouwd, maar had geen stemrecht meer. De benoemingsvoordrachten van de twee directeuren en de secretaris werden nu gedaan door de commissarissen, vanaf 1874 door commissarissen en directie. Vanaf 1874 was het getal der directeuren minder strak bepaald; er gold nu een aantal van tenminste twee. Tot 1917 bleef de samenstelling van de directie echter zoals die in 1850 was vastgesteld. In 1917 besloten de aandeelhouders het aantal directeuren op vier te brengen, naast de president en de secretaris. Deze samenstelling zou de directie tot 1934 houden. In dat jaar werd president C.J.K. van Aalst vervangen door directeur D. Crena de longh, die op zijn beurt niet vervangen werd. In 1946 werd het aantal directeuren weer op vier gebracht; dit aantal zou zich tot 1964 niet meer wijzigen. De secretaris had vanaf 1 874 stemrecht in het geval slechts één of twee van de directeuren [inclusief de president] aan het nemen van besluiten konden meewerken. Vanaf 1921 werden president, directeuren en secretaris benoemd door de algemene vergadering van aandeelhouders uit tweetallen opgemaakt door de Verenigde Vergadering van Commissarissen en Directie, vanaf 1929 door deze of de Vergadering van Preferente Aandeelhouders. Het benoemingsrecht van de vorst(in) was hiermee dus vervallen. Van 1938 tot 1955 werd de secretaris niet tot de directie gerekend. In 1956 na het vertrek Collot d’Escury, was even sprake van de afschaffing van de functie van president. Uiteindelijk werd hiervan afgezien.
Vanaf 1934 bestond de functie van onderdirecteur. Deze functie werd ingesteld voor beambten die taken toegewezen kregen waarbij binnen het bedrijf het nodige overwicht vereist was P.R. Zeeman en A.J. Steendijk waren in dat jaar de eersten. P.R. Zeeman, tot dan lid Cultuurzaken van de Factorij, werd aangesteld in verband met de toename in ingewikkeldheid en omvang van de Indische werkzaamheden. A.J. Steendijk in verband met een in te stellen onderzoek naar de mogelijkheden van een reorganisatie van de afdelingen op het hoofdkantoor. Vanaf 1945 bestond de functie van plaatsvervangend directeur.
Directeuren moesten de Nederlandse nationaliteit bezitten en eigenaar zijn van minstens 25 aandelen op naam. Voor de secretaris gold aanvankelijk een aantal van vijftien aandelen, en vanaf 1850 tien. Het was directeuren verboden vaste bezoldigde openbare ambten te bekleden, zaken voor eigen rekening te drijven of beherende vennoten te zijn in een vennootschap onder firma. De directie was verplicht te zetelen en te vergaderen in de statutaire vestigingsplaats van de maatschappij, dus tot november 1 831 in ‘s-Gravenhage en daarna in Amsterdam. Tot 1850 was de directie statutair verplicht minstens tweemaal per week te vergaderen, en daarenboven zovaak als de president dit noodzakelijk achtte. Na 1850 werd vergaderd zo vaak als de belangen van de maatschappij dit vorderden. De directie kon slechts besluiten nemen als de meerderheid aanwezig was. Besloten werd bij meerderheid van stemmen. Bij staking was de stem der president doorslaggevend.
Taken en taakverdeling
De directie was de ‘uitvoerende magt’ van de maatschappij, zij voerde het bestuur en beheer binnen de door de statuten gestelde grenzen. Indien nodig en/of gewenst pleegde zij overleg met commissarissen. Zij vertegenwoordigde de maatschappij in en buiten rechte.
Binnen de directie was er van aanvang af een taakverdeling tussen de leden der directie, al werd die niet altijd even strikt gehanteerd. Elke directeur had hierbij het oppertoezicht over één of meer afdelingen. De negentiende-eeuwse statuten en reglementen gaven de president nog een aantal extra bevoegdheden: hij zat de directievergaderingen voor, benoemde eventuele commissies uit de directie, opende alle aan de maatschappij gerichte post, onderhield de contacten met de hogere overheden [onder andere koning en departementen], behandelde alle zaken welke geheimhouding vereisten, voerde alle vertrouwelijk onderzoek ten aanzien van het personeel en had het oppertoezicht over alle takken van de administratie en werkzaamheden. Van 1827-1921 beschikte de president voor de afhandeling van zijn vertrouwelijke zaken over een eigen kabinet, dat ook een eigen archiefje vormde [zie hiervoor rubriek 2.1.2.1]. In de twintigste eeuw werden deze extra bevoegdheden, uitgezonderd het voorzitten der vergaderingen, in de statuten niet meer met name genoemd.
In de loop van de negentiende eeuw werden directeuren geleidelijk steeds duidelijker uitgezocht vanwege specifieke vakkennis dan wel hun thuis zijn in specifieke economische sectoren. Dit was al het geval met de benoeming van de handelsman Trakranen in 1853, die de eigen handel der NHM weer op niveau moest brengen. Nog duidelijker lag het bij de benoeming van bankier Balthazar Heldring in 1880. In de twintigste eeuw volgden specialisten elkaar veelal op. Zo werd Collot d’Escury, voormalig directeur van de Standaard- bank, in 1933 speciaal met het oog op de effectenzaken benoemd, in opvolging van J. Bierens de Haan. In andere gevallen hing de keuze samen met de opkomst van een nieuwe sector; zo hing de keus voor H.W.A van den Wall Bake in 1949 samen met de na-oorlogse industrialisatie.
Contracten en overeenkomsten vereisten de handtekening van de president en één der directeuren, alsmede het contraseign van de secretaris. De correspondentie werd getekend door de president of een directeur, met het contraseign van de secretaris. Vanaf 1934 gold de regel dat alle uitgaande stukken door twee leden van de directie moesten worden getekend. De directie was echter bevoegd in speciale gevallen het contraseign aan een andere beambte op te dragen. Vanaf 1906 kon de directie voor bepaalde categorieën stukken aan beambten tekenbevoegdheid verlenen. Besluiten werden genomen met meerderheid van stemmen. De notulen dienden door alle aanwezige leden te worden getekend.
Processen-verbaal
De notulen van de directievergaderingen waren vanaf het begin gescheiden in een serie dagelijkse notulen [gewone processen-verbaal] en een serie confidentiële notulen [confidentiële processen-verbaal]. In de periode 1898-1 920 verviel dit onderscheid tijdelijk, mogelijk in samenhang met een grootscheepse administratieve reorganisatie na 1897, en is er slechts één serie notulen; deze notulen zijn opgenomen in de confidentiële serie.
De gewone processen-verbaal bevatten besluiten over routine-aangelegenheden; dus in de negentiende eeuw hoofdzakelijk besluiten betreffende aan- en verkoop van producten, assurantie, keuze van transporteurs etc., en in de twintigste eeuw veelal besluiten betreffende kredietverlening. De confidentiële processen- verbaal bevatten meer vertrouwelijke besluiten betreffende zaken als emissies van eigen aandelen, personeelszaken [benoeming en ontslag, salarissen, pensioenen], de voorbereiding van de vergaderingen met commissarissen en de commissies uit commissarissen, deelneming in syndicaten, emissies voor derden, vaste deelnemingen en overnames, vestiging en opheffing van agentschappen, vaststelling van reglementen, processen-verbaal van verificatie van de brandkelder en giften en bijdragen.
Voor de dagelijkse notulen over de periode 1824-1831 is geen nadere toegang aanwezig. Over de periode 1832-1879 zijn zij nader toegankelijk via de algemene indicateur [inv.nrs 2303-2354, zie ook de toelichting hierbij] en bijbehorende hoofdenlijsten [inv.nrs 2378-2380]. Voor de periode 1 880-1 897 bestaat opnieuw geen toegang. Voor de periode 1920-1926 kunnen de lijsten van en klapper op de in de vergadering behandelde kredietaanvragen [inv.nr 392] als nadere toegang dienst doen, daar dit zoniet het enige dan toch het belangrijkste onderwerp der dagelijkse vergaderingen was. Om die reden zouden voor een snelle indruk ook de notulenboeken kredieten gebruikt kunnen worden inv.nrs 393-4071. De notulen over 1927-1963 zijn nader toegankelijk via klappers [inv.nrs 513-5211.
De confidentiële notulen zijn over de periode 1824-1856 nader toegankelijk via een afzonderlijke confidentiële indicateur [inv.nrs 501-5091. Voor de periode 1857-1879 zijn zij nader toegankelijk via de algemene indicateur inv.nrs 2330-2354, zie ook de toelichting hierbij], met bijbehorende hoofdenlijsten [inv.nrs 2379- 2380]. Voor de periode 1880-1 895 is geen nadere toegang aanwezig. Vanaf 1896 zijn de notulen merendeels voorzien van bijgevoegde inhoudsopgaven. Over 1914-1949 zijn bovendien klappers aanwezig [inv.nrs 511-512].
Vanaf november 1934 zijn de dagelijkse notulen gemerkt met ‘D’, en de confidentiële notulen met ‘HG’. Vermoedelijk heeft dit te maken met de opheffing van de Afdeling Algemene Zaken en de instelling van de Directiesecretarie per 22 oktober 1 934.
Naast de gewone en confidentiële processen-verbaal werden door de secretaris over de periode 1 838-1 897 nog zogenaamde Geheime aantekeningen van de directievergaderingen bijgehouden [inv.nr 490-497]. Zij behelzen met name personeelszaken, maar incidenteel ook andere zaken die voor de employé’s volstrekt geheim gehouden dienden te worden. Over 1922-1943 werd dit voortgezet in geheime notulen [inv.nr 499].
De notulen 1824-1895 zijn ingebonden, vanaf 1920 betreft het pakken. Vanaf november 1934 zijn de dagelijkse notulen gemerkt met een 'D'. Vermoedelijk heeft dit te maken met de opheffing van de Afdeling Algemene Zaken en de instelling van de Directiesecretarie per 22 oktober 1934. De dagelijkse notulen over de periode 1898-1920 okt ontbreken.
De lijst lopen tot en met 1925; zij verwijzen zowel naar datum als volgnummer van de dagelijkse directievergaderingen. De klapper loopt door tot 1926 en verwijst enkel naar de vergaderdata.
Geparafeerd door alle [aanwezige] directieleden. De notulen vanaf 7 nov 1950 t/m 10 aug 1953 [delen VII-IX] ontbreken.
Zie inv.nrs 478-489.
a. De met een * aangegeven inv.nrs zijn niet voorzien van een inhoudsopgave. De notulen over 1824-1895 zijn ingebonden, de rest van de serie betreft pakken. De notulen over 1824-1856 zijn toegankelijk via de indicateurs onder inv.nrs 2292-2377. Op de notulen over 1914-1949 bestaan klappers, zie inv.nrs 511-512.
b. Per 15 oktober 1934 wordt de serie confidentile notulen aangeduid met 'HG'. Dit heeft te maken met de opheffing van de Afdeling Algemene Zaken en de instelling van de Directiesecretarie per 22 oktober 1934.
Zie voor een nadere toegang voor de periode 1824-1837 inv. nr.
Zie inv.nrs 410-414.
Op de oorspronkelijke kaft: 'Geheime notulen besloten vergaderingen R.v.B. (directie); A. Batenburg.
Zie de inv.nrs 2292-2377.
De index verwijst naar de datum van het proces-verbaal en het letterkenmerk van de bijlage.
Deze klapper behoort bij een vernietigde -niet complete- duplicatenserie met een andere nummering. De in deze klapper vermelde namen en jaren kloppen wel.
Er zijn over de jaren 1927-1935 en 1950-1958 feb per jaar twee klappers. Deze bevatten dezelfde trefwoorden; het ene exemplaar bevat daarenboven nog een extra aantal trefwoorden en meer vermeldingen bij een gelijk aantal trefwoorden.
De Raad [1824-1850]
Gedurende het Eerste Tijdperk [1824-1849] vergaderden commissarissen en directie volgens statutair voorschrift aanvankelijk tenminste tweemaal en vanaf 1 828 tenminste éénmaal per jaar gezamenlijk als de Raad der maatschappij. Ook de bevoegdheden van de Raad waren in de statuten nauwkeurig omschreven. Zij was bevoegd tot: 1. het vaststellen, onder goedkeuring van de koning, van alle reglementen, instructies en bepalingen voor het algemeen huishoudelijk beheer en de administratie; 2. het vaststellen, op voordracht van de directie, van het aantal boekhouders en kantoorbedienden, alsmede hun bezoldiging; 3. het vaststellen van de inrichting der boeken en registers; 4. het nemen van beslissingen in alle gevallen waarin de directie onbevoegd is of waarin aan commissarissen geen afzonderlijke bevoegdheid was verleend; voor ontbinding/verlenging van de maatschappij, statutenwijziging of gevallen waarin de statuten niet voorzagen diende de Raad tot 1827 een algemene vergadering van aandeelhouders uit te schrijven, en daarna de koning hierom te verzoeken. De vergaderingen van de Raad werden voorgezeten door de president. Besloten werd met meerderheid van stemmen.
Verenigde Vergadering van Commissarissen en Directie [1850-1963]
Via de bevoegdheden van de Raad konden de commissarissen zich behalve met toezicht ook bezighouden met daden van beheer. De invoering van het Wetboek van Koophandel in 1838 maakte dit onmogelijk. In de nieuwe statuten van 1847 [in werking 1850] was de Raad daarom geschrapt. Als overlegorgaan was er vanaf 1850 een Verenigde Vergadering van Commissarissen en Directie. Dit gremium had tot 1921 een min of meer informeel karakter; pas in 1874 kreeg zij een reglement, en niet eerder dan 1921 werd zij door opname in de statuten geformaliseerd. De aanvankelijke doelstelling dan was ook zeer beperkt. Zij kwam enkel bijeen voor het opstellen van drietallen van kandidaten voor de functie van directeur en secretaris, waarna de benoeming aan de koning was. Tot 1921 werd de vergadering geleid door de commissaris des konings. Na afschaffing van deze functie in 1921 bekleedden de voorzitter en secretaris van de Raad van Commissarissen deze functie tevens in de Verenigde Vergadering. De voorzitter kon de vergadering bijeen roepen als dat nodig was en moest dit doen als de helft van het aantal commissarissen of van de directie dit verzocht. Vanaf 1927 kreeg de Verenigde Vergadering een andere inhoud, als gevolg van de wens der commissarissen om meer greep op de gang van zaken te krijgen. Op de agenda stonden nu standaard een mondeling verslag van alle directeuren op hun deelterrein, met aansluitende vragenrondes en discussies, en verder alle punten waarover de commissarissen nadere informatie en uitleg wilden. Op 30 mei 1934 werd besloten de vergadering tweemaandelijks te laten plaatsvinden. De notulen bevatten een uitgebreide schriftelijke weergave van zowel de mondelinge verslagen en de discussies. Zij vormen door hun inhoud en omvang een uiterst waardevolle informatiebron.
Commissies
De Raad van commissarissen had vanouds het recht om ter uitoefening van haar controlerende taak commissies in te stellen. De Commissie tot Onderzoek van de Balans was een interne aangelegenheid van de commissarissen; zij is derhalve geplaatst onder rubriek 1.2.2. De overige commissies waren opgezet als overlegorganen tussen commissarissen en directie. Zij worden hieronder nader toegelicht.
Commissie voor Spoedeisende Zaken [1824-1934]
De Raad van Commissarissen had vanouds het recht om voor speciale aangelegenheden adhoc-commissies in te stellen. De Commissie voor Spoedeisende Zaken fungeerde als zodanig. Zij was voor zover bekend slechts enkele malen actief, onder meer ten tijde van de grootscheepse reorganisatie in 1934. Bij deze reorganisatie werd zij zelf ook afgeschaft, vermoedelijk omdat zij vanwege het vanaf dat jaar ingebouwde regel- matige overleg via andere gremia overbodig was geworden.
Kleine Commissie [1927-1957]
Op instigatie van de [adhoc] Commissie voor de nauwere samenwerking tussen Commissarissen en Directie van de NHM benoemde de Raad van Commissarissen vanaf 1927 op hun jaarlijkse najaarsvergadering uit haar midden een Kleine Commissie, die vier maal per jaar met de directie vergaderde. De Kleine Commissie bestond uit vijf leden; de voorzitter en de secretaris van de Raad van Commissarissen waren permanent lid; de overige leden werden jaarlijks gekozen. De commissie werd voorgezeten door de voorzitter van de Raad van Commissarissen. De directie diende tijdens deze vergaderingen mededeling te doen ten aanzien van de algemene gang van zaken en van gebeurtenissen van bijzonder belang voor de financiële positie, de liquiditeit en de resultaten van het bedrijf. Te denken valt hierbij aan wijziging in het effectenbezit, blijvende deelnemingen, belang bij cultuurondernemingen, deposito’s, grote kredieten, déconfitures, lopende procedures etc. Tot 1940 moest de Kleine Commissie toestemming geven voor de aanvaarding van commissariaten. Vanaf 1940 bepaalde de Kleine Commissie enkel nog welke commissariaten als NHM-commissariaten waren te beschouwen. Bij hun aftreden dienden de directieleden hun vertegenwoordigende commissariaten ter beschikking te stellen van de Kleine Commissie. De voorzitter bracht het oordeel van de commissie ten aanzien van de door de directie aangebrachte zaken over aan de eerstvolgende plenaire commissarissen- vergadering. De Kleine Commissie was vooral bedoeld als overlegorgaan, naast de Balanscommissie welke meer een specifieke controlefunctie had. Volgens de notulen van de Verenigde Vergadering van 30 mei 1934 zou de Kleine Commissie worden afgeschaft. In plaats daarvan zou voortaan een tweemaandelijkse plenaire vergadering van commissarissen en directie plaatsvinden. Dit laatste gebeurde inderdaad, maar de Kleine Commissie werd niet opgeheven. Al in 1935 werd zij weer genoemd. In 1957 werd zij samengevoegd met de Kredietcommissie tot de Commissie van Advies.
Bureau van Commissarissen [1934-]
Het Bureau werd gevormd op 30 mei 1934 ter bevordering van de samenwerking tussen commissarissen en directie en ter voorbereiding van belangrijke aangelegenheden. Het was samengesteld uit de voorzitter, de ondervoorzitter en de secretaris van de Raad van Commissarissen.
Kredietcommissie [1940-1957]
De Kredietcommissie werd ingesteld in 1940. Zij bestond uit vijf leden, te weten de leden van het Bureau van Commissarissen en twee andere commissarissen. Haar taak was met name de beoordeling van zeer grote kredieten. Dit betrof aanvankelijk alle kredieten tussen f 50.000,- en f 250.000,-. Kredieten boven deze grens dienden in de plenaire vergadering van de Raad van Commissarissen te worden gebracht. In 1948 werden de ondergrens en bovengrens veranderd in respectievelijk f 100.000,- en 1 500.000,-. In 1957 werd de Kredietcommissie samengevoegd met de Kleine Commissie tot de Commissie van Advies.
Commissie van Advies [1957-1964]
Op 25 maart 1957 stelde de vergadering van commissarissen en directie de taak, werkwijze en samenstelling vast van een nieuwe commissie uit de Raad van Commissarissen, de Commissie van Advies. Zij was in feite een samenvoeging van de Kleine Commissie en de Kredietcommissie. De Commissie van Advies zou bestaan uit zeven leden, waarvan de voorzitter, één der plaatsvervangers en de secretaris van de Raad van Commissarissen een permanente plaats hadden. De overige vier leden werden telkens voor vier jaar door en uit de Raad gekozen. De commissie vergaderde in principe maandelijks. De verslagen werden op de agenda van de plenaire vergadering van de Raad van Commissarissen geplaatst. De commissie had met name een taak ten aanzien van de kredietcontrole, waar het verleende blanco kredieten van f 250.000,- en hoger en gedekte kredieten van f 1.000.000,- en hoger betrof. Ook zaken als investeringen en deelnemingen konden echter aan de orde komen.
Vanaf 1954 ook in beknopte vorm aanwezig, aangevuld met aides-memoires.
Het Bureau van Commissarissen werd gevormd in 1934 ter bevordering van de samenwerking tussen commissarissen en directie en ter voorbereiding van belangrijke aangelegenheden. Het bureau bestond uit de voorzitter, de ondervoorzitter en de secretaris van de Raad van Commissarissen [zie notulen verenigde vergadering van 30 mei 1934, inv.nr 535]. In dezelfde vergadering werd medegedeeld dat de Kleine Commissie en de Commissie voor Spoedeischende Zaken waren opgeheven. Ter vervanging van het overleg in de Kleine Commissie werd besloten iedere twee maanden een plenaire vergadering uit te schrijven.
De Credietcommissie werd opgericht in 1940. In 1956 werd de reeds bestaande z.g. Kleine Commissie uit de Raad van Commissarissen [ter bespreking van onderwerpen van algemeen belang voor de NHM] opgeheven en met de Credietcommissie samengevoegd onder de nieuwe naam: Commissie van Advies.
Betreft de Balanscommissie, de Kleine Commissie en de Commissie voor Spoedeischende Zaken.
Gedurende de periode 1824-1897 werden alle ingekomen brieven, dus inclusief de brieven gericht aan de afdelingen, centraal geborgen en beheerd door de Secretarie. Het merendeel van de brieven is geordend op afzender, een klein deel echter op hun inhoud. Niet voor elke afzender is er een aparte serie; in de meeste gevallen zijn groepen afzenders in één serie ondergebracht. Aan elke serie is vervolgens als kenmerk een letter toegekend. Achter op elke brief staat vermeld de datum van inkomst, de behandelende afdeling, een volgnummer en de letter van de brievenserie. Vanaf 1898 werden de ingekomen brieven door de behandelende afdeling beheerd. Zij zijn onder de relevante rubrieken geplaatst. Dit geldt eveneens voor de minuten van uitgaande brieven, die vanaf het begin door de afdelingen zelf werden beheerd. De ingekomen en uitgaande brieven zijn toegankelijk via de algemene indicateur en bijbehorende hoofdenlijsten [inv.nrs 2292- 2377 en 2378-2380; zie voor de werking ervan de toelichting bij deze serie].
Het serie-systeem lijkt in oorsprong te zijn opgezet voor de ordening van alle door de Secretarie beheerde archiefbestanden, inclusief o.a. de processen-verbaal van vergaderingen. Al in 1825 werd daarvan afgezien. een flink aantal series-in-spé stopt in dat jaar abrupt of is voortgezet als serie zonder kenmerk [processen- verbaal]. De ‘aanzetten tot series’ zijn, voor zover niet reeds vernietigd, waar mogelijk opgenomen in andere series of anders onder relevante rubrieken geplaatst. De zonder letterkenmerk voortgezette series zijn eveneens onder relevante rubrieken elders in de inventaris geplaatst.
Overzicht van de gehandhaafde series:
De ingekomen brieven uit de jaren 1872 en 1877 ontbreken.
Het agentschap Amsterdam bestond van 1824 tot de verplaatsing van het hoofdkantoor vanuit 's-Gravenhage naar Amsterdam per 1 november 1831.
Het agentschap te Antwerpen bestond van december 1824 tot 1833 en werd opgeheven als gevolg van de Belgische Opstand.
De Tweede Afdeling werd medio juli 1880 opgeheven. Een aantal van haar taken werd vanaf dat moment uitgevoerd door de Amerikaanse Afdeling. Vanaf 1882 keert de naam Tweede Afdeling weer terug.
Tot de Belgische Opstand had de NHM meerdere agenten in de Zuidelijke Nederlanden. Het betrof: Antwerpen [1824-1833], Ath [1826-1829], Brugge [1825-1834], Brussel [1825-1833], Charleroi [1826-1830], Doornik [1825-1831], Gent [1825-1833], Kortrijk [1825-1830], Leuven [1825-1828], Luik [1825-1832], Luxemburg [1826-1829], Namen [1825-1831], Oostende [1826-1831], Sint Niklaas [1826-1833] en Verviers [1825-1833].
Middelburg, Vlissingen
Het hoofdkantoor nam bij de verhuizing naar Amsterdam de werkzaamheden over van het voormalige agentschap Amsterdam. Dit maakte de diensten van een met de handel vertrouwde kassier [naast de Nederlandsche Bank] noodzakelijk, onder meer voor dagelijkse inlichtingen over de soliditeit van klanten. Men haalde daarom in 1831 de banden met de Associatie-Cassa weer aan. In Brussel fungeerde de Algemeene Nederlandsche Maatschappij, vanaf 1831 Algemene Maatschappij, als kassier.
De relatie met de Associatie Cassa werd in 1831 weer aangehaald. Na de verhuizing van de directie van Den Haag naar Amsterdam werden de werkzaamheden van het agentschap Amsterdam overgenomen en had men behoefte aan een met de handel ter plaatse vertrouwde kassier [naast De Nederlandsche Bank]. De AC verstrekte o.a. dagelijkse inlichtingen over de kredietwaardigheid van kopers.
Deze series is na 1833 opgegaan in de series B [inv.nrs. 2279-2291] en K [inv.nrs. 1089-1212].
Serie voorafgaand aan de brieven van de Tweede Afdeling van de Factorij.
De brieven onder inv.nrs. 1244-1246 zijn in het verleden voor onderzoeksdoeleinden gelicht uit de serie ingekomen brieven van particulieren [serie N], inv.nrs 1247 e.v. Zij zijn bij de inventarisatie als afzonderlijke dossiers gehandhaafd.
Deze stukken zijn grotendeels gelicht uit de serie N. Zie inv.nrs 664-1698. De stukken uit 1933 betreffen een nota en verdere bescheiden over de kranslegging op de graftombe van Thomas Ainsworth, grondlegger van de Twentse textielindustrie.
De rekesten zijn tot en met 1849 chronologisch geordend; per 1850 wordt overgeschakeld op een ordening naar aard van het verzoek.
Algemene indicateur, bijgehouden op de Secretarie
Gedurende de periode 1824-1897 werden alle ingekomen gewone brieven, dus inclusief de brieven gericht aan de afdelingen, centraal geborgen en beheerd door de Secretarie. De uitgaande brieven werden bewaard op de afdelingen zelf. Vanaf het begin werden zowel de ingekomen brieven als de daaraan gerelateerde uitgaande brieven op de behandelende afdelingen toegankelijk gemaakt door agenda’s. Door de Secretarie werden uit deze agenda’s vervolgens de algemene indicateur samengesteld, dat wil zeggen één gezamenlijke toegang voor de correspondentie van alle afdelingen. Voor de periode 1832-1879 is deze indicateur tevens toegang op de processen-verbaal van de dagelijkse vergaderingen van de directie, en van 1857-1879 bovendien op de processen-verbaal van confidentiële directievergaderingen. De indicateur is van 1832-1887 op haar beurt weer nader toegankelijk gemaakt door een Alphabet, ofwel jaarlijkse index op de in de indicateur voorkomende rubriekshoofden.
De opzet van de indicateur onderging in de loop der tijd een aantal wijzigingen:
Agenda’s van ingekomen en uitgaande stukken, bijgehouden op de afdelingen
Vanaf het begin van de werkzaamheden van de afdelingen, dus per 1 januari 1825, werden door de afdelingen agenda’s bijgehouden van de door hen behandelde ingekomen en uitgaande brieven. Door de tamelijk uitvoerige beschrijving van de inhoud der brieven hebben de agenda’s het karakter van repertoria. Uit de agenda’s werd door de Secretarie de algemene indicateur samengesteld. Tot en met 1854 werd per afdeling één agenda gebruikt voor zowel de ingekomen als de uitgaande brieven. Verwezen werd naar datum van ontvangst, afzender, besluit/vervolgactie, het nummer van de eventuele uitgaande brief [nummer kopijboek] en het volgnummer waaronder de brief in de indicateur was ingeschreven. Dit volgnummer werd tot en met 1 854 toegekend bij de inschrijving in de indicateur en was in deze periode in de agenda’s daarom niet doorlopend. Eind 1854 besloot de directie dat vanaf 1 januari 1855 de afdelingen gescheiden agenda’s dienden bij te houden voor de ingekomen en uitgaande brieven. Elke afdeling afzonderlijk kende nu doorlopende volg- nummers toe voor de inschrijving in de algemene indicateur. Reden van de aanpassing was dat hiermee de controle op de volledigheid van het archief werd verbeterd. Op de agenda’s van uitgaande brieven werden klappers samengesteld, verwijzend naar de volgnummers in de agenda’s.
Tot en met 1831 zijn de indicateurs chronologisch ingericht op datum van ontvangst van de brieven. Verwezen wordt naar het nummer van orde [registratienummer], het letterkenmerk van de serie waaronder het stuk is geborgen, het registratienummer van de gerelateerde uitgaande brief en de behandelende afdeling.
Vanaf 1832 zijn de indicateurs alfabetisch op onderwerp ingericht. Vermoedelijk hangt deze verandering samen met de verhuizing van het hoofdkantoor van 's-Gravenhage naar Amsterdam en de daarmee gepaard gaande organisatorische wijzingen. Verwezen wordt nu naar datum van ontvangst, het registratienummer van zowel de ingekomen als de gerelateerde uitgaande brief en de behandelende afdeling; de indicateur is nu tevens een toegang op de processen-verbaal van de directie; verwezen wordt naar datum en agendapunt van de vergadering.
Vanaf 1853 zijn de indicateurs nog louter alfabetisch op zaken en onderwerpen ingedeeld (en niet langer correspondenten).
De jaren 1871, 1880, 1883 en 1886 ontbreken. De hoofdenlijsten vangen aan met de invoering van de alfabetische inrichting van de indicateurs. Verwezen wordt naar het folionummer in de indicateur. De folionummering van de indicateurs begint per jaar en per letter met 1.
Zie inv.nrs 7152-7221
Zie inv.nrs 8323-8376
Zie inv.nrs 10533-10654
Zie inv.nrs 7222-7249
Zie inv.nrs 8528-8553
Zie inv.nrs 10655-10699
Over de jaren 1851-1857 zijn bij de correspondentie gevoegde agenda's aanwezig.
Vanaf 1929 slechts de Factorij betreffend.
De taken van de afdeling Secretarie/Agentschappen werden in oktober 1934 overgenomen door de Directiesecretarie/Agentschappen. Zie Afdeling Algemene Zaken/Directiesecretarie, inv.nrs 5640-5651.
Tot en met 1848 met net-afschriften. De jaren 1834 en 1838-1851 met inliggende agenda's.
Over de jaren 1834 en 1851-1857 bij de correspondentie gevoegde agenda's.
Zie de inv.nrs 503-509; tevens klapper op de geheime notulen inv.nrs 415-425.
Het jaar 1951 ontbreekt.
De minuten over 1947, nrs 299-597, ontbreken.
Zie inv.nr 2959, alsmede de inv.nrs 5961-5966.
Tevens klapper op brieven van A.A. Pauw aan de Factorij over 3 jun 1940 tot en met 26 feb 1942.
Afschrift afkomstig van de Tweede Afdeling.
Vanaf 1924 zijn de brieven per jaar genummerd.
Vanaf 1924 zijn de brieven per jaar genummerd.
De taken van de afdeling Secretarie/agentschappen werden in oktober 1934 overgenomen door de Directiesecretarie/agentschappen. Het vervolg op deze correspondentieserie is te vinden onder de Afdeling Algemene Zaken/Directiesecretarie, rubriek 2.1.1.2., inv.nrs 5810-5819.
De brieven tot en met 1923 doorlopend genummerd. Vanaf 1924 nummering per jaar.
De brieven zijn per jaar genummerd.
De brieven zijn per agentschap doorlopend genummerd. In 1954 is men weer bij 1 begonnen.
De brieven vanaf 1949 [nrs 278 ev.] zijn opgenomen in de bovenstaande algemene serie, inv.nrs 3053 ev.
De brieven vanaf 1949 [nrs 319 ev] zijn opgenomen in de bovenstaande algemene serie, inv.nrs 3053 ev. De brieven van 1947 en 1948 [nrs 241-318] ontbreken.
De geheime brieven betreffen enkel het jaar 1952.
Betreft ingekomen brieven van J.R. der Kinderen, vertegenwoordiger van de NHM te Londen.
Zie [48] 2355 [p.34]: Ingekomen brieven idem 1825-1836.
Tot en met 1923 doorlopende briefnummering. Vanaf 1924 nummering per jaar.
Tot en met 1923 doorlopende briefnummering. Vanaf 1924 nummering per jaar.
Het verslag over het voorgaande boekjaar werd door de president in januari verstuurd aan de Secretaris van Staat, voor het eerst in januari 1828. Dit hield op met het aftreden van Willem I [1840]. Het verslag over 1939 is dus het laatste. Van de verslagen over 1827-1835 zijn in het archief van de NHM geen afschriften bewaard gebleven. De minuutverslagen over 1827-1939 bevinden zich in de serie minuten van uitgaande brieven van de president onder de inv.nrs 5851-5858.
Gedrukte jaarverslagen werden pas vervaardigd vanaf 1876, oftewel met ingang van het boekjaar 1875. Dit hing samen met een statutenwijziging in 1875, die bepaalde dat, te beginnen met 1876 [het Derde Tijdperk], jaarlijks een Algemene Vergadering van Deelhebbers diende plaats te vinden. Over de boekjaren 1942-1945 zijn geen gedrukte jaarverslagen verschenen. Gegevens over de boekjaren 1942-1945 bevinden zich in het jaarverslag over het boekjaar 1946.
Voor een naamloze vennootschap is in principe de emissie [uitgifte] van effecten als aandelen en obligaties het voornaamste middel om zich het benodigde kapitaal te verschaffen voor het nastreven van de bedrijfsdoelstelling. Voor de NHM was dit in de negentiende eeuw ook het geval. Als bancaire instelling kreeg de NHM er vanaf 1882 [Indië] en 1903 [Nederland] echter een kapitaalsbron bij in de vorm van aan het publiek onttrokken middelen door aanname van gelden in deposito en rekening-courant. Deze laatste middelen zouden al snel veruit de belangrijkste component van het werkkapitaal vormen. Het maximum- en eventueel het minimumbedrag aan te emitteren aandelen, het maatschappelijk of geautoriseerd kapitaal was statutair vastgelegd. De statuten bevatten verder onder meer bepalingen ten aanzien van de grootte van elk aandeel, de aard van de aandelen [op naam of aan toonder], het transport ervan bij verkoop of vererving, de registratie en de eventuele uitgifte van nog niet geplaatste aandelen. Niet het gehele maatschappelijk kapitaal hoefde dus ook daadwerkelijk geplaatst te zijn, en in de geschiedenis van de NHM was dit ook zelden of nooit het geval. Het geplaatste kapitaal kon al naar gelang de omstandigheden, binnen de statutair bepaalde grenzen, verhoogd of gereduceerd worden. Verhoging kon bijvoorbeeld plaatsvinden door publieke emissie van nieuwe aandelen, onderhandse plaatsing en uitkering van dividend in de vorm van nieuwe aandelen [stockdividend]. Reductie vond met name plaats door terugkoop door de directie van eigen aandelen en vervolgens de vernietiging daarvan. De aandelen NHM stonden aanvankelijk naar keuze van de aandeelhouder op naam of aan toonder. Reeds de statuten van 1827 bepaalden echter dat alle aandelen op naam moesten staan. Aandelen aan toonder die binnen een bepaalde termijn niet op naam waren gezet zouden vervolgens worden beschouwd als gewone obligaties. Tot 1934 was de nominale waarde van alle aandelen f 1000.-. Zij waren echter splitsbaar in halve, kwart en achtste aandelen. Door bonusuitkeringen van 50% en 25% in respectievelijk 1849 en 1874 ontstonden deze ook, maar ze zijn later door eigen inkoop weer uit de roulatie verdwenen. In 1934 vond een kapitaalsreductie plaats door op alle gewone aandelen 75% af te schrijven. De nominale waarde van de aandelen was vanaf dat moment dus f 250,-. Sedert 28 februari 1885 was een bepaalde hoeveelheid aandelen NHM in beheer bij het Administratiekantoor van Aandeelen in Vennootschappen en in Binnen- en Buitenlandsche Leeningen te Amsterdam. Dit kantoor gaf vervolgens certificaten [bewijzen] van aandeel uit. De aandelen zelf konden nu niet meer verhandeld worden. De certificaten waren aan toonder en dus vrij verhandelbaar, maar gaven geen stemrecht. Deze wijze van onderbrengen van aandelen bij een administratiekantoor was bedoeld als beschermingsconstructie. Het KB van 29 maart 1824, dat de NHM in het leven riep, stelde het maatschappelijk kapitaal op ten minste f 12.000.000,- en ten hoogste f 24.000.000,-. De koning zelf nam hiervan bij voorbaat 4000 aandelen van f 1000,-, met de optie op meer als de inschrijving zou tegenvallen. Dit laatste was echter geenszins het geval, Integendeel: Vermoedelijk geholpen door een Koninklijke rentegarantie van 4 ½ % ontstond meteen na de openstelling van de inschrijving op 12 april 1824 een enorme toeloop, die binnen een dag (!) leidde tot een inschrijving van maar liefst f 70.000.000,-. De koning maakte de fout zich te laten meeslepen. Via KB no. 41 van 19 april 1824 wees hij, buiten zijn eigen aandeel, maar liefst f 33.000.000,- toe, waardoor het maatschappelijk kapitaal op het te hoge bedrag van f 37.000.000,- werd vastgesteld, maar liefst f 13.000.000,- boven het oorspronkelijk gestelde maximum. Na de mislukte handelsexperimenten in Amerika, de Levant, Arabië en China werd reeds bij statutenwijziging van 1827 het kapitaal teruggebracht op het oorspronkelijk bedoelde maximum van f 24.000.000,-. Dit geschiedde door aankoop van eigen aandelen NHM door de directie. De teruggekochte aandelen werden door de Raad vernietigd. Een statutenwijziging in 1831 voorzag in een verdere, niet nader bepaalde, inkrimping van het kapitaal, opnieuw door inkoop en vernietiging. Men besloot daarop tot een inkrimping tot f 12.000.000,-. Doch toen f 1.000.000,- was ingetrokken kwam het eerste contract met de staat in het kader van de rijksagentuur, met de hieraan verbonden eisen van grote voorschotten aan de overheid. Het kapitaal kwam daarom nooit lager dan f 23.000.000,-. Op dit minimum bleef het staan tot 1849. In dat jaar werd het kapitaal vermeerderd met f 11.500.000,- door toevoeging van vrijwel het gehele reservefonds. Door terugtrekking van een aantal aandeelhouders in datzelfde jaar [einde Eerste Tijdperk] en door eigen inkoop was het kapitaal in 1854 weer geslonken tot ruim 31 miljoen. Via verschillende stijgingen en dalingen kwam het aan het einde van de negentiende eeuw uit op bijna 38 miljoen. Daarna volgde een explosie naar f 45.000.000,- in 1901, f 75.000.000,- in 1913 en f 230.030.000,- in 1934. In 1934 vond een kapitaalsreductie plaats tot f 50.030.000,- door op alle gewone aandelen 75% af te schrijven. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd het kapitaal weer verhoogd, tot f 75.030.000,- in 1953 en f 150.030.000,- in 1963.
Na de inwerkingtreding van een nieuwe wet op de vennootschappen in 1929 besloot de NHM 30 preferente aandelen van f 1000,- uit te geven, bedoeld als beschermingsconstructie tegen ongewenste invloed van buitenaf op de bestuurlijke gang van zaken en tot behoud van het Nederlandse karakter van de maatschappij. Men wilde verrassingen in de vergadering van aandeelhouders voorkomen. Om dit te waarborgen werd in de statuten een oligarchische clausule opgenomen. Het recht op bezit van preferente aandelen-NHM was slechts voorbehouden aan Nederlanders of Nederlandse vennootschappen. Overdracht van preferente aandelen was slechts mogelijk met instemming van de meerderheid der preferente aandeelhouders, In de praktijk waren alle preferente aandelen in handen van de leden van de directie en de Raad van Commissarissen. Vanaf september 1948 trad het Administratiekantoor voor Aandelen in Vennootschappen en in Binnen- en Buitenlandse Leningen, dat ook de certificaten van gewone aandelen NHM uitgaf, op als trustee voor de preferente aandelen, in het kader van een nieuwe regeling voor deze aandelen. In 1958 werden de preferente aandelen ter verdere bescherming ondergebracht in de N.H.M.-Stichting. Deze stichting had ten doel het in eigendom verkrijgen en beheren van de preferente aandelen NHM. Zij werd bestuurd door een Raad van Bestuur, gevormd door de telkens in functie zijnde directeuren en commissarissen.
Ter voorziening in kapitaalbehoeften in bijzondere gevallen kon de maatschappij overgaan tot het uitgeven van obligaties. In 1835 leende de NHM via emissie van obligaties f 10.000.000,- om plannen van het Departement van Koloniën te financieren, In 1858, toen de NHM nieuwe handelsoperaties op touw wilde zetten en daarvoor het kapitaal ontbeerde, vond een emissie plaats van f 5.000.000,- 4% obligaties. Vanaf 1903 vormden de deposito’s en gelden in rekening-courant in toenemende mate het werkkapitaal van de NHM. Reeds rond 1920 was de verhouding tussen eigen en ‘vreemd’ kapitaal ongeveer 1:4.
Betreft: 1. Krediet aan Mendelssohn & Co Amsterdam inzake emissie 1934; 2. Mendelssohn & Co Amsterdam inzake aandelen overgenomen van de Bank voor Handel en Scheepvaart; 3. Lazard Frères & Cie Parijs; 4. Banque de Paris et des Pays-Bas, Genève en Amsterdam; 5. Mutuelle Lambert S.A., Brussel; 6. Caisse Générale de Reports en de Dépots, Brussel; 7. Helbert Wagg & Co Ltd, Londen; 8. Syndicaat november-december 1936; 9. Aan- en verkopen ter beurze 1936-1937; 10.Syndicaat oktober 1939-oktober 1940; 11.Bank voor Handel en Scheepvaart; 12. Modellen van aandelen; 13. Modellen en verklaringen inzake verkopen.
De preferente aandelen werden in 1929 geëmitteerd als beschermingsconstructie vanwege wijziging van het vennootschapsrecht in het Wetboek van Koophandel. In 1949 werden de preferente aandelen ondergebracht bij de NV Algemeen Administratie- en Trustkantoor te Rotterdam, vervolgens in 1958 in een stichting.
Doel van de stichting was het verkrijgen en beheren van de preferente aandelen NHM.
De lijsten van 1939 en 1954-1957 ontbreken.
Met de aantekening: Opgemaakt naar het oorspronkelijk register berustend bij het Departement voor de Nationale Nijverheid en de Koloniën ingevolge KB van 19 april 1824 nr 1.
Bij deze en volgende series wordt met de term diversen in de aandelenregisters de overloop bedoeld uit de voorgaande delen, in het geval dat de kolommen voor de overschrijving vol waren.
De afgeloste aandelen betrof de aflossing van een obligatielening uit 1835 groot _ 10.000.000,-. De term aandelen werd hierbij gehanteerd, aangezien een herhaaldelijk voorkomende beleening minder gewenscht was voor het prestige der Maatschappij en dat de directie op instructie van de Koning in het kapitaalgebrek voorzien moest op eene wijze met haar waardigheid overeenkomende. Zie W.M.F. Mansvelt, deel I, blz 386-387.
Het betreft aandelen van De Nederlandsche Bank te Amsterdam, de Javasche Bank te Batavia, de Nederlandsch-Indische Escompto-Maatschappij te Amsterdam, De Twentsche Bank te Amsterdam, de Deutsche Reichsbank te Berlijn, de Koninklijke Nederlandsche Zoutindustrie, de Landbouw Maatschappij Bangak te 's-Gravenhage, de Kartasoera Cultuur Maatschappij [directeur: de Internationale Crediet- en Handelsvereeniging 'Rotterdam' te Rotterdam], de Deli-Maatschappij te Amsterdam en Diversen.
Vanaf 1885 gaf het administratiekantoor certificaten van aandelen NHM uit, om het moeilijk verhandelbare van aandelen op naam te omzeilen. De registers die de aandelen registreerden in het bezit van het administratiekantoor zijn vernietigd.
Tot de verhuizing van het hoofdkantoor naar Amsterdam werd zowel in 's-Gravenhage als Amsterdam een register van overschrijving van aandelen bijgehouden. Het register van 's-Gravenhage werd vanaf 1831 voortgezet als register van het hoofdkantoor, terwijl dat van Amsterdam stopte. Vanaf 1831 werd in Rotterdam een duplicaatserie bijgehouden, die echter vernietigd is.
Volgens de statuten was hiervoor raadpleging van de directie noodzakelijk.
Het administratiekantoor nam op naam staande volgestorte aandelen in administratie en gaf daartegen certificaten aan toonder uit, om de handel in de stukken te vergemakkelijken. Zij verzorgde verder de incassering en de uitbetaling der dividenden en nam de verdere belangen van de aandeelhouders waar.
De administratie werd gevoerd door het Administratiekantoor van aandeelen in vennootschappen en in binnen- en buitenlandsche leeningen N.V. te Amsterdam. De onderhavige voorwaarden betroffen een uitbreiding van in 1885 vastgestelde voorwaarden.
Tot 1874 bepaalden de statuten dat de NHM voor de uitoefening van haar bedrijfsactiviteiten bij voorkeur gebruik diende te maken van gehuurde gebouwen. Dit gold zowel het hoofdkantoor als pakhuizen e.d. Aankoop van onroerend goed was niet onmogelijk, maar wel aan voorwaarden verbonden. Tot 1850 was goedkeuring van de Raad vereist, na 1850 diende de directie in ieder geval de Raade van Commissarissen te horen. Na 1874 waren de statuten minder strikt. Toch bepaalden zij nog wel dat aankoop van vaste goederen geschiedt na overleg met Commissarissen. Zoodanige aankoop moet in verband staan met eenige onderneming, die volgens artikel 4.9 tot den werkkring der Maatschappij behoort, of strekken tot aanschaffing van lokalen voor de bureaux der Maatschappij en hare Agentschappen. Met andere woorden: handel in onroerend goed was uitgesloten. Pas in 1934 vervielen alle statutaire bepalingen ten aanzien van het bezit van onroerend goed, wat zowel te maken zal hebben gehad met een achterhaalde praktijk als met de verruiming van de bedrijfsdoelstelling, die handel in onroerend goed niet langer uitsloot.
De gebouwen voor de agentschappen waren in de negentiende eeuw weinig meer als pakhuizen met wat administratieve ruimte. Pas de overschakeling op het bankbedrijf bracht de behoefte aan echte kantoren met zich mee.
Op 7 september 1824 nam de directie haar intrek in het nabij het koninklijk paleis gelegen pand Noordeinde 64. Het pand werd gehuurd van het rijk, dat het had aangekocht om het paleis te isoleren. Per 1 november 1831 verhuisde het hoofdkantoor naar Amsterdam. Aanvankelijk huisde men daar in het van het Departement voor den RK Eeredienst gehuurde pand Herengracht 40, het vroegere paleis van Le Brun, duc de Plaisance. In 1856 werd verhuisd naar het aangekochte Herengracht 466/hoek Spiegelstraat. In 1918 kreeg architect K.P.C. de Bazel opdracht een nieuw hoofdkantoor te ontwerpen en te bouwen. Op 4 oktober 1926 werd het nieuwe gebouw aan de Vijzelstraat 32 betrokken.
Gedurende de Tweede Wereldoorlog is de NHM tijdelijk uit haar hoofdkwartier verdreven geweest. De Duitse bezetter vorderde het gebouw per 1 5 mei 1943, en wees het toe aan het Luftgaukommando Holland. Eind april vond de evacuatie plaats. De NHM-afdelingen werden verspreid over verschillende gebouwen. De directie, de Directiesecretarie, de Secretarie, de Provinciale Centrale, en de Afdelingen Controle, Bouwzaken en Archief vonden een onderkomen in het oude NHM-gebouw Herengracht 466; de Eerste Afdeling, de Vijfde Afdeling, de Assurantie-Afdeling en de Afdeling Boekhouding in het nieuwe gebouw van de Amsterdamsche Bank aan het Rembrandtplein; de Afdeling Effecten in het oude gebouw van de Amsterdamsche Bank aan de Herengracht 597-603; de Indische Afdelingen in het gebouw van Lippmann, Rosenthal & Co en het Pensioenfonds in het gebouw van Van Eeghen. Het archief ging overigens slechts voor een deel mee naar de Spiegelstraat; een deel werd overgebracht naar de Cigarettenfabriek J. van Kerckhof aan de Nieuwezijds Voorburgwal,. een ander deel bleef achter in de Vijzelstraat. Met ingang van 8 oktober werd het gebouw aan de Vijzelstraat weer vrijgegeven.
Na de Tweede Wereldoorlog nam het ruimtegebrek in het hoofdkantoor snel toe, en verschillende afdelingen werden verspreid over een aantal hulpgebouwen. In 1956 waren naast Vijzelstraat 32 in gebruik het zogenaamde ‘oude gebouw’ Herengracht 466, waarin onder andere het Assurantiebedrijf was ondergebracht, het pand Vijzelstraat 77 waar de Vierde Afdeling, het accountantsbureau Bakker & Co, het Pensioenfonds- en het NIVAS huisden alsmede Amstelstraat 9 waarin de dochter NV Auto-Crediet een plaats had. Dit leidde tot plannen voor nieuwbouw. Deze werden gerealiseerd door de bouw van Vijzelstraat 20. In 1960 kon de nieuwe kantoorruimte in gebruik worden genomen.
Gemerkt 'A'.
Gemerkt 'B'.
Gemerkt 'C'.
Gemerkt 'D'.
Gemerkt 'E'.
De staart van het zegel zit door de datering gehecht.
Zie rubriek Kaarten en Tekeningen
Zie ook inv.nrs 15599 en 15600 onder rubriek 85.1.1.
Tot de overname door de NHM in 1938 in gebruik bij de De Spaarne Bank.
Het agentschap Rotterdam werd in 1824 gevestigd in een pand aan de Boompjes. Het gebouw bestond voor het overgrote deel uit opslagruimte voor de aangevoerde overzeese goederen. In 1910 schakelde het agentschap over op wissel- en bankzaken. Voor dit bedrijf was het oude pand volkomen ongeschikt, zodat besloten werd tot de bouw van een nieuw kantoorpand aan de Zuid-Blaak. Op 2 januari 1916 werd het nieuwe pand betrokken. Bij het bombardement van 10 mei 1940 werd het gebouw aan de Zuidblaak, op enkele kluizen na, grotendeels verwoest. Aanvankelijk vond het agentschap een onderkomen aan de Willemskade. In februari werd verhuisd naar een huurpand in de Calandstraat. Het effecten- en safebedrijf keerden echter na het weer gedeeltelijk opgeknapte kantoor aan de Zuidblaak terug. In 1944 keerde ook de rest van het bedrijf daar terug. Kort na de oorlog werd in de buurt van het oude kantoor begonnen aan de bouw van een nieuw kantoorpand aan de Blaak 32/34, dat in 1950 werd geopend.
Zie rubriek Kaarten en Tekeningen
Zie rubriek Kaarten en Tekeningen
Zie rubriek Kaarten en Tekeningen, inv.nrs 13126-13129.
Dit was tot de overname door de NHM in 1941 het pand van de firma De Bas & Co. Zie rubriek Kaarten en Tekeningen, inv.nrs 13130-13133.
Zie rubriek Kaarten en Tekeningen
De bij het Kadaster berustende akten werden in verband met de nationalisatie van het Indonesisch bedrijf in 1959 op film gezet. ABN AMRO Historisch Archief heeft van de film zowel op DVD als in geprinte vorm kopieën vervaardigd. De originele film berust bij ABN AMRO Historisch Archief. Een deel van de akten daterend van vóór de Tweede Wereldoorlog, met name die uit Batavia, zijn in 1949 opnieuw opgemaakt.
De beide adviseurs bezaten de aan deze bossen grenzende terreinen, die ze als bouwgrond wilden exploiteren. Ze waren hen overgegeven als aflossing van verplichtingen uit de nalatenschap van prins Hendrik.
Bijlagen bij briefnr 1908/112 van de subagent te Medan aan de agent te Singapore.
A.F. Marmelstein was sedert 1 augustus 1887 in dienst van de NHM. Hij arriveerde eind 1889 in Nederlands-Indië en begon per 1 december 1890 als geëmployeerde bij de Factorij. Later was hij onder meer (sub)agent in Penang, Menado, Padang, Medan, Semarang en Soerabaja. In 1907 werd hij Lid Cultuurzaken in het Factorijbestuur en per 1 april 1910 president.
Het register bevat slechts de volgnummers van de sollicitanten, niet de data van hun sollicitatie. Op de kaft staat enkel het jaartal vermeld waarin het register werd geopend.
De inhoudsopgave is opgemaakt door ABN AMRO Historisch Archief.
De inhoudopgave is opgemaakt door ABN AMRO Historisch Archief.
De inhoudsopgave is opgemaakt door ABN AMRO Historisch Archief.
De inhoudsopgave is opgemaakt door ABN AMRO Historisch Archief.
De inhoudsopgave is opgemaakt door ABN AMRO Historisch Archief.
De inhoudsopgave is opgemaakt door ABN AMRO Historisch Archief.
De inhoudsopgave is opgemaakt door ABN AMRO Historisch Archief.
De inhoudsopgave is opgemaakt door ABN AMRO Historisch Archief.
Vermoedelijk is men in 1940 begonnen met het maken van pasfoto's van al het personeel van dat moment. Vervolgens is van elk personeelslid bij aanstelling een foto gemaakt. De albums berusten bij ABN AMRO Historisch Archief.
Het personeel van de vestigingen in het buitenland bestond zowel uit Nederlanders [stafpersoneel overzee] als uit lokaal geworven personeel [sub-altern personeel]. De Nederlanders werden als staf-geëmployeerde uitgezonden om leidende functies te gaan vervullen. Zij werden op hun uitzending grondig voorbereid. De aspiranten doorliepen stages op de relevante afdelingen van het hoofdkantoor, kregen onderwijs in het Maleis, Japans en Hindoestaans en volgden cursussen aan het Koloniaal Instituut. Onder het lokaal personeel was met name het aandeel van de Chinezen groot.
De serie is om de vijf jaar gesampled. In 1870 werden geen examens afgenomen; in plaats hiervan is het jaar 1871 opgenomen.
Zie de noot bij de inspectieverslagen, inv.nrs 4574-4591.
Betreft de binnenlandse agentschappen met uitzondering van Rotterdam en 's-Gravenhage.
In het Holland House was de door de NHM uitgezonden staf gehuisvest.
Het jaar 1964 betreft alleen het hoofdkantoor.
Het Algemeen Ondersteuningsfonds, bestemd voor het personeel in Nederland en in Oost- en West-Indië, werd opgericht in 1899. Op de resultatenrekening over dat jaar werd een bedrag van f 100.000,- gereserveerd als eerste dotatie voor dit fonds. Per 31 december 1 901 werd het samengevoegd met een reeds door de Secretarie beheerd weduwen- en wezenfonds, omdat de wijze van bijeenbrengen der gelden en de bestemming ervan elkaar overlapten. Het fonds verleende bij gebleken noodzakelijkheid pensioenen of tijdelijke onderstanden aan personen of betrekkingen van personen die in of buiten Europa in dienst van de NHM werkzaam waren of waren geweest. Besluiten tot bijstand werden genomen door de directie. De aantekeningen verwijzen dan ook geregeld naar de directienotulen. In 1936 ging het fonds op in de nieuw gevormde Stichting Pensioenfonds.
Het Algemeen Ondersteuningsfonds verleende bij gebleken noodzakelijkheid pensioenen of tijdelijke onderstanden aan personen of betrekkingen van personen die in of buiten Europa in dienst van de NHM werkzaam waren of waren geweest. Besluiten tot bijstand werden genomen door de directie. De aantekeningen verwijzen dan ook geregeld naar de directienotulen.
De inv. nrs. 13300-13303 zijn alle gemerkt met '321'.
Op 30 december 1936 vond de oprichting plaats van de Stichting Pensioenfonds van de NHM. Het Algemeen Ondersteuningsfonds en het Fonds van ten behoeve van Weduwen en Weezen van Dienaren en van Hulpbehoevende Dienaren van de Factorij der NHM gingen in de nieuwe stichting op. De stichting werd beheerd door een bestuur samengesteld uit het personeel.
Het Pensioenfonds van 1957 werd opgericht in verband met een dekkingstekort in het oude fonds, om welke reden 4 ½ % op de pensioenen moest worden gekort. Door stichting van een nieuw fonds kon het oude uit vrije reserves het tekort ongedaan maken en kon de korting over de hele linie ongedaan worden gemaakt.
De verslagen over de boekjaren 1936 en 1937 [1e en 2e boekjaar] en het boekjaar 1946 ontbreken.
Het rapport over het boekjaar 1957 ontbreekt.
De nummering van de vergaderingen liep na de omzetting per 1966 gewoon door.
In juli 1945 werd een contactcommissie ingesteld bij het hoofdkantoor, te kiezen door en uit het personeel. Ook de agentschappen Rotterdam en ‘s-Gravenhage kregen dergelijke commissies. Zij waren bedoeld als organen ter bespreking van de sociale belangen van het personeel. Zij kunnen worden gezien als voorloper van en werden vervangen door de sinds 1955 wettelijk voorgeschreven ondernemingsraad.
De sportvereeniging NHM werd medio 1913 opgericht.
De verslagen over de boekjaren 1948 en 1963 ontbreken.
Door een huisbediende verraderlijk vermoord door middel van een krissteek in de onderbuik.
Betreft: de onderdirecteuren der NHM, 1942, 1945, met afschriften; de directie der Factorij, 1916; de agenten te 's-Gravenhage, 1943, afschrift; de Raad van Bestuur van de Société Hollandaise de Banque et de Gestion te Tanger, 1948, Frans, afschrift; de agenten te Rotterdam, 1949, afschrift; de agent te Tokio, 1949, Engels, afschrift.
De commissie werd ingesteld op initiatief van P. Plantenga, directeur van de Rotterdamsche Bank.
Betreft: statuten van de Vereeniging, 1936, 1943; mededeelingen van fiscalen aard, 1936-1940; reglement voor de noteering, 1940; reglement voor den effectenhandel, 1940; handleiding bij het berekenen van de bijdrage ad 1 0/00 ten behoeve van het Waarborgfonds Rechtsherstel, 1949; reglement voor het opnemen van fondsen in de Prijscourant, 1951; pandbrievenreglement, 1951; provisiereglement, 1954.
Betreft:
Mappen genummerd I en III; map II ontbreekt.
Betreft: ledenlijsten Nederlandse Bankiersvereniging, 1959, 1966; reglement betreffende de minimum-condities in acht te nemen bij de uitoefening van het bedrijf door de leden van de Nederlandse Bankiersvereniging, 1953-1961; reglement voor de wisselhandel houdende bepalingen in acht te nemen door de leden van de Nederlandse Bankiersvereniging, I, 1953 en II, 1953, 1960; ledenlijsten van de Vereeniging van Deviezenbanken, 1959, 1961, 1966; reglement betreffende de minimum-tarieven in acht te nemen bij de uitoefening van het bedrijf door de leden van de Vereeniging van Deviezenbanken, 1954-1960; reglement van de Vereniging van Bemiddelaars bij Kasgeld- en andere Onderhandse Leningen, 1951; incasso- en discontoreglement, 1957, 1964.
E. Heldring volgde in 1940 D. Crena de Iongh op als lid van de Raad.
De NHM werd lid in mei 1940. E. Heldring werd, als president van de NHM, op 29 mei benoemd als bestuurslid. Vóór 1940 waren er al contacten met D. Crena de Iongh, die echter in 1936 het directeurschap weigerde.
Voor het archief van deze stichting zie de inv.nrs 12826-12831.
Mogelijk afkomstig van C.J. baron Collot d'Escury, lid van het bestuur.
Het initiatief tot deze commissie kwam in 1942 van minister Van den Broek. Het streven was o.a. een meer geregeld contact tussen vertegenwoordigers van het [Indische] bedrijfsleven in Amerika en de Commissie voor Nederlandsch-Indië, Suriname en Curaçao [Indische Missie] aldaar.
Gedurende de Tweede Wereldoorlog voerde de Duitse bezetter in Nederland een nieuwe publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie in. Het gehele bank- en effectenbedrijf viel onder de in 1941 gevormde Hoofdgroep Banken. Hieronder ressorteerde nog een Bedrijfsgroep Handelsbanken.
De NHM nam deel in het garantiefonds.
De Stichting Pelita werd opgericht in 1947 en had als doel het lenigen van de nood van de slachtoffers van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. Namens de NHM trad J.A. Deknatel toe tot het bestuur van de stichting.
De stichting werd opgericht in 1951, feitelijk als functionele opvolger van de in 1947 opgerichte Trust-Maatschappij voor den Handel van Nederland met het Buitenland NV, sinds 1949 in liquidatie, uit welks vermogen ook een bedrag ten behoeve van de nieuwe stichting werd afgezonderd. Vanaf de oprichting was W.A. van Ravesteijn secretaris, in 1959 als zodanig opgevolgd door R.M. van den Berg van Saparoea. Verder zaten van NHM-zijde C.J. baron Collot d'Escury en later A.A. van Sandick in het bestuur. In 1966 werd besloten de stichting te ontbinden. De liquidatie werd afgesloten in 1967.
Betreft het Katholiek Verbond van Werkgeversvakverenigingen, het Verbond van Protestants-Christelijke Werkgevers in Nederland en het Verbond van Nederlandse Werkgevers. De commissie kwam voor het eerst bijeen in februari 1955.
D.C. Renooij volgde in deze in mei 1963 K.F. Zeeman op.
De NHM werd vertegenwoordigd door C.J.K. van Aalst.
Hierin wordt de kwestie behandeld of de werkingsduur van de maatschappij met een derde termijn moest worden verlengd.
In de Engelse serie ontbreken de jaren 1935, 1937, 1940 en 1946. De Nederlandse uitgave werd in de oorlogsjaren vervangen door het Overzicht Economische Maatregelen, zie inv.nr 4340.
Betreft een excerpt uit het Economisch Archief van Nederland en Koloniën.
Betreft: NV Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot Exploitatie van Petroleumbronnen in Nederlandsch-Indië te 's-Gravenhage; Lever Brothers & Unilever NV; NV Philips' Gloeilampenfabrieken te Eindhoven; NV Nederlandsche Scheepvaart Unie te Amsterdam; NV Handelsvereeniging 'Amsterdam' te Amsterdam; NV Deli Maatschappij te Amsterdam; NV Rubber Cultuur Maatschappij 'Amsterdam' te Amsterdam.
Zie rubriek 6.1.5
Het jaar 1953/1954 ontbreekt.
Het Overzicht verving gedurende de oorlogsjaren de Nederlandse versie van het Kwartaalbericht, zie inv.nrs 4324-4331. Het bevat veel informatie ten aanzien van de deviezenwetgeving tijdens en kort na de oorlog en ten aanzien van de herstelwetgeving. Hoewel het Overzicht gedurende de hele oorlogsperiode werd samengesteld, moest de publicatie ervan in 1942 wegens papierschaarste worden stopgezet. In 1945 werd de publicatie hervat. In de loop van 1946 werd de serie Kwartaalbericht weer voortgezet, en stopte men met het Overzicht.
Betreft: Australië, [1950]; Brits Oost-Afrika, 1949; Canada, 1952; Ceylon, 1950; Egypte, 1950; Ierland, 1951; Suriname, 1953-1954.
Het bulletin verschaft im- en exporteurs informatie over het betalingsverkeer met het buitenland, de financiering van im- en exportzaken, de mogelijkheid tot het uitvoeren van transitozaken etc.
Geschreven in opdracht van de NHM ter gelegenheid van de opening van het agentschap Enschede.
Afkomstig van het agentschap Steenwijk.
De Vereeniging Het Siantar Dokter Fonds te Pematang Siantar in het landschap Siantar, afdeling Simeloengoen en de Karolanden aan de oostkust van Sumatra, werd opgericht in 1915 en als rechtspersoon erkend bij besluit van de gouverneur-generaal van Nederlands-Indië no 28 van 5 oktober van dat jaar. Doel van de vereniging was het bestrijden van de kosten voor de verbetering der volksgezondheid in de onderafdeling Simeloengoen, voor zover deze tevens van belang was voor haar leden, en de voorziening in de geneeskundige behandeling en verpleging van haar leden en hun personeel met gezinnen. Dit wilde men bereiken door oprichting, inrichting, onderhoud en exploitatie van hospitalen en het aantrekken van geneesheren en ander personeel. Het lidmaatschap stond open voor ondernemers in de landbouw, nijverheid en handel, zowel natuurlijke als rechtspersonen. Vanaf 1960 was het fonds in liquidatie.
I. Arentz was secretaris van de Handelsvereniging te Batavia. In 1948 werd hij bij de ontbinding van deze instelling ontslagen. De hem toevallende middelen waren niet toereikend om in zijn levensonderhoud te voorzien, om welke reden hij zich in 1953 wendde tot enkele oud-leden van de Handelsvereniging. Op instigatie van K.F. Zeeman van de NHM werd in 1954 een fonds ingesteld, waaraan meerdere ondernemingen deelnamen. Na het overlijden van Arentz in 1965 werd tot 1974 zijn weduwe uit het fonds onderstand verleend. Na haar overlijden in dat jaar werden de resterende gelden onder de participanten verdeeld.
Het betreft het eerste bezoek van een Japanse delegatie aan Nederland.
Prins Bernhard liep een stage bij het hoofdkantoor van de NHM gedurende sep-dec 1936.
Het origineel berust in de fotocollectie van ABN AMRO Historisch Archief.
Betreft: Mexicaanse goodwill-missie, met lunch in het Amstel Hotel, 1958; diner in het Amstel Hotel ter gelegenheid van het bezoek van Shri H.V.R. Iengar, gouverneur van de Reserve Bank of India, 1960; lunch ter gelegenheid van het bezoek van Rh.H. Silbert, president van de Standard Financial Corporation te New York, 1962.
De Afdeling Centrale Buitenkantoren werd nieuw gevormd per 1 januari 1953. Zij zou oorspronkelijk de naam Zesde Afdeling krijgen, maar in het kader van een eveneens per 1 januari 1953 doorgevoerde algehele naamswijziging van de afdelingen op het hoofdkantoor werd hiervan afgezien. De afdeling verrichtte zelf geen bankzaken, maar voerde de zakelijke en administratieve supervisie over de overzeese kantoren buiten Indonesië [buitenkantoren]. De afdeling kende de onderafdelingen Bureau Nieuw-Guinea en het Bureau Antwerpen, de laatste ingesteld voor het onderhouden van het contact met de op 1 december 1960 in die plaats opgerichte dochter de Internationale Handels- en Diamantbank.
Afkomstig van het Bureau Nieuw-Guinea, een onderafdeling van de Afdeling Centrale Buitenkantoren. Het bedrijf in Nieuw-Guinea omvatte agentschappen te Biak, Hollandia, Manokwari, Merauke en Sorong.
Het betreft een fragment van het archief van het agentschap Kuala Lumpur, Maleisië, dat op 15 april 1963 werd opgericht.
Oprichting en nationalisatie.
De grote afstand tussen het moederland Nederland en de koloniën in Nederlands-Indië maakte een bijzondere voorziening ten aanzien van het beheer noodzakelijk. De statuten voorzagen daarom in de vestiging te Batavia van een ondergeschikte tak van bestuur voor het toezicht op en het algemeen beheer over de zaken van de NHM in Indië. Deze hoofdzetel in Indië kreeg de naam Factorij. De vestiging van de Factorij bleek nog een lastig en tijdrovend karwei, met name omdat de animo voor een post in Indië zeer gering bleek. Het eerste jaar moest de NHM zich daarom bedienen van commissionairshuizen, met name Van der Kaa, Haste & Co en Rijck, Gevers & Co. Pas in juli 1825 volgden de benoemingen van de leden van het bestuur; op 27 februari 1826 constitueerden zij zich in Batavia als Factorij van de NHM.
Het einde van het Indonesisch bedrijf der NHM kwam in zicht toen het cultuurbedrijf daar in mei 1959 werd genationaliseerd. Het bankbedrijf had nog even respijt, tot in juli 1960 aan de Factorij haar status van deviezenbank werd ontnomen. Op 21 november 1960 werd het bankbedrijf van de Factorij en alle onder haar ressorterende kantoren in Indonesië onder beheer gesteld. De uiteindelijke nationalisatie had plaats op 5 december 1960. De activa en passiva werden ingebracht in de Bank Koperasi, Tani dan Nelajan.
Bestuur.
Het bestuur van de Factorij bestond uit een president en een door de tijd wisselend aantal leden. Aanvankelijk bedroeg het aantal leden vier, vanaf 1831 twee. Vanaf 1886 was er een president, één lid en een stemhebbend secretaris, vanaf 1891 een president, twee leden en een niet stemgerechtigd secretaris.
De president en leden van de Factorij werden door de directie te Amsterdam benoemd en ontslagen. Zij moesten Nederlanders zijn, dienden Batavia als woonplaats te hebben en waren verplicht ofwel over 15 onvervreemdbare aandelen te beschikken, ofwel in Nederland een borgtocht stellen van f 20.000, -. Het was hen verboden andere posten, ambten of bedieningen te bekleden, eigen handel te drijven en deel te nemen in andere ondernemingen. Voor het aanvaarden van bestuursfuncties of commissariaten in andere vennootschappen was toestemming van de directie te Amsterdam vereist. President en leden vergaderden zo vaak als de belangen der maatschappij dit vorderden, doch ten minste twee maal per week. Voor besluiten was de aanwezigheid van de meerderheid vereist. Besloten werd met meerderheid van stemmen. Bij staking werd de zaak aangehouden; enkel in dringende gevallen gaf de stem van de president de doorslag. De notulen werden opgesteld en gecontrasigneerd door de commies-notularis.
Bevoegdheden: verhouding tot het hoofdkantoor.
Zoals gezegd was het bestuur van de Factorij volkomen ondergeschikt aan de directie te Amsterdam. Zij was in haar werkzaamheden gebonden aan uitgebreide reglementen en instructies vooraf en de verplichting tot een uitgebreide verantwoording achteraf. Dit liet overigens onverlet dat de Factorij door de grote afstand noodgedwongen de nodige zelfstandigheid had en veel ruimte voor eigen initiatief. De grote afstand tot Amsterdam maakte het onmogelijk, zelfs voor belangrijke zaken, toestemming vooraf te vragen. Dit had natuurlijk wel eens tot gevolg dat de Factorij acties ondernam waar de directie achteraf niet gelukkig mee was. De reglementen en instructies voor de Factorij werden aanvankelijk vastgesteld door de Raad. Na 1850 gebeurde dit door de directie. Zij dienden aanvankelijk daarenboven gecontroleerd te worden door het Ministerie van Koloniën op hun afstemming op het regeringsbeleid en de Organisatie van het Indisch bestuur. Deze verplichting verviel na 1850. Het bestuur der Factorij diende uitgebreid verantwoording en verslag uit te brengen aan de directie. Dit betekende dat zij jaarlijks in drievoud haar financiële administratie over het afgesloten boekjaar naar Nederland diende te zenden, vergezeld van een begroting alsmede van een algemeen verslag aangaande de verrichtingen in dat afgelopen jaar. Verder diende elke transportgelegenheid benut te worden voor het zenden van tussentijdse informatie, zoals de bestuursnotulen, financiële staten, etc. Bovendien moest aanvankelijk om de twee jaar een lid van het bestuur naar Nederland afreizen om in persoon verslag uit brengen. Vanaf 1831 geschiedde dit enkel wanneer de directie dit nodig achtte.
De Factorij opereerde in de Oost als het uitvoerend lichaam van de directie. En omdat de Oost tot ver in de twintigste eeuw vrijwel het gehele werkterrein van de NHM uitmaakte, kan gesteld worden dat de Factorij in deze periode bij vrijwel alle transacties en operaties van de NHM een rol speelde. Pas met het op gang komen van het binnenlands bankbedrijf der NHM veranderde deze situatie geleidelijk, maar ook daarna bleven de zaken in de Oost van groot gewicht.
Interne organisatie.
De Factorij kende net als het hoofdkantoor te Amsterdam een indeling in een Secretarie en een aantal uitvoerende afdelingen, waarvan de oudere, ook als bij het hoofdkantoor, een numerieke aanduiding hadden: Eerste Afdeling etc. I. Omdat aard en omvang van de werkzaamheden van hoofdkantoor en Factorij voor een substantieel deel uiteenliepen, verschilden ook het aantal afdelingen en daarmee samenhangend de taken en bevoegdheden van de afdelingen, ook al was hun naam gelijk. Zo was de Tweede Afdeling van het hoofdkantoor in de twintigste eeuw de cultuurafdeling, terwijl de Tweede Afdeling van de Factorij in die periode de bankzaken onder zich had. Voor de correspondentie met het hoofdkantoor had deze afwijkende interne organisatie van de Factorij geen gevolgen. Zowel de Factorij als de agentschappen moesten hierbij gebruik maken van aan de indeling van het hoofdkantoor corresponderende briefkenmerken. Voor de correspondentie tussen Factorij en agentschappen en die tussen de agentschappen onderling lag dit anders; de hierbij gebruikte briefkenmerken waren afgeleid van de afdelingen van de Factorij. De inhoud van een brief van het agentschap Hongkong aan de Eerste Afdeling van de Factorij zal dus van heel andere aard zijn als een brief van hetzelfde agentschap aan de Eerste Afdeling van het hoofdkantoor.
De Factorij kende, in ieder geval na de Tweede Wereldoorlog, de volgende afdelingen:
Verhouding tot de agentschappen.
De Factorij had een toezichthoudende en controlerende taak ten opzichte van de agentschappen overzee. Dit betrof zowel de kantoren in Nederlands-Indië als de andere kantoren ten oosten van Kaap de Goede Hoop, de zogeheten buitenkantoren. De agentschappen in Zuid- en Noord-Amerika vielen dus niet onder de Factorij. De agenten waren verantwoording verschuldigd aan de Factorij, maar eerst en ten principale aan de directie te Amsterdam. Feitelijk fungeerde de Factorij als tussenstation tussen directie en agentschappen: enerzijds gaf zij orders en instructies uit Amsterdam door of voerde deze uit [controle en inspectie], anderzijds was zij het verzamelpunt voor met name de financiële verslaglegging. Overigens stonden de afzonderlijke agentschappen ook in rechtstreeks contact met [de afdelingen van] het hoofdkantoor in Amsterdam. De agenten werden benoemd en ontslagen door de directie. De Factorij had wel de mogelijkheid agenten te schorsen en vacatures tijdelijk op te vullen. Vanaf 1918 vermeldde het reglement een recht van aanbeveling van de Factorij bij benoemingen. De Factorij benoemde wel de sub-agenten, hoofden van kleine vestigingen zonder een eigen financiële administratie. Tot 1881 was het beheer van de Factorij ten aanzien van zowel de agentschappen, de eigen landbouwondernemingen als de cultuurrelaties tamelijk gecentraliseerd. In genoemd jaar vond echter een reorganisatie plaats in verband met de overschakeling naar het bancair bedrijf. Alle agentschappen voerden vanaf nu een eigen boekhouding en brachten afzonderlijk verslag uit. Het beheer over de cultuurondernemingen en -relaties werd overgeheveld naar de agentschappen waaronder zij ressorteerden. Een aantal grotere agentschappen [Singapore; Semarang; Soerabaja] kon vanaf nu ook één of meerdere subagentschappen onder zich krijgen. Vanwege de uitbreiding van de zaken van de NHM in de voorgaande jaren besloot de directie in 1907 een inspecteur aan te stellen, die, staande onder de Factorij, tot taak kreeg de agentschappen en subagentschappen in het Oosten te inspecteren wanneer de directie of de Factorij dit verlangden. Hij werd benoemd en ontslagen door de directie, en rapporteerde aan en correspondeerde met zowel directie als de Factorij. De eerste inspecteur was E.D. van Walree, voormalig agent te Sjanghai.
In 1952 werd besloten de supervisie over de buitenkantoren over te brengen van de Factorij naar Amsterdam. Reden hiervoor was de angst dat de Indonesische autoriteiten een voor de buitenkantoren hinderlijke bankcontrole zouden instellen. Bovendien werd zo voorkomen dat de winsten der buitenkantoren tot het Indonesische deviezenvermogen zouden worden gerekend. De overbrenging ging in twee etappes:
De overbrenging had alleen betrekking op zakelijke aangelegenheden en sub-altern personeel. Het stafpersoneel bleef onder toezicht en controle van de Factorij.
Vanaf 1873 regelmatig de aantekening 'Bijlage tot No .. '[1873 etc.], namelijk tot de notulen van de directie. Van 1927 ontbreken de notulen van vergadering nr 85. Van de jaren 1928-1930 zijn slechts de notulen van de vergaderingen nrs 102, 104, 119 en 140 aanwezig; deze betreffen de vaststelling der begrotingen en jaarrekeningen.
Betreft Bombay, 1939-1940; Calcutta, 1940-1942; Kobe, 1939-1940; Makassar, 1940-1942; Pontianak, 1939-1941.
De jaren 1929 en 1931 bevatten tevens onderlinge correspondentie betreffende algemene zaken tussen de agentschappen Medan en Kota Radja.
De naam van het agentschap Cheribon wordt vanaf 1950 gespeld als Tjirebon [cf. huidige spelling Cirebon].
Hierbij tevens enige circulaires van de Algemene Bank Nederland aan haar buitenlandse [Aziatische] kantoren.
Hierbij tevens afschriften van brieven van de Factorij aan de Nederlandse agentschappen over 1952.
J.H. van der Laan was respectievelijk agent te Singapore, 1945-1949, inspecteur van de Factorij, 1950-augustus 1951, lid Bankzaken van de Factorij, september 1951-februari 1952 en president van de Factorij, maart 1952-maart 1955.
Zie de noot bij inv.nrs 15042 en 15043 in deze rubriek.
De oudere correspondentie van Van der Laan met Zeeman is opgenomen in inv.nrs 15042 en 15043 in deze rubriek.
Betreft de afwikkeling van zaken aldaar; in 1950 viel het besluit tot sluiting van het agentschap Shanghai. Deze fotokopieën werden in 1960 toegezonden aan het hoofdkantoor.
Deels identiek aan de navolgende inventarisnummers. Deze serie is op afdeling van de Factorij [vnl Secretarie] geordend. Het betreft de kantoren: Bandung, Dar-Es-Salaam, Cheribon, Denpasar, Gambir, Hollandia, Makasser, Medan, Palembang, Pontianak, Semarang, Singapore, Singaradja, Soerabaja, Tegal.
Het betreft dus geen toegang op de correspondentie tussen Factorij en agentschappen en tussen de agentschappen onderling.
Zie inv.nrs 7521-7522. Verwezen wordt naar datum en briefnr.
Te beginnen in 1826 loopt het verslagjaar van 1 juli t/m 30 juni; vanaf 1881 loopt het verslagjaar gelijk met het kalenderjaar. Van het jaarverslag van 1940 is slechts het 3e deel aanwezig.
De naam van het agentschap en namen van personen en relaties zijn in dit model weggelaten.
Vanwege de uitbreiding van de zaken van de NHM in de voorgaande jaren besloot de directie in 1907 een inspecteur aan te stellen, die, staande onder de Factorij, tot taak kreeg de agentschappen en subagentschappen in het Oosten te inspecteren. Eerste inspecteur was E.D. van Walree, oud-agent te Shanghai. Nadat Van Walree in het voorjaar van 1909 als lid van de Factorij was aangesteld, bleef de functie enige jaren vacant. Pas per 1 maart 1913 werd W. La Gro als opvolger aangewezen. Het ontbreken van de rapporten over 1915 hangt vermoedelijk samen met het vertrek van La Gro per 31 december 1915 en zijn opvolging door G.J. Houtsma. Ook het grotendeels ontbreken van de rapporten over 1930 is gevolg van het tijdelijk vacant zijn van de functie.
De rapportage over 1930 betreft enkel Shanghai.
Betreft boekjaren: Beiroet, 1955, 1957; Bombay, 1953, 1956-1957; Calcutta, 1953, 1956-1957; Chittagong, 1953, 1956-1957; Damman en Alkhobar, 1956-1957; Dar-es-Salaam, Mombasa, Nairobi, 1953; Dar-es-Salaam, Mombasa, Narobi, Kampala, Jinja, 1956-1957; Djeddah, 1954, 1956-1957; Hongkong, 1955-1956; NHM-vestigingen in Indonesië, 1956-1957; Kantoren in Japan, 1956; Karachi, 1955-1956; Netherlands Trading Society Ltd. en het kantoor van de NHM te Londen, 1951-1952; B.W. Blydenstein & Co te Londen, 1957; New York, 1952, 1954; Nieuw-Guinea, agentschappen te -, 1955, 1957; Penang, 1956-1957; Rangoon, 1955-1956; Singapore, 1955-1957; De Surinaamsche Bank NV, 1951, 1954
Deze serie is grotendeels vernietigd. Vanaf 1841 zijn om de tien jaar voorbeeldexemplaren behouden.
De periode 1888-1904 niet compleet.
De directie in Nederlands-Indië werd gevoerd door NV Werkspoor; het toezicht op de directie werd gevoerd door de Factorij.
De Swie Lie Stichting werd nagelaten door de in januari 1950 te Jakarta overleden Oei Tjong Hauw. De rechtsgeldigheid van de stichting werd aangevochten door een aantal rechthebbenden op de erfenis, die in het gelijk werden gesteld. Een deel van de vermogensbestanddelen van de stichting was ondergebracht bij de Factorij.
Tot het midden van de negentiende eeuw hadden slechts het Nederlandse gouvernement en Chinezen verlof om in Japan handel te drijven. De Nederlanders dankten dit voorrecht aan het grote aanzien en vertrouwen dat ze hier vanouds genoten. Voor het overige hield men in Japan angstvallig vast aan zijn isolement. Zelfs de gewelddadige openstelling door de Britten en een persoonlijke brief van koning Willem III aan de shogun waarin hij aandrong op koersverandering mochten niet baten. Een doorbraak kwam er eerst in 1854 toen de Verenigde Staten de Japanse overheid na een ‘vlootdemonstratie’ tot een tractaat wisten te bewegen. Tractaten met Engeland en Rusland volgden. De inhoud was echter beperkt: de concessies betroffen slechts het gebruik van enkele havens als verversingsstations. Pas in 1858 wist Nederland Japan tot vrij handelsverkeer over te halen. Toen in 1857 de gouvernementshandel op Japan werd gestaakt lag de weg open voor particulieren, waaronder de NHM. In 1858 ondernam de NHM de eerste expedities, en in 1859 zond de Factorij haar employee Bauduin naar Decima, waar het eerste Japanse agentschap werd opgericht. In mei 1875 werd de vestiging verplaatst naar het nabij Decima op het vasteland liggende Nagasaki. Geholpen door de goede oude relaties namen de zaken in Japan een grote vlucht. Men voorzag Japan van vooral textiel en medicijnen, en haalde er boomwas, ruwe zijde en hennep vandaan. De NHM wist bovendien grote orders van regeringszijde binnen te halen, waaronder de levering van schepen. Het aantal agentschappen breidde zich uit met vestigingen in Yokohama, Hiogo en Osaka. Vanaf 1871 zetelde een hoofdagent te Yokohama. Ondanks het grote volume van de handel waren de winstmarges hierop echter klein. De agentschappen haalden hun winst dan ook vooral uit uitzettingen van gelden tegen hoge rente. De Raad van Commissarissen der NHM was over deze ontwikkeling maar zeer matig te spreken, want de nationale scheepvaart en nijverheid profiteerden nauwelijks van de aanwezigheid der NHM in Japan. Toen de im- en exportzaken dan ook zwaar verliesgevend werden en bovendien na een revolutie met de shogun en daimio’s de grote kredietnemers van het toneel verdwenen, was het met de negentiende-eeuwse aanwezigheid van de NHM in Japan snel gebeurd. Als eersten werden de agentschappen te Osaka [1874], Hiogo [1878] en Nagasaki [1878) opgeheven. Het agentschap Yokohama deed nog een vruchteloze poging om via de wisselhandel en assurantiezaken te overleven, In 1880 werd ook deze vestiging gesloten. Na de liquidatie van dit agentschap werden de door de Japanse agentschappen gevormde archieven verscheept naar Nederland en door het hoofdkantoor bewaard. Zij zijn als gedeponeerde archieven in deze inventaris opgenomen [rubrieken 11-1 5].
Pas in 1920 keerde de NHM met een vestiging te Kobe weer in Japan terug, nu als zuivere bankinstelling. Na de Tweede Wereldoorlog werd het aantal vestigingen uitgebreid met agentschappen in Osaka en Tokio.
Verwijzend naar de confidentiële brief van de Factorij, Eerste Afdeling, dd. 14 juni 1865.
Inventaris van goederen, z.j.
Agentschappen in Nederlands-Indië
Voor de hiërarchische verhouding van deze agentschappen ten opzichte van de directie te Amsterdam en de Factorij te Batavia zie de toelichting bij rubriek 1 .6.2.1.
Toen in 1882 was besloten de goederenhandel stop te zetten, betekende dit het einde van de agentschappen te Palembang [1883], Makassar [1883], Bandjermasiri [1885] en op Banda (1882]. Bij de aanvang van het bankiersbedrijf in Indië beschikte de NHM in de archipel dus nog maar over vijf kantoren: de Factorij te Batavia, de agentschappen Soerabaja, Semarang, Cheribon en het sub-agentschap Padang. Het succes van de bankzaken zorgde echter voor snelle uitbreiding. Op Java werden in 1887 agentschappen gevestigd te Pasoeroean, Pekalongan, Tegal en Tjilatjap. Ook de belangstelling voor de buitenbezittingen nam toe. Dit resulteerde vanaf 1900 in nieuwe vestigingen op Sumatra, Borneo en in de Grote Oost. Zie de lijsten van agentschappen, overzicht 8.
Agentschappen in Nieuw-Guinea
In januari 1950 werd de NHM door de regering aangezocht om ervoor te zorgen dat Nieuw-Guinea op termijn over voldoende bankfaciliteiten zou beschikken, zonder in de bevoegdheden van de circulatiebank te treden. De rol van de NHM zou specifiek bancair zijn; de goederenvoorziening aan Nieuw-Guinea was geheel opgedragen aan de importeursfirma Hagemeyer & Co’s Handel Maatschappij NV. Vanuit de Factorij werd de situatie ter plekke geïnspecteerd. De vestigingskeus viel aanvankelijk op Hollandia (toekomstige zetel van het gouvernement] en Manokwari [commercieel gunstig gesitueerd). Op 6 april 1950 werd het agentschap Hollandia geopend. Van vestiging te Manokwari werd afgezien. In plaats daarvan werd op 1 december 1950 een agentschap geopend te Sorong, het centrum voor de petroleumindustrie. Op 16 juni 1955 volgde de opening van het agentschap Merauke [exporthaven]. Op 23 maart 1963 werd het gehele bedrijf der NHM op Nieuw-Guinea overgenomen door de Bank Indonesia.
Agentschap Singapore
Singapore had zich rond het midden van de negentiende eeuw ontwikkeld tot een belangrijk regionaal handelscentrum. De contacten van de NHM met Singapore liepen aanvankelijk via correspondenten, met name A.L. Johnston & Co. Deze betrekkingen hadden niet het gewenste resultaat gekregen. In de verwachting dat het werken met een eigen vertegenwoordiger meer zou opleveren, werd op 1 mei 1858 een vast agentschap te Singapore geopend. Aanvankelijk hield men kantoor aan Boat Quay. Rond 1865 werd verhuisd naar Colier Quay, vervolgens in 1902 naar Cecil Street. Het agentschap ressorteerde vooreerst onder de Factorij. Het hield zich de eerste decennia bezig met de afzet van lijnwaden, de in- en verkoop van Indische producten, beleningen en de aankoop van opium voor het gouvernement van Nederlands-Indië. De resultaten bleven over het geheel genomen, met name door de grote concurrentie, achter bij de hooggespannen verwachtingen. In 1882 werd een aanvang gemaakt met wissel- en bankzaken; met het oog hierop werd in 1887 de goederenhandel beëindigd. De bankzaken van het agentschap ontwikkelden zich stormachtig. In de periode tot 1895 waren zij in omvang zelfs groter als die van de Factorij. In 1891 kreeg het agentschap rechtspersoonlijkheid naar de wetgeving van de Britse Kroonkolonie Singapore. In 1899 opende het gouvernement van de Straits Settlements een deposito- en girorekening te Singapore. In 1902 belastte de regering van Siam het agentschap met haar deposito’s. Met het oog op de ontwikkeling van Deli werden in 1888 subagentschappen geopend te Medan [Sumatra] en Penang [Maleisië], beide in aanvang onder rechtstreeks beheer van Singapore. In 1899 volgde de opening van subagentschappen te Palembang en Rangoon. Rangoon ressorteerde vanaf 1907 rechtstreeks onder de Factorij. Van 1903-1907 ressorteerde onder Singapore nog een subagentschap te Telok Semaweh. Ten tijde van de Japanse bezetting van Singapore in februari 1941 werd het agentschap geëvacueerd. Het Nederlands personeel vertrok naar Java. Het gebouw werd in gebruik genomen door de Bank of Taiwan, die ook de liquidatie van het agentschap uitvoerde. Op 10 oktober 1945 kon de NHM haar agentschap heropenen. In 1950 werd een onderkomen voor het stafpersoneel geopend, het zogeheten Holland House.
Agentschappen in China: Kanton en Shanghai
Met name op wens van Willem 1, die de oude Nederlandse positie in de theehandel wilde herstellen, waren in de Artikelen van Overeenkomst van 1 824 en 1 827 bepalingen opgenomen die de directie verplichtten om theehandel op China te drijven en in dat kader een agentschap te Kanton te vestigen. De directie, die er zelf weinig vertrouwen in had, heeft het wel geprobeerd. Als agent werd de in Kanton aanwezige Nederlandse consul aangewezen. Tussen 1 825 en 1830 vertrokken vijf expedities, die de NHM zware verliezen brachten, mede door malversaties van onder meer de consul. Toen expedities in 1832 en 1833 ook verlies brachten, werd verder van deze activiteit afgezien. Na het afstoten van het agentschap te Kanton was de NHM lange tijd niet met een agentschap in China vertegenwoordigd. Het agentschap Singapore begon echter steeds meer de concurrentie te voelen van de wèl in China gevestigde instellingen. Op 29 oktober 1902 besloot de directie derhalve tot opening van een agentschap te Shanghai. De feitelijke opening vond plaats in februari 1903. Het agentschap startte met een kapitaal van f 1 .500.000, -. Aanvankelijk ressorteerde het onder Singapore. In 1907 werd het onder rechtstreeks beheer van de Factorij gebracht. China was enige land waar de NHM als circulatiebank heeft opgetreden. Vanwege de onzekere financieel-economische situatie in Shanghai en het ontbreken van een Chinese centrale bank bracht het agentschap vanaf 1907 bankbiljetten, de zogenaamde Shanghai-dollars, in omloop, die nog tot 1946 als geldig betaalmiddel dienst deden; de emissie was een succes. Het agentschap was verder sterk gericht op arbitragezaken. Vanwege de politieke situatie in China besloot de directie op 1 2 september 1949 het agentschap zo spoedig mogelijk te sluiten. De sluiting en liquidatie was echter een langdurig proces, dat pas begin 1955 definitief kon worden afgesloten.
Agentschappen in Noord- en Zuid-Amerika
Suriname: Agentschap Paramaribo
De eerste plannen van de NHM inzake cultuurzaken in Suriname dateren van 1865; Zij werd hierin gestimuleerd door de commissarissen A.F. Insinger en Ch. le Chevalier, beiden bekend met West-Indische zaken, alsmede door de oprichting van De Surinaamsche Bank in 1865 en van de Surinaamsche Immigratie-Maatschappij, welke laatste de aanvoer van voldoende arbeidskrachten leek te garanderen. In 1866 benoemde de NHM W.E. Rühmann tot agent in Suriname. Hij vestigde zich in Paramaribo. Via zijn bemiddeling werden in 1867 in Beneden-Suriname de plantage De Resolutie en de verlaten onderneming Pomona met aanliggende gronden en concessies aangekocht. Op de ondernemingen woonden ‘geëmancipeerde’ slaven, die echter niet bereid waren het zware veldwerk te doen. Zij trokken geleidelijk weg. Via de Surinaamsche Immigratie Maatschappij liet de NHM nu Chinese en Brits-Indische arbeiders overkomen. De bestaande suikerfabriek op De Resolutie was sterk verouderd. Men probeerde hierin tevergeefs verbetering aan te brengen met de Fryer’s concretor. Daarom kreeg de firma Pearson & Co te Glasgow in 1873 opdracht de uitrusting van de De Resolutie geheel te vernieuwen. Pas in 1876 kwam de productie van suiker op gang. De bereiding van rum en de bananencultuur werden gestaakt. In 1879 kocht de NHM de cacaoplantage Mon Trésor. In 1880 begon men op deze plantage proeven met Liberia-koffie. De resultaten van zowel de cacao als de Liberia-koffie stelden teleur. In 1885 werd Mon Trésor wegens aanhoudend verlies weer verkocht. In 1879 begon de voorbereiding van de stichting van een Centraal-Fabriek, met een spoorlijn voor de aan- en afvoer. De bedoeling was dat het suikerriet van de verschillende plantages, dus niet alleen die van de NHM!, hier werd samengebracht en verwerkt. De planters konden zo al hun zorg aan de cultures wijden. Dit idee van scheiding van cultuur en fabricage werd overgenomen uit de nabijgelegen Franse koloniën. In 1 880 werden de contracten gesloten met de suikerleverende plantages. Op 23 oktober 1882 werd de Centraal-Fabriek Manenburg geopend en in 1 883 kon de eerste campagne plaatsvinden. In 1 884 werd de fabricage op De Resolutie gestaakt. Een groot deel van de arbeidsmacht. alsmede de woningen en het materieel werden naar de Centraal-Fabriek overgebracht. De goede gronden van De Resolutie bleven nog enkele jaren in productie; in 1886 werd de plantage verkocht. Na de Tweede Wereldoorlog was de situatie op Mariënburg weinig florissant, voornamelijk als gevolg van een gebrek aan arbeidskrachten, op zich weer een gevolg van de opbloeiende bauxietwinning. Wel zeer lucratief was de rumdistilleerderij. Op 13 november 1 954 werd een nieuwe distilleerderij geopend. In 1958 werd de plantage Slootwijk aangekocht; de onderneming produceerde koffie, cacao en citrus. In 1963 werd het gehele complex Mariënburg verkocht aan de Rubber Cultuur Maatschappij ‘Amsterdam’. In 1886 werd ook het agentschap Suriname vanuit Paramaribo naar het complex der CentraalFabriek overgebracht. Dit gebeurde na en vanwege het staken van de bemoeienis met de goudexploratie, waar het agentschap zich vanaf 1886 mee bezig had gehouden. Feitelijk was voortaan het beheer van de Centraal-Fabriek voortaan het enige werkterrein van dit agentschap, op de consignatie van een enkele onderneming na. Met bankzaken hield het zich niet bezig; deze activiteit was voorbehouden aan De Surinaamsche Bank, waar de NHM overigens een flink belang in had en die in 1949 geheel door de NHM zou worden overgenomen. Wel had de NHM zich vanaf 1881 nog enige tijd bemoeid met goudexploratie. Dit leverde echter zo weinig op dat het in 1886 werd gestaakt.
Overige agentschappen in Latijns-Amerika
Reeds kort na de oprichting richtte de NHM zich op economische voorlichting over de republieken in Midden- en Zuid-Amerika, die net waren ontsloten voor het internationale handelsverkeer. Zij vestigde vaste agentschappen en consulentschappen in diverse plaatsen. De resultaten vielen echter tegen. De gebieden boden voor de handel met Nederland in die tijd onvoldoende mogelijkheden. Al in 1827 werden de vaste agent- schappen omgezet in consulentschappen. Voor 1829 waren ze alle weer opgeheven. Het betrof vestigingen in Alvarado, Mexico-stad en Vera Cruz [Mexico], Bahia, Pernambuco en Rio de Janeiro [Brazilië], Buenos Aires [Argentinië], Havana [Cuba], Lima en Valparaiso [Chili] en Port au Prince [Haïti].
In 1950 vestigde de NHM zich op Curaçao via de Nederlandsche Handel-Maatschappij, Trustkantoor Curaçao NV, een onderneming met beperkte doelstelling. De vestiging werd opgezet met het oog op dienstverlening aan maatschappijen die bij het uitbreken van een nieuwe wereldoorlog gebaat zouden zijn met een instantie op een niet direct bedreigde plaats op het westelijk halfrond, die zij met de waarneming van bepaalde zaken zouden kunnen belasten.
Agentschap New York.
De achterliggende reden van de oprichting van het agentschap New York in 1879 was met name het creëren van een goede mogelijkheid om in te spelen op de groeiende handelscontacten tussen Noord-Amerika en Nederlands-Indië. Doel van het agentschap was het 1. drijven van commissiehandel zowel tussen Amerika en de vestigingen in Nederlands-Indië en Japan [uitgezonderd Singapore], als rechtstreeks tussen Amerika en Nederland; 2. de in- en verkoop van wissels en 3. het geven van documentair krediet. Als agenten werden aangesteld Oliver S. Carter, Henry E. Hawley en Stanton Blake; zij zouden elk 16 2/3 % van de winst ontvangen. Het agentschap deed een tijdlang goede zaken, met name in graan, Indische producten en petroleum, effectenorders en wisselhandel. De resultaten wogen echter niet op tegen de investeringen, met name de jaarlijkse onkosten van een permanente eigen vestiging. Reeds op 31 december 1881 werd het agentschap daarom weer opgeheven. De firma Carter Hawley & Co werd met de liquidatie belast. Deze firma zou voortaan als correspondent de Amerikaanse belangen der NHM behartigen.
In februari 1941 vestigde de NHM zich weer in New York. De behoefte hieraan was ontstaan door het door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog geïntensiveerde handelsverkeer tussen Nederlands-Indië en de VS. Aanvankelijk huisde men in de lokalen der Bank of the Manhattan Company. In 1946 werd het voormalig pand van de Banca Commerciale ltaliana gehuurd. Gedurende de oorlog hield het agentschap zich vooral bezig met de kwestie van de bevriezing van Nederlandse activa in de VS behartiging van de belangen der NHM en haar clientèle bij de zogenaamde gestrande ladingen. Vanwege het belang van deze zaken werd de na het uitbreken van de oorlog aanvankelijk te Londen gevestigde hoofdleiding der NHM in 1942 verplaatst naar New York. Beide genoemde activiteiten werden na de oorlog geleidelijk afgebouwd. In 1945 kreeg de vestiging een definitieve vorm onder de naam vertegenwoordiging. In 1948 werd de vertegenwoordiging opgewaardeerd tot agentschap. In de jaren vijftig werd het agentschap geleidelijk geactiveerd. Het agentschap had een nauwe financiële relatie met het agentschap Djeddah in Saudi-Arabië in die zin, dat een groot deel van de deposito’s van de regering en koning van Saudi-Arabië bij het agentschap Djeddah via New York werden uitgezet. Zowel Djeddah als New York dreven hier voor een belangrijk deel op. In januari 1963 werd de status van branche aangevraagd, waarmee men, anders dan met de tot dan bezeten status van agency, gelden in deposito kon aannemen. Van deze activiteit was tot dan toe afgezien om de goede relaties met het Amerikaanse bankwezen niet te verstoren. Vanaf november 1946 huisde bij het agentschap de New Amsterdam Commercial and Financial Corporation, een gezamenlijke opgerichting van de NHM. Pierson & Co, Heldring & Pierson en de Commissie & Handelsbank, bedoeld voor financiering van goederentransacties. Op 5 mei werd door de NHM de International lntermediaries Corporation te New York opgericht, een uitloper van het door de NHM sinds 1951 uitgebreide eigen assurantiebedrijf.
Agentschappen in de Levant en het Midden-Oosten
Agentschappen in de Levant
De eerste jaren van haar bestaan richtte de NHM haar belangstelling ook op de Levant. Ten aanzien van Egypte gold die belangstelling vooral de Egyptische katoen. Met tussenkomst van een Italiaans handelshuis verkreeg de NHM in 1825 de leverantie van geweren aan de pasja van Egypte. De lading ging vergezeld van een gevarieerde bijlading. Er zou katoen retour komen. Met de zending ging ook een pasbenoemde agent naar Alexandrië. De Griekse vrijheidsoorlog en daarop volgende internationale verwikkelingen maakten de Middellandse Zee echter dermate onveilig, dat de activiteiten in Egypte gestaakt moesten worden voordat ze goed en wel tot ontwikkeling waren gekomen. In 1828 werd het agentschap Alexandrië opgeheven. In Smyrna Izmir benoemde de NHM het daar gevestigde handelshuis Jacob van Lennep & Co tot correspondent. Het ging de NHM hierbij vooral om de aankoop van Turkse opium, die met flink voordeel werd doorverkocht naar Indië. Ondanks de genoemde moeilijkheden in het Middellandse Zeegebied werd het contact met Van Lennep wel aangehouden.
Agentschappen in Saoedi-Arabië
In 1926 opende de NHM, speciaal met het oog op de dienstverlening aan pelgrims uit Nederlands-Indië naar Mekka, een agentschap te Djeddah in Saoedi-Arabië. Daarnaast groeide Djeddah uit tot een belangrijk en winstgevend NHM-agentschap vanwege haar relatie met de Saoedische overheid en het koningshuis. Het agentschap verschafte zowel de staat als de koning persoonlijk miljoenenkredieten, en nam op haar beurt van beide gelden in deposito. De deposito’s werden grotendeels uitgezet in de VS via bemiddeling van het agentschap te New York. Naast Djeddah opende de NHM in 1954 en 1955 kantoren in respectievelijk en Damman/Dahran Met Dahran werd het oliecentrum annex vliegveld aangeduid, met Damman de haven.
Iran
In juli 1958 begonnen de voorbereidingen voor de oprichting van een bank in Iran, in samenwerking met de heren Vahabzadeh en anderen. De NHM nam deel voor 25%. De opening van het kantoor van de Mercantile Bank of Iran and Holland te Teheran had plaats op 5 april 1959. Het belang van de NHM ging omhoog naar 49% [de Perzische wet stond een grotere buitenlandse deelname niet toe]. Ondanks haar minderheidsbelang had de NHM wel de leiding.
Agentschappen in Afrika
Bij de opening van kantoren in Oost-Afrika speelde naast de verwachtingen omtrent de ontwikkeling van dit gebied een rol dat de handel hier voor een belangrijk deel in handen was van Indiase firma’s, die de NHM uit India en Pakistan reeds bekend waren. In september 1950 werd besloten tot een onderzoek naar de mogelijkheden van vestiging hier. Nog voor het eind van dat jaar opende de NHM kantoren te Mombasa in Kenia en Dar-es-Salam in Tanzania. Ze werden gevolgd door vestigingen in Nairobi [Kenia, 1952], Kampala [Oeganda, 1954], Jinja [Oeganda, 1955] en Tanga [Tanzania, 1963]. De vestiging te Jinja werd in 1958 wegens geringe levensvatbaarheid weer opgeheven.
Vertegenwoordigingen en vestigingen in Europa
Londen
Ter behartiging van haar belangen in Engeland bezat de NHM al voor de Tweede Wereldoorlog een dochtermaatschappij te Londen, de Netherlands Trading Society (East) Ltd. Directeuren hier waren A.A. Pauw, W. van de Stadt jr. en A.H. Stok, respectievelijk directeur, onderdirecteur en geëmployeerde der NHM. In 1945 kreeg de tijdelijke vestiging een definitieve vorm onder de naam vertegenwoordiging [Representative Office]. Geleidelijk werd een echt agentschap steeds meer gewenst geacht. Dit bleek echter moeilijk realiseerbaar wat betreft het vinden van ruimte en personeel. Bovendien was men bang de relatie met Engelse banken te verstoren. Daarom werd in 1952 gekozen voor een participatie van 50% in B.W. Blijdenstein & Co, de affiliatie van De Twentsche Bank te Londen. De samenwerking ging in per 1 april 1 953. In dit kader richtte de NHM de Netherlands Trading Society London Ltd op, die als non-personal partner van Blijdenstein zou optreden. De Twentsche Bank had op dezelfde voet de Twentsche Bank London Ltd.
Düsseldorf
Per 1 maart 1955 had de NHM een vertegenwoordiging in Düsseldorf, met het oog op de contacten van het bedrijf met West-Duitsland in het algemeen en die met het Duitse industriegebied in het bijzonder.
Antwerpen
In 1960 richtte de NHM te Antwerpen de NV Internationale Handels- en Diamantbank op, die haar werkzaamheden op 1 december van dat jaar. Ze was specifiek gericht op de relaties in de Antwerpse diamantindustrie en -handel. Vanwege de beperkte doelstelling opereerde de bank niet als agentschap, maar als afzonderlijke NV met beperkte vergunning. De NHM had ook niet de bedoeling om de zaken in België een uitgebreid karakter te geven.
Betreft de agentschappen: Bombay, 1922; Calcutta, 1922; Hongkong, 1906-1909; Japan, 1872-1875; Kobe, 1920; Medan, 1916-1927; Rangoon 1907-1909; Samarang, 1910; Shanghai, 1904-1930; Singapore, 1888-1916; Soerabaja, 1910-1924.
Met economisch overzicht betreffende Uganda over 1955.
Per 1953 werd de vestiging Kobe samengevoegd met die te Osaka.
Voor de periode 1947-1959 zie bij Singkawang.
Dit en het navolgende inventarisnummer dienen beschouwd te worden als de voorgangers van de serie jaarverslagen van het agentschap Suriname.
Brief nr 1 is nog gericht aan de voorganger van Pauw in New York, W. van de Stadt jr.
Bijlagen bij confidentiële correspondentie. Het betreft de kantoren: Bandjermasin, 1952-1957; Banjoewangi, 1954; Bandoeng, 1956-1957; Beiroet, 1957; Bombay, 1955-1957; Calcutta, 1953-1954; Chittagong, 1955-1958; Djember, 1956-1957; Hollandia, 1961; Hongkong, 1955-1957; Makassar, 1955-1957; Medan, 1954-1955; Palembang, 1955-1957; Pontianak, 1955-1956; Rangoon, 1958-1959; Semarang, 1953-1957; Singapore, 1957; Soekaboemi, 1954-1956; Soerabaja, 1954; Tegal, 1955-1957; Tjirebon [Cheribon], 1956-1957.
Meteen bij de oprichting van de NHM in 1824 werd een agentschap te Rotterdam gevestigd. Het agentschap hield zich gedurende de negentiende eeuw uitsluitend met de goederenhandel bezig, en het bedrijfspand aan de Boompjes waarin het was gevestigd bestond dan ook voor het overgrote deel uit opslagruimte voor de ingevoerde overzeese goederen. In het begin van de twintigste eeuw zakte de goederenhandel in, en bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog was er van dit bedrijf praktisch geen sprake meer. In plaats daarvan had het agentschap in 1910 een begin gemaakt met wissel- en bankzaken, een bedrijf dat al snel een grote vlucht nam. Omdat het oude pand aan de Boompjes voor het nieuwe bedrijf ongeschikt was, betrok het agentschap op 2 januari 1916 een nieuw kantoorgebouw aan de Zuid-Blaak. Per 1 januari 1918 nam de NHM de sedert 1781 te Rotterdam gevestigde kassiersfirma lan Havelaar & Zoon over. Het bedrijf werd opgenomen in dat van het agentschap Rotterdam. In 1921 gebeurde hetzelfde met de Rotterdamse kassiersfirma Gebroeders Chabot. Tot de overname in 1936 van de Geldersche Credietvereeniging te Arnhem liepen de aangelegenheden voortvloeiend uit de sinds 1916 bestaande banden van vriendschappelijke samenwerking met deze bank via het agentschap Rotterdam.
Het betreft hier deels archivalia afkomstig van het agentschap Rotterdam.
De balansen en resultatenrekeningen over de boekjaren 1913-1923 zijn opgemaakt in 1924. Het boekjaar 1933 ontbreekt.
Voor de bijkantoren werd geen afzonderlijke administratie gevoerd; de cijfers van de verslagen zijn ontleend aan de boekhouding van het agentschap Rotterdam (kantoor Blaak).
Na de verhuizing van het hoofdkantoor naar Amsterdam in 1831 was de NHM lange tijd niet in 's-Gravenhage vertegenwoordigd. Pas op 15 januari 1910 opende de NHM in deze stad weed een agentschap. Reden was dat 's-Gravenhage steeds meer de woonplaats werd van terugkerende Indische families, niet zelden relaties van de NHM en vaak nog met financiële betrekkingen met Indië. Bovendien was 's-Gravenhage de statutaire zetel van een groeiende aantal cultuurondernemingen.
De balansen en resultatenrekeningen over de boekjaren 1912-1923 zijn opgemaakt in 1924.
De balans en resultatenrekening over 1943 betreft alleen het vierde kwartaal. Het betreft hier archief afkomstig van het agentschap 's-Gravenhage.
Tot de statutaire doelstellingen van de NHM behoorde de bevordering van de nationale nijverheid. De maatschappij probeerde dit te bereiken door het plaatsen in eigenland van bestellingen voor de Indische markt, en door de ondersteuning van bedrijven door middel van voorschotten. Wat betreft de textielnijverheid richtte de NHM zich tot 1 830 vrijwel geheel op de Zuidelijke Nederlanden, met name Gent en omgeving, waar reeds een redelijk geavanceerde industriële infrastructuur aanwezig was. Nadat deze mogelijkheid als gevolg van de Belgische Opstand was komen te vervallen, zocht men in de Noordelijke Nederlanden naar vervangende productiemogelijkheden. NHM-secretaris Willem de Clerq kwam op een van zijn in dit verband gemaakte reizen in 1832 in Twente in contact met Thomas Ainsworth, zoon van een textielfabrikant in Lancashire. Dit contact leidde tot de oprichting in 1833 van een weefschool te Goor onder directie van Ainsworth, bedoeld om de Twentse arbeiders en met name hun kinderen vertrouwd te maken met het voor deze streek nieuwe weefgetouw met snelspoel. De weefschool functioneerde gelijktijdig als school en als productiebedrijf. De NHM trad op als afnemer. Na verloop van tijd kon de scholier het (tijdens de opleiding verdiende) weefgetouw meenemen en thuis verder werken. Zijn plaats op de school werd dan door een volgende leerling ingenomen. De weefschool deed tevens dienst als informatiecentrum en als leverancier van garens voor andere fabrikanten in de omgeving. Reeds in 1834 werden vanuit Goor weefscholen opgericht te Diepenheim, Enter en Holten. In 1836 hadden de scholen hun doel, invoering van de nieuwe werkmethode, bereikt; de NHM verkocht ze aan de particuliere ondernemer Arntzenius. In 1835 had Ainsworth intussen, na een studiereis door Engeland. bij de directie der NHM het plan gelanceerd tot oprichting van een modelweverij voor het doen van proeven met diverse soorten weefsels. De directie der NHM combineerde dit idee met een al bij haar bestaand plan tot vestiging in Overijssel van een agentschap voor de ontvangst en keuring van aangevoerd textiel. Ainsworth werd belast met de uitvoering van het plan. Als woonhuis voor hem huurde de NHM de oude havezathe De Eversberg met bouwhuis en koetshuis gelegen binnen de gemeente Wierden bij de kruising van de Regge met de weg Zwolle-Almelo. In de directe omgeving werden markegronden aangekocht voor een nieuwe nederzetting, die van de directie der NHM de naam Nijverdal meekreeg. Op 14 mei 1836 werd de eerste Steen van het complex gelegd. Directeur was Thomas Ainsworth tot zijn dood in 1841. Als agenten traden achtereenvolgens op F.P. Freijss (1836), F1. Campbell (1837-1875) en H. Wormser (wnd, 1875-1883). Boekhouder was H. Wormser (1835-1883). Het agentschap zou nog geen vijftig jaar bestaan. In het laatste kwart van de negentiende eeuw maakte de NHM de omschakeling van handelmaatschappij naar bank. Het was een nota van de in 1880 benoemde directeur Baltazar Heldring die het einde van het agentschap inluidde. Op basis van deze nota besloot de directie in juli 1880 alle eigen handel in goederen te staken, geen orders op producten van Europese en Amerikaanse huizen meer aan te nemen en geen lijnwaadhandel meer te drijven, noch voor eigen rekening, noch voor rekening van derden. Het agentschap Nijverdal moest haar werkzaamheden gaan afbouwen en werd geleidelijk geliquideerd. Op 31 december 1883 werd het officieel opgeheven.
De jaarverslagen vóór het boekjaar 1855 zijn opgenomen in de serie minuten van uitgaande confidentile brieven, inv.nrs 11166-11205.
Voorinliggend een bij Büchler ingekomen brief van de Factorij, dd. 24 september 1828.
Bevat als bijlage het verslag van M. Cantor betreffende zijn zending naar de Golf van Perzië in opdracht van de Hoofddirecteur van Financiën, gedateerd Batavia 24 december 1824.
Volgens een oude lijst luidt de titel: Rapport over de expeditie van lijnwaden naar China, door J. Valcke de Knuyt.
Inliggend een -duitstalige- prent van de Nederlandse Factorij te Decima uit 1828.
Inliggend een aantekening van het bezoek van Fraissinet aan Martinique in 1878.
Het betreft nota's, overzichten en aantekeningen van diverse herkomst, deels gelicht uit verschillende series en dossiers van het NHM-archief.
Betreft dienstreizen naar: Nederlands-Indië en het Verre Oosten, 1935; Verenigde Staten van Amerika, 1936-1937; Birma, Brits- en Nederlands-Indië, 1938-1939.
Betreft: Bezoek aan Polen, H. Ragetli, onderdirecteur, 1948
Bezoek aan Tsjecho-Slowakije, H. Ragetli, onderdirecteur, 1948
Bezoek aan Uruguay, D.L. de Leur, agent te New York, 1950
Bezoek aan Zwitserland, H. Ragetli en G.B. Rijke, 1953
Bezoek aan Hamburg en Bremen, A.A. van Sandick en H. Ragetli, directeur resp. onderdirecteur, 1953
Bezoek aan Frankfurt am Main, A.J. Steendijk en H. Ragetli, secretaris resp. onderdirecteur, 1953
Bezoek aan Hongarije, H. Ragetli, onderdirecteur, 1953
Bezoek aan Italië, Marokko en Spanje, H. Ragetli, onderdirecteur, 1953-1954
Bezoek aan Zürich en Bern, H. Ragetli, onderdirecteur, 1954
Bezoek aan Frankfurt am Main, H. Ragetli, onderdirecteur, 1954
Bezoek aan het Ruhrgebied, A.J. Steendijk en H. Ragetli, 1954
Bezoek aan Hamburg, G.B. Rijke, 1954
Bezoek aan Engeland, H. Ragetli, onderdirecteur, 1955
Bezoek aan de Verenigde Staten, S.J.H. van Hengel, 1956
Bezoek aan Venezuela, E.O. Langelaar, 1956
Bezoek aan Keulen, A.M. Beyerman, 1956
Bezoek aan Kassel, Hannover, Braunschweig en Frankfurt am Main, A.M. Beyerman, 1956
Bezoek aan Stuttgart, Karlsruhe en München, A.M. Beyerman, 1956
Bezoek aan Frankfurt am Main, Neurenberg en Hamburg, A.M. Beyerman, 1956
Bezoek aan Denemarken, Zweden en Finland, H. Ragetli, 1956
Nederlandse economische missie naar Mexico, Costa Rica, Curaçao, Verenigde Staten en Canada, H. Ragetli, 1958-1959
Bezoek aan de Banco Tornquist te Buenos Aires en de Banco de Montevideo te Montevideo, E.O. Langelaar, 1967
Betreft: Spanje, H. Ragetli, 1946 juni
West-Duitsland, S.G. Binnerts, 1948 september/oktober
Zuid-Afrika, J.H. van der Laan, 1948 november/december
Djeddah, Al Hasa en Karachi, A.A. van Sandick, 1950 februari
Qatar, Bahrein, Perzische Golf, Koeweit, Irak, P. Wouda, 1953 oktober/november
New York, N.B.M. Vierhout, 1954 mei
Oostenrijk en Hongarije, H. Ragetli, 1956 mei/juni
Banque Yougoslave pour le Commerce Extérieur te Belgrado, H. Ragetli, 1956 augustus
Argentinië, N.N., 1958 mei
Karachi, P. Wouda, 1959 mei
Italië, A. Batenburg, 1964 maart
Noorwegen, A. Batenburg, 1964 mei
Suriname en de Nederlandse Antillen, D.C. Renooij, 1961-1966
Engeland, H. Ragetli, 1955
Verenigde Staten van Amerika, S.J.H. van Hengel, 1956.
Betreft: verslag van C.J. Schaap, lid Bankzaken Factorij, van een bezoek aan Shanghai, 1948
extract uit een reisbrief van A.A. van Sandick, Shanghai d.d. 30 augustus 1948
rapport betreffende de positie van het agentschap Shanghai sinds de overname van de stad door de 'Peoples Government of China', door J.P. Schlotter, 1950
rapport van een handelsmissie naar Peking, door C.J. Schaap, delegatievoorzitter, 1954.
Betreft reizen naar: Beiroet, 1952 maart
Djeddah, 1954 april
Dahran, Dammam en Alkhobar, 1954 april/mei
Hongkong, 1954 juni
Tokio, 1954 juni
Beiroet, 1955 januari/februari
Djeddah, 1955 februari
Oost-Afrika, 1955 februari
Tanger, 1955 april
Calcutta, 1955 november
Cairo, 1956 januari
New York, 1956 maart
Osaka, Kobe en Tokio, 1956 april
Singapore, 1956 mei
Bagdad, 1956 september
Bombay, 1957 oktober
Chittagong, 1957 oktober
Calcutta, 1957 oktober
Rangoon, 1957 november
Penang, 1957 november
Bangkok, 1957 november
Karachi, 1957 november/december
Dammam/Alkhobar, 1957 december
Djeddah, 1957 december
Singapore, 1958 april/mei
Hongkong, 1958 mei/juni
New York, 1958 oktober/november
Japan, 1958 juni.
Het archief van de NV Madoera Stoomtram Maatschappij [1897-1973] berust bij het Algemeen Rijksarchief; nummer toegang 2.20.48.
Betreft o.a.: Geconsolideerde Hollandsche Petroleum Compagnie, Bataafsche Petroleum Maatschappij, Koninklijke Petroleum Maatschappij, Astra Romana, Steaua Romana, Nieuwe Russische Petroleum Maatschappij, Aurora, Moeara Enim, Moesi Ilir.
Op omslag: bundel I.
Zie tevens het dossier over de koffieonderneming Soemaniek, inv.nr 7952.
Deelneming van de NHM voor 1/30e, na 7 juli 1906 voor 1/31e deel.
Betreft: M. de Bruijn Corneliszoon, gasfabrikant te Amsterdam, 1870; G.C. Burghard, koffiemakelaar te Amsterdam, 1862; J.G.C.A. de Vogel te 's-Gravenhage aan de NHM onder inpandgeving van zekere effecten, 1877; P.E.L. de Munnick te Bloemendaal, 1881; T.R.N. Lucassen, suikerfabrikant op Java, onder hypotheekstelling van een akte van obligatie met hypotheek, 1890.
De NHM nam bij oprichting deel voor 1000 aandelen van fl. 1000 [van de 4790]. Voorzitter van het Comité van uitvoering was P. Hartsen, directeur der NHM.
Dit register verwijst naar een niet meer als zodanig bestaande serie.
Zie tevens de serie syndicaatsregisters van de Afdeling Algemene Zaken, rubriek 2.8.3, inv.nrs 6469-6479.
De aanwezigheid van deze stukken houdt vermoedelijk verband met de betrokkenheid van de NHM bij een geplande obligatielening ten laste van de in moeilijkheden verkerende Koloniale Bank [cf Mansvelt II, 416].
De NHM maakte geen deel uit van het syndicaat.
Dit syndicaat werd geleid door J. Boissevain te Amsterdam.
Onder 'geld van derden' verstond men tot ultimo 1938 de creditzijde van de gepubliceerde balans, verminderd met kapitaal, zichtbare reserve, winstsaldo, eventuele borgtochten, termijnzaken en leendepot; vanaf 1939 betrof het de creditzijde van de gepubliceerde maandstaat, verminderd met kapitaal en zichtbare reserve.
Bevat ook archief afkomstig van het agentschap Djeddah.
De Fryers Concretor bewerkte ruwe rietsuiker tot een concrete massa, die geschikt was voor vervoer naar Europa. Het dossier bevat een tekening van de machine.
Betreft:
P.M. Heringa, De bebossching van enkele punten op het eiland Nieuw Guinea, 1920
E.J. Burger, Aanteekeningen over de volkshuishouding op Noord-Nieuw-Guinea, 1928
L. van Meurs, De Landschapshoutzagerij te KOKAS [West Nieuw Guinea], 1930
Th. Kern, De damarexploitatie op het eiland Jappen, 1932
Th. Kern; Boschonderzoek Manokwari, 1931
W.C. Klein, Verslagen van eenige gesprekken over hout en boschproducten met personen op Nieuw Guinea, gedurende zijn reis aldaar van juli t/m begin november 1935, 1935
A.J. Beversluis, Voorlopig-ontwerp voor een Landschaps-boschbedrijf in Noord Nieuw Guinea [om de Geelvinkbaai], 1937
M. Ibrahim behoorde tot een aanzienlijke Atjehse familie.
Zie inv.nrs 4321-4322.
Nierstrasz was op dat moment oud-directeur en fungerend commissaris van de Hollandsche Stoomboot Maatschappij.
Betreft onder meer leden van het Koninklijk Huis en Arabische en Indische vorsten.
De Afdeling Algemene Zaken werd ingesteld in 1908, vermoedelijk samenhangend met de verandering in zowel omvang als aard van het werkterrein der NHM in de voorafgaande decennia. De nieuwe afdeling was feitelijk een afsplitsing van de Secretarie en nam van deze met name deze taken over die tegenwoordig wel met de term stafdiensten worden aangeduid. Tot de aan de afdeling toebedeelde taken behoorden de juridische zaken, de afhandeling van klachten en reclames, de clearingaangelegenheden [ca 1930-19401, de voorbereiding van kredieten (1934-1937), de executele en bewindvoering [vermogensbeheer], onderdelen van het effectenbedrijf, de belastingaangelegenheden voor derden [vanaf juni 1945], de interne en externe voorlichting, in en kort na de Tweede Wereldoorlog de deviezenaangelegenheden en het internationale betalingsverkeer en verder managementondersteunende activiteiten op het gebied van research. De uitvoering van een aantal van deze taken was ondergebracht in aparte onderafdelingen:
Op 15 oktober 1934 besloot de directie in het kader van een algehele reorganisatie van het bedrijf tot opheffing van de Afdeling Algemene Zaken per 22 oktober van dat jaar, en vervanging van deze afdeling door een Afdeling Directiesecretarie. Dit lijkt meer dan het in werkelijkheid was: in feite werd de oude afdeling voortgezet onder een andere naam en met toevoeging van een aantal nieuwe taken. Het personeel van Algemene Zaken ging over naar de nieuwe afdeling, die kwam te ressorteren onder de directiesecretaris. De Directiesecretarie nam de werkzaamheden en dossiers van de Afdeling Algemene Zaken over. Zij kreeg daarenboven de taak om in samenwerking met de betreffende afdelingen de behandeling van kredietvoorstellen voor te bereiden, deze in te dienen bij de directie en de correspondentie inzake toekenning dan wel afwijzing te voeren. Al in 1937 echter werd de kredietvoorbereiding overgeheveld naar de organen die op dat moment met de uitvoering waren belast, te weten de Provinciale Centrale, de agentschappen Rotterdam en Amsterdam en de Eerste en Vijfde Afdeling van het hoofdkantoor. De Directiesecretarie behandelde verder alle klachten en reclames, voerde de correspondentie met de agentschappen Rotterdam en ‘s-Gravenhage (tot dan Secretarie) en behandelde de aangelegenheden inzake deelnemingen en betreffende door directieleden namens de NHM beklede, dus bedrijfsgebonden, commissariaten en bestuursfuncties, alsmede de administratie van de vele lidmaatschappen van der NHM.
Vanwege mogelijke naamsverwarring met de Afdeling Secretarie kreeg de afdeling in 1943 haar oude naam Algemene Zaken terug. In 1958 werd de afdeling opgeheven; haar taken werden weer ondergebracht bij de Afdeling Secretarie, behalve het Economisch Bureau, dat tot zelfstandige afdeling werd verheven.
Voor de ingekomen brieven van vóór 1934 zie: Afdeling Secretarie/Agentschappen, inv.nrs 2704-2720.
De minuten van uitgaande brieven van de Afdeling Algemene Zaken werden chronologisch geborgen. Na de vorming van de Directiesecretarie in oktober 1934 werden de minuten onderverdeeld in diverse categorieën: Algemeen [A], Effecten [E], Juridische Zaken [JZ], Executele & Bewindvoering [EB], Reclames [R], Kredieten [K], Economisch Statistische Afdeling/Economisch Bureau [ESA/EB], Clearingaangelegenheden [C], Belastingzaken [B], Centraal Relatie Archief [CRA], Contactbureau [CB], Deviezenaangelegenheden [D] en Internationaal Betalingsverkeer [IB], Bureau Bijzondere Financiering [BBF]. Over een aantal jaren zijn deze categorieën in wisselende samenstelling bij elkaar ingebonden; deze banden zijn onder de onderhavige algemene serie geplaatst. In de gevallen dat de categorieën afzonderlijk zijn ingebonden, zijn de banden geplaatst onder de relevante rubrieken; dit is met name het geval vanaf april 1952.
Voorgaande correspondentie zie inv.nrs 3019-3026.
Tot 1827 wees de koning jaarlijks een directievoorzitter aan. Bij een statutenwijziging in dat jaar [in werking 1828] kreeg de koning het recht deze voor onbepaalde tijd te benoemen. Hij kreeg nu de titel president. Vanaf dat jaar dateert ook het Kabinet van de President, een afgezonderd secretariaat dat de zaken afhandelde welke statutair aan de president persoonlijk waren toevertrouwd. Dit betrof met name de geheime en confidentiële correspondentie met de koning en de hogere overheidsorganen en zeer gevoelige kwesties. Tot 1827 had de Eerste Afdeling in deze als voorloper gefunctioneerd. Het archief van het Kabinet werd beheerd door de directiesecretaris. Bij statutenwijziging van 1921 werden de laatste speciale banden met het koningshuis verbroken. Omdat tevens de meeste extra bevoegdheden van de president uit de statuten waren geschrapt en hij nu meer als primus inter pares functioneerde, verdween in 1921 ook het Kabinet.
Het kopieboek over de periode 18 augustus 1826 tot en met mei 1828 ontbreekt.
Een klapper op de minuten over 1848 apr 27-1849 is niet aangetroffen.
Zie inv.nrs 501-502.
Zie inv.nrs 562-563.
Betreft o.a. het emissiesyndicaat Astra, trustovereenkomst inzake de Geconsolideerde Hollandsche Petroleum Compagnie, adres aan de Tweede Kamer inzake het aftreden van Treub als minister van Financiën, oprichting exportcentrale voor Nederlands-Indië, monetaire situatie in de jaren '30.
Afzenders/geadresseerden:
H. Giel, president van de Factorij, 1945-1947
K.F. Zeeman, president van de Factorij, 1947-1948
J. Hoven, agent van de NHM te New York, 1946-1948
G.A. Dunlop, directeur van de Nederlandsch-Indische Handelsbank NV, betreffende mogelijke samenwerking tussen NHM en NIHB na de oorlog, 1942-1943
Herstelbank [Maatschappij tot Financiering van het Nationaal Herstel NV], 1946
Mogelijkheden tot heropening van het agentschap te Kobe, Japan, 1947
E. van der Vlugt, betreffende oprichting van de stichting The Netherlands Commonwealth News Service ten behoeve van de voorlichting over de Indonesische kwestie in de Verenigde Staten, 1947
Bespreking met de minister van Financiën omtrent de verkrijging van Amerikaanse kredieten voor de wederopbouw van Nederlands-Indië, 1947
S.W.A. Eschauzier, betreffende deelname van de NHM in de Stichting tot beheer en administratie van de Compagnie van Assuradeuren, 1946-1948
Diversen, 1940-1943, 1947-1948
De serie bevat ook doubletten van uitgaande brieven van Maschhaupt in zijn hoedanigheid van secretaris van de Raad van Commissarissen van een aantal bedrijven.
Prof. A.M. de Jong had belangstelling voor deze transacties vanwege zijn studie naar de geschiedenis van De Nederlandsche Bank.
Prolongaties zijn geldleningen op onderpand van effecten.
De Stillhalte betrof de stopzetting door Duitsland van de afbetaling van de staatsleningen.
Bevat ook enige brieven betreffende het oud vijandelijk vermogen.
De commissie werd ingesteld bij besluit van de gouverneur-generaal van 31 januari 1919 nr 43. G.J. Houtsma, lid van de Factorij, had zitting in de commissie.
Hierbij aantekeningen van A. van Egmond over de sanering en reorganisatie van de Zuid-Amerikaanse belangen van de Banco Holandès de la América del Sud, gevestigd in Brazilië en Argentinië; met correspondentie van Van Egmond over bancaire kwesties in Zuid-Amerika en in Genua.
De NV Nederlandsche Bank voor den Russischen Handel te Petrograd werd opgericht in 1916 door onder meer de NHM, de Twentsche Bankvereeniging B.W. Blijdenstein & Co te Amsterdam, Hope & Co te Amsterdam, Lippmann, Rosenthal & Co te Amsterdam en R. Mees en Zoonen te Rotterdam. Reeds begin 1918 was de bank als gevolg van de ontwikkelingen in Rusland in liquidatie.
Kooy & Co,s Administratiekantoor te Soerabaja werd opgericht in 1908. In 1949 fuseerde de NV met de firma Coster van Voorhout & Co, waarvan het bedrijf in dat van Kooy werd opgenomen.
Bevat: statuten, 1916; notulen van de vergaderingen van aandeelhouders en de Raad van Commissarissen, 1915-1939 (1947, 1959, 1963); correspondentie, 1939 en correspondentie met bijlagen, 1963-1969.
In 1915 ging de NHM een overeenkomst met de GCV tot samenwerking aan op grondslag van vriendschappelijke samenwerking. Per 1 november 1936 werd de GCV overgenomen door de NHM. Het hoofdkantoor te Arnhem en ca 40 bijkantoren werden geïncorporeerd in het binnenlands bedrijf van de NHM.
De directeuren C.H. Guépin en D. Crena de Iongh van de NHM waren commissaris bij de GCV. De ingekomen brieven die zich in het dossier bevinden zijn aan hen gericht.
De firma Ian Havelaar & Zoon was reeds sinds 1781 te Rotterdam gevestigd. Per 1 januari 1918 werd het bedrijf geïncorporeerd in de NHM. De oude firma Gebroeders Chabot te Rotterdam werd in 1921 ontbonden en gesplitst in een makelaardij in assurantiën firma Gebroeders Chabot & en Co, te voeren door Abram Chabot, en een kasssiersfirma Gebroeders Chabot. Ten aanzien van de laatste gingen Marius Taudin Chabot en de NHM met ingang van 1 maart 1921 een vennootschap van koophandel aan, ten doel hebbende de uitoefening van het bedrijf kassiers, bankiers en commissionaires in effecten en hetgeen daarmee verband hield. De firma kreeg Rotterdam als vestigingsplaatsen en voerde de naam firma Gebroeders Chabot. Van NHM-zijde werden de zaken behartigd door het agentschap Rotterdam. De idee was wel de zaken zoveel mogelijk over te brengen naar de NHM.
De E. Philips & Co's Bank ging in 1925 op in de Limburgsche Bankvereeniging. Secretaris van de Raad van Commissarissen was tot 1 januari 1925 N.J. van Aalst; hij werd opgevolgd door J.H.L.J. baron Sweerts de Landas Wyborgh. In het dossier lijken het deelnamedossier van de Afdeling Algemene Zaken en het archief van de [secretarissen van] de Raad van Commissarissen te zijn vermengd.
(%De LBV ving haar werkzaamheden aan in 1925 als voortzetting van de E. Philips & Co's Bank en het filiaal Maastricht der Banque Centrale du Limbourg, Meuse et Campine. Op 20 juni 1932 besloten de aandeelhouders tot tussentijdse ontbinding en liquidatie der vennootschap. De liquidatie vond plaats door de directie onder toezicht van de commissarissen. De zaken werden voortgezet door de NV Geldersche Credietvereeniging in haar Limburgse kantoren; de GCV stelde zich tevens garant voor het tegoed van alle crediteuren en deposanten. In 1939 was de financiële liquidatie geheel afgerond. De NHM werd in 1939 aangewezen als vereffenaar van enkele resterende trusteezaken, waaronder het beheer van zekere onroerende goederen in Duitsland.
Subdossiers: a. akte van overeenkomst tussen de NHM en de Banque de la Société Générale de Belgique te Brussel enerzijds en de LBV anderzijds inzake de overname der activa en de benoeming der NHM tot liquidatrice, 1939; b. diverse correspondentie, 1932-1943; c. stukken betreffende pensioenen, 1939-1958; d. nota's, resultatenoverzichten en saldibalansen, 1932-1954; e. grootboek betreffende de administratie van de overgenomen activa, 1939-1961; f. stukken betreffende notaris Quaedvlieg, 1939-1950; g. stukken betreffende Hermann Consten GmbH te Aken, 1941-1943; h. stukken betreffende Industrias Mecanicas, 1943-1961; i. stukken betreffende G. en A. Canter, kooplieden te Luik, 1923-1941; j. stukken betreffende J. Schoenmaeckers te Cortenberg, 1932-1942; k. stukken betreffende W.M. Scheurleer & Zoonen te 's-Gravenhage, 1939; l. stukken betreffende huizen te Keulen, 1931, 1939-1945; m. stukken betreffende de liquidatievergadering van aandeelhouders d.d. 11 april 1939.
D. Crena de Iongh werd op 7 juni 1929 door de preferente aandeelhouders benoemd tot voorzitter van de Raad van Commissarissen. Hij volgde hierin J.C.A. Everwijn op.
De NV De Merwedebank te Dordrecht werd opgericht in 1907, tot voortzetting van de zaken van de firma Simon Zadoks & Zoon. Rond 1919 was de bank in moeilijkheden. Hoofdrelatie was Wertheim & Gompertz te Amsterdam, die echter van deze relatie afwilde in verband met vestiging van een eigen filiaal in Dordrecht. De NHM was in 1919 één van de crediteuren. In 1928 zou de NHM uiteindelijk het levensvatbare deel van de Merwedebank overnemen.
Beide gremia werden voorgezeten door A. Muller, directeur van de NHM. De NHM was leider van het syndicaat.
D. Crena de Iongh volgde per juli 1929 J.C.A. Everwijn op als voorzitter van de vereniging.
De in november 1920 opgerichte Amstelbank was een schepping van de Oostenrijkse firma S.M. von Rotschild, die bij het uitbreken van de revolutie in Oostenrijk een deel van zijn belangen in het buitenland wilde onderbrengen. De NHM en Hope & Co namen een klein aandeel, en aanvaardden ook een commissariaat. In mei 1931 bleef een dochter van de Amstelbank, de Oesterreichischer Credit-Anstalt, in gebreke. deze déconfiture sleepte ook de Amstelbank mee.
De zeer grote verliezen die de NHM leed in het faillissement van Mendelssohn & Co leidde tot het ontslag van president-directeur D. Crena de Iongh.
De oprichting van de Hollandsche Bank voor West-Indië was speciaal gericht op verbetering van de economie van Curaçao, welke altijd noodlijdend was geweest. Na de opening van het Panamakanaal zag de NHM voor het eiland nieuwe mogeljikheden als handelscentrum in het Caribisch gebied, mits er goede bank faciliteiten waren. De NHM nam daarom in juli 1918 het initiatief tot oprichting van een nieuwe bank, waarin verder de Koninklijke West-Indische Maildienst, de Koninklijke Nederlandse Stoomboot Maatschappij en de Rotterdamsche Bankvereeniging deelnamen. Het maatschappelijk kapitaal van de nieuwe bank bedroeg fl. 1.000.000,-, waarvan de NHM fl. 400.000,- bezat. De bank was gevestigd in het hoofdkantoor van de NHM te Amsterdam, en opende op 15 augustus 1919 een bijkantoor te Willemstad. Tot de doelstelling van de bank behoorde ook de uitbreiding van de betrekkingen tussen Curaçao, Centraal-Amerika en Venezuela.
De subdossiers zijn gemerkt a-l. Dossier a bevat correspondentie betreffende de West-Indische Cultuurbank NV De overige dossiers betreffen de Hollandsche Bank voor West-Indië, inzake correspondentie [b], financiële bescheiden over de boekjaren 1920-1927 [c-e en i-k], Curaçao en Caracas [f-g] en de rekening-couranthouders per ultimo september 1924. Aan het dossier zijn toegevoegd stukken van financiële aard over 1920-1934.
A.A. Pauw trad af als commissaris per 1 april 1935. Per 28 maart 1935 droeg de NHM al haar aandelen over aan de Hollandsche Bank Unie.
De Graeff volgde in 1961 Zeeman op als commissaris.
Eind december kwam de NHM met De Bas & Co overeen dat deze firma haar zaken per 1 januari 1942 voor rekening van de NHM zou drijven. Per 22 december vestigde de NHN een agentschap in het kantoor van de firma, om de cliëntèle geleidelijk over te nemen.
Van Ranzow's Bank werd in 1950 overgenomen door De Twentsche Bank NV.
De NHM nam in mei 1948 een belang in deze onderneming. Doel was het verkrijgen van een bredere basis voor het particuliere effectenbedrijf. Uit angst voor gevoeligheden bij de clientèle van Tjeenk werd aan de transactie zo weinig mogelijk ruchtbaarheid gegeven. Om dezelfde reden bleef de firma onder eigen naam doorgaan en werd zij niet omgezet in een agentschap.
De Société werd opgericht in mei 1948 als volle dochter van de NHM en opereerde als NHM-kantoor.
De NHM nam in 1952 een belang van 50%, zijnde ƒ 1.000.000,- in Antilliaanse guldens in deze vennootschap, waarin de bankzaken van de in 1856 opgerichte bankiersfirma Edwards, Henriquez & Co, inclusief haar meerderheidsbelang in de Aruba Commercial Bank te Willemstad, waren ondergebracht.
De rapporten betreffen tevens de dochters de Aruba Commercial Bank NV te Oranjestad en de Bonaire Commercial Bank NV te Kralendijk en de NV Edwards, Henriquez & Co's International Bank te Philipsburg op St. Maarten.
Zie ook het archief van de NV Assurantiebedrijf der Nederlandsche Handel-Maatschappij, NV, en de toelichting daarbij [hoofdstuk 36].
De stukken uit de inv. nrs 6044 en 6045 zijn voor een belangrijk deel afkomstig van H. Albarda, commissaris van de NHM van 1956-1964. De stukken uit inv.nr 13954 zijn merendeels afkomstig van het Juridisch Bureau en het Bureau Effecten.
De International Insurance Incorporated werd door de NHM opgericht op 5 mei 1952 in het kader van de uitbreiding van het eigen assurantiebedrijf. In mei 1955 werd de onderneming voorlopig stilgelegd. Wel werd op dat moment een andere assurantiemaatschappij in de VS opgericht met de firma Oppenheimer. Eind 1955 participeerde de NHM via de International Insurance Incorporated voor de helft in het kapitaal van de Holland America Insurance Company, behorend tot de Zeven Provinciën.
Opgericht op 28 december 1923 door J.A. van Dongen en F.J. Struben te Heemstede per 1 januari 1924, statutair gevestigd te Heemstede. Begonnen als firma met twee firmanten, van maart-november 1939 een eenmanszaak [Struben], per 29 november een CV, per 1 januari 1945 weer een eenmanszaak. Per 1 mei 1952, met terugwerkende kracht tot 1 juli 1951 een NV. In 1954 overgenomen door de NHM.
Bevat de subdossiers: correspondentie van de Afdeling Algemene Zaken met derden; privé-correspondentie van de directie met A.A. Hartog in Teheran; bezoekrapporten van Th. Stuivenberg en P. Wouda; verslagen van gesprekken met S. Vahabzadeh; diversen.
De Transoceanic Development Corporation was een in Canada gevestigde maatschappij, opgericht in oktober 1955 onder auspiciën van Kuhn, Loeb & Company te New York, de First Boston Corporation te New York en S.G. Warburg & Co te Londen, met deelneming van banken in de VS, Groot-Brittanië, Canada, Frankrijk, Duitsland, België, Nederland en Zwitserland. Het bedrijf legde zich toe op beleggingen in zowel bestaande als nieuw op te richten bedrijven buiten de VS en Canada.
A.A. van Sandick volgde in 1957 C.J. baron Collot d'Escury op als lid van de raad. Op zijn beurt werd hij in 1962 opgevolgd door D.C. Renooij.
Het doel van de maatschappij was het participeren in financieringsmaatschappijen in diverse landen.
De retroacta betreffen de Atjeh Combinatie [1886-1895] en Marine Combinatie [1890-1895], die per 1896 opgingen in de Atjeh Associatie. Deze belangen gingen in 1898 op in de NV Zeehaven en Kolenstation Sabang. In 1909 deed de NHM dit belang over aan het Nederlands-Indisch gouvernement.
Met tabs onderverdeeld in: Oprichting en statuten; exploitatieverslagen; overeenkomsten; retroacta; brief- en notawisselingen; bouw van een hotel te Sabang; kaartmateriaal.
In 1887 verkreeg de Atjeh-Associatie, waarvan de Factorij der NHM sedert 1884 deelhebber en geldschieter was, de levering te Oleh-leh van steenkolen ten behoeve van het gouvernement van Nederlands-Indië. In datzelfde jaar heropende de Associatie de onderhandelingen inzake de vestiging van een kolenstation op Poeloe Way. Pogingen hiertoe van de Factorij zelf waren in 1883 mislukt, omdat het gouvernement tot 1887 een eigen kolenstation op Poeloe Bras had aangehouden. De NHM was bereid de nieuwe onderneming te financieren, mits het genoemde kolencontract een voldoende omvang en werkduur zou hebben. Dit lukte: de Atjeh-Associatie kreeg de opdracht voor de periode 1894-1902 ten behoeve van het gouvernement de levering, beheer en verkoop van onder meer Ombiliën-kolen te verzorgen. In 1890 verkreeg de Associatie een stuk grond op Poeloe Way en werd de Sabangbaai in kaart gebracht. In april 1896 waren de benodigde werken voltooid en werden de Sabang en het kolenstation op Poeloe Way voor algemene handel opengesteld. In 1898 werden de vaste goederen van het kolenstation ingebracht in de NV Zeehaven en Kolen-station Sabang, gevestigd te Batavia. Het beheer werd gevoerd door de Factorij der NHM als directeur; de exploitatie geschiedde voor rekening van de Atjeh-Associatie. Deze exploitatie omvatte ook een door het gouvernement naar de Sabangbaai gestuurd drijvend droogdok. In 1901 werd het complex aanzienlijk uitgebreid. Met ingang van 1 mei 1902 werd een vertegenwoordiger der NV in Nederland aangesteld. In datzelfde jaar werd te Singapore een agentschap opgericht. In 1903 werd tot liquidatie van de Atjeh-Associatie besloten. De band van de NV met de Associatie was overigens al sterk verminderd, nadat in 1899 een administrateur was benoemd, die was belast met het dagelijks beheer en de administratie voerde. In 1905 werd de oude NV ontbonden en een nieuwe opgericht met dezelfde naam, gevestigd te Amsterdam. De Factorij werd belast met de vertegenwoordiging in Indië. Het kapitaal van de onderneming bedroeg fl. 3.000.000,-, waarvan fl. 2.500.000,- geplaatst, aanvankelijk in 500 aandelen-A en 2500 aandelen-B, later geconverteerd in 500 winstbewijzen en 2500 gewone aandelen. De NHM bezat hiervan 375 winstbewijzen en 2280 aandelen. In mei 1914 gaf de NHM, om het Nederlandse belang te waarborgen, 200 van deze aandelen in beheer bij de Centrale Trust Compagnie te Amsterdam.
Bevat onder meer scheepsplannen van in gebruik zijnde schepen.
Zie ook het archief van de Raad van Commissarissen van deze maatschappij, alsmede de toelichting [hoofdstuk 49].
D. Crena de Iongh werd op 18 oktober 1934 benoemd tot voorzitter van de Raad van Commissarissen.
Diverse NHM-vertegenwoordigers waren commissaris bij dit bedrijf.
In 1898 nam de Factorij de afscheepzaak van de firma Kolf & Esser te Pasaroean over. De exploitatie werd voortgezet door een geëmployeerde van de Factorij onder de naam firma J.F. Esser. De firma werd per 1 spetember 1900 ingebracht in de NV Afscheep- en Commissiezaak voorheen J.F. Esser te Pasaroean. In 1949 vestigde de NV als dochteronderneming een transport- en veembedrijf te Pare Pare [ten noorden van Makassar].
Betrof een 100% deelneming en trad op als houdster van de NHM-belangen in de firma B.W. Blydenstein & Co te Londen.
Met tabs onderverdeeld in: Correspondentie; notulen oprichtingsvergadering; fabricage van tussenproducten en kleurstoffen; statuten; jaarverslagen; notulen vergaderingen Raad van Commissarissen en aandeelhouders; diversen.
Zie voor de relatie met de Heemaf ook het persoonlijk commissariaat van D. Crena de Iongh, inv.nrs 12974-12979.
Ernst Heldring was ondervoorzitter van de Raad van Commissarissen en maakte tevens deel uit van de gedelegeerde commissie uit commissarissen.
Zie voor het archief van de Raad van Commissarissen over de periode 1946-1963 rubriek 65 in deze inventaris.
Zie voor het archief van de Raad van Commissarissen over 1946-1970 rubriek 67 in deze inventaris.
Zie voor het archief van de Raad van Commissarissen over 1949-1961 rubriek 66 in deze inventaris.
Door een Amerikaans syndicaat onder leiding van Lazard Frères werden nominaal ƒ 10.000.000,- gewone aandelen overgenomen. In de VS werden zogeheten American Depository Receipts (certificaten) uitgegeven. De Chase Bank te New York trad op als bewaarplaats (depository).
Renooij volgde in het voorjaar van 1962 Van Sandick op als commissaris.
De Bromo was een dochter van de NHM/ABN.
W.A. van Ravesteijn was afgevaardigde namens de NHM; in ieder geval een deel van dit dossier is van hem afkomstig.
De NV Nederlandsche Effecten Compagnie te Amsterdam was een volle dochter van de NHM.
De NHM was aandeelhouder; namens de NHM trad W. Haaksma op als president-commissaris.
Het dossier is gevormd door het Administratiekantoor van Mijnwaarden. De band met de NHM is niet uit dit dossier te halen.
De aandelen in deze maatschappij werden aangekocht met de bedoeling ze op de beurs van Amsterdam te introduceren. Toen de introductie niet doorging werden ze weer verkocht.
Het consortium werd gevormd door de Franse ijzerhandel en een internationale groep bancaire instellingen. De leiding berustte bij de Banque de l'Indochine.
Zie tevens het Atjeh Peper Syndicaat, dossiers wissel- en bankzaken Eerste Afdeling, inv.nr 7994, volg.nr 507.
De NHM was één van de vijf oprichtende partijen; ze bezat een minderheidsbelang.
E.D. van Walree was op het moment van zijn commissariaat nog directeur van De Twentsche Bank NV.
Commissariaatsdossier onderverdeeld met de volgende tabs: Correspondentie algemeen; De Twentsche Bank; Hollandsche Bank voor Zuid-Amerika; Hollandsche Zuid-Amerika Handel-Maatschappij; H.A.G. Kerstjens; Plate & Van Heusde; C.G. Vattier Kraane; Vanderbeken & Co; Wagemakers & Zonen. Voorts de tabs: telegrammen; eventuele fusie met Plate & Van Heusde; Raad van Commissarissen, correspondentie, notulen vergaderingen commissarissen en aandeelhouders; accountantsrapporten; rapporten; diversen.
De NHM was grootaandeelhouder in deze maatschappij, die de invoer van grondstoffen en kredietverlening aan Duitsland ten doel had. Andere grootaandeelhouders waren: De Twentsche Bank, Nederlandsch-Indische Handelsbank en de Bank voor Handel en Scheepvaart te Rotterdam. De NHM werd in de Raad van Toezicht vertegenwoordigd door onder anderen C.J.K. van Aalst en C.H. Guépin.
Dit dossier betreft archivalia van de Raad van Toezicht; het secretariaat werd gevoerd door de NHM. Met tabs onderverdeeld in: Oprichting, 1919; ingekomen en uitgaande stukken Raad van Toezicht, 1919-1928; correspondentie met De Nederlandsche Bank, 1920-1924; minuten uitgaande brieven van de secretaris van de Raad van Toezicht, 1920-1924; correspondentie met derden, 1919; notulen vergaderingen aandeelhouders en Raad van Toezicht, 1922-1925; jaarstukken, 1922-1928; diversen, 1919-1923.
Opgericht 1918, besluit tot liquidatie 1929.
Voor het archief van deze vennootschap zie: rubriek 52 inv.nrs 12832 ev.
Opgericht in 1920 door de gebroeders Birnbaum en geliquideerd in 1922. De NHM bezat 13 preferente aandelen, C.J.K. van Aalst 1 preferent aandeel. N.G. van Aalst was secretaris. Voor het archief van deze vennootschap zie: rubriek 53 inv.nrs 12869 ev.
J.A. Deknatel volgde per 26 april 1949 C.J. baron Collot d'Escury op als commissaris. Op zijn beurt werd hij per 27 september 1951 opgevolgd door K.F. Zeeman, die zelf weer per 2 juni 1961 werd vervangen door D.C. Renooij. Per 6 mei 1965 traden alle zittende commissarissen af wegens de overname van de meerderheid der aandelen door de 'Groep Miedl' (Baggeranstalt te Vaduz en de NV Maatschappij tot Exploitatie van Baggermaterieel Amsterdam te Amsterdam).
De oprichting van de Trustmaatschappij vond plaats onder leiding van de NHM en de Rotterdamsche Bankvereeniging, in overleg met de Nederlandse en gealieerde autoriteiten en in samenwerking met andere banken en lichamen. Doel was de hervatting en bevordering van het directe handelsverkeer van Nederland met het Duitse achterland.
De Raad van Advies kwam pas op 30 april 1947 voor het eerst bijeen.
De NHM verkocht haar participatie in de Amsterdam Overseas Coperation in 1952 omdat zij haar agentschap te New York geleidelijk wilde gaan activeren. Bovendien stelde De Nederlandse Bank de verkoop als voorwaarde voor NHM-deelname in de NV Edwards, Henriquez & Co te Willemstad
Leidend tot de oprichting van de Deutsch-Niederländische Telegraphengesellschaft te Keulen. Het archief van de regeringscommissaris bij deze maatschappij berust bij het Algemeen Rijksarchief. Zie inventaris 2.10.46.01. Zie verder ook het archief van de Amsterdamsche Bank NV, inv.nrs 2966-2967, ook aanwezig bij het Nationaal Archief.
De Surinaamsche Waterleiding Maatschappij was statutair gevestigd te Amsterdam, maar hield kantoor te Utrecht.
Bevat correspondentie van/met: directie NHM; J.J.Polderman; Nederlandsche Bank voor Zuid-Afrika; C.H. Guépin; A.D. Roosegaarde Bisschop; J.A. Putto; J. Dommisse; H. ter Kuile Jzn; C.J.K. van Aalst; D.C. Endt; H. Loudon; A.D. de Marez Oyens. Voorts notulen van het syndicaat, verslagen, rekening-courant, kaarten van de katoenplantages en diversen.
Het archief van de NEGUMIJ 1938-1964 berust bij het Algemeen Rijksarchief: nummer toegang 2.20.29.
De NV Bunisari Lendra, tot 1937 NV Cultuur-, Industrie- en Handelmaatschappij Pirelli Java, was eigendom van Pirelli Holding SA te Basel. De opzet was dat de speciaal voor dit doel te 's-Gravenhage opgerichte Gomorient SA te Glarus [Zwitserland] alle aandelen Bunisari zou overnemen en tevens als directie zou fungeren. Als directeuren zouden K.F. Zeeman [NHM] en P.A. Ursone optreden, terwijl E. Wolf Verwaltungsrat zou zijn.
Het beheer van deze deelneming was ondergebracht bij de NV Administratiekantoor Magreb, gevestigd te Amsterdam.
De NV Nederlands-Surinaamse Bananen-Maatschappij Surbaco, gevestigd te Paramaribo, werd op 23 juli 1962 opgericht en had ten doel de aanleg en de exploitatie van aanplantingen van tropische gewassen in het algemeen en van bananen in het bijzonder. In de vennootschap werd deelgenomen door de firma A. van Hoboken & Zonen, de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot-Maatschappij NV, de firma Insinger & Co [vertegenwoordiger van de NV Cultuur Maatschappij Tlogosari], de NHM en de door de overheid geëntameerde Stichting voor de Ontwikkeling van Machinale Landbouw in Suriname.
De directiesecretaris D. de Clercq maakte deel uit van deze commissie. Zie ook het archief van de maatschappij onder rubriek 75.
De NHM kocht in 1941 alle aandelen van de maatschappij op; het beheer betrof het pand van de in 1941 door de NHM overgenomen firma De Bas & Co.
Zie ook rubriek 60.
Doel van de onderneming was het doen van onderzoek naar productie- en consumptiegoederen.
Voor het archief van de Raad van Commissarissen van deze maatschappij, alsmede een toelichting, zie rubriek 58.
De NV werd opgericht op 5 juli 1955 door de NHM en de Maatschappij tot Financiering van het Nationaal Herstel (Herstelbank) te 's-Gravenhage. Doel was het verwerven en stichten van in het bijzonder fabrieksgebouwen en het verhuren, verkopen dan wel exploiteren daarvan. Aanvankelijk hadden de NHM en de MFNH allebei 50 aandelen, en directeur W.H. Oosten 20. Na diens dood droeg zijn weduwe de aandelen over aan de NHM. Oosten werd als directeur opgevolgd door J.H. Maschhaupt, die deze functie tot februari 1963 bekleedde. De LEM verhuurde onder meer een pand te Leiden aan de Internationale Kunststoffen Industrie te Leiden.
Dossiers genummerd 67 I-IX.
De series contracten vanaf serie 2 kennen in veel gevallen lacunes; bij het afsluiten van een serie werden nog vigerende contracten veelal doorgeschoven naar de nieuw te vormen serie.
Hierbij de Maria Theresia-daalder van de Habsburgse Donau-monarchie, anno 1780.
Vanaf 1908 ressorteerden de juridische zaken onder een Juridisch Bureau, een subafdeling van de nieuw gevormde Afdeling Algemene Zaken. De correspondentie inzake juridische aangelegenheden van vóór 1908 bevindt zich in de correspondentie van de Secretarie. De minuten van uitgaande brieven over 1908 t/m maart 1952 bevinden zich in de algemene serie minuten van uitgaande stukken van de Afdeling Algemene Zaken, zie rubriek 2.1.1.2, inv.nrs 5652 ev.
De overeenkomsten worden gespecificeerd in Bijlage II. De series contracten vanaf serie 2 kennen in veel gevallen lacunes; bij het afsluiten van een serie werden nog vigerende contracten veelal doorgeschoven naar de nieuw te vormen serie.
Bij de akte zijn twee specimen van de stempels ingebonden.
Betreft goederen overgegeven aan: de internuntius van de Heige Stoel te 's-Gravenhage, 1939; W.J. van Deinse voor de dames Montgomery-von Bagenski te Londen, M. de Goyeneche douairiere graaf de Gamio te Biarritz en E.P.O de Churucca markiezin d'Aycinena te Lima, 1940; het Trust- en Administratiekantoor Wolververshaven NV te Dordrecht, 1940; het Trust- en Administratiekantoor Scheldemond NV te Middelburg, 1940.
J.H. Maschhaupt maakte deel uit van de Commissie NBW.
Zie ook rubriek 7.1.3.10.
De vergadering van aandeelhouders besloot op 15 maart 1967 tot liquidatie van de vennootschap over te gaan, onder aanwijzing van de Algemene Bank Nederland als liquidatrice en bewaarster van de boeken en bescheiden.
De Hirtenberger Patronen-, Zundhütchen- und Metallwarenfabrik te Hirtenberg (Oostenrijk) was tot de aansluiting van Oostenrijk bij Duitsland voor 78% eigendom van Hubertus AG te Zürich, op haar beurt 100% eigendom van Fritz Mandel. Na de
Dossier afkomstig van F. Jockin en W.A. van Ravesteyn (mappen I en II).
Betreft: F.R. Butin Bik, 1959-1961; A.F.C.J. Corsmit, 1961; C.A. Elia-Orsini/A.C. Suyck, 1960; E. Gerritsen, 1959; Geveke & Co's Technisch Bureau NV, 1958-1959; H.M.C. van Heemstede Obelt, 1957-1958; Levensverzekering-Maatschappij Ons Belang NV, 1960; R. Noë, 1961; A.J. Paauwe, 1960; E. Psimas-Monjé/G.J. Schotman, 1960; H.A. Traugott, 1961.
Subdossiers: effectenregistratie; lopende zaken; afgewerkte zaken; diversen. Bevat ook uitgaande brieven van de Afdeling Algemene Zaken/Effecten.
H.W.A. van den Wall Bake was commissaris bij Tomado.
De minuten van uitgaande brieven van het Economisch Bureau van vóór 1949 zijn opgenomen in de algemene serie minuten van de Afdeling Algemene Zaken, zie rubriek 2.1.1.2, inv.nr 5652 ev.
Betreft zijn aandeel in de nalatenschappen van D. Groen, J.A.M. van Rees, Bernstein-Hemelrijk, M. Polak, J. Cohen, M. Hemelrijk en I. Oudkerk.
De minuten van uitgaande brieven betreffende executele en bewindvoering van vóór april 1952 zijn opgenomen in de algemene serie minuten van de Afdeling Algemene Zaken, zie rubriek 2.1.1.2, inv.nrs 5652 ev.
De minuten van uitgaande brieven betreffende belastingzaken van vóór april 1952 zijn opgenomen in de algemene serie minuten van de Afdeling Algemene Zaken, zie rubriek 2.1.1.2, inv.nrs 5652 ev.
De economische depressie, begonnen in 1929 en zich in de dertiger jaren in verscherpte mate voortzettend, leidde onder meer tot een groeiend aantal overheidsmaatregelen met betrekking tot het handelsverkeer, het internationale betalingsverkeer en de internationale schuldverhoudingen. Zij troffen in principe ieder die financiële- of handelsbetrekkingen met het buitenland onderhield, dus producenten, handelaars, effectenbezitters etc. Met name de deviezenrestricties brachten het internationale verkeer in grote moeilijkheden. De oplossing werd gezocht en deels gevonden in zogeheten clearingovereenkomsten, overeenkomsten die tot een soepeler regeling van de wederzijdse handels- en financiële verplichtingen moesten leiden. Het kwam er feitelijk op neer dat de internationale transacties in principe verliepen via een 'algemene kas'. In Nederland werd hiertoe in mei 1934 het Nederlandsche Clearing Instituut te 's-Gravenhage opgericht. Daarnaast bleven particuliere compensatiecontracten mogelijk, waarbij de verrekening van de vorderingen niet via de algemene kas, doch direct tussen [groepen van] importeurs en exporteurs plaatsvond; de officiële clearingorganen konden hierbij wat betreft storting en uitbetaling wel een rol spelen. Via regelingen met haar buitenlandse correspondenten speelde ook de NHM een rol in de verrekening van deze particuliere compensaties.
De driehoekszaak betrof het tot stand brengen van compensatietransacties met Bulgarije, Roemenië, Joegoslavië en Argentinië op basis van de gecentraliseerde graaninvoer in Nederland en de transfer van zekere verplichtingen van Duitsland tegenover Nederland.
De minuten van uitgaande brieven van de Directiesecretarie betreffende clearingaangelegenheden over 1938-1940 april zijn opgenomen in de algemene serie minuten van de Afdeling Algemene Zaken. Zie rubriek 2.1.1.2, inv.nrs 5652 ev.
De behandeling van effectenzaken berustte tot de vorming van de Afdeling Algemene Zaken in 1908 geheel bij de Secretarie. In 1908 werd de voorbereiding van emissies overgeheveld naar Algemene Zaken. In 1912 werd daarnaast nog een afzonderlijke Afdeling Effecten gevormd. Deze hield zich met name bezig met de administratieve voorbereiding en afwikkeling van emissies [afgifte prospectussen, inschrijvingen, toewijzingen], de couponadministratie en verder met onderpanden en bewaargeving van effecten, safedeposits etc. Voor het gebruikersgemak zijn de stukken betreffende het effectenbedrijf onder deze rubriek bijeengebracht.
De minuten van uitgaande brieven betreffende effecten over de periode vóór april 1952 zijn opgenomen in de algemene serie minuten van uitgaande stukken van de Afdeling Algemene Zaken. Zie rubriek 2.1.1.2, inv.nrs 5652 ev.
De B-serie is grotendeels verloren gegaan.
De nrs 5801-5900, tussen 9 juni 1955 en 27 maart 1956, ontbreken.
Zie tevens de serie syndicaatsregisters van de Secretarie, rubriek 1.7.10., inv.nrs 5493-5509.
Mogelijk archief van het Vereenigd Trusteekantoor.
Zie ook rubriek 60.
Dossier afkomstig van R.M. van den Berg van Saparoea.
De verhandeling betreft de periode 1874-1903.
Opgericht op 8 maart 1949 door Van den Berg van Saparoea in zijn kwaliteit van directeur van de NV West Canadeesche Bank [NV West Canadian Bank].
Het depot stond onder beheer van de Hollandsche Belegging en Beheer Maatschappij (HBB). Bewaarster was de NV Tweede Kantoor van het Administratiekantoor Hubrecht van Harencarspel & Vas Visser te Amsterdam. Bankier was de NHM. De introductie ter beurze van Amsterdam vond plaats in januari 1952.
Opgericht op 21 maart 1924. Eerste dag van verhandeling ter beurze van Amsterdam van vijf participatiebewijzen met een nominale waarde van $ 1,- per bewijs op 26 maart 1952.
Het depot werd beheerd door de Hollandsche Belegging en Beheer Maatschappij (HBB). Als bewaarster fungeerde de NV Tweede Administratiekantoor van Binnen- en Buitenlandsche Fondsen. Bankiers waren de NHM en Hope & Co. Het fonds werd op 9 juli 1953 geïntroduceerd ter beurze van Amsterdam. In februari 1961 werd het geliquideerd.
Het depot werd gezamenlijk beheerd door de NHM, De Twentsche Bank, H. Oyens & Zonen NV, Banque de la Société Générale de Belgique SA en Société Belge de Banque SA.
Het depot werd beheerd door de NV Hollandsche Belegging en Beheer Maatschappij (HBB).
De participatiebewijzen werden voor het eerst verhandeld op 8 september 1955. Beheerster was de NV Hollandsche Belegging en Beheer Maatschappij, bewaarster de NV Algemeen Certificaten Kantoor te Amsterdam. Als bankiers traden op de NHM en de NV Nederlandse Overzee Bank te Amsterdam.
Het fonds werd beheerd door de Hollandsche Belegging en Beheer Maatschappij (HBB). Bewaarster was de NV Algemeen Certificaten Kantoor te Amsterdam. De bankiers waren de NHM en Hope & Co. De introductie ter beurze van Amsterdam vond plaats op 4 april 1957.
De NV Centrum voor Fondsenadministratie werd opgericht op 7 augustus 1964 door de Nederlandse Bankiersvereniging en de Nederlandse Organisatie van het Effectenbedrijf. Doel van de NV was het uitvoeren of doen uitvoeren van administratieve werkzaamheden met betrekking tot effecten, uitgegeven door of ten laste van in Nederland gevestigde instellingen, zulks ten dienste van deze instellingen en van ondernemingen werkzaam op het gebied van het bank- en effectenbedrijf.
Bij de vorming van de Directiesecretarie in oktober 1934 kreeg deze afdeling onder meer als taak om, in samenwerking met de betreffende afdelingen, de behandeling van kredietvoorstellen voor te bereiden, deze in te dienen bij de directie en de correspondentie betreffende toekenning/afwijzing te voeren. Per januari 1937 werd de kredietvoorbereiding in zijn geheel overgeheveld naar de afdelingen die de uitvoering ervan al verzorgden, te weten de Provinciale Centrale, de agentschappen Rotterdam en 's-Gravenhage en de Eerste en Vijfde Afdeling van het hoofdkantoor. Voor het gebruikersgemak zijn de stukken betreffende kredietverlening onder deze rubriek bijeengebracht.
Subdossiers: agentschappen binnenland; buitenkantoren; bureau organisatie/personeel; bureau organisatie/rapporten werkzaamheden; directie; NHM/bedrijfsstatistiek; NHM/depositoregelingen; NHM/personeel, staf e.d.; hoofdkantoor/alarminstallatie; hoofdkantoor/aanschaf Bull-machines en andere machines en apparaten; hoofdkantoor/giro; hoofdkantoor/kas, fiat; hoofdkantoor/organisatie; hoofdkantoor/ruimteprobleem; hoofdkantoor/centralisering en mechanisatie salarisadministratie; hoofdkantoor/schaduwadministratie; hoofdkantoor/secretarie; hoofdkantoor/telefoon; besprekingen van A.J. Steendijk met derden.
De MICO werd opgericht in 1921, met als doel de rijstpellerij, rijstmalerij en havermoutfabricage. Het bedrijf werd na de Tweede Wereldoorlog onder beheer gesteld, maar herkreeg in 1950 de bedrijfsvergunning.
Dossier afkomstig van W.A. van Ravesteijn.
De groep kwam voor het eerst bijeen op 6 november 1956. De onderhavige exemplaren zijn afkomstig van J.H. Maschhaupt.
De NHM zag van een aangeboden overname af.
Sinds 1915 had de NHM een samenwerkingsovereenkomst met de Geldersche Credietvereeniging [GCV] NV te Arnhem. Via deze overeenkomst kon de NHM voor binnenlandse transacties beschikken over de faciliteiten die het provinciale kantorennet van de GCV bood. De GCV was met name sterk aanwezig in het oosten en zuiden van het land. In oktober 1936 nam de NHM de GCV over waarna het gehele bedrijf van de GCV in dat van de NHM werd geïncorporeerd. De NHM, die op dat moment enkel nog agentschappen bezat te Rotterdam en 's-Gravenhage, beschikte nu plotseling over een net van circa 60 eigen provinciale vestigingen, waarvan circa 40 agentschappen en circa 20 correspondentschappen. Om dit organisatorisch op te vangen werd op het hoofdkantoor een nieuwe afdeling in het leven geroepen, de Provinciale Centrale, die verantwoordelijk werd voor het contact met en het toezicht op provinciale kantoren, met uitzondering van Rotterdam en 's-Gravenhage. Hoofd van de afdeling werd H. Harmens, voormalig directeur van de GCV, die nu tevens werd benoemd tot onderdirecteur. Tevens werd de functie ingesteld van inspecteur van de Provinciale Centrale; hierin werden benoemd H.P.Th. Glerum, voormalig adjunct-directeur van de GCV en M. Sanders van de Directiesecretarie van de NHM.
Het toezicht op de provinciale agentschappen betrof voor alles de kredietverlening. De Provinciale Centrale zelf had de bevoegdheid kredieten tot een zeker bedrag [in 1936 ƒ 25.000,-] goed te keuren zonder toestemming van de directie vooraf. Wel diende na verlening hiervan aan de directie mededeling te worden gedaan. In september 1946 kregen de grotere agentschappen de bevoegdheid kredieten tot ƒ 25.000,- zelfstandig te arrangeren, onder voorwaarde van onmiddellijke melding aan de Provinciale Centrale. De zelfstandige bevoegdheid van de Provinciale Centrale zelf werd uitgebreid tot ƒ 50.000,-. De meldingsplicht aan de directie beliep nu de kredieten van ƒ 25.000,- à ƒ 50.000,-.
De circulaires tot en met oktober 1936 met de nummers 1-1789 zijn in de inventaris opgenomen bij het archief van de Geldersche Credietvereeniging, rubriek 44, inv.nrs 12256-12258.
Over 1930 is slechts een jaarverslag van het agentschap Bilthoven van de Geldersche Credietvereeniging NV aanwezig.
Betreft de subdossiers: salarissen agenten, 1961, z.j.; benaming correspondentschappen en bijkantoren, 1962; salarisregeling 1939, 1938; voorstel salarisverhoging personeel, 1939; eventuele overname van de firma Lentjes en Drossaerts te 's-Hertogenbosch, 1953; teksten van redevoeringen bij de opening van het kantoorgebouw Vijzelstraat 32, 1926; ontwerpen van salaris-, pensioen- en tantièmeregeling voor het personeel van de onder de Provinciale Centrale ressorterende agentschappen, 1937; voorstel betreffende herziening van kantoorhuren, 1937; maatregelen ten aanzien van enige verliesgevende agentschappen en correspondentschappen (bezuinigingen), 1937; ontwerpbrochure door J. Bierenbroodspot, employé te Baarn, 1944; diverse lijsten, [1936] : 1. kantoorhuren; 2. adressen agentschappen en correspondentschappen; 3. openingstijden agentschappen en correspondentschappen; 4. toegetredenen tot de postcentralisatie; 5. inbraakverzekering provinciale kantoren; 6. door de Geldersche Credietvereeniging overgenomen kantoren; 7. door beambten der Geldersche Credietvereeniging gestorte premies; 8. gegevens agenten en correspondenten; 9. tekenbevoegde geëmployeerden; 10. instructie bewaring archiefstukken NHM; 11. idem provinciale kantoren; 12. boekwaarde panden december 1936. diverse rapporten, 1937-1941: bezoeken aan de agentschappen Arnhem, Doetinchem, Ede, Elst, Gulpen, Oosterbeek, Velp, Wageningen en Zevenaar, 1937-1940; transacties met Velp, z.j.; resultaten agentschappen 1e halfjaar 1937; bezoeken aan agentschappen door de heer Heemskerk, 1937-1938; resultaten en controle van de agentschappen over boekjaren 1937-1941; brief van het agentschap Maastricht betreffende effectendepots in Canada, 1939; circulaire van de Nederlandsche Spaarbankbond aan haar leden, 1939.
De overname werd geëffectueerd per 1 januari 1957.
In 1939 richtten Pieter Huijbert van der Goot en Walraven van Hall de handelsfirma onder vennootschap Wed. J. te Veltrup & Zn te Zaandam op. Van der Goot bracht onder meer alle baten van de voorheen door hem gedreven zaken in de nieuwe firma in. Na het overlijden van Van Hall bracht Van der Goot het bedrijf van de firma in in een nieuwe commanditaire handelsfirma met dezelfde naam, waarin nu Adriaan Loeff en Anna Mathilde den Tex participeerden. Deze werd in 1948 ontbonden. De zaken werden nu voortgezet door Loeff en Den Tex in een CV met de oude naam. De NHM nam de vennootschap, die zich bezighield met effectenzaken, het kassiersbedrijf en assurantiezaken, in 1949 over. Om de voornamelijk uit particulieren bestaande clientèle van de firma niet te verontrusten en de [effecten] zaken niet te verstoren werden de zaken der firma onder de oude naam voortgezet. Zij werd dus wel de facto, maar niet in naam overgenomen.
Niet getekende exemplaren afkomstig van de Afdeling Boekhouding.
De boekjaren 1938 en 1952 ontbreken.
De dossiers over de boekjaren 1932-1933, 1938 en 1942 ontbreken.
Het boekjaar 1938 ontbreekt.
Vanaf 1914 zijn de grootboeken onderverdeeld in: A - kas, kassiers, effecten, syndicaten, portefeuille, beleningen, voorschotten; B - rekening-couranthouders, gesplitst naar de afdelingen, de M/R, de Z/R, binnenlandse bankiers; C - wissel-operatie rekening [WOR], agentschappen; D - gebouwen en overige rekeningen. Vanaf 1920 worden de posten die direct via de Afdeling Boekhouding lopen [WOR's Factorij, binnen- en buitenlandse agentschappen, debiteuren, crediteuren etc] in register E geboekt. Het stoppen van de serie grootboeken na 1924 houdt vermoedelijk verband met de overschakeling naar een geautomatiseerd systeem van grootboekkaarten. De reeks grootboekkaarten is verloren gegaan.
De journalen zijn in het verleden door de NHM gesampled: na 1832 is het journaal om de 10 jaar bewaard gebleven. Omdat het wel bewaarde grootboek slechts cumulatieve cijfers bevat, is het memoriaal als vervangingsniveau voor het journaal bewaard. Vóór 1914 werden de journalen door de Afdeling Boekhouding opgemaakt aan de hand van de dagjournalen van de afdelingen. Na 1914 vervalt deze tussenstap en wordt het grootboek direct bijgehouden aan de hand van de dagjournalen van de afdelingen. Het journaal dat vanaf 1914 op de Afdeling Boekhouding werd bijgehouden betreft de posten die direct via deze afdeling liepen [traites en remises van wisseloperatierekeningen]. Vermoedelijk werd ook ten aanzien van de journalen overgestapt op een kaartsysteem, dat verloren is gegaan.
In de periode 1824-1913 voerde de NHM een boekhouding volgens de maandelijkse methode, waarbij de dagelijkse posten van de afdelingen via tussenboeken, het brouillon van de afdeling en het memoriaal van de Afdeling Boekhouding, maandelijks getotaliseerd in het journaal werden geboekt. Per 1 januari 1914 werd overgestapt op de zogeheten dagelijkse methode van boekhouden, waarbij de posten uit de dagjournalen van de afdelingen rechtstreeks in het grootboek werden ingeschreven. Hiermee verviel het memoriaal.
De witte bladen betreffende genoteerde, de gele bladen niet genoteerde fondsen. De klapper verwijst naar de gestempelde paginering.
De Eerste Afdeling ving haar werkzaamheden aan op 1 januari 1825. Van deze afdeling is voor de eerste jaren, anders als voor de andere afdelingen, geen duidelijk omschreven taakstelling bekend. In de eerste statuten wordt echter aan haar gerefereerd als de afdeeling van den Voorzitter. Zij fungeerde de eerste jaren derhalve als secretariaat of [onderdeel van het] Kabinet van de President. De door de afdeling behandelde brieven van onder meer het Kabinet des Konings en verschillende ministeries wijzen hier ook op [zie rubriek 2.1.2.1]. De president was immers statutair exclusief belast met de geheime en vertrouwelijke correspondentie met de hogere overheidsinstanties.
Bij een per 1 januari 1828 doorgevoerde interne reorganisatie kreeg de Eerste Afdeling de taken toegewezen die tot dan door de Tweede Afdeling waren behartigd. Dit betekende dat zij verantwoordelijk werd voor de handels-operatien en het toezigt over al de factorijen, agenten en correspondenten, en in het algemeen, over alles wat voor de maatschappij zal moeten worden verrigt, bestuurd en onderhandeld, in de volgende landen en gewesten, te weten: in alle eilanden en landen ton Oosten van Kaap de Goede Hoop liggende, en met name op Java, in den Indischen Archipel en in geheel Oost-Indië; in China en de omliggende landen; de visscherijen, vooral in de Indische Zeeën, en al wat tot derzelver ondersteuning en bevordering strekken kan. Kortom: de Eerste Afdeling werd de afdeling voor alle zaken met het Oosten, uitgezonderd financierings- en incassozaken.
De Eerste Afdeling behandelde verder vanaf het moment dat deze zich voordeden de zogeheten Amerikaanse zaken, waarmee de contacten met Noord-Amerika werden aangeduid. In 1880 werden deze, samenhangend met de oprichting van een agentschap te New York, ondergebracht in een aparte Afdeling Amerikaanse Zaken [zie inleiding Tweede Afdeling en rubriek 6.4] Per 1 oktober van datzelfde jaar werden de tot dan door de Tweede Afdeling behandelde Surinaamse zaken ondergebracht bij de Eerste Afdeling.
Voor de periode 1880-1914 zijn de gegevens over de interne Organisatie schaars. Het is voor de NHM de periode van overschakeling naar het bankbedrijf, en voor de Eerste Afdeling die van omschakeling van ‘Indische Afdeling’ naar een afdeling die zich specifiek op bankzaken (met name kredietverlening) richte. De volgende taken werden afgestoten:
De Eerste Afdeling bleef na 1915 wel de afgiften op de overzeese kantoren en de afrekening van de van die kantoren ontvangen remises c.a. behandelen. In 1918 kreeg zij tevens [weer?] de wisselportefeuille onder beheer. Volgens directiebesluit van 21 december 1922 werden per 1 januari 1923 een aantal rekeningen, tot dan gevoerd op de Eerste Afdeling, overgeheveld naar de Tweede Afdeling; het betrof rekeningen betrekking hebbend op Indische zaken, van kredietnemers die zelf in Indië hun eigen kantoren hadden. Wisselportefeuille en het openen van kredieten in Indië bleven onder de Eerste Afdeling.
Van december 1921 tot 1924 bestond korte tijd een Afdeling Binnenland. Zij verzorgde de behandeling van de zuiver binnenlandse rekeningen, waarvan de onderpanden ook in Nederland gelegen waren; deze rekeningen waren tot dan behandeld door de Eerste Afdeling. Kredieten met goederenonderpand bleven bij de Eerste Afdeling. De Afdeling Binnenland werd verder belast met de behandeling der incassi; overwogen werd ook de reiskredieten bij de afdeling onder te brengen.
Eind 1924 vond een herinrichting plaats van de werkzaamheden van de Eerste Afdeling en de Afdeling Binnenland, waarbij de laatstgenoemde afdeling werd opgeheven. Een deel van de taken van de Eerste Afdeling en voormalige Afdeling Binnenland meest het buitenlands betalingsverkeer betreffend, werd overgeheveld naar de nieuw opgerichte Vijfde Afdeling.
De werkzaamheden van de 'nieuwe' Eerste Afdeling omvatten in algemene termen de guldensrekeningen van zowel banken als particulieren in binnen- en buitenland, alsmede het binnenlands incassobedrijf.
Meer specifiek:
-- verwerking van opdrachten van binnenlandse bankiers aan de NHM en vice versa, feitelijk het onderling betalings- en chequeverkeer omvattend
-- de administratie van de afgiften van Indië en buitenlandse correspondenten op binnenlandse bankiers
-- administratie van zowel kwitantiekredieten als documentaire kredieten verleend door het hoofdkantoor (exclusief de Indische, zie Tweede Afdeling Bankzaken)
-- voorbereiding speciale kredieten
Per 1 januari 1953 treedt een naamswijziging in werking: De
Van het jaar 1833 zijn geen minuten aangetroffen.
De jaren 1941-1942 enkel confidentieel, het jaar 1943 gewoon en confidentieel.
Tot en met 1854 onder de naam agenda met aantekening van volgnr [t/m 1831, verwijzend naar agendanrs van de gewone directienotulen], datum van ontvangst, afzender, besluit/vervolgactie, nr van het repertoir [indicateur] en eventueel het nr van de eventuele uitgaande brief. Vanaf 1855 is sprake van register van uitgaande stukken, met aantekening van ontvangstdatum, volgnr [per jaar vanaf 1], afzender, datum verzending, inhoud en nr van de eventuele uitgaande brief.
Zie inv.nrs 7222-7249.
De serie wordt in 1916 voortgezet in een gemeenschappelijke serie Factorij en agentschappen, zie inv.nr 7501-7528.
Hierbij tevens: brieven van de leden der Factorij van vóór de oprichting, 1825; brieven van de handelsagenten Van der Kaa, Haste & Co, Van Rijck en Gevers & Co, allen te Batavia, als gemachtigden van de directie.
De serie wordt in 1916 voortgezet in een gemeenschappelijke serie van Factorij en agentschappen, zie inv.nr 7501-7528.
Deze serie is een voorzetting van de series ingekomen brieven van de Factorij [inv.nr 7323 ev] en van de agentschappen in het Oosten [inv.nr 7414 ev]. De jaren 1931-1934 ontbreken.
Deze serie begint in 1879 als gevolg van de opheffing van de Tweede Afdeling. Vanaf 1913 zijn de brieven ingebonden, bandnrs 1-10. Vanaf 1916 zijn tevens de ingekomen brieven van de Factorij betreffende suiker [briefnrs 8124-8325] en de ingekomen brieven van de agentschappen in het Oosten betreffende cultuurzaken toegevoegd. Voor de ingekomen brieven van zowel de Factorij als de agentschappen in het Oosten vanaf 1919 [briefnrs 2873 ev] zie: Tweede Afdeling inv.nrs 8059-8093 [gewoon] en 8094-8265 [confidentieel]. Voor ingekomen overzichten over de suikerhandel 1913-1915 zie tevens de inv.nrs 7394-7396.
Betreft afzonderlijk ingebonden brieven over comptabele aangelegenheden, nrs 1-101.
Voor de briefwisseling na 1918 zie: Tweede Afdeling inv.nrs 8377-8392 [gewoon] en 8393-8454 [confidentieel].
De jaren 1931-1935 ontbreken.
De jaren 1868-1870, 1873-1876 en 1878-1879 ontbreken.
De index verwijst naar datum [vanaf 1842] en volgnummer van de brief.
De index verwijst naar datum en volgnummer van de brief.
De klapper verwijst naar datum en volgnummer van de brief.
Vermeld worden: namen van personen, firma's en onderwerpen. De klappers vormen de toegang op de inv.nrs 7646-7663.
Deze serie bevat tevens de stukken betreffende de cultuurtaken van de Tweede Afdeling van vóór 1879. De bundels genummerd 6-7, 36, 38-40 ontbreken.
Akten van oogstverband, consignatiecontracten en hypotheekakten, 1e deel, nrs 1-40, [1854]-1884. Met inhoudsopgave van de bundels 1-2
De regeling waarbij een oogst in Nederlands-Indië kon dienen tot waarborg voor de naleving van een overeenkomst werd vastgesteld bij KB van 24 januari 1886 nr 22.
Akten van oogstverband, consignatiecontracten en hypotheekakten, 2e deel, nrs 41-109, [1854]-1884 Enige losse contracten met het gouvernement en anderen betreffende de levering van cultuurproducten, [1830]-1858. Meest kopieën.
Rapporten en correspondentie betreffende de NHM-suikerfabrieken, alsmede ramingen en resultaten van eigen en andere fabrieken, ca 1875-1900
Betreft de suikerfabrieken Kemantran, Marabaia, Tirto en Klidang.
Inspectierapporten, voornamelijk betreffende eigen cultuurondernemingen, 1879-1900
Inspectierapporten, voornamelijk betreffende eigen cultuurondernemingen, 1901-1905
Syndicaat Dorrepaalsche Bank der Vorstenlanden: syndicaatsovereenkomst tot financiering van suikerondernemingen in de Vorstenlanden, 1882, 1885-1887
Betreft de suikerondernemingen Delangoe, Prambonan, Karang Anom, Pongok, Poendoong, Sewoe Galoor, Rewoeloe, Tjokro, Sedayoe, Padokan en Barongan, Gedaren en Beran. In 1888 ging de Dorrepaalsche Bank op in de Cultuurmaatschappij der Vorstenlanden.
Syndicaat Hope & Co: medefinanciering van de exploitatie van de suikerondernemingen Sitiredjo, Menang, Blimbing, Soemberredjo, 1896-1899
Suikerfabriek Tempeh, overname van de - door de NHM, 1891-1898
Suikerfabriek Doekoewringin en de NV Cultuur Maatschappij Doekoewringin, 1885-1897 en 1897-1909
Suikerfabriek Kemanglen en de NV Cultuur Maatschappij Kemanglen,1871, 1887-1906
NV Cultuur Maatschappij Menang, 1897-1899
Gonsalves suikerfabrieken, betreft de fabrieken Tersana, Tjiledoek, Waled, Tjigobang, Ketanggoengan West, Lemahabang, Kalimaro en Samoedralaya, 1870-1898
Landbouw Maatschappij Ketanggoengan-West, NV -, 1892-1904
Landbouw Maatschappij Tersana, NV -, voorheen NV Cultuur Maatschappij
Tersana, 1898-1899 en 1906-1909
Suikerfabriek Tjiledoek, 1901
Suikerfabriek Poerwodadi, later de NV Cultuur Maatschappij Poerwodadi, 1885-1888 en 1888-1906, 1909 NV Koffie Cultuur Maatschappij Poerwodadi, 1899
Suikeronderneming Alkmaar, 1882-1906
Suikerfabriek Wonopringgo, 1847-1891
Suikerfabriek Kalimati, overname van schulden van de -, 1892-1900
NV Cultuur Maatschappij Kalimati, vanaf 1904 de NV Landbouwmaatschappij Kalimati, 1892-1907
Suikerfabriek Klidang en de samenvoeging van de fabrieken Kalimati en Klidang, 1896-1898
Suikerfabriek Soerawinangoen, in 1896 opgegaan in de NV Cultuur Maatschappij Ploembon, 1858-1896
NV Cultuur Maatschappij Ploembon, 1896-1906.
Suikeronderneming Soekodhono, 1880-1906
NV Cultuur Maatschappij Peterongan, 1881-1907
NV Maatschappij tot exploitatie van de Suikeronderneming Blimbing, 1897-1906
NV Maatschappij tot exploitatie van de Suikeronderneming Ranoepakis, 1897-1906.
Suikeronderneming Petjangaän, vanaf 1893
NV Cultuur Maatschappij -, 1885-1897
NV Cultuur Maatschappij Langsee, 1894-1905
Suikeronderneming Poerwoasri en de Cultuur Maatschappij Bogo Kidoel, 1884-1904
Cultuur Maatschappij Tangoenan, 1887-1896
Suikerfabriek Gempolkrep, later de Cultuur Maatschappij -, 1881-1905
Cultuur Maatschappij Wonolangan, alsmede de suikerondernemingen Oemboel en Wringin Anom, 1895-1907
Cultuur Maatschappij Klampok, 1894-1910
Boedoewan, suikerfabriek, 1895
Kadhipaten, suikerfabriek, 1882-1889
Kadjen, suikerfabriek -, 1892
Kalibagor, Maatschappij tot exploitatie der Suikerfabriek -, 1882-1891
Kali Klawing, NV Suikerfabriek -, 1891
Kedaton Pleret, indigo-onderneming 1886-1891
Nagaradja, overeenkomst tussen de sultan van Deli, de Tengkoe Maharadja van Padang en C.H.F. Riesz inzake de concessie -, alsmede inzake overdracht van de concessie nadien, 1899-1907
Maron, suikeronderneming, 1884, 1892
Poeloe Gedang [Plosso], executieverkoop van de vrije suikeronderneming -,z.j.
Rogodjampie, klapperonderneming, 1865-1895
Seloredjo, suikeronderneming, 1895
Sentanen-Lor, Brangkal en Dinoyo, suikerfabrieken van G.J. Eschauzier, 1888
Tjepper, suikeronderneming, 1889
Watoetoelis en Poppoh, suikerfabrieken, 1878-1884
Prang Wedono V, Pangeran Adipati Ario Praboe, overeenkomsten betreffende de financiering van de cultuurondernemingen van -, sultan te Soerakarta,1884-1889
Ponen en Briengoe, suikerondernemingen, 1893
Badas, NV Maatschappij tot exploitatie der Suikerfabriek -, 1895
Tandjong Modjo en Rendeng, suikerondernemingen, 1895
Kloerahan, Maatschappij tot exploitatie van de Suikerfabriek -, 1894-1895
Modjo, suikeronderneming, 1898
Kartasoera Cultuur Maatschappij, onderdeel van de Samarangsche CultuurMaatschappij in liquidatie, 1885-1891
Suikerfabrieken Kwarassan en Karang Winangoen [Kentjong] en de koffieonderneming Sapoe-Angin, vorderingen van de NHM op de -, 1891-1893
Pangka, suikeronderneming -, consignatiecontract, 1884-1889
Pohdjedjer, suikerfabriek, 1896
Soedhono, suikerfabriek, openbare verkoop, 1895
Tjihea-vlakte, plan tot oprichting van een suikerfabriek in de -, 1893
Soemaniek, koffie-onderneming in de Padangse Bovenlanden
Boemiredjo, NV Cultuur Maatschappij - en de koffie-onderneming Poerwodadie, 1884-1898
Djolotigo, koffie-onderneming, 1880-1898
Akkar Gedang, koffie-onderneming van de Cultuur Maatschappij Talang, 1896-1897
Gadoeng Batoe, koffie-onderneming in de Padangse Bovenlanden, in 1903 opgegaan in de NV Maatschappij tot exploitatie van de cultuurondernemingen Sindangwangi en Gadoengbatoe, 1881-1903
Redjo Agoeng, koffie-onderneming, 1890-1902
Sketjer en Djatirongo, koffie-ondernemingen, 1878-1890
Boekit Gompong Cultuur Maatschappij en de Merapi Cultuur Maatschappij, koffie-ondernemingen in de Padangse bovenlanden, 1892-1903
Oeloe Selitie, koffie-onderneming in de Padangse bovenlanden, 1883, 1891-1892
Proempang, koffie-onderneming, 1896
Proepoek, koffie-onderneming, 1895-1901,1907
Soerawinangoen, koffie-onderneming, 1891-1898
Wonosarie en Wonoangoen, koffie-ondernemingen, 1885-1887
Bakoengan, koffie-onderneming, 1881-1887
Djerook, cultuuronderneming, 1896
Gout, P.W.G., eigenaar van de koffielanden Pakem-Tiris, Mento Toelahan enAssemlegie, 1885
Kali Tjilik, koffie-onderneming, z.j.
Karang Anjar, koffie-onderneming, 1901
Kedongdong, NV Cultuuronderneming -, 1895-1897
Kemloko, koffie-onderneming, 1890, 1903
Loeboe Selassi, koffie-onderneming van de Barissan Cultuur Maatschappij, 1889
Ngarianak, koffie-onderneming, 1878-1879
Setjang, koffie- en cacao-onderneming, 1892
Soember Gadoeng en Madoeardjo, koffie-ondernemingen, 1884-1893
Birni, koffie-onderneming, 1888
Sringin, koffie-onderneming, 1877-1885
Petong Ombo, koffie-onderneming, 1888
Njoenjoer, koffie- en cacao-onderneming, 1893-1895
Barahan, Wonoredjo, Tegalredjo, koffie-ondernemingen, 1898
Soember Ringin, koffie-onderneming, 1898
Deli Maatschappij, extracten van de correspondentie tussen de administrateur in Deli en de directie van de - in Amsterdam, 1871-1877
Tabak Maatschappij Deli-Asahan, liquidatie, 1888-1894
Deli Cultuur Maatschappij, 1899-1904, 1908
Nederlandsche Asahan Tabak Maatschappij, correspondentie, comptabele stukken, rapporten; syndicaat voor de overname van de -, 1890-1900
Nieuwe Asahan Tabak Maatschappij, 1900-1908
Voortzetting van de Nederlandsche Asahan Tabak Maatschappij.
Langkat Tabak Maatschappij, 1894-1904, 1908
Borneo Landbouw Maatschappij, 1896-1898
Noord-Borneo Tabak Maatschappij, 1890-1892
Batoe Bahra Tabak Maatschappij, 1885-1888
Djelboek, Cultuur Maatschappij, z.j. Bades en Soemberkadie, tabaksondernemingen, 1898
Taloon, tabaksonderneming, 1891
Amandit Tabak Maatschappij, 1894-1899
Galang Tobacco Company, 1884-1886
British Deli Langkat Tobacco Company, 1898-1899
The Netherland-Indies Sumatra Tobacco Company, 1894
Sumatra, overzicht tabaksoogst 1891-1892
Baud, NV Maatschappij tot exploitatie der Ondernemingen nagelaten door mr W.A. baron -, tevens gegevens betreffende de Maatschappij tot exploitatie der Kendalsche Suikerfabrieken, 1893/1904
Goeneng Sarie, Landbouw Maatschappij -, 1884-1902
Margo-Molio, Cultuur Maatschappij -, 1902
Simbang, Suikeronderneming -, 1888-1891
Pedada Cultuur Maatschappij -, 1891
Assam Thee-Onderneming, 1892-1893
Poesakagronden van de Indigo-onderneming Klidang, 1883-1903
Indigo-Onderneming Depok, 1892-1898 NV Landbouw Maatschappij Huygen de Raat, exploitant van de landerijen
Sayoeng, Gemoelak en Kali Kondang, 1889
Karang Bollong, consignatiecontract betreffende vogelnestklippen, 1878, 1886
Loanoh, schulden van de houtkaponderneming -, 1885-1888
Salakan-Lor, indigo-onderneming en de kina-onderneming Ngriempak, 1886
Soekanegara, kina-onderneming -, 1882-1889
Tjitrap, taxatie van het particuliere land -, 1898
Begendoel en Bedojo, indigo-ondernemingen, 1886
Taroean, kina-onderneming -, 1886
Passir Telaga Warna, kina-onderneming -, 1887
Bananen Cultuur Maatschappij, 1898-1899
Diversen 1e deel Banda, verslag van de geëmployeerde J.D. Backer over zijn reis naar - in verband met de opkoop van nootmuskaat en foelie, 1871
Oost-Indische Maatschappij van Administratie en Lijfrente, 1871
Circulaires betreffende de gevolgen van de afschaffing van de gouvernementssuikercultuur voor de suikerindustrie, 1876-1877. Gedrukt. z.d.
Modelakte van oogstverband, z.j.
Modellen van suikersluitbrieven, z.j.
Modelcontract voor de levering van machinerieën, z.j.
Nota van F.H. Eijdman betreffende verhoging suikerproduktie op Java met 50%, 1885
Akte van overschrijving van het erfpachtrecht op gronden in de Padangse Bovenlanden, 1884
Akte van borgtocht voor de Colonial Sugar Refining Company en de Monrilyan Sugar Company in Australië, 1885
Ramehvezel, widoeriwol, sisalhennep, nota's betreffende -, 1886 en z.j.
Circulaire aan de suikerfabrikanten in de Vorstenlanden, 1886
Circulaire betreffende oprichting van een proefstation voor de suikercultuur in Oost-Java, 1886
Correspondentie betreffende emigratie van werklieden uit Brits-Indië naar Deli, 1886-1887
Stukken inzake de bereiding van gouvernementskoffie, 1887
Begroting van een suikerfabriek, z.j.
Nota over de teelt van maïs en sorgho op Java, z.j.
Brieven over de afscheep van suiker, 1888
Nota over de oprichting van een suikerraffinaderij op Java, 1889
Nota's over de toepassing van het chemisch preparaat anti-glucose, 1889
Circulaire van E.C.W. Engelberts aan 'Java's suikerfabrikanten', 1889
Rapport van de Commissie tot onderzoek naar mogelijke aanleg van bibittuinen in Koetei, 1889
Prospectus van de Bibit Transport Maatschappij, 1889
Stukken over de onkosten rustend op gouvernementsproducten, 1889
Brief over de cacaocultuur in Suriname, 1890
Correspondentie met de firma Erdmann & Sielcken betreffende de verkoop van zaksuiker, 1889
Notitie over de Amerikaanse McKinley's Tariff Bill, 1890
Nota's over de misbruiken bij de vrije suikercultuur op Java en enquête over het huren van gronden van inheemsen, 1893-1894
Nota over proefaanplantingen van suikerriet, 1892
Circulaire van de Rijkslandbouwschool te Wageningen, 1895
Brief van S. Everts over de watervoorziening van de fabriek Poerwodadi, 1893
Vervoerstarieven voor suiker per Staatsspoorwegen op Java, 1895
Prospectus voor de oprichting van een kinine-fabriek in Batavia, 1895
Correspondentie met F.A.F.C. Went betreffende rumgist, 1895
Rekesten van suikerfabrikanten op Java, 1895
Nota betreffende de koffiecultuur ter Oostkust van Sumatra, 1896
Stukken betreffende machinerieën en verbeterde procedures bij de suikerbereiding op Java, 1896-1899
Nota betreffende de mogelijke oprichting van een belangenvereniging voor de koffiecultuur in Nederlands-Indië, 1898
Staten van het aantal aangeplante bouws op Java in 1900-1901
Correspondentie betreffende suikerrietzaad, 1902
Model Algemeene Voorwaarden voor uitgifte van landbouwconcessies in Nederlands-Indië, 1902
Diversen 2e deel Suiker: rietzaad, rietstekken, ziekten van het suikerriet, diversen, 1886-1898
Superintendentie suikerondernemingen: S.C. van Musschenbroek, S. Everts, F. van der Ben, G.A. IJssel de Schepper, H.F.P. Obertop, ca. 1889-1901
Tabak: diversen, 1894-1899
Koffie: diversen, 1887-1899
Bemesting: diversen, 1890-1895
Diffusie bij de fabrieksverwerking van suikerriet, 1883-1889
Koloniale Bank, syndicaatvorming wegens financiering van cultuurmaatschappijen [suikerfabrieken] van de -, 1902-1904
Betreft de cultuurmaatschappijen: Pradjekan Tangerang, Randoe Goenting-Tjandi Sewoe, Maron, Gending, Sedatie, Wonosari, Seloredjo, Kanigoro.
Ament, suikerfabrieken -, 1884-1903
Bodjong, suikerfabriek -, 1900
Keben, suikerfabriek -, 1905
Adiwerna, suikerfabriek -, onderdeel van de Maatschappij tot exploitatie der Suikerondernemingen Karang Soewoeng, Adiwerna en Djatie Barang, opgericht in 1896, zetelend in 's-Gravenhage, 1871, 1900
Djombang-Pandaan, suikerfabriek -, 1884-1886, 1902
Kalitandjong, suikerfabriek -, 1891-1902
Ketanen, suikerfabriek -, 1897-1909
Wonoredjo, suikerfabriek -, 1888-1902
Bah Bajoe, rubberonderneming, 1920
Bananen, handel in - en -productie in Suriname, [1900-1905]
Bandar Rubber Maatschappij, 1913
Bandoeroto, NV Cultuur Maatschappij -, exploitant van de cultuurondernemingen Bandoeroto en Wonolopo, [1913]
Bangoen Poerba, koffie- en gummiplantage in het landschap Serdang, 1906-1907
Banque de l'Indo-Chine Succursale de Saigon, 1910
Batavia, nota betreffende de balans van de Factorij, 1905
Batoeng Datar en Kajoe Tanem, cultuurondernemingen, 1909-1910
Baud, Particuliere Landen mr J.C. baron -, nota betreffende de huur van de rijstlanden Tjampea, Tjiboenboelan, Leuwiliang en Sading Oost nabijBuitenzorg, 1912
Begroting voor een op te richten rubberplantage aan de Oostkust van Sumatra,1907
Bindjey Tabak Maatschappij, 1907-1913
Blang Ara Cultuur Maatschappij, NV -, statuten, z.j.
Brandeler, jhr H.M.E. van den, verklaring betreffende de Cultuur Maatschap pij Kenongo, z.j.
Bunge & Co, kredieten aan de tabakscultuur, 1891-1895
Carp, B.M.A., aanstelling als superintendent van de NHM-suikerondernemingen, 1906
Cawnpore Sugar Works Ltd, nota betreffende de -, 1903
Central Sumatra Rubber Estates, 1910
Comptoir Commercial Anversois, stukken betreffende de plantage Deli- Moeda, 1909-1910
Consignatiecontracten, modellen, z.j.
Correspondentie betreffende de Landbouw Maatschappij Goenoeng Rowo, NVHandel- en Cultuur-Maatschappij Djollong, 1912-1918
Djampang, NV Rubber Exploitatie Maatschappij -, prospectus, z.j.
Delden, A.F.B. van -, correspondentie betreffende de suikeronderneming Koning Willem II, 1910
Demaksche Landbouw Maatschappij, 1911
Demangan, Cultuur Maatschappij - (betreft tevens de Cultuur Maatschappij Djomboran Groedo en de Cultuur Maatschappij Mandjoeng), 1911
Djollong Patie, Cultuur en Handel Maatschappij -, 1907
Dolok Batoe Nangar, concessie van de Serdang Plantage Maatschappij,1906-1907
Dolok Rubber Estates Ltd, 1910-1911
Poerworedjo, NV Suikeronderneming -, 1909-1920
Prinsen Geerligs, H.C. -, 25-jarig jubileum als directeur van de Vereeniging Proefstation voor de Java-Suikerindustrie, 1916; alsmede verslag van zijn studiereis naar Duitsland, 1919
Rambey, Koffie- en Rubberonderneming -, 1905 Rongga, Landbouw-Maatschappij -, 1906-1909
Runge, A.Th.L., exploitant van de cultuurondernemingen Soengei Priok en Deli Moeda, 1906-1909
Sabang, Zeehaven & Kolenstation -, jaarverslagen over de boekjaren 1899-1911, 1900-1912
Sahang Rubber Estates Ltd, exploitant van de rubberonderneming Samarankail, 1913-1914
Sarikat Islam, circulaires van het Algemeen Syndicaat van Suikerfabrikanten in Nederlandsch-Indië betreffende de - beweging onder de inlandse bevolking, 1913
Sennah, Tabak Maatschappij -, 1898-1913
Serapit, concessie van de tabaksonderneming Poela Ramboeng, 1907
Serbadjadi, Rubber Cultuur Maatschappij -, 1909
Serdang Plantage Maatschappij, garantiesyndicaat wegens de inbreng van alle activa en passiva van de Senembah Cultuur Maatschappij, 1904-1906
Serdang Rubber and Produce Estates Ltd, 1910
Serdang Tabak Maatschappij, 1909, 1916
Siak Rubber Maatschappij, 1906-1910
Siantar-Estate, tabaksonderneming, 1907
Singapore Rubber Company Ltd, 1905
Soengei Krapoh, NV Tabak Maatschappij -, 1905-1906
Soengei Lipoet Cultuur Maatschappij, z.j.
Kotta Blater, financiering van de oprichting van de suikerfabriek in het Djembersche, 1908-1909
Suikercultuur Maatschappij, 1909
Belangen der inlanders bij de suikerindustrie, 1909-1914
Soemberhardjo, oprichting van de suikeronderneming -, met bouwplan en foto's, 1911-1915
Stand der rekeningen van tabakmaatschappijen, 1907-1909
Tana Intan, caoutchouc-onderneming -, 1908
Tandjong Kassan, tabak-onderneming, 1902-1905
Tandjong Poetri, tabak-onderneming, [1905] 1902-1912
Tangoelangin en Pakkies, suikerfabrieken -, 1902-1904
Tagelawaroe Landen, thee- en koffieplantages op de -, 1911-1912
Tersana, NV Landbouw Maatschappij -, 1909
Theecultures op Java, 1910-1911
Thiele, R.A.O., tabaksplanter, 1902-1905
Tjenako Steenkolen Maatschappij [in liquidatie], 1902-1903
Tjilangla I en II, Assam Thee-Onderneming -, 1906
Tjilongkrang, Kina Cultuur Maatschappij -, 1914
Suikerfabriek Tjoekir (betreft de afwikkeling van het faillissement van B.Th. Elias, aandeelhouder van de suikerfabriek Tjoekir), 1905
Uganda Estate, rubberonderneming nabij Penang, 1913
Vezelfabriek Kokos, 1908-1909
Waal, Ankersmit & Co, Export Maatschappij v/h -, 1913-1914
Wonoaseh, suikerfabriek -, 1907-1908
Zuid-Preanger Rubber Maatschappij, exploitant van de onderneming Tjiagra, 1920
Tjiledoek, suikeronderneming -, akten van oogstverband, 1888, 1894
Tersana, suikeronderneming -, akten van oogstverband, 1888, 1894
Tersana, Tjiledoek, Tjigobang, Waled, Kalimaro, suikerondernemingen -, akte van oogstverband met de Gonsalves-suikerondernemingen, 1888
Krapoh, NV Tabak Maatschappij -, akte van oogstverband, 1913
Parakan Salak, NV Cultuur Maatschappij -, akte van hypotheek, 1907
Soengei Agoel en Assem Koembang, tabaksondernemingen -, akte van oogstverband, 1895
Sennah, NV Tabak Maatschappij -, akte van oogstverband, 1913
Deli-Batavia Maatschappij, NV -, akte van oogstverband, 1913
Blimbing, NV Maatschappij ter Exploitatie van de Suikeronderneming -, akte van oogstverband, 1913
Ranoepakis, NV Maatschappij ter Exploitatie van de Suikeronderneming -, akte van oogstverband, 1913
Koning Willem II, NV Maatschappij tot Exploitatie van de Suikeronderneming -, akte van oogstverband, 1913
Amsterdamsche Superfosfaatfabriek, NV -, kredietverlening, 1914
Holland-Deli Compagnie, akte van oogstverband, 1914
Hars, syndicaat tot opkoop van Amerikaanse -, 1915
Bandar Rubber Maatschappij, kredietverlening, 1913
Amsterdam, Rubber Cultuur Maatschappij -, kredietverlening, 1914
Noorwegen, NV -, akte van hypothecair verband, 1919
Atjeh Transport Maatschappij, akte van volmacht, 1908
Gulamalli, krediet van de Nederlandsch-Indische handelsbank aan de indiër Abdulhosen -, 1907
Chinese suikerplanters te Semarang, overeenkomst van - met de firma Erdmann & Sielcken, 1907
Semarangsche Bazar Eigen Hulp, overeenkomst met de firma H. Salomonson, 1902
Landberg, P. -, volmacht tot bewaargeving van effecten bij de NHM, 1896
Zeidler, E.M.A. -, ontvangst gelden uit erfenis, 1902
Petjangaan, suikeronderneming, akte van schuldbekentenis, 1890
Oei Tjhiak Yak, schuldvordering op de chinees -, 1902
Doerdjo en Soetji, suikerondernemingen -, akte van oogstverband, 1887
Sumatra Rubber Cultuur Maatschappij, NV - te Amsterdam, jaarverslag 1912
Sedep, NV Cultuur Maatschappij - te Amsterdam, jaarverslag 1912
Tjikapoendoeng, NV Cultuur Maatschappij - te Amsterdam, jaarverslag 1912
Maswati, NV Cultuur Maatschappij - te Amsterdam, jaarverslag 1912
Wijnberg, A. -, overeenkomst inzake een procédé ter verwerking van rietwas uit filtervuil, 1908
Kadhipaten, suikeronderneming -, consignatiecontract, 1889
Tio Tjee An, schuldenvordering op de chinees - te Soerabaja, 1902
Doekoewringin, suikeronderneming -, hypothecair verband, 1892
Liberta Perdagangan, rubberonderneming -, maandoverzicht, 1914
Soengei Mangkei, rubberonderneming -, maandoverzicht, 1914
Kotangan, rubberonderneming -, maandoverzicht, 1914
Soengei Poetih, rubberonderneming -, maandoverzicht, 1914
Hall, J.J.A. van -, overeenkomst met de koffieplanter - te Sitoebondo, 1874
Deze dossiers betreffen in hoofdzaak de periode 1890-1915 en behandelen voornamelijk de taken van de Eerste Afdeling ten aanzien van de voorbereiding van de kredietverlening. Hierna een specificatie van de dossiers.
Onderverdeeld in de volgende binnenomslagen: a. correspondentie algemeen; b. handelsbetrekkingen; c. Pereira Gamba & Co.; d. L.M. Pérez; e. dr J.F. de Leon; f. documenten Pérez-De Leon; g. diverse drukwerken; h. onderzoek van produkten; i. diverse stukken, met index; j. financiële en economische toestand van Colombia; k. lening aan Colombia (Wegman).
Hierin tevens gegevens over de Companhia de Mozambique, door Portugal geoctrooieerd ten aanzien van de deel van de kolonie Mozambique.
Het doel van de bank zou zijn de bevordering van de plaatsing van buitenlands kapitaal in Oostenrijk.
Lotichius en Co's Commanditaire Bank te Helmond werd opgericht op 31 december 1916 met het doel de zaken van de firma Lotichius & Co voort te zetten. In 1919 besloot de NHM de reeds bestaande nauwe relatie van Lotichius met het agentschap Rotterdam te verdiepen. Per 26 november 1919 werd het bedrijf omgezet in de N.V. Lotichius & Co's Bank. Alle preferente aandelen waren aanvankelijk in handen van J.J. Polderman, medewerker van de NHM. Hij verkocht ze in april 1920; 21 ervan gingen naar de NHM. Lotichius ressorteerde vanaf 1920 onder het agentschap Rotterdam; de agent daar, J. Havelaar, trad op als president-commissaris. In december 1921 viel het besluit tot liquidatie
Dossiers 1919-1923: Oprichting, correspondentie Böhmische Industrial Bank, Holbo, De Nederlandsche Bank, Internationale Tabakshandel Maatschappij, diversen en verslagen.
Stibbe & Co te Amsterdam werkte in Nederlands-Indië onder de naam van Schnitzler & Co met vestigingen in Soerabaja, Semarang en Bandoeng.
Voortgezet in de Deventer Katoenmaatschappij v/h Ankersmit & Co.
Exploitant van de rubberonderneming Kemoening ter Oostkust van Sumatra.
Zie tevens bij: Ranoepakis, suikeronderneming.
Exploitanten van: Asahan Rubber Estates Ltd, Mendaris (Sumatra) Rubber & Produce Estates Ltd, Bah Lias Tobacco & Rubber Estates Ltd, Wampoe Tobacco & Rubber Estates Ltd, Rubber Plantations Investment Trust Ltd, Sialang Rubber Estates Ltd, United Serdang (Sumatra) Rubber Plantations Ltd, Central Sumatra Rubber Estates Ltd, Tandjong Rubber Company Ltd, Anglo-Sumatra Rubber Company Ltd.
Onderneming toebehorend aan de Maatschappij tot Exploitatie der Ondernemingen nagelaten door mr W.A. baron Baud.
Betreft tevens de Iliran-Palembang Petroleum Liquid Fuel Company te Londen.
Exploitant van de rubberonderneming Doesoen Oeloe.
Per 23 maart 1905 overgaand in de NV Landbouwmaatschappij Tersana.
Hierbij tevens gegevens over de Holland-Chili Mijnbouw Maatschappij.
Betreft: Nederlandsch-Indische Mijnbouw Maatschappij, Goud-Exploratie Maatschappij Redjang Lebong, Mijnbouw Maatschappij Totok, Mijnbouw Maatschappij Soepajang, Goud-Exploratie Maatschappij Riam Kanan, Mijnbouw Maatschappij Belang, Algemeene Exploratie Maatschappij, Exploratie Maatschappij Balangan, Mijnbouw Maatschappij Martapoera, Mijnbouw Maatschappij Matinan, Mijnbouw Maatschappij Monano.
Bevat correspondentie van de NHM (mr J. Bierens de Haan en mr D.J. Willet) met de Vereeniging en de Amsterdamsche Bank. De belangen van de DNTG werden na liquidatie overgenomen door de Deutsch-Atlantische Telegraphengesellschaft AG.
C.J.K. van Aalst trad op als president van genoemd comité.
Samenwerkingsverband van de NHM, Stoomvaart Maatschappij Nederland, Koninklijke Westindische Maildienst, Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij, Koninklijke Hollandsche Lloyd en Hollandsche Stoomboot Maatschappij.
Met tabs onderverdeeld in: Correspondentie van de NHM met: Maastrichtsche Zinkwit Maatschappij, Brown Brothers & Co te New York, Centrale Trust Compagnie te Amsterdam, Geldersche Credietvereeniging te Maastricht, International Acceptance Bank te New York, Labouchere & Co te Amsterdam, Lee Higginson & Co te New York, H.J. Knottenbelt Azn te Rotterdam, Agentschap NHM te Rotterdam, Smits, Van den Helm & Koopman te Amsterdam, White, Weld & Co te New York; rapport inzake de Maastrichtsche Zinkwit Maatschappij.
De NHM was vertegenwoordigd in de raad van commissarissen. Dit dossier betreft tevens de inpassing van de overgenomen firma S. en W. Birnbaum in de IPC.
De bijbehorende brievenserie betreffende [voorbereiding van de] kredietverlening is niet bewaard gebleven. Deze klappers vermelden de naam van de kredietnemer, korte onderwerpsaanduiding en het briefnummer.
De NHM speelde een rol bij de transactie als bewaarnemer van de handelsdocumenten.
Het betreft hier de via het hoofdkantoor aangevraagde en afgehandelde kredieten; binnen het hoofdkantoor was het Secretariaat Binnenlandse Kredietverlening hiermee belast.
De Tweede Afdeling ving haar werkzaamheden aan per 1 januari 1825. De eerste jaren was zij de afdeling voor de ‘zaken op de Oost’, dat wil zeggen de handels-operatien en het toezigt over al de factorijen, agenten en correspondenten, en in het algemeen, over alles wat voor de maatschappij zal moeten worden verrigt, bestuurd en onderhandeld, in de volgende landen en ge westen, te weten: in alle eilanden en landen ten oosten van Kaap de Goede Hoop liggende, en met name op Java, in den Indischen Archipel en in geheel Oost-Indië; in China en de omliggende landen; de visscherijen, vooral in de Indische Zeeën, en al wat tot derzelver ondersteuning en bevordering strekken kan.
Bij een per 1 januari 1828 doorgevoerde interne reorganisatie werden genoemde taken ondergebracht bij de Eerste Afdeling. De Tweede Afdeling nam de taken van de Derde Afdeling over, en werd daarmee de afdeling voor de ‘zaken op Europa, de Levant en de West’, zijnde de handels-opera tiën en het toezigt over al de factorjen, agenten en correspondenten, en in het algemeen over alles wat voor de maatschappij zal moeten worden verrigt, bestuurd en onderhandeld, in de volgende landen en ge westen, te weten: in Madeira, de Kanarische en Kaap- Verdiesche Eilanden, benevens de westkust van Afrika, van Tanger tot en ingesloten de Kaap de Goede Hoop; in geheel Zuid-Amerika en Noord- Amerika, de West-Indiën, de Antilles en de Açorische eilanden; langs de kusten van de Middellandsche Zee, en derhalve in de Levant, Egypte, Klein-Azië, langs de kusten der Zwarte Zee en voorts in geheel Europa.
De activiteiten van de NHM in de genoemde gebieden waren weinig succesvol, en de hier opgerichte agentschappen waren alle reeds voor 1830 weer opgeheven. De werkzaamheden van de afdeling stelden in omvang dan ook weinig voor. Van enige importantie waren enkel de Amerikaanse en Surinaamse zaken. Een werkverdeling in 1834 tussen de leden van de directie belastte directeur De Clercq onder meer met de liquidatie der nog uitstaande zaken tot de 2e afdeeling behoorende. En uit opgaven der werkzaamheden van de verschillende afdelingen uit 1841 blijkt zelfs dat de Tweede Afdeling enkel in naam bestond. Haar correspondentie en de agenda’s daarop werden bijgehouden door medewerkers van de Secretarie, haar financiële registers door personeel van de Derde Afdeling. Per 1 oktober 1 880 werd de afdeling dan ook opgeheven. De afhandeling der Surinaamse zaken werd ondergebracht bij de Eerste Afdeling. De Amerikaanse zaken werden ondergebracht in een nieuw gevormde afzonderlijke Afdeling Amerikaanse Zaken, verband houdend met de oprichting van een agentschap te New York in 1879. Deze nieuwe afdeling gebruikte reeds na enkele jaren, zonder dat daarover besluitvorming bekend is, weer de naam Tweede Afdeling. Zij is derhalve om praktische redenen in de inventaris als continuatie van de Tweede Afdeling beschouwd.
Vanaf 1915 kreeg de Tweede Afdeling nieuwe inhoud en een nieuw gezicht; zij zou in de twintigste eeuw vooral als afdeling voor cultuurzaken gaan functioneren. De nieuw gevormde afdeling kreeg een zuiver administratief karakter en voerde geen eigen boekhouding. Haar takenpakket nam zij over van de Eerste Afdeling; in 1915 de Wissel- en Bankzaken met het Oosten en in 1919 de Cultuurzaken. De afdeling was vanaf 1919 dan ook gesplitst in een Tweede Afdeling Bankzaken en een Tweede Afdeling Cultuurzaken.
De wissel- en bankzaken behelsden:
De cultuurzaken behelsden:
De Tweede Afdeling onderhield nauwe contacten met de Vierde Afdeling, die het transport en de verkoop van de producten regelde.
Per 1 januari 1934 werd de Tweede Afdeling Wissel- en Bankzaken verenigd met de Derde Afdeling in een Derde Afdeling nieuwe stijl. De Tweede Afdeling werd nu louter een Cultuurafdeling.
Per 1 januari 1953 werd de naam Tweede Afdeling gewijzigd in Afdeling Cultures. Met ingang van 1 januari 1960 werd de afdeling samengevoegd met de Afdeling Producten [de voormalige Vierde Afdeling] tot de Afdeling Cultures en Producten.
Deze commissie stond onder voorzitterschap van H.L. Woltersom, directeur van de Rotterdamsche Bank NV.
De nota's en rapporten konden worden geproduceerd omdat de reguliere werkzaamheden van de Tweede Afdeling gedurende de oorlog vrijwel geheel stil lagen.
Ten aanzien van de onderzoekingen over Afrika zie tevens inv.nr 9197.
Subdossiers: Algemeen; Vergelijking condities leidinggevend landbouwkundige in India en Oost-Pakistan; Nieuwe Arbeidsovereenkomst; Eigen personeel [inclusief Compagnie Générale].
Subdossiers: Procentenberekening gratificaties op basis van resultaten suikerfabrieken; Correspondentie met opleidingsinstituten in Nederland; Dienstplicht personeel; Arbeidsvoorwaarden circulaires BENISO; Uitzendvoorwaarden personeel suikerfabrieken.
Subdossiers: Algemeen; Andere instellingen; NHM; [Weder]uitzending; Suiker; Nota's tantièmeregeling suikerpersoneel; Repatriëring; Rode Kruis, algemeen en correspondentie en correspondentie met C.C. van Lelyveld; Tantième; Tantième cultuurpersoneel NHM; Tantième Compagnie Générale; Gratificatie aan gepensioneerden; Tropenuitrusting; Uitgaven ten behoeve van cultuurpersoneel.
De Tweede Afdeling nam in 1919 de cultuurzaken over van de Eerste Afdeling. Voor de ingekomen brieven over 1879-1918 zie bij de Eerste Afdeling, inv.nrs 7529 ev. De rubriek cultuurzaken zet zich voort met briefnr 2874, de rubriek suiker met briefnr 8326.
Bijlagen in inv.nr 8188.
De brieven zijn geborgen in het zogenaamde algemeen brievenarchief, rubriek 1.3.1.1 t/m 1.3.1.4. Tot en met 1854 bevatten de agenda's aantekening van volgnummer, datum, afzender, inhoud, besluit/gegeven vervolg aan de zaak, nummer van de eventueel volgende uitgaande brief alsmede het nummer van het repertoire [indicateur] /ordernr in het archief, bestaande uit een volgnummer en letteraanduiding, terugslaand op de rubriekenindeling van het algemeen brievenarchief. Tot en met 1832 wordt bovendien verwezen naar het agendanummer van de directievergadering waarin de brief werd behandeld. Vanaf 1855 is sprake van registers van ingekomen stukken: verwezen wordt nu naar ontvangstdatum, volgnummer [per jaar beginnend met 1], afzender, verzenddatum, inhoud en nummer van de eventueel volgende uitgaande brief.
Voorgaande briefwisseling zie: Eerste Afdeling 1879-1918, inv.nrs 7646-7663.
De minuten over de jaren 1914-1918 [band 1-2] bevinden zich bij de Eerste Afdeling, inv.nrs 7664-7665. De minuten over 1931 ontbreken; in plaats hiervan zijn de afdelingsdoorslagen van de uitgaande gewone en confidentiële brieven bewaard [inv.nrs 8412-8413].
Minuten aan de agentschappen Rotterdam en 's-Gravenhage zijn als aparte rubrieken ingebonden. Klappers 1915-1924: inv.nrs 8578-8584.
De minuten zijn per jaar genummerd.
De minuten zijn per jaar genummerd.
Deze serie brieven is vernietigd. In de agenda's hield men aantekening van datum en volgnummer, geadresseeerde en een inhoudsomschrijving. De agenda's geven een redelijk beeld van de werkingssfeer van de Tweede Afdeling en zijn om die reden bewaard gebleven.
Deze klappers verwijzen naar de agenda's in inv.nrs 8528-8553.
Vermoedelijk is de bijbehorende brievenserie in vroeger dagen vernietigd.
De agenda's zijn een toegang op de brievenseries onder inv.nrs 8094 ev [ingekomen] en 8393 ev [uitgaande]. Verwezen wordt naar datum en briefnummer.
Voor Medan 1925 en 1931-1932 zie inv.nr 8591.
De klappers zijn een toegang op de brievenserie in de inv.nrs 8518-8527.
De agenda vormt een toegang op de brievenserie in de inv.nrs 8485-8486.
Indexrubrieken 1920-1952:
Indexrubrieken 1953-1965:
Betreft circulaires afkomstig van: Ondernemersraad voor Nederlandsch-Indië, Federatie van Vereenigingen van Nederlandsch-Indische Bergcultuurondernemingen [FEDERABO], Bond van Eigenaren van Nederlandsch-Indische Suikerondernemingen [BENISO], Internationale Vereeniging voor de Rubbercultuur in Nederlandsch-Indië, Rubber-Stichting, Vereeniging voor de Theecultuur in Nederlandsch-Indië, Thee Vereeniging, Koffie Producenten-Vereeniging, Koffie Vereeniging, Vereeniging voor de Kapok- en Cacaocultuur in Nederlandsch-Indië, Vereeniging voor de Kinacultuur, Kina Vereeniging, Kina-Bureau, Vereeniging van Kinabast-Producenten, gemeenschappelijke circulaires van Indische belangenorganisaties, diversen.
De Ondernemersraad voor Nederlandsch-Indië te 's-Gravenhage werd in 1921 op initiatief van de NHM opgericht als koepelorganisatie voor de in Nederland gevestigde bedrijven, cultuurondernemingen en belangenorganisaties gericht op de Nederlands-Indische economie. Zij adviseerde haar leden voornamelijk op het gebied van de Indische belasting- en arbeidswetgeving. Op initiatief van de raad werd op 11 november 1922 de Vereeniging 'De Indische Ondernemersbond' te Batavia opgericht, die als koepelorganisatie diende voor de in Nederlands-Indië gevestigde ondernemersorganisaties. De raad was organisatorisch onderverdeeld in de volgende belangengroepen: 1. verkeerswezen te land; 2. transoceanische stoomvaart; 3. Oost-Aziatische stoomvaart; 4. suikercultuur; 5. rubbercultuur; 6. theecultuur; 7. koffiecultuur; 8. kinacultuur; 9. Sumatra tabakscultuur; 10. Oost-Java tabakscultuur; 11. Vorstenlandse cultures; 12. nieuwere cultures; 13. bankwezen; 14. industrie in het algemeen; 15. petroleumindustrie; 16. mijnbouwindustrie; 17. exporthandel; 18. importhandel; 19. Nederlandsche Handel-Maatschappij NV; 20. gas- en electriciteitsbedrijven. In 1969 besloot de algemene ledenvergadering tot liquidatie van de Ondernemersraad. Het archief van de Ondernemersraad berust bij het Nationaal Archief [toegangnr 2.20.02.01]. Gezien de slechte toegankelijkheid van dit archief is besloten de serie circulaires in het NHM-archief in haar geheel te bewaren, ondanks vrijwel zekere doublures.
De circulaires en mededelingen zijn vanaf 1930 geordend in series: serie L [aan leden]; serie AB [aan leden van het Algemeen Bestuur]; serie DB [aan leden van het Dagelijks Bestuur]; serie korte verslagen van vergaderingen AB [Algemeen Bestuur] en DB [Dagelijks Bestuur]; serie MB [mailberichten aan de Indische Ondernemersbond]; serie Berichten aan leden; serie AV [staatsbladen, bijbladen en staatscouranten van Indonesië]. Voorts commissiecirculaires: serie A [aan leden van de Agrarische Commissie]; serie B [aan leden van de Belastingcommissie]; serie E [aan leden der Commissie inzake de beëindiging van Erfpachtrechten]; serie HS [aan leden van de Commissie voor Handels- en Scheepvaartaangelegenheden]; serie MO [aan leden van de Commissie voor Materiële Oorlogsschade]; serie O [aan leden van de Commissie inzake de wettelijke Ongevallenregeling]; serie PA [aan leden van de Commissie voor Personeelsaangelegenheden]; serie PPW [aan leden van de Commissie inzake Pensioenen voor Particuliere Werknemers]; serie PS [poenale sanctie, aan belanghebbenden bij de arbeidsregeling op Sumatra].
De stukken in deze rubriek zijn ingekomen via de Ondernemersraad voor Nederlandsch-Indië.
Het inhoudsregister in inv.nr 8669 vormt tevens de ingang op het eerste jaarverslag.
Tevens zijn deze circulaires gericht aan een aantal niet geïdentificeerde organisaties, waarvan de afkortingen zijn: BEBTO, BMI en VIGI.
Heldring volgde in beide functies D. Crena de Iongh op.
a. De circulaires dragen de volgende kenmerken: serie B [aan bestuursleden van de BENISO], serie L [aan leden van de BENISO], serie LW [aan leden van de BENISO, tevens leden van de Java Suiker-Werkgevers Bond, later overgaand in de serie Bn], serie Bn [aan belanghebbenden bij de particuliere proefstations in Indië, aan leden en adviseurs van bijzondere commissies en overleg met andere suikerbelangenorganisaties], serie ACI [aan leden van de Adviescommissie voor Internationale Aangelegenheden].
b. In de series B en L bevindt zich -geordend op chronologie- tevens gestencilde briefwisseling van de BENISO. De circulaires L nrs 1-64 [1930 en vroeger] bevinden zich verspreid tussen de B-circulaires.
Hierbij tevens mededelingen aan de leden van de Raad van Bestuur van het Fonds ten behoeve van de opleiding van Suikergeëmployeerden, 1940-1942, 1946 [serie Wa].
Hierbij zijn tevens gevoegd de ter vergadering behandelde stukken van de Stichting ter afwikkeling van de zaken van het Pensioenfonds voor het personeel en weduwen en wezen van het personeel der Centrale Organisaties van de Suikerindustrie [N-PPCO] en van het Nederlandse Pensioenfonds voor de Geemployeerden in dienst van Suikerondernemingen in Indonesie [N-SPF]. Laatstgenoemde stichting, gevestigd in Den Haag, werd op 30 maart 1953 opgericht.
De serie notulen van de ledenvergaderingen zet zich voort in de serie circulaires.
De serie notulen van de bestuursvergaderingen zet zich voort in de serie crculaires.
Nota naar aanleiding van bezwaren, door leden van den Bond van Eigenaren van Ned.Ind. Suikerondernemingen ingebracht tegen de voorstellen tot oprichting van een Algemeen Pensioenfonds voor Gemployeerden bij de Javasuikerindustrie, 1919
Indisch ontwerp van een Kon.Besl. betreffende de heffing ten laste van daarvoor in aanmerking komende bedrijven van een 'winstaandeel' ten bate van de omwonende bevolking [...], 1921
Nota betreffende den afstand van een winstaandeel door de suikerindustrie, ter behartiging van belangen der bevolking, 1924
Historisch overzicht betreffende het denkbeeld eener verplichte uitkeering van een winstaandeel, door suikerondernemingen op Java aan fondsen ter behartiging van algemeene volksbelangen, 1925
Eenige aantekeningen omtrent de werkzaamheid der Java-suikerindustrie in het belang der bevolking van haar rayon, gedurende het tijdvak 1912-1924, 1925
Bericht über die Studienreise nach Java, verslag van G. Steiner over de mogelijkheid van productie van juten suikerzakken in Nederlands-Indië, 1925
De circulaires dragen de volgende kenmerken: LS en L [aan leden uitgaande van het ASNI te Soerabaja resp. Batavia], DBS en DB [aan leden van het Dagelijks Bestuur], BC [aan leden van de Begrotings-Commissie], CB [aan leden van de Commissie van Beheer van het Proefstation voor de Java-Suikerindustrie], serie CSWO [Stichting Centraal Sociaal Werkgeversoverleg in Indonesië, Jajasan Badan Permusjawaratan Urusan Sosial Pengusaha di Indonesia].
De OBO had tot taak de tijdens de oorlog verdwenen fabrieksinstallaties op te sporen, de verblijfplaats te registreren en aan de rechtmatige eigenaar terug te geven.
De oprichting van de VISOCO op 7 februari 1931 in 's-Gravenhage door de in Nederland gevestigde directies van suikerondernemingen, vond zijn oorsprong in de verplichte beperking van de suikerproduktie op Java ter uitvoering van de internationale Chadbourne-overeenkomst, waartoe in Nederlands-Indië de Suikeruitvoer-ordonnantie [Ind.Stb. 1931 nr 114] werd afkondigd. De vereniging bezat een Raad van Vertegenwoordiging en een Comité van Advies in Soerabaja, dat belast was met de uitvoering van de licentering. De VISOCO benoemde afgevaardigden naar de International Sugar Council. De vereniging werd op voorstel van de algemene ledenvergadering ingaande 1 juli 1936 ontbonden in verband met de totstandkoming van een nieuwe internationale suikerconventie.
Jaar 1937: Aan leden van de Commisie inzake wederinvoering van een algemene salarisregeling voor het Europees personeel, aan de leden [1936-1937], aan leden van het College van Bestuur
Jaar 1938: Aan leden van het College van Bestuur, mededelingen, notulen van vergaderingen van het College van Bestuur [1936-1938]
Jaar 1939: Aan de leden, aan leden van het College van Bestuur, aan de voorzitter en leden van de Commissie van Bijstand en Advies, notulen van vergaderingen van het College van Bestuur
Jaar 1940-1951: Aan leden van het College van Bestuur, aan leden [1949-1951]
De stukken NIVAS in het archief van de NHM zijn vernietigd. Het archief van de NIVAS over 1932-1958 berust bij het Nationaal Archief en is via nummer toegang 2.20.09.03 toegankelijk. In deze inventaris zijn tevens de archieven beschreven van de Java Suiker Vereeniging [1917] en van de Vereeniging 'Vereenigde Javasuiker-Producenten' [1918-1938].
Koepelorganisatie voor de in Nederlands-Indië werkende bergcultuurorganisaties. De vertegenwoordiging, gevestigd in 's-Gravenhage, werd opgericht in 1926 door samenvoeging van een aantal voordien zelfstandig opererende vertegenwoordigingen. De volgende organisaties werden aldus vertegenwoordigd:
Als gevolg van de oprichting van de Federatie van Vereenigingen van Nederlandsch-Indische Bergcultuurondernemingen [FEDERABO] werd het Haagse bureau van de vertegenwoordiging per 1 januari 1936 opgeheven en ingepast in de FEDERABO-organisatie, gevestigd in Amsterdam.
Het archief van de Federabo over 1936-1969 berust bij het Nationaal Archief [nummer toegang 2.20.50].
De in Amsterdam gevestigde federatie werd op 27 september 1935 opgericht als gevolg van de reorganisatie van de bergcultuurverenigingen in Nederland. Zij ving haar werkzaamheden in januari 1936 aan. Leden van de Federatie waren:
De federatie werkte nauw samen met diverse in Nederlands-Indië gevestigde belangenorganisaties zoals het Algemeen Landbouw-Syndicaat [ALS], het Zuid- en West-Sumatra Syndicaat [ZWSS], de Centrale Vereeniging tot beheer van Proefstations voor de overjarige Cultures in Nederlands-Indië [CPV], de Crisis Cultuur Centrales [CCC] en de Algemeene Vereeniging van Rubberplanters ter Oostkust van Sumatra [AVROS]. In 1962 werd de statutaire naam gewijzigd in Federatie van Verenigingen van Cultuurondernemingen. De federatie ging in 1968 tot liquidatie over. De NHM beëindigde haar lidmaatschap en dat van haar dochterondernemingen ingaande 1965.
De circulaires kennen de volgende kenmerken: serie B en BF [aan bestuursleden van de federatie], serie BB [aan bestuursleden van de federatie en de besturen van de leden-producenten-verenigingen], serie F [aan de leden van het College van Ondervoorzitters], serie L [aan leden-producentenverenigingen], serie LF [aan leden van de federatie], serie SC [Sumatra Comité]. Voor de circulairereeksen OV [aan de leden van het College van Ondervoorzitters] en CV [aan de leden van het College voor de Voorzitter] zie tevens de inv.nrs 8915 ev.
Het Algemeen Landbouw Syndicaat [ALS], het Zuid- en West-Sumatra Syndicaat [ZWSS] en de Centrale Vereniging tot beheer van Proefstations voor de overjarige cultures in Nederlandsch-Indië [kortweg: de Centrale Proefstations Vereeniging CPV] waren gevestigd in het gebouw van de Factorij te Djakarta. Zij vormden de koepelorganisatie waaronder de op Java en Sumatra werkende bonden van eigenaren van Nederlands-Indische bergcultuurondernemingen [Rubberbond, Theebond, Koffie- en Cacaobond, Kinabond] hun belangenbehartiging hadden ondergebracht. Daarnaast was in Medan de Algemeene Vereeniging van Rubberplanters ter Oostkust van Sumatra [AVROS] actief. In 1958 werd de naam van het ALS gewijzigd in Persatuan Pengusaha Perkebunan Besar Indonesia [P3BI].
P.R. Zeeman trad in 1940 toe tot het bestuur; hij volgde hierin A.A. Pauw op.
De delen genummerd I en II ontbreken.
A.A. Pauw was secretaris van het ITC en lid van de Nederlands- [Indische] delegatie hierin. P.R. en K.F. Zeeman waren respectievelijk lid van de Nederlandse delegatie en lid van het ITC.
De Stichting Thee Advies Bureau [Europa] werd op 25 november 1947 te Amsterdam opgericht door de Vereeniging voor de Theecultuur in Nederlandsch-Indië, de Bond van Eigenaren van Nederlandsch-Indische Theeondernemingen en de Algemeene Vereeniging van Rubberplanters ter Oostkust van Sumatra. Doel van de stichting was het bevorderen van het theeverbruik op het vasteland van Europa en het geven van voorlichting en adviezen op het gebied van thee. De nieuw opgerichte stichting was een voortzetting van het Comité voor Theepropaganda. De leden van dit comité namen en bloc zitting in de uit acht leden bestaande Raad van Beheer van de stichting. De NHM werd hierin door K.F. Zeeman vertegenwoordigd. In groter verband was de stichting een onderdeel van de in Londen zetelende International Tea Market Expansion Board Ltd [ITMEB], die optrad als vertegenwoordiger van de theeproducerende landen: India, Pakistan, Ceylon, Indonesië en de engelstalige dominions in Oost-Afrika. Namens de stichting en het Centraal Thee Fonds [de Indonesische Producentenbond te Djakarta] nam Jhr W.J. de Jonge zitting in het bestuur van de ITMEB. In 1952 besloten Indonesië en India zich terug te trekken uit de ITMEB. Hierdoor verviel de bestaansgrond van het Thee Advies Bureau [Europa]. Het eindrapport van de liquidatiecommissie werd op 26 november 1952 door de Raad van Beheer goedgekeurd.
Hierbij tevens de circulaires uit 1947 van het Comité voor Theepropaganda leidend tot de oprichting van de Stichting Thee Advies Bureau [Europa].
Met tabs onderverdeeld in: algemeen, 1948-1953; correspondentie 1950-1953; diverse circulaires ITMEB, 1950-1951.
De circulaires van de ITMEB werden eveneens verzonden via de circulaires van de Stichting Thee Advies Bureau [Europa], zie inv.nrs 8963-8967.
Lid namens de NHM waren achtereenvolgens J.C.A. Everwijn, J. Bierens de Haan, A.A. Pauw, P.R. Zeeman, K.F. Zeeman en A. de Leur.
De Internationale Vereeniging voor de Rubbercultuur in Nederlandsch-Indië werd op 6 december 1913 opgericht en was gevestigd in 's-Gravenhage. Vanaf 1936 was de vereniging in Amsterdam gevestigd, toen zij toetrad tot de FEDERABO. In 1922 werd besloten tot oprichting van een Propaganda-afdeling, die in 1936 werd omgezet in de Rubber-Stichting. In 1981 werd de Internationale Vereniging voor de Rubbercultuur geliquideerd. Het archief van de Internationale Vereeniging voor de Rubbercultuur berust bij het Nationaal Archief, nummer toegang 2.20.50. Gezien de lacunes in het archief, voornamelijk in de periode vóór 1936, is besloten dit bestand binnen het NHM-archief te bewaren.
Betreft: Medansche Vereeniging voor den Productenhandel, 1922, 1926;
Het archief van de Rubber-Stichting [1936-1979] berust bij het Nationaal Archief, nummer toegang 2.20.50. De circulaires van de Rubber-Stichting in het archief van de NHM zijn om die reden vernietigd.
Voorgaande dossierserie Cultuurzaken: Eerste Afdeling, inv.nrs 7933-7971. Vanwege de omvang staan niet alle dossiers in strikt alfabetische volgorde. De serie loopt globaal over de jaren 1918-1952, met voorstukken vanaf ca 1900 en uitlopers naar 1963. Vanaf 1952 zijn er aparte dossierseries Suiker en Bergcultures aangelegd, zie inv.nrs 9231-9245 en de inv.nrs 9270-9290.
Aan- en verkoop van cultuurondernemingen, 1928-1937
Aanplantrapporten suikerondernemingen, oogstjaren 1934-1941
Aanplant-eindrapporten suikerondernemingen, 1917, 1920-1940.
Aanplantvergunningen suikerondernemingen, ca 1900-1930
Afgewezen aanvragen van cultuurondernemingen tot in relatietreding met de NHM, ca 1925-1938
Betreft: Exploitatie Maatschappij Noembing, Algemeene Belgisch-Javasche Cultuur-Maatschappij, Belgisch-Nederlandsche Cultuur Maatschappij, Rubber Cultuur Maatschappij Tjoeroeg, Gayamsche Cultuur Maatschappij, Cultuur Maatschappij Gedaren, Indische Land- en Boschbouw Maatschappij, ir W.H. Kloppenburg [Rawabagoes], Cultuur Maatschappij Boedoean, Cultuur Maatschappij Soember Kareng, Suikerfabriek Bodjong, Suikerfabriek Krian, Cultuur Maatschappij Loemadjang, Marinuslanden, Assam Thee- en Rubber Maatschappij Tjimedang, Tamiang Cultuur Maatschappij, Cultuur Maatschappij Pangledjar, Sumatra Oliepalmen Maatschappij [Palmolie-onderneming Oud-Wassenaar], Rubberonderneming Way Toeba, J. Erens [mijnbouw landschap Boeloengan], Palmonderneming Soengei Soepat [ Cultuur Maatschappij Bandoeroto], Diversen.
Afschrijvingen op en investeringen in cultuurondernemingen, 1931-1933
Afval en bijprodukten suiker, 1927-1931
Algemeen Landbouw Syndicaat, 1927-1928
Algemeen Syndicaat van Suikerfabrikanten in Nederlandsch-Indië, 1915-1931 Betreft vnl. de Rubber- en Thee-onderneming Tjitalahab.
Algemeene Nederlandsch-Indische Thee Cultuur Maatschappij, 1921-1925
Amsterdam Deli Rubber Maatschappij, 1919-1931.
Amsterdam Java Rubber Compagnie, 1915 Betreft o.a. Katoen- en Klapperonderneming Nangka Halè. 1915-1960
Amsterdam Langsa Rubber Maatschappij, 1925-1926
Amsterdam Padang Compagnie, consignatiecontract, 1910
Amsterdam, NV Rubber Cultuur Maatschappij - [RCMA], 1926-1927, 1946-1960
Amsterdam Serdang Tabak Compagnie, 1914-1922
Amsterdam Soenda Compagnie, 1921-1926, 1946
Alaslanden, Cultuur Maatschappij De -, 1928-1930 Alsmede stukken over het Asahan Studie Syndicaat inzake de winning van waterkracht uit de Asahanrivier, 1923-1933. Zie ook het dossier Lucht-stikstof.
Alby United Carbide Factories Ltd, faillissement, 1921-1933
Arbeidscontracten, assistentenregeling, koelie-ordonnantie, 1922-1933
Atjeh, Noordkust van -, verslag economische situatie, 1919
AVROS, Algemeene Vereeniging van Rubberplanters ter Oostkust van Sumatra, 1927-1933
Bagdjanagara, NV Cultuur Maatschappij -, 1926, 1938
Bajabang Cultuur Maatschappij, 1921
Bandar Rubber Maatschappij, 1925
Bandaralam, Cultuur Maatschappij -, 1930-1936
Bandar Goela Syndicaat, 1920
Bandjarwangi, Cultuur Maatschappij -, 1918-1919, 1948
Banque de Bruxelles, mogelijke investeringen in Indische cultures, 1920
Baros-Tampir, Keposong, Klein Getas, cultuurondernemingen, 1918-1926
Batangara Cultuur Maatschappij NV, 1913-1917
Beengo, NV Landbouw Maatschappij -, 1919
Belastingen en rechten, Indische -, 1919-1926, 1929-1934
Belgo-Indische Cultuur Maatschappij, 1914-1920.
Belangen NHM bij de cultures in Indonesië: bergcultuurbelangen, 1933-1952; suikerbelangen, 1937-1947; suiker- en bergcultuurbelangen, 1939-1954; diverse belangen, 1939-1942; gegevens situatie in 1945; staten inzake de financiering der cultures, 1948 Betreft: Rubberonderneming Meloewoeng, 1930-1940, 1948; Koffie- en Thee-onderneming Pasoemah, 1931-1934; Thee- en Rubberondernemingen Tjiemas, Tjiateul, Tjiganitri, 1918-1948; Rubberonderneming Tjikentjreng, 1930-1940; Thee- en Rubberonderneming Tjitalahab, 1913-1950.
Bergcultuurondernemingen van de NHM, 1913-1941, 1950.
Bendoel, thee- en rubberonderneming, 1915 BENISO [Bond van Eigenaren van Nederlandsch-Indische Suikerondernemingen] en BEVISO [Bond van Eigenaren van in Indonesië gelegen Suikerondernemingen], 1920-1940, 1946-1952. Met lijst houdende bijzonderheden over de NHM-suikerfabrieken, 1910-1920.
Besoeki Tabak Maatschappij, NV -, 1938-1939.
Besito, NV Cultuur Maatschappij, 1915-1924
Bladthermac theebreiding, 1940-1956
Bleekaarde, 1946
Blimbing en Ranoepakis, suikerondernemingen, 1901-1914
Bodjong Sokka, Cultuur Maatschappij -, 1918-1921
Boedoean, Cultuur Maatschappij -, 1935
Boekit Pajong, rubberonderneming, 1925
Boelen, H.M., voorstel inzake de financiering van rubberondernemingen ter Oostkust van Sumatra en in Maleisië, 1914
Bogor-Pradah Cultuur Maatschappij, 1915-1935
Borneo, voorstel inzake financiering van de openlegging van Zuidoost- , 1920
Boven-Langkat Landbouw Maatschappij, 1915
Braakinhuur, huur van braakliggende cultuurgronden, 1918
British Rubber Estates of Java Ltd, 1914, 1920
Buwalda, NV Administratiekantoor P., 1921.
Brenca NV en Nieuwe Beleggings Corporatie Mettam BV, adviezen van de NHM aan - inzake beleggingen in aandelen van Indische cultuurmaatschappijen, 1948-1949 Hierbij omvangrijke lijsten van de in Indonesië werzame bergcultuur- en suikerondernemingen. Na de eerste politionele aktie door de Indische overheid opgericht dd. 4 augustus 1947 [Ind.Stb. 1947/140] ter bevordering van de export van cultuurprodukten; formeel opgeheven per 20 november 1949. Nadien voortgezet onder de naam Organisasi Pusat Pendjualan Hasil-Hasil Perkebunan. De NHM trad vanaf mei 1948 op als vertegenwoordiger in Nederland van de CVO.
Cement, plan tot oprichting van een -fabriek in Oost-Java, 1938-1940
Centrale Organisatie van Ondernemingslandbouwproducten [CVO], 1948-1951.
China, correspondentie en nota's over de ontwikkelingen in -, 1912, 1938
Coca-Producenten Vereeniging, 1925-1938
Collactivit-procedé, correspondentie inzake het - bij de suikerproduktie, 1935-1938
Compensatiegroepen, overeenkomsten met andere suikerproducenten inzake de beperkingen op de aanplant van suikerriet, 1937-1940
Consignatie-contracten, 1925-1940
Consignatie-contracten: overbrenging van het beheer van rekening-courant saldi naar Nederlands-Indië, 1931-1939, 1946
Crediethulpbank voor Nederlandsch-Indië, Stichting -, 1931-1934
Cultuur Transport, NV -, 1923-1924
Dataran, NV Cultuur Maatschappij, 1921-1923
Dansk Ostindisk Plantage Selskab, 1921-1926
Deelneming NHM in cultuurbelangen, 1951-1963; alsmede overzicht van andere NHM-deelnemingen en commissariaten, 1963
Delegatie en superintendentie over suikerfabrieken, 1938-1939, 1950
Deli Maatschappij, 1934
Deli Cultuur Maatschappij, 1913-1916
Deli Moeda, onderneming -, 1907
Deli Olieslagerij Maatschappij NV, 1920-1934
Deli Plantersvereeniging, 1927-1930
Deli-relaties, nota getiteld Aanteekeningen omtrent onze -, 1920
Directie-correspondentie: algemeen, 1957-1961;
president E. Heldring, 1941-1946;
A.A. van Sandick, 1957;
C.J. baron Collot d'Escury, 1933-1948;
A. de Leur, z.j.; A.A. Pauw, 1945-1946;
W. van de Stadt, 1945
Diverse cultuur- en mijnbouw-maatschappijen, ca 1931-1949 Betreft: Boven-Bila Cultuur Maatschappij, Dordtsche Cultuur Maatschappij, Hollandsch-Amerikaansche Plantage Maatschappij, Indische Rubber Compagnie, Cultuur Maatschappij Kebagoesan, Cultuur Maatschappij Krapoh, Maatschappij tot Exploitatie der Cultuurondernemingen van E. Moormann & Co, Cultuuronderneming Negla, Tamiang Cultuur Maatschappij, Cultuur Maatschappij Telaga Patengan, Suikerfabrieken Tjeweng Lestari, Kinacultuur Maatschappij Boemi Kasso, Javasche Cultuur Maatschappij, Cultuur Maatschappij Lidjen, Cultuur Maatschappij Malang, Cultuur Maatschappij Mayong, Cultuur Maatschappij Ngelom, Cultuur Maatschappij Pradjekan Tangarang, Cultuur Maatschappij Rodiali, Cultuur Maatschappij Watoetoelis Poppoh, Mijnbouw Maatschappij Boni Tolo, Tabaksonderneming Manggisan.
Diversen, ca 1925-1949 Betreft: nota over Rengat, afd. Indragiri; Banque de L'Indochine en L.M. Reuvers; anattozaad; Handel-Maatschappij H.A. de Bary & Co; Banque Commerciale du Maroc; cacao; cokes; derriswortel; H.F. de Groot; mangrove cutchbedrijf op Moena; Nipah Distilleries of Malaya Ltd; Philips Omroep Holland-Indië; pisangmeel; sojabonen [kedele]; wereldtentoonstelling New York 1939; Bataksch Instituut; informaties aan derden; petroleumindustrie in Brits-Borneo; baron A.J.C. von Griesheim; Nederlandsch-Indische Handelsbank; inlandse beweging; Wellenstein Krause & Co; kunststoffen; H.C.A. Gransberg; Stichting Indië in Nood; 125-jarig bestaan NHM; Nederlandsch-Indische Trust Maatschappij; Adviesbureau voor Tropische Cultures.
Djorongan en Ngadipoero, Klapper- en Kapokonderneming, 1919
Djolotigo, NV Cultuur Maatschappij -, 1927-1936
Documentatie: Reis A.A. Pauw naar Nederlands-Indië, 1933
Reis naar Nederlands-Indië van de president NHM, 1935
Reis A.A. Pauw naar Nederlands-Indië, 1936-1937
Diverse gegevens cultures NHM, 1934-1943
Diverse gegevens Nederlands-Indië, handel- en cultuurpolitiek, 1939-1943
C.J.K. van Aalst, 1923-1934; F.H. Abbing, 1932;; J. Bierens de Haan, 1933; D. Crena de Iongh, 1931-1939; J.A. Deknatel, 1946-1950; A.A. Pauw, 1930-1940 Betreft o.a. correspondentie met: C. van Senden, A. van Hoboken, L. Fijn van Draat, R.G. Macindoe, mr A.W. Hartman, mr W.G.F. Jongejan, W.J. Rook, mr G.H.C. Hart, F. Tobi, diversen. Betreft correspondentiedossier 1934-1935 en stukken [1941-1950] inzake: onderwijsinstellingen, bergcultuurorganisaties, Indisch Fonds voor Particuliere Nooden, personeel/sollicitaties, diversen.
Dortsche en Bataafsche Petroleum Maatschapiijen, 1912
Doekoewringin, NV Cultuur Maatschappij -, 1897-1949
Eibergen Santhagens, D.C. van, 1913-1952, correspondentie betreffende:
Maatschappij tot Exploitatie der Suikerondernemingen Karang Soewoeng,
Adiwerna en Djatiebarang;
Maatschappij tot Exploitatie van de suikerfabriek Pangka;
Maatschappij tot Exploitatie der suikerfabriek Sidanglaoet
Economie van ons Suikerbedrijf, 1933-1939 Betreft Kina-onderneming Pada Awas. Betreft o.m.: Maatschappij tot Exploitatie der Suikerondernemingen Setanen-Lor, Brangkal en Dinoyo; Cultuur Maatschappij Tangoenan; Landbouw Maatschappij Ketanen; Cultuur Maatschappij Bogokidoel; Cultuur Maatschappij Gempolkrep.
Eldick Thieme, O.E. van -, 1949
Engeringh ondernemingen: Siboga Caoutchouc Plantage Maatschappij, Sumatra Caoutchouc Plantage Maatschappij, Tapanoeli Caoutchouc Plantagen Maatschappij, 1914-1930
Eschauzier fabrieken en de NV Nederlandsch-Indische Suiker-Unie, 1918-1936
Fabrikatierapporten NHM-suikerfabrieken, 1924-1939 Tevens correspondentie met de Cultuur Maatschappij der Vorstenlanden, 1922-1923.
Formulieren, in gebruik bij de Tweede Afdeling, ca 1915-1940
Fowler, J. - & Co Ltd, leverantie ploegmachine, 1921-1928.
Francken en Brandenburg van Oltsende Maatschappijen, 1937-1939 Betreft: Banjoewangi Thee- en Rubber-Cultuur Maatschappij, Cultuur Maatschappij Gloensing, Rubber Cultuur Maatschappij Gondang, Cultuur Maatschappij Kertowono, Cultuur Maatschappij Soember Tengah, Cultuur Maatschappij Goenoeng Kendang, Cultuur Maatschappij Telaga Patengan, Suikerfabrieken Tjeweng-Lestari.
Franco-Néerlandaise, Société - de Culture et de Commerce, 1921-1945
Frankrijk, handelsbetrekkingen, 1939
Fransch-Nederlandsche Koloniale Cultuur Maatschappij, 1919-1932
Franse handelsattaché, 1927
Gadoeng Batoe, onderneming -, 1907 Zie tevens het dossier in inv.nr 9237.
Gambiercultuur in Ned.Indië, 1925-1926
Gedangan, NV Jodiumfabriek -, met kaarten, 1918-1925
Gending Cultuur Maatschappij, 1919
Gesiekan & Magoewo, NV Cultuur Maatschappij -, vanaf 1940 Gesiekan &Bantool, 1916-1951
Geveke's Geulengraver, deelneming van de NHM in de ontwikkeling van een mechanische geulengraver voor de landbouw, 1915-1925
Goenoeng Malajoe Plantagen Gesellschaft, 1921
Goenoeng Parang Theefabriek, 1915
Goenoeng Poetri, NV Cultuur Maatschappij, 1928
Goenoeng Sindoer, NV Landbouw- en Cultuur Maatschappij -, 1923-1935
Gouvernementsbedrijven, terpentijnwinning in Atjeh, 1925. 1915-1935
Hallet ondernemingen, 1921-1925 A. Hallet was directeur van de Société Financière des Caoutchoucs te Brussel. In dit dossier mede gegevens over de Tabak Maatschappij Krapoh en de Soengei Lipoet Cultuur Maatschappij. Hartman voerde de directie over de Cultuur Maatschappij Gesiekan & Magoewo, Cultuur Maatschappij Langsee, Cultuur Maatschappij Petjangaän, en de Maatschappij tot Exploitatie der Kendalsche Suikerfabrieken. Hoegen was directeur van o.a. de NV's: Cultuur Maatschappij Salatri Plantations, Cultuur Maatschappij Bandar Alam, Cultuur Maatschappij Karang Anjar, Cultuur Maatschappij Sanghyangdamar, Cultuur Maatschappij Soember Moedjoer, Cultuur Maatschappij Djenang, Landbouw Maatschappij Goenoeng Rowo, Landbouw en Cultuur Maatschappij Goenoeng Sindoer, Rubber Maatschappij Tjibantjet en de Zuid-Preanger Rubber Maatschappij.
Hartman, mr A.W., 1930-1940, 1945
Hoegen van Hoogelande, P.W.M., 1930-1945
Eigenaar van de koffie-onderneming Modajac en de klapper-onderneming Doelangoon.
Indisch Fonds voor Particuliere Nooden, 1945-1948 Betreft o.a.: Société des Caoutchoucs de l'Indochine, Société des Sucreries & Raffineries de l'Indochine, Société Indo-Chinoise de Plantations d'Hévéa's.
Indo-China, 1937-1939.
Indragiri, Cultuur Maatschappij -, 1925-1926
Inkrimping suikerrietaanplant, 1919
Inlandse beweging, 1926-1930
Inlandse landbouw, gedrukten, 1931
Installaties en procédé's t.b.v. het raffineren van rietsuiker, 1930-1939
Internationale Suikerraad en de Wereldsuiker-conventie; onderhandelingen omtrent de afzet van suiker in Japan, 1934-1936
Internationale Vereeniging voor de Rubber- [en andere cultures] in Nederlandsch-Indië, 1923-1935
Introducties van diverse personen, alfabetisch geordend, 1925-1935
Irrigatie: algemeen waterreglement Java; aanleg van wadoeks, met kaarten, 1925-1938
Jaarbeurs te Utrecht, 1920-1921
Janssen, Aug. - estates, 1919
Java Sugar Association, 1917
Kaba-Wetan, NV Cultuur Maatschappij -, 1920-1921 Tevens gegevens over de Cultuur Maatschappijen Pacouda en Goenoeng Mas. Betreft: Koffie-ondernemingen Karang Anjar en Karang Nongko. Zie tevens: P.W.M. Hoegen van Hoogelande.
Kalapa, NV Cultuur- en Handel-Maatschappij -, 1919-1924
Kali Bakar, NV Cultuur Maatschappij -, 1918-1928, alsmede de fusie met de Koffie-onderneming Soeko Ramé en de Maatschappij Koffieland Soember Aroem, 1919.
Kali Doeren, NV Cultuur Maatschappij -, 1915
Kali Glidik, NV Maatschappij tot Exploitatie van het Land -, 1923
Kali Kempit, NV Cultuur Maatschappij -, 1918-1936
Kalimas-Amsterdam, NV Machinefabriek -, 1918-1921
Kalimati, NV Landbouwmaatschappij -, 1918-1949
Kalitengah, NV Caoutchouc Cultuur Maatschappij, 1921-1925, 1938-1939
Karang Tambak, NV Cultuur Maatschappij -, en de NV Cultuur Maatschappij Soember Djambé, 1930-1940
Katoen, nota over een te vestigen -markt in Amsterdam, 1917
Kebon Deli, onderneming, 1915 Hierin tevens een omslag inzake de bestuursverkiezing bij de Nederlandsch-Indische Vereeniging voor den Afzet van Suiker [NIVAS] namens deze maatschappij, 1938-1948.
Kebon Hardjo, NV Cultuur Maatschappij -, 1913-1919
Kedawong-Kawisredjo, suikerfabriek, 1916-1939
Kedoenggalih, NV Cultuur Maatschappij -, 1914-1915
Kemanglen, NV Cultuur Maatschappij -, 1915-1951
Kementran, suikeronderneming, 1918-1935
Kemoening, onderneming, 1914
Ketanggoengan-West, NV Cultuur Maatschappij -, 1917-1935
Kian Goan, NV Handel Maatschappij - te Semarang, 1903-1907 Betreft: Vereeniging van Kinabast-Producenten, Kina Bureau, kina in Rusland, diversen. Vanaf 26 april 1935 in liquidatie. Betreft: Koffie- en Cacao-Producentenvereeniging, Koffiebessenboeboek-Fonds, circulaires van de Proefstations.
Kina, 1929-1943
Klampok, NV Cultuur Maatschappij -, 1913-1939
Koffie, 1923-1934
Directeur H. van de Wetering; betreft o.a.: Cultuur Maatschappij Meloewoeng, koffie- en rubberonderneming Poelahan, Tabaksonderneming Timbang Lawan, Rubberonderneming Tjikentjreng.
Koloniale Rubber Cultuur Maatschappij, 1919-1926 Per 1 juli 1949 gefuseerd met de firma Coster van Voorhout tot de NV Kooy & Coster van Voorhout.
Koloniaal Instituut, Koninklijke Vereeniging -, 1926-1938
Koning Willem II, NV Maatschappij tot Exploitatie van de Suikeronderneming -, 1910-1953
Koninklijke Paketvaart Maatschappij, NV -, 1938, 1940, 1948
Kooy & Co's Administratiekantoor, NV - te Soerabaja, 1908, 1920-1951
Kostprijsoverzichten en geldelijke resultaten suiker, 1922-1934 Betreft: onderneming en vezelfabriek van de NV Borneo-Sumatra Handel Maatschappij. Exploitatie van de Tabak- en Rubber-onderneming Soengei Krapoh. Zie tevens: Hallet ondernemingen.
Kotta Blater, NV Cultuur Maatschappij, 1948. 1922-1948
Lahad Datu, NV - Cultuur Maatschappij, 1918-1953 Betreft: onderneming Tjipatat, onderneming Tjikasoengka, onderneming Toge.
Lamalabah, landbouwonderneming nabij Palopo [Celebes], [1914]
Lampongse Districten, concessies in de -, 1918; ontwikkeling cultures in de -, 1946-1947
Land Bolang, begrotingen voor de ondernemingen aktief op het -, 1927
Landen aan de Zuid, Assam Thee-onderneming, 1910-1927 Suikerfabriek 100% eigendom van de NHM; onderdeel van de Landbouw Maatschappij Gandjar Temoe.
Langkat Deli Tabak Maatschappij, 1924
Langkat Tabak Maatschappij, 1907
Langkat Tabaksbouw Maatschappij, 1904
Langsee, NV Cultuur Maatschappij -, [in liquidatie 1937], 1921-1937
Lembang, Assam Thee-Cultuur Maatschappij -, 1915
Lho'Kroeët, Landbouwonderneming -, 1920
Liberia, rubbercultuur in -, 1939
Loemadjang, NV - Tabak Maatschappij, 1923
Loewoeng Gadjah, suikerfabriek, 1924-1936
Losari, NV Suikerfabriek Nieuw -, 1924-1926
Madjenang, Landbouw Maatschappij, 1914-1927 De directie werd gevoerd door de Semarangsche Administratie Maatschappij.
Madoer, NV Assam Thee-onderneming -, 1919-1923
Majanglanden, NV Maatschappij tot Exploitatie der Vereenigde Majanglanden, 1928-1929
Madjenang, suikeronderneming -, jaarverslag 1922, 1923
Mangkoenegorosche, superintendent der - Zaken, 1923-1931
Marbau-Zuid, NV Cultuur Maatschappij -, 1926-1927, 1938-1946
Margo Molio, Cultuur Maatschappij -, z.j.
Marihat Sumatra Plantagen Co GmbH, 1936-1951
Marktberichten inzake cultuurprodukten uitgegeven door de Vierde Afdeling 1939-1940van de NHM, 1939-1940
Mechanische grondbewerking, 1914-1926
Melambong, thee-onderneming, 1933-1934
Meloewoeng, NV Cultuur Maatschappij -, 1926-1954, 1958-1959 Betreft mede de onderneming Tjikentjreng. Zie tevens het dossier Koloniale Cultuur Compagnie.
Milano, Rubber-onderneming, 1918-1919
Modjo Agoeng, suikerfabriek, 1917-1935
Moenggoer, NV Cultuur Maatschappij -, 1915
Mopoli, NV Palmboomen Cultuur Maatschappij -, 1925-1929
Mijnwetgeving, dossier -, 1956
Naamloze vennootschappen, zetelverplaatsingen, 1934-1940 Nanga-Djetah, onderneming -, 1915 Eigendom van de West-Borneo Cultuur Maatschappij, later van de firma Van Heeckeren & Co. Betreft: Ondernemingen Tjitarik en Panjindangan-Giriawas
Nederlandsche Koloniale Handelsvennootschap, 1920
Neglasari & Goenoeng Gadja, thee- en rubberondernemingen -, 1918-1922
Nieuwe Asahan Tabak Maatschappij, 1907-1908
Nieuw-Guinea, NV Nederlandse Maatschappij voor -, 1952-1953, 1963-1964
Noodcrediet Hulpbank, deelneming in de oprichting van de -, 1940
Noord-Celebes, NV Handels- en Cultuur Compagnie, 1934-1936
Nota's suikerverkoopen, 1919
Betreft: oprichting; correspondenties; circulaires aan de leden; nota's inzake omvang oost, afzetmogelijkheden en assortimenten; compromisvoorstel; circulaires BENISO aan de NIVAS-leden; diverse stukken.
Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat [NILS].1948-1952 Met tabs onderverdeeld in de rubrieken: Algemeen, personeel, assurantie, grafiek theeproduktie, thee, oliepalmen, koffie, kina, diversen. Betreft: nivellering afscheepkosten voor suiker op Java, 1932-1935; transport in Indië, 1923-1934; kosten opslag, 1931-1934; pakhuisruimte, 1932-1933; suikerproduktie relaties en eigen fabrieken en verdeling over de afscheephavens, 1931-1933; diversen, 1931-1933. Betreft: maandstaten opslag NHM-fabrieken en relatiefabrieken, 1928-1937; notulen van algemene vergaderingen van aandeelhouders van afscheep- en commissiebedrijven in Oost-Java, 1931-1937; nivellering van afscheepkosten voor suiker, 1931-1935; vemen, 1930-1940.
Oeloeh Mannah, NV Cultuur Maatschappij -, 1920-1921, 1927, 1930 Betreft tevens de Cultuur Maatschappij Krindjing. Betreft: Electrotechnische School Amsterdam; Middelbare Technische School Dordrecht en Amsterdam; Middelbare Landbouwschool Buitenzorg; Landbouw Hoogeschool Wageningen; Middelbare Koloniale Landbouwschool Deventer; diversen.
Ondernemersraad voor Nederlandsch-Indië, 1920-1933
Onderwijs, ca 1920-1945
Oorlogsmaatregelen in Nederland, Nederlands-Indië en in het buitenland, 1939-1945
Overzichten produktie suikerondernemingen, 1922-1933
Padang, NV Cultuur Maatschappij -, z.j. Eigenaar van de Assam Thee-ondernemingen Malabar, Sitiardja, Taloen en Wanasoeka, voorts de Cultuur Maatschappijen Dataran, Kaba Wetan, Oeloeh Mannah, Pager Agoeng, Pasoemah, Pematang, Perbawatie en Tjiboegel. Betreft: Pensioenfonds voor geëmployeerden in dienst van Nederlandsch-Indische Suikerondernemingen en het Algemeen Landbouw Pensioenfonds.
Padangsche Handel Maatschappij, correspondentie met de -, 1906-1907
Padangsche Koffiepelmolen NV, 1914
Pamanoekan- en Tjiasemlanden, nota over de oprichting van suikerfabrieken in de -, met kaarten, 1929
Pangadaran, klapperonderneming -, 1915
Panggoongsari, NV Cultuur Maatschappij - en de Cultuur Maatschappij Kedoenggalih, 1914-1915
Panoulisan, Société de Culture de -, 1922
Parakan Salak, NV Cultuur Maatschappij -, 1933-1934
Pasir Padang, Assam Thee-onderneming -, 1922
Pasir Poetih, Selat Remis, Pematang Mas, nota over concessies in de residentie Westerafdeling van Borneo, 1913
Pasir Pogor Cultuur Maatschappij, 1918
Pasoemah, NV Cultuur Maatschappij, 1922-1931
Pathee Choung Rubber Company Ltd, 1926-1930
Peet & Co, firma John, 1921-1926
Peterongan, NV Cultuur Maatschappij -, 1907-1936
Petjangaän, NV Cultuur Maatschappij -, 1894-1939
Overname suikerondernemingen Banjoepoetih en Kalinjamat in 1923; geheel overgenomen door de NHM in 1934.
Petoeng Omboh, NV Maatschappij tot Exploitatie van het Land -, 1915-1927 Eigenaar de suikeronderneming Kalitandjoeng en van de suikerfabrieken Soerawinangoen en Wonopringgo. Zie tevens het dossier Koloniale Cultuur Compagnie.
Pirelli-Java NV, Cultuur, Industrie en Handel-Maatschappij -, 1935
Plaboean Ratoe, Cultuur Maatschappij -, 1907
Ploembon, NV Cultuur Maatschappij -, 1915-1939
Poelahan, koffie- en rubberonderneming -, 1930-1933
Priesman, Ph.J., chef van de Tweede Afdeling, diverse correspondentie, 1927-1948
Prins Bernhard, enkele notities gemaakt voor -, [1937]
Productenzaken, nota inzake de inzameling door derden van bevolkingsprodukten in de Buitengewesten op provisiebasis, 1937
Produktieregeling en sanering van de Java suikerindustrie, 1934-1952
Proefstations voor de suikerindustrie op Java, 1921-1938
Railbanen van ondernemingen van landbouw en industrie, regeling, 1939 Zie: Industriebaan-ordonnantie, Ind.Stb. 1938/595 en de Industriebaan-verordening, Ind.Stb. 1939/38 en 39. Betreft: conversie concessies in erfpacht; canon; concessies;erfpachten; hypotheek; inlandse rechtspersonen; pandrecht; diversen.
Ramondt-Dólleman, Administratiekantoor -, 1936-1942
Rattenplaagbestrijding, 1916-1918
Rechten, 1927-1939
Rembes, NV Cultuur Maatschappij -, 1919-1925
Betreft de suikerfabrieken: Wonoredjo, Alkmaar, Poerwodadi, Kalimati, Ketanggoengan-West, Nieuw-Tersana, Soemberhardjo, Kemantran, Modjo Agoeng, Soerawinangoen, Wonopringgo, Tirto.
Rente en commissie op verkopen Aziatische vestigingen, 1930-1940 Betreft: Vereenigde Nederlandsch-Indische Rubber Producenten [VIRP], Comité ter behartiging der belangen van de nederlandsche Rubberproducenten, Internationale Vereeniging voor de Rubber-Cultuur in Nederlandsch-Indië.
Reorganisatie bergcultures, 1924-1928
Rietdiefstallen [suiker], 1919
Rotterdam-Tapanoeli Cultuur Maatschappij, 1920
Rubberhandel, Amsterdamsche Vereeniging voor den -, 1922
Rubberverkooporganisaties, 1927-1929
Betreft: Nederlandsche Rubber Unie; rubber in Afrika, Amerika, Azië, Europa; geregenereerde rubber; latex poeder; procédé Zuyderhoudt-Holcobami; General Rubber Company Ltd; bevolkingsrubber; correspondentie; diversen.
Zie tevens het dossier Hoegen van Hoogelande. Betreft ook de Cultuur Maatschappij Karang Anjar en de ondernemingen Karang Nongko en Agrabinta-Salatri.
Eigenaar van de Cultuur Maatschappij Salatri Plantations; zie tevens het dossier Hoegen van Hoogelande.
Sarikat Dagang Abdul Azis Alkaterie, firma -, 1926-1931 Eigenaar van de ondernemingen Goenoeng Satria en Linggasarie. Betreft de NV's: Cultuur Maatschappij Padang en Cultuur Maatschappij De Vereenigde Rubberlanden. Eigenaar Société Financière des Caoutchoucs te Brussel. Betreft tevens de Soengei Lipoet Cultuur Maatschappij. Eigenaar van de Cultuur Maatschappij Melambong.
Schmitz, J.M., 1919
Sedaradja, onderzoek van Java-jutemonsters afkomstig van de onderneming -, 1920-1929
Semadam, Cultuur Maatschappij, 1920-1926
Shwegyin [Burma] Rubber Estate Ltd, 1923
Siantar Cultuur Maatschappij, Siantar Thee Maatschappij, Sumatra Thee Maatschappij, 1917Siboga, Société de Plantation de Caoutchouc de -, 1930Silau Doenia, Rubber Cultuur Maatschappij, 1915
Sindanglaoet, NV Maatschappij tot Exploitatie der Suikerfabriek -, 1931-1935
Sittang Valley Rubber Estate, 1923-1926
Sloemboeng, NV Cultuur- en Handel-Maatschappij -, 1921-1929
Sluitbrieven inzake suikertransacties, 1909-1916
Smidt & Amesz, NV Handel- en Cultuur Maatschappij v/h -, 1928-1936 Werkmaatschappij: NV Noord-Celebes Cultuur Maatschappij. Zie tevens het dossier Winstaandeelkassen. Correspondentie met/betreffende: algemeen, M. Schoofs, E. Asselberghs, Asahan Cultuur Maatschappij, Btangara Cultuur Maatschappij, Palmboomen Cultuur Maatschappij Mopoli, Huileries de Sumatra, Plantations de Johore, Société de Gestion d'Entreprises Coloniales, Compagnie de l'Hévéa, J.S.C. Kasteleyn, F.H. Klink, R. Hallet, diversen.
Soeko Ramé en Soember Aroem, Maatschappij Koffieland -, 1918-1919
Soekoredjo, Suikeronderneming -, 1916-1936
Soemberhardjo, Suikerfabriek -, 1917-1937
Soember Moedjoer, NV Cultuur Maatschappij -, 1924-1938
Soember Pakel, NV Cultuur Maatschappij -, 1915-1920
Soemberredjo, NV Cultuur Maatschappij -, [in liquidatie 1935], 1919-1940 Betreft tevens de Ramoenia Cultuur Maatschappij en de ondernemingen Kwala Pessilam, Boekit Rata, Mopoli, Martabing. Zie tevens de dossiers: Deli Olieslagerij Maatschappij, Batangara, Mopoli, Société Financière des Caoutchoucs.
Soemengko, suikeronderneming -, z.j.
Soengei Bloetoe, onderneming -, 1919-1920
Soengei Lipoet Cultuur Maatschappij NV, 1918-1940
Somo-Bito, NV Maatschappij tot Exploitatie van de Suikeronderneming -, 1912-1940
Sroeweng, suikerfabriek, 1926
Staatsleningen, 1940-1943
Straits & Sunda Syndicaat, 1936
Subsidie wachtgeld aan gerepatrieerden, 1947
Suikercultuur Maatschappij NV, 1909-1952 Sumatra, statistieke gegevens Oostkust van - en Palembang, 1926-1930 Sumatra-Danmark, NV Tabak Maatschappij -, 1928-1933 Superintendentie: taken beheerders ondernemingen, 1913 en z.j.
Tabak, 1924-1938 Betreft tevens de oprichting van de Palmolie-Maatschappij Sumatra. Exploitant van de ondernemingen Loemoet en Si Lawai.
Tanah Hitam Oeloe, oliepalmonderneming -, 1914-1920
Tegallega, Cultuuronderneming -, 1917
Tegal Waroe Landen, Maatschappij tot Exploitatie der -, 1923-1930Tendeloo, prof H.J.C., octrooiaanvraag inzake fermentatie van thee, 1944-1950
Tengoelan Cultuur Maatschappij, 1926
Tiedeman & Van Kerchem, handelsfirma -, 1931-1949
Tirto, Suikerfabriek -, 1917-1925
Onderverdeeld in: correspondentie, 1939-1940; aantekeningen theeprijzen, 1939-1952; nota's, 1939; theeprijs, Batavia noteringen, 1937-1940; circulaires Vereeniging voor de Theecultuur in Nederlandsch-Indië, 1937-1940; theepropaganda, 1933-1935; theeverkopen, 1939-1940, 1946; Werkgroep Thee, 1943; distributie, 1945; diversen, 1920-1935.
Tjibantjet, NV Rubber Maatschappij -, 1918-1940 Zie tevens het dossier Hoegen van Hoogelande.
Tjikoekoen, NV Cultuur Maatschappij -, 1928
Tjikembang, NV Rotterdamsche Kina Maatschappij -, 1929-1953
Tjilangla, Assam Thee Cultuur Maatschappij -, 1922
Tjilatjap haven, bezwaren tegen de uitbreidingsplannen, 1916
Tjipetir, The Netherland Indies government gutta-percha estate -, door H. van Lennep, 1921. Gedrukt
Tjirangkas Bitoeng, onderneming -, 1925
Tjondong, Cultuur Maatschappij -, 1914, 1921
Veemwerkzaamheden te Makassar, nota, z.j. Betreft tevens de Cultuur Maatschappij Vereenigde Lawoe-ondernemingen en de Japarasche Cultuur Maatschappij. Onderverdeeld in: correspondentie, 1932-1942; circulaires theepropaganda, 1933-1935, 1942; diversen, 1947-1940.
Vereenigde Klattensche Cultuur Maatschappij, NV -, 1920-1921, 1936, 1949-1952, 1958
Vezels, 1924-1941 Onderverdeeld in: Jute, 1924-1936; sisal-vezel, 1933-1941; rosella-vezel, 1925-1945; cocos-vezel, 1924-1936, 1951; vezelondernemingen in Ned.Indië, z.j.; produktie, in- en uitvoer, 1932-1938; Jute Syndicaat, 1924-1927; vezel-restrictie, 1934-1935; diversen, 1926-1938. Betreft tevens de Cultuur Maatschappij Djoengkaré en de Cultuur Maatschappij Kedaton Pleret.
Vliet, erven van -, z.j.
Vorstenlanden, Cultuur Maatschappij der -, 1921-1930
Waardebepaling aandelen van cultuurmaatschappijen werkzaam in Nederlands- Indië, 1931-1940 Betreft: nota's algemeen, 1942-1948; personeel voor de suiker-, rubber-, thee-, koffie- en kinacultures.
Wadoeks: aanleg van waterreservoirs t.b.v. suikerondernemingen, met kaarten, 1919-1935
Wadong-West, Exploitatie Maatschappij -, 1924-1936
Wari, Klapperonderneming -, 1937-1938
Waringin, Landbouw Maatschappij -, 1918
Wederopbouw Nederlands-Indië, 1942-1948
Werklozen, Ondernemingsfonds Bergcultures, 1933-1936 Exploitant van de cultuurondernemingen Tjikareo en Pasir Badak. Zie tevens het dossier Hoegen van Hoogelande. Kwestie inzake diens aandelen in de NV Cultuur Maatschappij Lho Soekon en de Cultuur Maatschappij De Alaslanden. Zie tevens het dossier Sociale doeleinden.
West-Javasche Landbouw Maatschappij, NV -, 1919-1933
Wonoredjo, NV Landbouw Maatschappij en Suikerfabriek -, 1917-1936
Het archief van de NV Cultuur Maatschappij Wonolangan over de jaren 1895-1963 berust bij het Algemeen Rijksarchief. Zie inventaris 2.20.02.03.
Zuid-Preanger Rubber Maatschappij, NV -; met kaarten, 1918-1945
Zwavel-koolstof, plan tot stichting van een industrie voor de produktie van -, 1948.
Betreft: de onderneming Agrabinta bestaande uit de samengevoegde ondernemingen Tjiagra en Tjibintaro. De Zuid-Preanger Cultuur Maatschappij was tevens eigenaar van de Landbouw- en Cultuur Maatschappij Goenoeng Sindoer. Zie tevens het dossier Hoegen van Hoogelande.
De verwijzingen op deze en op de hierna beschreven serie fiches zijn deels bruikbaar als verwezen wordt naar nog bestaande dossiers. De verwijzingen naar personeelsdossiers zijn onbruikbaar.
Bijlagen tot de correspondentie van de Tweede Afdeling.
De NV Amsterdam-Bedagei Tabak Compagnie [ABTC] werd opgericht in 1906. Vanaf de oprichting had de maatschappij een consignatierelatie met de NHM, welke laatste ook aandelen in de ABTC bezat. Doel van de ABTC was de exploitatie van gronden op Sumatra, en het planten, voor de markt bereiden en verkopen van de oogst. Men mikte met name op tabak. Bij statutenwijziging van 11 mei 1927 werd de naam veranderd in Amsterdam-Bedagei Rubber Compagnie [ABRC], verband houdend met de verandering van product. De ABRC exploiteerde onder meer de rubberonderneming Soengei Parit. In 1929 werd circa 90% van het aandelenkapitaal overgenomen door de NV Hessa Rubber Maatschappij. In 1928 sloot de ABRC met de NHM een overeenkomst van delegatie en superintendentie, waarbij het agentschap Medan der NHM werd aangewezen als vertegenwoordiger van de ABRC in Indië. De overeenkomst werd echter al in maart 1932 weer verbroken. De ABRC werd in 1932 in staat van faillissement verklaard.
Betreft: Kroon-onderneming Ampel, Cultuur Maatschappij Bandaralam, Landbouw Maatschappij Boekit Gompong, Cultuur Maatschappij Bogokidoel, Compagnie Générale d'Exploitations aux Indes Orientales, Deli-Batavia Maatschappij, Deli-Batavia Rubber Maatschappij, Cultuur Maatschappij Djenang, Cultuur Maatschappij Doekoewringin, Société Franco-Néerlandaise de Culture et de Commerce, Cultuur Maatschappij Gempolkrep, Cultuur Maatschappij Gesiekan en Magoewo, Cultuur Maatschappij Gesiekan en Bantool, Landbouw Maatschappij Goenoeng Rowo, Holland Celebes Cultuur Maatschappij, Cultuur Maatschappij Kali Bakar, Cultuur Maatschappij Kali Kempit, Cultuur Maatschappij Kalimati, Cultuur Maatschappij Karang Anjar, Maatschappij tot Exploitatie der Suikerondernemingen Karang Soewoeng, Adiwerna en Djatiebarang, Cultuur Maatschappij Karang Tambak, Cultuur Maatschappij Soember Djambé, Cultuur Maatschappij Kemanglen, Cultuur Maatschappij Ketanggoengan-West, Klattensche Cultuur Maatschappij, Cultuur Maatschappij Delanggoe, Cultuur Maatschappij Wedi Birit, Cultuur Maatschappij Vereenigde Lawoe-ondernemingen, Japarasche Cultuur Maatschappij, Lahad Datu Cultuur Maatschappij.
Betreft: Lebak Roto Cultuur Maatschappij, Cultuur Maatschappij Lho Soekon, Linkungan Borneo Rubber Maatschappij, Rubberonderneming Lok Tabat, Cultuur Maatschappij Meloewoeng, Nederlandsch-Indisch Landsyndicaat, Maatschappij tot Exploitatie van de suikerfabriek Pangka, Maatschappij ter Exploitatie van het land Petoeng Omboh, Landbouw Maatschappij Poerwodadi, Cultuur Maatschappij Salatri Plantations, Cultuur Maatschappij Sanghyangdamar, Landbouw Maatschappij Satak, Maatschappij tot Exploitatie van de Suiker-ondernemingen Sentanen-Lor, Brangkal en Dinoyo, Serdang Cultuur Maatschappij, Rubber Cultuur Maatschappij Silalangoe, Cultuur Maatschappij Soember Moedjoer, Handel-, Bouw- en Cultuur Maatschappij Soen Lie, suikerfabriek Soerawinangoen, Cultuur Maatschappij Somobito, Suiker Cultuur Maatschappij, Landbouw Maatschappij Tersana, Cultuur Maatschappij Tjepper, Rotterdamsche Kina Maatschappij Tjikembang, Cultuur Maatschappij Wonolangan, Maatschappij tot Exploitatie der Suikerfabriek Wonoredjo.
Zie tevens de inv.nrs 8036-8037 [volgnrs 4 en 39], gespecificeerd in Bijlage VI.
deel 1: algemeen gedeelte
deel 2: eenjarige cultures.
Uitgave van het Departement van Landbouw en Visserij, Dienst voor Ondernemingslandbouw.
Bevat enkele brieven van de Factorij aan de Eerste Afdeling/Producten/suiker.
De vorming van deze serie dossiers is aangevangen in 1952, men heeft echter stukken uit voorgaande suikerdossiers toegevoegd. Voorgaande dossiers: zie inv.nrs 9071 ev. In inv.nr 9231 bevindt zich een oorspronkelijke dossierlijst.
Aanplant, 1937-1939
Aanplantrapporten met toelichtingen, geordend op oogstjaar, 1953-1959
Afval suikerriet, 1929-1955
BEVISO, Bond van Eigenaren van in Indonesië gelegen Suikerondernemingen, 1939-1962 Betreft: Aments Suikerfabrieken; NV Maatschappij tot Exploitatie der Cultuurondernemingen van E. Moormann & Co; Cultuur Maatschappij Pagottan; NV Suikerfabriek Tjoekir; NV Cultuur Maatschappij Watoetoelis Poppoh.
Diverse cultuurmaatschappijen, 1934-1957
Esser, NV Afscheep- en Commissiezaak v/h J.F. -, 1940-1960 Betreft o.a.: NV Nederlandsch-Indische Suiker Unie [NISU], opgericht 24 december 1920, gevestigd te 's-Gravenhage. Exploitant van de Cultuur Maatschappij Gempolkrep, Cultuur Maatschappij Bogokidoel, Cultuur Maatschappij Tangoenan, Landbouw Maatschappij Ketanen en de Maatschappij tot Exploitatie van de suikerondernemingen Sentanen Lor, Brangkal en Dinoyo.
Eschauzier Fabrieken, 1936-1958
Financiering suiker [NHM en relaties], 1955-1957 Zie tevens het dossier in inv.nr 9110.
Gedaren Cultuur Maatschappij, 1948-1950
Gesiekan & Bantool, NV Cultuur Maatschappij -, 1936-1948
Hoboken, A. van -: Cultuur Maatschappij De Maas, 1937-1957
Japarasche Cultuur Maatschappij, 1949-1952
Java Suiker Werkgevers Bond [JSWB], 1939-1952
Kadhipaten, NV Cultuur Maatschappij, 1949-1954
Karang Soewoeng, Adiwerna en Djatiebarang, NV Maatschappij tot Exploitatie der suikerondernemingen -, 1937-1958
Kemanglen, NV Cultuur Maatschappij -, 1936-1957
Kendalsche Suikerfabrieken, Maatschappij tot Exploitatie der -, 1935-1940 Exploitant van de suikeronderneming Gondang Winangoen, tabakondernemingen Wedi Birit en Bangak, tabaks- en roselle-onderneming Petjangaän en de Cultuur Maatschappij Delanggoe [roselle-onderneming en zakkenfabriek].
Ketanggoengan-West, NV Cultuur Maatschappij -,
Klattensche Cultuur-Maatschappij, NV Vereenigde -,
Klattensche Cultuur-Maatschappij, NV Vereenigde - [vervolg]
Kooy & Coster van Voorhout, NV - te Soerabaja, 1950-1959
Kostenprijzen suiker, 1947-1958
Lawoe-ondernemingen, NV Cultuur-Maatschappij Vereenigde -, 1950-1958 Onderdeel van de Klattensche Cultuur Maatschappij: exploitant van de suikeronderneming Modjo en de plantage Tarik Ngaroem [koffie, rubber, kina, kapok].
Melasse, 1932-1957
Modjo Agoeng, NHM-suikerfabriek, 1940-1954
Nederlandsch-Indonesische Vereeniging voor den Afzet van Suiker [NIVAS], 1947-1958
Oei Tiong Ham fabrieken, 1950-1951
Oogsten, overzichten van de oogstjaren 1941-1956
Pangka, NV Maatschappij tot Exploitatie van de Suikerfabriek -, 1938-1958
Pensioenfonds lager personeel suiker, 1951-1957
Poerwodadi, NV Landbouw Maatschappij -, 1945-1954
Proefstation voor de Java Suikerindustrie, 1950-1959 Onderverdeeld in: bevolkingsriet, concernvorming Java-suikerindustrie, suikeropslag/transport, suikervoorraden, meststoffen, emballage, nieuwe toepassingen van suiker, diversen.
Resultaten eigen suikerbedrijf, 1931-1958
Soemberhardjo, NHM-suikeronderneming, 1948-1958
Soember Kareng, NV Cultuur Maatschappij -, 1938-1957
Somobito, NV Maatschappij tot Exploitatie van de Suikeronderneming -, 1939-1959
Stimulering Java-suikerproduktie, 1952-1953
Suiker, algemeen, 1946-1957
Suikercultuur Maatschappij NV, 1941-1959
Suikerfabrieken, algemeen, 1939-1958
Suikerpool-overeenkomst, 1946-1950
Suikerstandaard [monsters], 1948-1957
Tersana, NV Landbouwmaatschappij -, 1937-1959
Tjepper, NV Cultuur Maatschappij -, 1936-1953
Verenigde Vorstenlandsche Cultuur-Maatschappij NV, 1937-1957
Onderverdeeld in: suikerfabrieken: Ketanggoengan-West, Modjo Agoeng, Nieuw-Tersana, Poerwodadi, Sedaradja, Soemberhardjo en Kemantran; suikerfabrieken algemeen: rubrieken aanplant t/m diversen; personeelsaangelegenheden onzer suikerondernemingen; gesloten ondernemingen [eigen en genaaste fabrieken].
Onderverdeeld in: suikerfabrieken: Ketanggoengan-West, Modjo Agoeng, Nieuw-Tersana, Poerwodadi, Soemberhardjo, Kemantran en Wonopringgo; suikerfabrieken algemeen; rubrieken aanplant t/m diversen; diverse aantekeningen suikerbedrijf.
Behoort bij niet nader genoemde brieven uit 1940 van de Factorij [suiker/confidentieel] ingekomen bij Tweede Afdeling.
Zie tevens de inv.nrs 9124, 9159-9160 en 9240.
Betreft: algemeen, 1946-1960; NV Landbouw Maatschappij Tersana, 1946-1958; NV Cultuur Maatschappij Ketanggoengan-West, 1946-1959; NV Landbouw Maatschappij Poerwodadi, NV Cultuur Maatschappij Peterongan, beide in liquidatie, 1946-1952.
Albarda, H. -, dossier cultuurzaken van het directielid -, 1948-1953 Exploitant van de ondernemingen Bolang, Djatinangor, Pamegatan, Tjarennang, Tjikadjang, Tjikasungka, Tjikembang en Toge.
Atjeh, verslagen omtrent de staat van de ondernemingen aldaar, 1949
Bajoe Kidoel Rubber and Produce Company Ltd, notities, z.j.
Bandaralam, NV Cultuur Maatschappij -: correspondentie, contracten en volmachten, finantiën, rapporten, grondbelastingen, statuten, 1935-1951
Banjoemas, NV Cultuur Maatschappij -: eventuele overname van de aandelen door de NV Cultuur Maatschappij Panoulisan, 1952-1953
Banjoewangi, nota over twee bergcultuurondernemingen nabij -, 1952
Basilam, NV Rubber Maatschappij -, inlichtingen betreffende de -, 1948
Baud, NV Maatschappij tot Exploitatie der Ondernemingen nagelaten door mr W.A. -: correspondentie, 1950-1953
Bergcultuurorganisaties: In de in Indië gevestigde centrale organisatie, het Algemeen Landbouw Syndicaat, waren de Bonden van Eigenaren van Nederlandsch-Indische Rubber-Ondernemingen, Koffie-[Cacao- en Coca-]Ondernemingen, Thee-Ondernemingen en Kina-Ondernemingen vertegenwoordigd.
Algemeen Landbouw Syndicaat, 1938, 1945-1946, 1958
Centraal Uitkeeringsfonds, 1938-1952
Proefstations, 1926, 1951-1953
Vereniging van Thee-Importeurs, 1954
Diversen, 1939-1952
Bergcultuurondernemingen van de NHM:
Diversen inzake alle ondernemingen: meest produktiestaten en andere overzichten, 1933-1941, 1946-1954 en 1955-1959
Uitbreiding rubberaanplant, 1936-1937
Thee- en rubberonderneming Tjiemas: rapporten, verkopen, resultaten en begrotingen, diversen, 1934-1959
NV Cultuur Maatschappij Meloewoeng, 1935-1958 In 1941 middels statutenwijziging omgezet in de NV Nederlandsch Syndicaat voor Industrieelen Export.
Bestellingen: staten van bestelde machinerieën, 1938-1939, 1947 en z.j.; diversen, 1939, 1941, 1957-1958
Bogor-Pradah, NV Cultuur Maatschappij -: correspondentie, jaarverslag 1939, mededelingen aan aandeelhouders en diversen, 1939-1959
Chemische onkruidverdelging: rapporten van H. Dike, 1948-1949
China, NV Nederlands Syndicaat voor -:
handelsmogelijkheden in China na afloop van de tweede wereldoorlog, 1937-1944
periodieke verslagen van de Tweede Afdeling aan de - over de resultaten van de cultures in Indonesië, doorslagen, 1950-1955
Omstreeks 1949 werd de naam van de vennootschap gewijzigd in S.A. Compagnie Générale d'Exploitations en Indonésie.
Jaarstukken, 1939-1958; begrotingen, 1938-1958; rapporten rubberonderneming Tjimangsud, 1951-1958; dossier inzake de NV Bantamsche Plantagen Maatschappij, 1937-1954; liquidatie en diversen, 1931-1959
Consignatie- en andere relaties: expiratie consignatiecontracten, 1941-1955; verrekeningen, 1921-1933; liquiditeitspapier relaties, 1930-1936; krediethulp aan relaties tijdens de oorlog, 1946-1949; rentetarieven, kredietprovisie en commissie, 1922-1950; diversen suiker- en bergcultures, 1930-1953
Cultuur-, Handel en Industrie-Bank NV [Cultuurbank], relatiedossier, 1950-1956
Deli Maatschappij, Deli-Batavia Maatschappij NV, NV Senembah Maatschappij: correspondentie, 1949-1951, tabaksverkopen oogst, 1950-1953; rekening-courant saldi bij het agentschap Medan, 1950-1953; diversen, 1948-1953 Omstreeks 1949 werd de naam gewijzigd in NV Deli-Djakarta Maatschappij. Per 1953 werd de naam van de vennootschap gewijzigd in Deli-Djakarta Rubber Maatschappij.
Deli-Batavia Maatschappij NV:
Deli-Batavia Rubber Maatschappij NV:
Deli Olieslagerij Maatschappij NV [Huileries de Deli SA], relatiedossier, 1937-1952
Deli Spoorweg Maatschappij, NV -:overeenkomst met leden van de Algemeene Vereeniging van Rubberplanters ter Oostkust van Sumatra [AVROS], 1955
Djelboek, NV Cultuur Maatschappij -, relatiedossier, 1951-1955
Djenang, NV Cultuur Maatschappij -: correspondentie, contracten, diversen, 1946-1951
Djolotigo, NV Cultuur Maatschappij, relatiedossier, 1942-1951
Eng Hoe Rubber Estate Company te Penang:
voorschot in rekening-courant, 1957
Financiering van tropische landbouwondernemingen:
tekst van een voordracht voor Duitse studenten in Hamburg, 1956
Franco-Néerlandaise de Culture et de Commerce NV, Societé -:
correspondentie, 1946-1957
Gambar, NV Cultuur Maatschappij -, kredietverlening, 1950 Aandelen van deze vennootschap waren in het bezit van de NV Caoutchouc Cultuur Maatschappij Kalitengah en de NV Cultuur Maatschappij Pacouda, beide gevestigd in 's-Gravenhage. Eigenaar van de rubberondernemingen Tjokareo en Pasir Badak en de koffieonderneming Djollong. Aandeelhouder van de NV Cultuur Maatschappij Ardiredjo.
Geo Wehry & Co, inlichtingendossier, 1946, 1950
Goenoeng Mas, NV Cultuur Maatschappij -, relatiedossier, 1934-1954
Gogo Niti, NV Cultuur Maatschappij -, aantekeningen, 1950
Handelsbeweging Nederland-Indonesië:
samenwerking met de Vereniging van Importeurs van Indonesische Producten: correspondentie, suiker, kina, thee, diversen, 1948-1948
Honduras:
correspondentie en verslagen in verband met onderzoeken van P.M. Prillwitz en J.H.L. Joosten naar de mogelijkheid tot vestiging van landbouwondernemingen in -, 1951-1953
Hospitalen, ziekenhuizen en tropische geneeskunde:
Hospitaal Vereeniging Perbaoengan, 1936-1940; Kliniek van Tegalsche Suikerfabrieken, 1920, 1936-1946; Lho Soekon Hospitaal Vereeniging, 1939 en z.j.; diversen, 1937-1946
Hout:
houtconservering, Nederlands-Indische houtbedrijven en diversen, 1948-1949
Indonesische Kamer van Koophandel te Amsterdam [Madjelis Perniagaan Indonesia di Eropa], 1952-1953
Internationale Vereeniging voor de Rubbercultuur in Indonesië:
correspondentie, 1935-1958; Technische Afdeeling, 1934-1937, 1944; diversen, 1936-1955
Juliana, NV Cultuur Maatschappij -, inlichtingen, [ca 1948]
Kali Bakar, NV Cultuur Maatschappij -: correspondentie, 1938-1952; jaarverslag 1950; statuten, 1920, 1946; nota's en overname door de NV Zuid Preanger Cultuur Maatschappij, 1948-1952
Kali Bendo, NV Cultuur Maatschappij -, inlichtingendossier, 1951
Kaligoea, NV Cultuur Maatschappij -: verzoek aan NHM om de directie te voeren afgewezen, 1955
Kali Kempit, NV Cultuur Maatschappij -: correspondentie, 1922-1957; jaarverslag 1937; statuten, 1924; consignatiecontract, 1918; nota's, 1922-1957
Kalitengah, NV Caoutchouc Cultuur Maatschappij -: correspondentie algemeen, 1935-1950; correspondentie met A.G.N. Swart en Ch.J. d'Ancona, 1938-1946; diversen, 1938-1950
Karang Anjer, NV Cultuur Maatschappij -: correspondentie, 1936-1945; rapporten, 1934; contracten, 1937; begroting en postiebecijferingen, 1934-1939; statuten, 1936
Karang Tambak, NV Cultuur Maatschappij -: correspondentie, 1938-1939; rapporten, 1934-1938; begrotingen, 1939; diversen, 1937-1940
Koerintji, NV Cultuur Maatschappij -: kredietverlening, 1950; met jaarverslag 1939
Kostprijzen bergcultures: berekeningen inzake de kostprijzen van rubber en thee, 1941 en [ca 1950]
Kotta Blater, NV Cultuur Onderneming -, inlichtingendossier, 1948
Leidong West, NV Cultuur Maatschappij, inlichtingendossier, 1946-1951
Lonen: lonen werkvolk in de bergcultures, kontaktbesprekingen landbouworganisaties, 1938-1955
Majanglanden, NV Maatschappij tot Exploitatie der Vereenigde -: kredietverlening, 1948
Mandaling, NV Cultuur Maatschappij, notitie inzake eventuele liquidatie, 1953
Mandalwangi, kina-onderneming: opzegging lidmaatschap Vereeniging van Kinabast-Producenten, 1947-1950
Medan, NHM-agentschap te -: kostenomslag van het - en de Centrale Adviesdienst van de Factorij over het Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat [NILS] en de NV Serdang Cultuur Maatschappij, 1953-1954
Melambong, NV Cultuur Maatschappij -: verzoek tot aankoop door de NHM afgewezen, 1950 De directie werd gevoerd door de NV Semarangsche Administratie Maatschappij, gevestigd te Semarang.
Mirandolle, Voute & Co: lijst van directieleden en commissariaten bij cultuurmaatschappijen en vertegenwoordigingen in Nederlands-Indië, 1950
Nederlandsch-Indische Landbouw Maatschappij NV:overzichten van cultuurbelangen, 1936, 1947-1950, 1957-1958 In deze vennootschap waren de cultuurbelangen van de NV Nederlandsch-Indische Handelsbank ondergebracht. Per 14 juli 1950 werd de naam gewijzigd in Nationale Industrie en Landbouw Maatschappij NV.
Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat NV [NILS]:Algemeen: Organisatie bedrijfsvoering na 1938, 1938; rapporten van J.H.W. Eussen, 1950, 1954; nota van C.B. van Straaten van Nes inzake aanplantpersoneel ter Oostkust van Sumatra, 1957; diversen inzake de theefabriek en -onderneming Bah Boetong ter Oostkust van Sumatra, 1950-1959; correspondentie met diversen, 1939-1958; diversen inzake alle ondernemingen, 1936-1957
NILS, exclusief Zuid-Sumatra: concessies en aanplantingen, 1952; Marihat Sumatra Plantagen Co, 1947-1951; resultaten/begrotingen thee-ondernemingen, 1949-1959; begrotingen onkosten Nederland, 1940-1948; thee-verkopen, 1953-1958; maandrapporten, 1952-1958; personeel, 1945-1957; Ziekenhuisvereeniging Sindang, 1925-1952
NILS, Zuid-Sumatra: koffie-onderneming Padang Karit, 1950-1954; oliepalm-onderneming Taba Pingin, 1937-1955
Nicaragua, aantekeningen betreffende -, [ca 1950]
Nieuw Gebangan, NV Cultuur Maatschappij -:
verzoek tot aankoop door de NHM afgewezen,
Normark, rubberonderneming -, inlichtingendossier, 1948
Octrooien, 1950-1953
Oei Soei Tjoan, NV Maatschappij tot Exploitatie van Landerijen & andere Vastigheden -, en de NV Cultuur Maatschappij Specerijlanden Spantjeby &Matalenco, inlichtingendossier, 1950
Oliën en vetten:
invoer in Nederland, 1948; Indonesië, 1946-1949, 1956; grondnotenplan Afrika, 1947-1948; diversen, met nota over de verbouw van oliehoudende gewassen in Suriname, 1940-1955
Oliepalmen: Vereeniging van Palmolieproducenten, 1947-1951; wederopbouw Deli Tankbedrijf van de NV Handelsvereeniging Amsterdam, 1947; correspondentie, 1946-1955; diversen, 1941-1955; documentatie, 1945-1956 en z.j.
Ondernemingswachten, beveiliging van cultuurondernemingen in Indonesië, 1948-1949
Onderontwikkelde gebieden: advies van prof C.H. Edelman te Wageningen inzake particulier initiatief voor de opbouw van -, 1952
Onderwijs: Landbouwhogeschool te Wageningen, 1941-1954; Rijks Hogere School voor Tropische Landbouw te Deventer, 1941-1959; Schweizerische Tropenschule te Basel, 1944-1945; Technische Hogeschool te Delft, 1934-1953;
Kweekschool voor Machinisten te Amsterdam, 1954; Gerard Adriaan van Swieten Tuinbouwschool te Frederiksoord, 1932, 1945
en z.j.; School voor de Suikerindustrie te Amsterdam, 1953; Middelbare Technische Scholen te Haarlem, Rotterdam, Leeuwarden,
Dordrecht, Amsterdam, 1941-1954;
Diversen, 1941-1958
Oost-Java, Landbouw Maatschappij, inlichtingendossier, 1953
Oost-Java Rubber Maatschappij, NV -: correspondentie, 1950-1959; statuten en jaarverslagen, 1919-1956; maandrapporten, 1951-1952; diversen, 1950-1957
Oostkustcomité: voorstel tot oprichting van een overlegorgaan voor cultuurondernemingen ter Oostkust van Sumatra, 1950
Oostkust van Sumatra-Instituut, Vereeniging - te Amsterdam:
statuten, 1946; jaarverslagen, 1943-1959; naamlijsten van leden, 1950-1959; correspondentie, 1946-1959; diversen, 1947-1949
Ordonnanties en verordeningen:
koelie-ordonnantie 1936, 1936; nota's inzake nieuwe bepalingen in de Fabriekenordonnantie 1899 Ind.Stb. 263, 1950
Oud-Djember, NV Landbouw-Maatschappij:
correspondentie, 1954-1957; NV Cultuur Maatschappij Anim Sand, 1956; NV Exploitatie Maatschappij Davo, 1956; NV Rubber Cultuur Maatschappij Kendeng Lemboe, 1956; NV Maatschappij tot het drijven van Commissiehandel en het exploiteeren van Pakhuizen en Prauwen te Panaroekan, 1956; NV Maatschappij tot Exploitatie van de Landen Pantjoer en Angkrek, 1956; NV Cultuur Maatschappij Pradjekan-Tangarang, 1956; NV Cultuur Maatschappij Soember Langsep, 1956; diversen, 1952-1955
Pagelaran, Cultuur Onderneming -, bemiddeling bij het beheer, 1948-1950
Panou Lisan, NV Société de Culture -: correspondentie, 1931-1959; diversen, 1923-1955
Paraguay: verzoek om deelneming in de Paracanusa Coffee Growers Ltd te -, 1957
Parakan Salak, NV Cultuur Maatschappij -: statuten, 1951; correspondentie, 1950-1953; aankoop onderneming Pasir Telaga van de NV Compagnie Générale d'Exploitations aux Indes Orietales, 1950; consignatiecontract, 1950; diversen, 1950-1955
Pataroeman, NV Cultuuronderneming -: verzoek om advies inzake opmaak jaarstukken, 1952
Peet & Co, John - te Djakarta, relatiedossier, 1955-1958
Pengadjaran, NV Cultuur Maatschappij -, consignatiecontract, 1950-1951
Petoeng Omboh, NV Maatschappij tot Exploitatie van het Land -: kredietverlening en consignatiecontract, 1950-1952
Preanger Rubber Maatschappij, NV -, inlichtingendossier, 1947
Regeling arbeidsverhoudingen oorlogsslachtoffers: notities over de Indische ontwerp-ordonnantie, 1947
Rubber:
correspondentie, 1944-1955;
plantmateriaal, 1937-1955; handleidingen voor de rubberbereiding, 1948-1953;
latex, 1926-1948;
synthetische rubber, 1940-1957;
plastic rubber cups, 1949;
kostprijzen, 1935-1955;
rubberrestrictie, 1938-1944;
uitvoerrecht, 1938-1947;
Rubber-Stichting, 1946-1959;
Amerikaans ruilplan, 1939;
werkgroep internationale rubberaangelegenheden, 1953-1957;
rubbercultuur in diverse landen: Malakka, Liberia, Ivoorkust, Indonesië, Ceylon, ca 1950-1958;
rubberbelangen H. en J.T. Cremer: vergelijking - met die van de NHM, 1944;
diversen, 1930-1958
Rijst: Mede-eigendom van de NV Zuid Preanger Rubber Maatschappij.
Rijst Propagandabureau, 1954; rijstprojekt in Bolivia, 1956
Sako Doea, Kina-onderneming, inlichtingendossier, 1931-1949
Salatri Plantations, NV Cultuur Maatschappij -: statuten, 1932-1937;
correspondentie, 1945-1952; rapporten koffie-ondernemingen Karang Anjar en Karang Nongko, rubberonderneming Agrabinta-Salatri
Sanghyangdamar, NV Cultuur Maatschappij -:
correspondentie, 1943-1950; statuten, 1915, 1936; contracten en volmachten, 1950; rapport rubber-onderneming Sanghyangdamar, 1936
Sarungan, derris- en koffie-onderneming, inlichtingendossier, 1951
Satak, NV Landbouw-Maatschappij, kredietverlening, 1949-1959
Sawangan, NV Entreprise Belges de -: pogingen tot verkoop van het voormalige partikuliere land - via de NHM, 1947-1951, 1956
Serdang, NV - Cultuur Maatschappij:
Algemeen: stukken betreffende het Serdang-complex in het algemeen, 1936-1957; correspondentie, 1939-1959; correspondentie met commissarissen, 1939-1959; correspondentie met het Centraal Bureau voor de Statistiek, 1940-1956; statuten, 1934-1956; agenda op de briefwisseling 1949-1958
Algemeen [vervolg]: aandelen, 1937-1954; jaarstukken voor de vergaderingen van aandeelhouders, 1949-1958; commissarissen, 1945-1953; akten, volmachten en consignatiecontracten, 1883-1952; nota van C.B. van Straaten van Nes inzake aanplantpersoneel ter Oostkust van Sumatra, 1957; begrotingen/resultaten, 1937-1959; grafieken, 1954; onkosten in Nederland, 1940-1957; financieel, 1941-1949; verzekeringen, 1940-1949; NV Deli Havenbedrijf, 1950-1958; Hospitaalvereeniging Perbaoengan, 1939
Adolina Ilir, oliepalm-onderneming: correspondentie, 1954-1956; nota's en becijfewringen, 1939-1957; rapporten administrateurs, 1938-1958; verwerking oliepalmtrossen op andere ondernemingen, 1948-1956; mechanische grondbewerking, 1949-1951; rapporten C.B. van Straaten van Nes, 1955-1958; efficiency-onderzoek trostransport, 1954-1957
Adolina Ulu, rubber-onderneming: algemeen, 1950-1958; teleurstellend produktieverloop, 1955; rapporten C.B. van Straaten van Nes, 1955-1957; uittreksels maandrapporten, 1950-1958; rubberverkopen, 1953-1958
Senembah, NV - Maatschappij: algemeen, 1948-1956; correspondentie, 1948-1951
Setjang, Cultuuronderneming -, inspectieverslag, 1950
Silalangoe, NV Rubber Cultuur Maatschappij -, inlichtingendossier, 1949
Société Internationale de Plantations et de Finance:
inlichtingendossier, 1948-1953
Société Financière des Caoutchoucs: correspondentie, 1941-1953; borgstelling door de SA Financière des Colonies te Brussel in verband met kredietverlening voor de Asahan Cultuur Maatschappij, 1949; kaarten, [ca 1950]; diversen, 1942-1957
Soengei Lipoet, NV - Cultuur Maatschappij, relatiedossier, 1943-1957 Dochtermaatschappijen: NV Landbouw Maatschappij Goenoeng Rowo en de NV Cultuur Maatschappij Djenang. De NV Zuid Preanger Rubber Maatschappij fuseerde in 1952 met de NV Cultuur Maatschappij Salatri Plantations.
Southern Malay Estate, rubber-onderneming -:
mogelijke verkoop van de - door de Malayan Para Rubber Company Ltd, 1958 Straits & Sunda Syndicat's Administratiekantoor NV:
inlichtingendossier, 1933-1949
Tandjong Keling, Cultuur Onderneming -: correspondentie, begrotingen, nota's en aantekeningen inzake kredietverlening, kaart, 1949-1950
Tendjo Resmi, NV Cultuur Maatschappij -: correspondentie, 1931-1952; correspondentie met de Paul Nijgh Stichting, 1950-1952; consignatiecontract, 1949; nota's en diversen, 1938-1950
Soekamangli, NV Cultuur Maatschappij -, kredietaanvraag, 1952-1958
Soekowono, NV Landbouw Maatschappij -: kredietverlening; correspondentie, 1947-1959; diversen, 1939-1958
Soember Agoeng, NV Cultuur Maatschappij -, consignatiecontract, 1950-1951
Soember Moedjoer, NV Cultuur Maatschappij -:
Soember Telogo, NV Maatschappij tot Exploitatie van het Land -:
overname door de NV Zuid Preanger Rubber Maatschappij, 1950-1952
Thee:
correspondentie algemeen, 1935-1956;
invoerrechten, 1932-1947;
theerestrictie, 1932-1944;
Commissie voor Aangehouden Lading [COVAL], 1954;
opgave theebelangen van cultuurmaatschappijen in Brits Oost-Afrika en Ceylon, 1957;
correspondentie met J.M. Lijnkamp, 1947-1948;
diversen, 1940-1957
Thee-importeurs, Vereeniging van -, 1936-1943
Theecultuur in Nederlands-Indië/Indonesië, Vereeniging voor de -:
correspondentie, 1946-1957; controle jaarstukken, 1940-1948;
diversen, 1936-1954
Theeveilingen te Amsterdam: verkoopvoorwaarden, aanvoer en aflevering van veilingthee, afloop theeveilingen, statistiek theeveilingen, 1949-1958
Tiedeman & van Kerchem NV, informatiedossier, 1942-1955
Tjampea, Sadeng en Tjiboenboelan, partikuliere landerijen - nabij Buitenzorg: Tot 1942 in beheer bij de NV Bataviasche Exploitatie Maatschappij van Vaste Goederen.
verkoop aan de NV Javasche Particuliere Landerijen Maatschappij en afwikkeling met de eigenaren, 1939-1947
Tjibantjet, NV Rubber Maatschappij -:
uitkering uit het Onderling Molestverzekeringsfonds voor de Bergcultures en Tabak op Java en liquidatie van de vennootschap, 1936, 1941, 1949-1952
Tjikembang, NV Rotterdamsche Kina Maatschappij -:
kredietverlening, 1949-1959
Tjikoekoen, NV Cultuur Maatschappij -, relatiedossier, 1950-1956
Tjikoepa, Syndicaat tot Exploitatie van de Rubberonderneming -, 1952 Deelneming van de NV Cultuur Maatschappij Vereenigde Lawoe-ondernemingen. Voordien werd de rubberonderneming geëxploiteerd door de NV Cultuur Maatschappij Tjigoegoer.
Tjikolea, NV Cultuur Maatschappij -:
verzoek om vertegenwoordiging door de Factorij van de NHM afgewezen, 1955
Tjimapag, thee- en kina-onderneming, inlichtingendossier, z.j.
Tjimareme, NV Cultuur Maatschappij -:
kredietovereenkomst en wijziging van de vertegenwoordiging in Indonesië, 1932-1952
Tjinta Radja, Tabaksbau Aktien Gesellschaft - te Zürich:
kredietverlening, correspondentie algemeen, 1938-1954; correspondentie met de NV De Amsterdamsche Tabakshandel Maatschappij en met De Nederlandsche Bank NV, 1953
United Africa Company Ltd:
onderzoek naar de mogelijkheid voor de oliepalmcultuur op de Andaman-eilanden, 1947-1948
Venezuela, Stocklloyd - te Caracas:
voorstel inzake de vestiging van cultuurondernemingen afgewezen, 1956
Voorschotten tegen onderpand van cultuuraandelen:
overzichten en taxatieregelingen, 1946-1954
Waller & Plate, commanditaire vennootschap -, inlichtingendossier, 1950-1951
Watering, NV Administratiekantoor D.M. en C. -:
inlichtingendossier, 1948-1953
West-Java Thee Cultuur Maatschappij, NV -, inlichtingendossier, 1952
Wilhelmina, koffieonderneming -:
verkoop via de NHM, 1955-1956
Zwavelzuur:
voorstel inzake de oprichting van een -fabriek op Celebes, 1948
Zuid Bantam, NV Mijnbouw Maatschappij:
verzoek om kredietverlening, 1949
De correspondentie van vóór 1921 bevindt zich bij de commissariaatsstukken van H.A. van den Wall Bake, zie rubriek 31.2.2, inv.nrs 11740-11742.
Betreft de ondernemingen Meloewoeng, Tjikentjreng, Tjitalahab, Tjiemas en de rubrieken: rubber/algemeen, thee/algemeen en eigen bergcultuurondernemingen/algemeen.
Series: algemene zaken, personeelszaken, Nederlandsch-Indonesisch Land Syndicaat [NILS], producten, Serdang Cultuur Maatschappij.
Verwijst naar destijds gevormde dossiermappen, die thans grotendeels op onderwerp of naam van de [cultuur] onderneming beschreven zijn.
Betreft: correspondentie, 1937-1957; financiën, 1919-1955; statuten, 1938, 1946; [concept]overeenkomsten, 1941, 1947-1948, z.j.; [financiële] nota's, 1939-1955; Central American Plantation Corporation [CAPCO], 1937-1939; ingekomen en minuten van uitgaande telegrammen, 1946-1947; personeel, 1946-1947 en z.j.; correspondentie met C. Freiherr von Berenberg Gossler, 1937, en J.S.C. Kasteleyn, 1937; kaart van Guatemala waarop aangegeven de landerijen der HCAHC, z.j. Voor het archief HCAHC zie rubriek 69, inv.nr 12832 ev.
Het jaar 1934 ontbreekt.
Een eerdere aanvraag was geweigerd.
Het verslag over 1934 betreft de gemeenschappelijke afwikkeling van de in de residentie Pasoeroean gelegen suikerondernemingen Soekoredjo, Alkmaar en Wonoredjo.
De boekjaren 1942-1947 zijn samengevat in één verslag, opgemaakt in 1949. De verslagen over de boekjaren 1921 en 1949 ontbreken.
Met algemene bankzaken hield het agentschap in Suriname zich niet bezig. Het agentschap was aanvankelijk gevestigd in Paramaribo, later op de suikerfabriek Mariënburg en beheerde de cultuurbelangen van de NHM in Suriname.
In de jaren 1880-1915 rubrieksmatig geordend. Bijvoorbeeld de rubrieken 1885: confidentieel; comptabiliteit; goudexploitatie; immigratie; Centraal Fabriek [Mariënburg]; [plantages] De Resolutie, Zoelen, Visserszorg, Mon Tresor. Vanaf 1916 chronologisch geordend op briefnummer.
De jaren 1873 en 1877 ontbreken
Het jaar 1879 ontbreekt
Het jaar 1961 ontbreekt. Voor het archief van de NV Surinaamsche Cultuur Maatschappij 1906-1964 zie rubriek 37, inv.nr 12154 ev.
De minuten van 1958-1959 ontbreken.
Voor de klappers over 1921-1942 zie inv.nr 9589.
Voor de jaren 1961-1963 zie inv.nrs 9556-9559.
De bijbehorende kaarten en tekeningen zijn aanvraagbaar onder inv.nr. 9593A
De bijbehorende kaarten en tekeningen zijn aanvraagbaar onder inv.nr. 9594A
Betreft de plantages À la Bonheure, Alkmaar, Geertruidenberg, Visserszorg, Voorburg en Zoelen.
Het rapport ontbreekt
Het boekjaar liep tot 1887 gelijk met het kalenderjaar. Vanaf 1887 liep het van 1 september tot en met 31 augustus, min of meer samenvallend met het campagnejaar, dat liep van 1 augustus tot en met 31 juli. Tot en met het boekjaar 1899/1900 zijn de balansen en resultatenrekeningen getekend door de agenten te Suriname. De boekjaren 1884-1887/1888 bevatten een nota van toelichting op de balans. De boekjaren 1886/1887-1899/1900 bevatten een nota van tantièmeverdeling. De boekjaren 1885-1886 en 1895/1896-1899/1900 bevatten een nota van overeenstemming betreffende de rekening met het hoofdkantoor.
Betreft:
De SIAN, gevestigd te Madingou in Frans Equatoriaal Afrika, werd opgericht in 1938. De onderneming legde zich aanvankelijk toe op de verbouw van aardnoten in de Niari-vallei, waar men over een areaal van 21.000 hectare cultuurgrond beschikte. De maatschappij kwam nadien in handen van een groep Franse investeerders te Parijs, die deze monocultuur besloten te verlaten en over te schakelen op de suikercultuur. Na voorafgaand technisch en landbouwkundig onderzoek besloot de NHM in 1954 de leiding te nemen in een Nederlandse deelname in de SIAN, waarbij verder betrokken waren: de Deli Maatschappij, A. van Hoboken & Co, de Beleggingsmaatschappij Unitas en de Franse ambassadeur in Nederland, J.P. Garnier. De NHM had de supervisie over de exploitatie en het technisch-landbouwkundig beheer van de onderneming via een tienjarig managementcontract. De bouw van de suikerfabriek door de NHM, aangevangen in 1954, werd in 1956 voltooid. De
De Peruvian Plantations Limited was een werkmaatschappij van de Peruvian Investment & Finance Ltd te Toronto [Canada]. Via het Trustkantoor Curaçao van de NHM werd de maatschappij op de Nederlandse Antillen gevestigd. De Raad van Bestuur was gevestigd in Londen en Amsterdam. Namens de NHM had K.F. Zeeman zitting in de raad. Doel van de onderneming was de exploitatie van de koffieplantage
De confidentiële brieven over september 1923 t/m december 1933 ontbreken. De serie zet zich voort bij de Derde Afdeling, zie: inv.nr 10055 ev.
Voor de opvolgende brieven zie de Derde Afdeling, deposito's 1934, inv.nrs 10053-10054.
Voor de opvolgende brieven zie de Derde Afdeling, wissel- en bankzaken 1934-1940, inv.nrs 10494 ev.
In 1929 ging de NGPM in liquidatie, waarna de dochteronderneming in Singapore, de Singapore Rubber Works Ltd, als levensvatbaar onderdeel uit het faillissement werd gelicht en aan de NHM toeviel. In 1938 werd de NV Java Rubber Industrie te Bandoeng opgericht, aanvankelijk onder de naam van NV Singapore Rubber Works [Java] Industrie en Handel Maatschappij. Deze firma nam een deel van de productie [met name gasmaskers] van Singapore over.
De Derde Afdeling ving haar werkzaamheden aan op 1 januari 1825. Zij functioneerde aanvankelijk als de afdeling voor de ‘zaken op de West’. zijnde de handels-operatiën en het toezigt over al de factorijen, agenten en correspondenten, en in het algemeen over alles wat voor de maatschappij zal moeten worden verrigt, bestuurd en onderhandeld, in de volgende landen en ge westen, te weten: in Madeira, de Kanarische en Kaap- Verdiesche Eilanden, benevens de westkust van Afrika, van Tanger tot en ingesloten de Kaap de Goede Hoop; in geheel Zuid-Amerika en Noord-Amerika, de West-Indiën, de Antilles en de Açorische eilanden; langs de kusten van de Middellandsche Zee, en derhalve in de Levant, Egypte, Klein-Azië, langs de kusten der Zwarte Zee en voorts in geheel Europa.
Bij een per 1 januari 1828 doorgevoerde interne reorganisatie werden de bovenomschreven werkzaamheden ondergebracht bij de Tweede Afdeling. De Derde Afdeling nam de taken over van de bij de reorganisatie opgeheven Vijfde Afdeling. Dit pakket viel in hoofdzaak uiteen in drie onderdelen, te weten een portefeuille comptabiliteit, een portefeuille stimulering economie en een portefeuille beheer der eigen [NHM-] aandelen. Meer specifiek:
In verband met de sterke inkrimping van de activiteiten van de Derde Afdeling werd zij per 1 januari 1934 gecombineerd met de Tweede Afdeling Wissel- en Bankzaken tot een nieuw gevormde Derde
Afdeling, voornamelijk gericht op de wissel- en bankzaken met het Oosten, met uitsluiting van de zaken met en via de eigen kantoren. Tot haar werkterrein behoorde nu:
In september 1952 werd besloten de supervisie over de buitenkantoren [ = de kantoren overzee uitgezonderd Indonesië] aan de Factorij te ontnemen en naar Amsterdam over te brengen. Dit uit angst voor hinderlijke interventies van de Indonesische regering. Dit besluit had tot gevolg dat van de Derde Afdeling, die belast was met alle bankzaken met het Oosten, per 1 januari 1953 een Zesde Afdeling werd afgesplitst die de supervisie kreeg over de buitenkantoren in Nieuw-Guinua, Oost Afrika, Pakistan, India, Djeddah en Rangoon. Het betrof enkel de supervisie; de behandeling van dagelijkse zaken van de vestigingen in het Oosten bleef bij de Derde Afdeling.
Per 1 januari 1953 werd de naam Derde Afdeling gewijzigd in Afdeling Bankzaken met het Oosten. In het kader van het streven naar een meer functionele indeling van de werkzaamheden bij het hoofdkantoor werd in november 1959 besloten de afdeling op te heffen. Haar werkzaamheden werden verdeeld over de bestaande afdelingen Binnenland [Eerste Afdeling] en Buitenland [Vijfde Afdeling] en een nieuw gevormde Afdeling Documenten.
De afzonderlijke genummerde serie begint in 1834 en gaat uit van de Factorij [Tweede Afdeling]. Tot 1858 bevat de serie slechts brieven van de Factorij, nadien ook van de agentschappen. De ingekomen brieven zijn over de jaren 1834-1874 bijlagen van brieven aan de Eerste Afdeling. In 1852 begint een serie G [Gouvernementsgoederen] met een afzonderlijke nummering. Voorgaande brieven bevinden zich bij de Eerste Afdeling.
Voor de voorgaande brieven zie de Tweede Afdeling, deposito's 1919-1933, inv.nrs 9877 ev.
Voor de voorgaande brieven zie de Tweede Afdeling, wissel- en bankzaken, inv.nrs 9780 ev. De jaren 1923-1933 [Tweede Afdeling] en 1934-1935 ontbreken, evenals de naoorlogse serie. Dit manco wordt deels ondervangen door de index op de correspondentie, inv.nrs 10808 ev, waarin excerpten van de briefwisselingen zijn opgenomen.
Deze serie werd door de Derde Afdeling aangeduid als het zogenaamde documentatiearchief. Zie tevens de uitgaande stukken van de Derde Afdeling, inv.nrs 10522-10532. Vanaf inv.nr 10115 zijn alle brieven confidentieel. Aan het jaar 1950 zijn nu toegevoegd brieven van de Controle-Afdeling, circulaires en marktberichten. In het jaar 1951: controle en circulaires. De circulaires en brieven van de Controle- Afdeling over 1952 zijn opgenomen in inv.nr 10134.Vanaf inv.nr 10135 ontbreken de brieven informatie/confidentieel over 1950 en 1952.
Betreft de confidentiële brieven van de Controle-Afdeling van de Factorij aan de overzeese kantoren.
De series 1949-1952: [allen] confidentieel. In de serie 1950 is toegevoegd: brieven van de Controle-Afdeling, circulaires en marktberichten. In de serie 1951: controle en circulaires. De circulaires en brieven van de Controle- Afdeling over 1952 zijn opgenomen in inv.nr 10134.
Betreft de confidentiële circulaires, alsmede de brieven van de Controle-Afdeling van de afzonderlijke kantoren aan de Factorij. Zie voorgaande voetnoot.
De brieven [Informatie/confidentieel] over 1950 en 1952 ontbreken.
De rapportage van het kantoor Shanghai loopt door tot oktober 1942.
Over 1825-1828 en juni 1833-april 1834 is de serie zeer incompleet.
Voor de voorafgaande brieven zie de Tweede Afdeling, wissel- en bankzaken 1915-1933, inv.nr 9826 ev. De naoorlogse serie ontbreekt op een deel van 1951 na. Dit manco wordt deels ondervangen door de index op de correspondentie, inv.nrs 10808 ev., waarin excerpten van de briefwisselingen zijn opgenomen.
Deze serie, alsmede de navolgende inv.nrs, werden door de Derde Afdeling aangeduid als het zogenaamde documentatiearchief. Zie tevens de ingekomen stukken bij de Derde Afdeling, inv.nrs. 10102 ev.
Betreft: 1. NV Verenigde Deli Maatschappijen te Amsterdam, 1957; 2 en 5. NV Bandar Oliepalmen Cultuur Maatschappij en de NV Bandar Rubber Maatschappij te Amsterdam, 1957-1959; 3. NV Industrieele Maatschappij Gebr. van Swaay te 's-Gravenhage, 1957-1959; 4. A. van Hoboken & Co te Rotterdam, 1957-1958; 6. NV Landbouw Maatschappij Soekowono te Amsterdam, 1957-1958; 7. NV Aanneming Maatschappij De Kondor te Amsterdam, 1957-1958; 8. NV Landbouw Maatschappij Oud Djember te Deventer, 1957-1958; 9. NV Cultuur, Handel en Industrie Bank [Cultuurbank] te Amsterdam, 1957-1959; 10. NV Deli Spoorweg Maatschappij te Amsterdam, 1957-1958.
Betreft de volgende ss: Alesia, 1914; Ambra, 1914; Australia, 1914; Austria, 1914-1916; Bengalen, 1914; Berlin, 1914; Bohemia, 1914; Bülow, 1914-1916; Cathay, 1915-1923; Deli, 1914; Elbing, 1914-1915; Hamm, 1914-1916; Hanau, 1914-1915; Hohenfels, 1914; Holsatia, 1914; Lombok, 1914; Lützow, 1914-1916; Metcovitch, 1914; Moltkefels, 1914; Neumünster, 1914; Princess Alice, 1914; Rhenania, 1914; Samarinda, 1914; Scandia, 1914; Schildturm, 1914-1918; Sigmaringen, 1914; Sithonia, 1914; Stolberg, 1914; Tübingen, 1914; Uckermark, 1914-1919; Vorwärts, 1914-1917; Yorck, 1914.
Dossier met de aantekening: ter lezing aan de heer F.J. van Huizen, 3e afdeling.
De aanvraag geschiedde met tussenkomst van de NHM, Derde Afdeling/Afdeling Bankzaken met het Oosten.
Tegoeden op naam van niet in Indonesië residerende Nederlanders konden vanaf 1958 niet meer naar een rekening buiten Indonesië worden overgemaakt. Deze tegoeden werden derhalve veelal weggeschonken. Tegoeden op naam van buiten Indonesië verblijvende niet-Nederlanders konden wel worden overgemaakt.
De Vierde Afdeling begon haar werkzaamheden op 1 januari 1825. Het takenpakket van de afdeling viel aanvankelijk uiteen in een blok comptabiliteit en een blok transport, beheer en verkoop van producten. Meer specifiek:
Teneinde meer eenheid te brengen in al hetgeen de comptabiliteit betrof, ging reeds per 1 februari 1827 de comptabiliteitsportefeuille over op de Vijfde Afdeling. Datzelfde jaar kreeg de Vierde Afdeling het beheer over de via de Tweede en Derde Afdeling ingekomen goederen, zogauw deze waren opgeslagen. Van de betreffende afdeling diende een nauwkeurige prijsopgave van de goederen te worden ontvangen. De Vierde Afdeling diende een magazijnboek bij te houden.
De afdeling kon besluiten tot verkoop of anderszins van de goederen voordragen. Zij voerde tevens de correspondentie met de diverse binnenlandse agenten betreffende de verkoop van de goederen en het beheer van de veilingen in hun plaats.
Na de verhuizing van het hoofdkantoor in 1831 van 's-Gravenhage naar Amsterdam kreeg de Vierde Afdeling de behandeling van de zaken van het voormalige agentschap Amsterdam toegewezen. In 1904 werd het kasbedrijf aan de Vierde Afdeling onttrokken en ondergebracht bij een afzonderlijke Kasafdeling. De afdeling behield goederen- en assurantiezaken. Hoofdzaak op goederengebied vormde de verkoop van de gouvernementsproducten. Een afzonderlijke afdeling met die naam, verantwoordelijk voor de verrekening met het gouvernement, werd kort na 1904 bij de Vierde Afdeling getrokken. Volgens een opgave van 1934 omvatte de afdeling in dat jaar de groepen 1. suiker, koffie en tabak, 2. rubber en guttapercha, 3. thee, 4. kopra, palmproducten en kinabast, 5. terpentijn, tin, 6. guatemalaproducten, 7. assurantie, 8. comptabiliteit, 9. controle, maildocumenten, vrachten.
Per 1 januari 1953 werd de naam Vierde Afdeling gewijzigd in Afdeling Producten. Met ingang van 1 januari 1960 werd de afdeling samengevoegd met de Afdeling Cultures [Tweede Afdeling] tot de Afdeling Cultures en Producten.
De briefwisseling met de Factorij en de agentschappen is veelal op onderwerp geordend, met de volgende rubrieken: 1. afscheep, confidentieel, diversen; 2. assurantie; 3. kopra, kinabast, palmproducten; 4. derris, hars, terpentijn; 5. guttapercha, rubber; 6. huiden, koffie, peper, tabak, vezels; 7. thee.
De genationaliseerde landbouwondernemingen werden onder beheer gesteld van de Pusat Perkebunan Negara [PPN: Centrum voor Lands-Landbouw].
Per hoofdrubriek [palmproducten en kinabast] ingedeeld op agentschap, en vervolgens chronologisch naar briefnummer.
De OVEIP werd op 31 mei 1946 te Batavia opgericht met de NHM als medeoprichter. In 1950 werd de naam gewijzigd in [..] Indonesische Producten. Indonesische naam: Organisasi Exporteur Hasilbumi Indonesia.
De Vijfde Afdeling begon haar werkzaamheden op 1 januari 1825. De afdeling zou in eerste instantie slechts drie jaar bestaan. Per 1 januari 1828 werd zij opgeheven. In 1924 werd opnieuw een Vijfde Afdeling gevormd, nu met een totaal ander takenpakket.
Gedurende de periode 1825-1828 viel het takenpakket van de Vijfde Afdeling uiteen in een blok comptabiliteit, een blok stimulering van de Nederlandse economie en een blok aandelenbeheer.
Meer specifiek:
- het toezicht over de financiële staat der maatschappij; het inleveren der rapporten hierover; het oppertoezicht over de kassen bij alle kassiers en agenten, benevens de bepalingen wegens huishoudelijke uitgaven, waarvan de met deze afdeling belaste directeur bij het begin van elk jaar een begroting zal moeten inleveren. Alles behoudens de aan de Vierde Afdeling toegedeelde taken.
- vanaf januari 1827 de comptabiliteitsaangelegenheden die tot dan toe onder de Vierde Afdeling vielen; dit betrof alle waarden van welke aard ook (remisen, assignaties etc.). De directeur belast met de afdeling diende de bij alle afdelingen ontvangen traites te accepteren. Ter vervanging van de tot dan bestaan hebbende registers diende de afdeling een algemeen traiteboek en een algemeen remiseboek bij te houden.
- het toezicht over het fabriekwezen, zijnde het voorzien van de maatschappij van volledige kennis van de staat der 'fabryken en manufacturen' door het gehele rijk.
- de bevordering van de landbouw.
- het beheer over het register van aandelen en de registers van overdrachten, en uitvoering van de bepalingen vervat in het 15e, 16e en 19e art. van de
Bij een per 1 januari 1828 doorgevoerde interne reorganisatie werd de Vijfde Afdeling opgeheven. Haar taken werden overgenomen door de Derde Afdeling.
Bij besluit van de directie van 15 december 1924 werden de taken, tot dan verricht door de Eerste Afdeling en de Afdeling Binnenland, opnieuw verdeeld. Aan een nieuw gevormde Vijfde Afdeling werden met name taken toegewezen op het terrein van het buitenlands betalingsverkeer, als de arbitrage, de termijnaffaires, de rekeninghouders in vreemde valuta, de nostro's bij de buitenlandse banken, de buitenlandse wisselportefeuille en de reiskredietbrieven.
Volgens een opgave van 1934 kende de Vijfde Afdeling op dat moment de volgende groepen:
- Loro's: voeren van de correspondentie met de loro-banken.
- Wisselportefeuille en Goudbehandeling: behandeling van wissels in vreemde valuta en behandeling van goud [goud afkomstig uit Indië, Singapore en Penang werd afgehandeld door de Derde Afdeling].
- Nostro's.
- Reiskredietbrieven en reischeques.
- Goudadministratie en statistiek.
- Wisselkantoor: de in- en verkoop van vreemde munt en vreemd bankpapier en het optreden als arbitrageant.
- Incassi op het buitenland.
- Informaties betreffende buitenlandse banken.
Per 1 januari 1953 werd de naam Vijfde Afdeling gewijzigd in Afdeling Buitenland.
Het gaat hier om het eerste deel van een alfabetisch geordende dossierserie. De dossiers na de letter D ontbreken.
De staten van 1953 ontbreken.
Het betrof hier activa die krachtens een door of namens de Amerikaanse
De afdracht van de door de Office of Alien Property gehouden vermogens verliep via het Nederlandse Beheersinstituut te 's-Gravenhage.
Betreft: de Oversea Chinese Banking Corporation te Djakarta, 1956, 1961; de Aruba Bank te Aruba, 1946; de Hind Bank Ltd te Calcutta, 1951; de Bank Pars te Teheran, 1956; de Central Bank of Iraq te Bagdad, 1960.
Rond 1955 vonden besprekingen plaats tussen het bestuur van de Nederlandse Bankiersvereniging en de directie van het Nederlandse Beheersinstituut; men wilde enerzijds een soepele afwikkeling van de zwevende posten en onuitgevoerde opdrachten, en anderzijds een laatste onderzoek naar nog niet opgespoord vijandelijk vermogen.
Vijfde Afdeling na 1958. Van deze serie ontbreken de dossiers na de letter T.
Afkomstig van het Bureau Nieuw-Guinea, een onderafdeling van de Afdeling Centrale Buitenkantoren. Het bedrijf in Nieuw-Guinea omvatte de agentschappen te Biak, Hollandia, Manokwari, Merauke en Sorong.
Tot de statutaire doelstellingen van de NHM behoorde de bevordering van de nationale nijverheid. De maatschappij probeerde dit te bereiken door het plaatsen in eigen land van bestellingen voor de Indische markt, en door de ondersteuning van bedrijven door middel van voorschotten. Wat betreft de textielnijverheid richtte de NHM zich tot 1830 vrijwel geheel op de Zuidelijke Nederlanden, met name Gent en omgeving, waar reeds een redelijk geavanceerde industriële infrastructuur aanwezig was. Nadat deze mogelijkheid als gevolg van de Belgische Opstand was komen te vervallen, zocht men in de Noordelijke Nederlanden naar vervangende productiemogelijkheden. NHM-secretaris Willem de Clerq kwam op een van zijn in dit verband gemaakte reizen in 1832 in Twente in contact met Thomas Ainsworth, zoon van een textielfabrikant in Lancashire. Dit contact leidde tot de oprichting in 1833 van een weefschool te Goor onder directie van Ainsworth, bedoeld om de Twentse arbeiders en met name hun kinderen vertrouwd te maken met het voor deze streek nieuwe weefgetouw met snelspoel. De weefschool functioneerde gelijktijdig als school en als productiebedrijf.
De NHM trad op als afnemer. Na verloop van tijd kon de scholier het (tijdens de opleiding verdiende) weefgetouw meenemen en thuis verder werken. Zijn plaats op de school werd dan door een volgende leerling ingenomen. De weefschool deed tevens dienst als informatiecentrum en als leverancier van garens voor andere fabrikanten in de omgeving. Reeds in 1834 werden vanuit Goor weefscholen opgericht te Diepenheim, Enter en Holten. In 1836 hadden de scholen hun doel, invoering van de nieuwe werkmethode, bereikt; de NHM verkocht ze aan de particuliere ondernemer Arntzenius. In 1835 had Ainsworth intussen, na een studiereis door Engeland, bij de directie van de NHM het plan gelanceerd tot oprichting van een modelweverij voor het doen van proeven met diverse soorten weefsels.
De directie van de NHM combineerde dit idee met een al bij haar bestaand plan tot vestiging in Overijssel van een agentschap voor de ontvangst en keuring van aangevoerd textiel. Ainsworth werd belast met de uitvoering van het plan. Als woonhuis voor hem huurde de NHM de oude havezathe
Het agentschap Nijverdal ressorteerde administratief onder de Derde Afdeling van het hoofdkantoor.
De gebouwen te Nijverdal werden in 1836 gebouwd nabij de havezate Eversberg. De brieven zijn daarom begin 1836 nog gericht aan Thomas Ainsworth te Eversberg en aan de weefschool te Goor, en pas later in het jaar aan het agentschap Nijverdal.
De balans en resultatenrekening over het boekjaar 1943 betreft alleen het vierde kwartaal.
Tot het midden van de negentiende eeuw hadden slechts het Nederlandse gouvernement en Chinezen verlof om in Japan handel te drijven. De Nederlanders dankten dit voorrecht aan het grote aanzien en vertrouwen dat ze hier vanouds genoten. Voor het overige hield men in Japan angstvallig vast aan zijn isolement. Zelfs de gewelddadige openstelling door de Britten en een persoonlijke brief van koning Willem III aan de shogun waarin hij aandrong op koersverandering mochten niet baten. Een doorbraak kwam er eerst in 1854 toen de Verenigde Staten de Japanse overheid na een 'vlootdemonstratie' tot een tractaat wisten te bewegen. Tractaten met Engeland en Rusland volgden. De inhoud was echter beperkt: de concessies betroffen slechts het gebruik van enkele havens als verversingsstations. Pas in 1858 wist Nederland Japan tot vrij handelsverkeer over te halen. Toen in 1857 de gouvernementshandel op Japan werd gestaakt lag de weg open voor particulieren, waaronder de NHM. In 1858 ondernam de NHM de eerste expedities, en in 1859 zond de Factorij haar employé A.J. Bauduin naar Decima, waar het eerste Japanse agentschap werd opgericht.
In mei 1875 werd de vestiging verplaatst naar het nabij Decima op het vasteland liggende Nagasaki. Geholpen door de goede oude relaties namen de zaken in Japan een grote vlucht. Men voorzag Japan van vooral textiel en medicijnen, en haalde er boomwas, ruwe zijde en hennep vandaan. De NHM wist bovendien grote orders van regeringszijde binnen te halen, waaronder de levering van schepen. Het aantal agentschappen breidde zich uit met vestigingen in Yokohama, Hiogo en Osaka. Vanaf 1871 zetelde een hoofdagent te Yokohama. Ondanks het grote volume van de handel waren de winstmarges hierop echter klein. De agentschappen haalden hun winst dan ook vooral uit uitzettingen van gelden tegen hoge rente.
De Raad van Commissarissen der NHM was over deze ontwikkeling maar zeer matig te spreken, want de nationale scheepvaart en nijverheid profiteerden nauwelijks van de aanwezigheid van de NHM in Japan. Toen de im- en exportzaken dan ook zwaar verliesgevend werden en bovendien na een revolutie met de shogun en daimio's de grote kredietnemers van het toneel verdwenen, was het met de negentiende-eeuwse aanwezigheid van de NHM in Japan snel gebeurd. Als eersten werden de agentschappen te Osaka [1874], Hiogo [1878] en Nagasaki [1878] opgeheven. Het agentschap Yokohama deed nog een vruchteloze poging om via de wisselhandel en assurantiezaken te overleven. In 1880 werd ook deze vestiging gesloten. Na de liquidatie van dit agentschap werden de door de Japanse agentschappen gevormde archieven verscheept naar Nederland en door het hoofdkantoor bewaard. Zij zijn als gedeponeerde archieven in deze inventaris opgenomen [rubrieken 15-19].
Pas in 1920 keerde de NHM met een vestiging te Kobe weer in Japan terug, nu als zuivere bankinstelling. Na de Tweede Wereldoorlog werd het aantal vestigingen uitgebreid met agentschappen in Osaka en Tokio.
Na de opheffing van de meeste agentschappen in Japan in 1878 kwamen de archieven van deze kantoren onder beheer van de hoofdagent, die belast was met de afwikkeling van zaken. In januari 1881 werden de archieven van de NHM-agentschappen in Japan verscheept naar Amsterdam.
I.Contract gesloten tussen A.J. Bauduin en de minister van Fei-zen betreffende de levering van een oorlogsschip [vermoedelijk de Nits-sin]; met tekeningen van het schip en de machines, 1867
II.Contract betreffende de bouw van een kantoorpand te Yokohama, 1877
III.Contract voor de bouw van een Japanse geldkamer, z.j.
IV.Contract voor de levering van ijzer- en koperplaten, z.j.
V.Kwitanties betreffende betaalde grondbelasting door het agentschap Decima/Nagasaki, 1866-1877
VI.Stukken in Japans schrift zonder nadere aanduiding van de inhoud, z.j.
VII.
Ingekomen Japanse brieven met vertalingen over een lening, 1875
Het betreft hier bijlagen genummerd I, III t/m X behorend bij een ontbrekende kredietovereenkomst.
Per oktober 1862 ging de vestiging van Blain Tate & Co in Nagasaki over in handen van de firma Glover & Co. Na het sluiten van overeenkomsten met de prins van Hizen in 1868 en 1870 nam Glover de exploitatie op zich van de kolenmijn op het eiland Takasima, nabij Nagasaki, deels gefinancierd met gelden van de NHM. Na het faillissement van Glover in augustus 1870 viel het beheer van de mijn aan de NHM toe. De NHM-agent te Decima, F.P. Tombrink, trad op als trustee van Glover & Co in liquidatie en werd als zodanig opgevolgd door de waarnemend hoofdagent, J.J. van der Pot.
Brieven afkomstig van de vestigingen te Shanghai, Yokohama en incidenteel Londen en Hongkong.
De minuten van uitgaande brieven aan handelsrelaties van vóór 1867 bevinden zich in de serie uitgaande brieven
Het agentschap Yokohama was de eerste maanden van 1864 gevestigd in het nabijgelegen Kanagawa aan de baai van Tokio.
In 1874-1875 bijgebonden: kopiebrieven aan de agenten te Hiogo en Decima/Nagasaki.
In 1876-1878 bijgebonden: kopiebrieven aan de agenten te Hiogo en Nagasaki.
Ingekomen brieven van de Derde Afdeling over 1874 en 1880 zijn ingebonden bij de ingekomen brieven van de Eerste Afdeling.
Betreft: Arnhold, Karberg & Co te Hongkong, 1878-1880; Jesse S. Blijdenburgh te New York, 1875-1878; John Burd & Co te Hongkong, 1874; Cary & Co te New York, 1875-1878; J. de Fremery & Co te San Francisco, 1873, 1876, 1878-1880; Gilman & Co te Shanghai en Hongkong, 1875-1878; James D. Harder te Tainwanfoo en Takao, 1874; Heinemann & Basey te New York, 1876; Koch & Co en Leysner te Niigata, 1877; P. MacLean & Co te Shanghai, 1875-1880; J. Middleton & Co te New York, 1875; National Bank of India te Shanghai, 1876-1877; Tait & Co te Amoy, 1873-1880; Wood, Payson & Colgate te New York, 1875-1876; Diversen, 1878-1880. Ingekomen brieven van handelsrelaties van vóór 1873 bevinden zich in de serie ingekomen brieven
Betreft: Arnhold Karberg & Co te Hongkong, 1879-1880; Jesse S. Blijdenburgh te New York, 1877-1878; Cary & Co te New York, 1877-1879; Chartered Mercantile Bank of India, London & China, 1880; consul der Nederlanden te Yokohama, 1878-1879; James de Fremery & Co te San Francisco, 1875, 1877-1878, 1880; Gilman & Co te Hongkong, 1875-1878; Koch & Co en Leysner te Niigata, 1877; P. MacLean & Co te Shanghai, 1877-1880; National Bank of India Ltd te Shanghai en Hongkong, 1876-1877, 1879-1880; NHM-agentschap New York, 1879-1880; Tait & Co te Amoy, 1875-1880. De minuten van uitgaande brieven aan handelsrelaties van vóór 1875 bevinden zich in de serie
Hierbij tevens de minuten aan handelsrelaties en andere geadresseerden, die vanaf 1874 apart gebundeld zijn.
De minuten van uitgaande brieven van vóór 1874 bevinden zich in de serie
De toewijzing aan dit agentschap is niet geheel zeker.
In bruikleen afgestaan door de heer ir. H.A. de Koning te Rotterdam.
De NV Cultuur Maatschappij Boekit Gompong werd opgericht op 22 juni 1880. De maatschappij was gevestigd te Amsterdam. Doel was de overname van de erfpachtpercelen Boekit Gompong en Boekit Karak in de Padangse Bovenlanden van J.J. Goldie, en de aanwending van deze gronden voor de koffiecultuur. De directie werd gevoerd door de Amsterdamse firma Gebrs. Hartsen en het Franse bankiershuis Mirabaud Paccard Puerari & Cie te Parijs. De ongunstige resultaten van de koffieteelt maakten aantrekking van nieuw kapitaal noodzakelijk. De Franse aandeelhouders Mirabaud & Cie trokken zich terug, met als gevolg dat de vennootschap in liquidatie werd voortgezet met enkel Nederlands kapitaal. Op 15 november 1915 werd in Amsterdam de NV Landbouw Maatschappij Boekit Gompong opgericht. De nieuwe vennootschap nam alle activa en passiva van de oude onderneming over.
De directie werd gevoerd door de Tweede Afdeling van het hoofdkantoor van de NHM. Na het mislukken van de koffieteelt legde de maatschappij zich nu toe op de kinacultuur, later ook op de thee- en kassiacultuur. Aanvankelijk trad het subagentschap te Padang op als gedelegeerde van de directie in Indië; per 1932 nam de Factorij te Batavia deze taak over. De onderneming werd ter plaatse geleid door een administrateur. Een in Bandoeng zetelende superintendent hield toezicht en voorzag de administrateur van technisch advies. Na de Tweede Wereldoorlog werd de exploitatie in Indonesië ter hand genomen door een Indonesische instantie, de
Deze bundel werd in november 1911 door de firma Gebr. Hartsen overgedragen aan de NHM.
Op 15 november 1915 werd de liquidatiebalans opgemaakt.
Het boekjaar 1920 ontbreekt; een exemplaar van dit verslag bevindt zich als bijlage bij de notulen van de vergadering van aandeelhouders van 1921. Het verslag over 1960 is het laatst uitgebrachte jaarverslag.
De NV Landbouw Maatschappij Commewijne werd opgericht te Amsterdam op 27 januari 1882, als resultaat van een overeenkomst tussen J.P. Bosch Reitz, eigenaar van de in Suriname gelegen plantages Zoelen en À la Bonne Heure, de bankier J.G. Sillem en de directie van de NHM. Het maatschappelijk kapitaal bij aanvang bedroeg ƒ 100.000,-. Statutair doel was
De NV Cultuur Maatschappij Doekoewringin werd opgericht op 21/22 februari 1897. Zij was de rechtsopvolgster van de in het midden van de negentiende eeuw opgerichte suikeronderneming Doekoewringin in de Afdeling Tegal. De nieuwe vennootschap werd gevestigd te Amsterdam. Statutair doel was de exploitatie van de eerder genoemde suikeronderneming. De NHM onderhield reeds een relatie met de oude onderneming via een in 1863 gesloten consignatiecontract. Per 1897 trad de Factorij op als gedelegeerde van de NV in Nederlands-Indië. Vanaf 1 augustus 1937 trad de NHM op als directeur; de praktische uitvoering van de directietaak lag bij de Tweede Afdeling van het hoofdkantoor in Amsterdam. Tijdens de Japanse bezetting werd de gehele fabrieksinstallatie geroofd en werd de fabriek omgebouwd tot een textielfabriek. In juli 1947, na de eerste politionele actie [
Met tabs onderverdeeld in: Personeel; Aanplant; Fabriek; Riettransport; Suikerverkoop; Diversen.
Met tabs onderverdeeld in: Algemene zaken; Confidentieel; Personeel; Boekhouding; Suikerverkoop; Aanplant; Installatie; Fabrikaat.
Rubrieken: beheer/personeel; boekhouding/administratie; diversen; fabriek/installatie; financieel; kliniek van Tegalsche Suikerfabrieken; organisaties; relatie met de NHM; aanplant; areaal; assurantie; berichtgeving; fabrikaat; grondhuur; irrigatie; melasse; productieregelingen riet- en suikertransport; werkvolk; wederopbouw/toekomst onderneming.
De NV Cultuur Maatschappij Kebon Hardjo werd opgericht te Amsterdam op 7 juli 1911. Doel was het bedrijven van de suikerrietcultuur in Nederlands-Indië. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg bij aanvang ƒ 600.000,-. Het NHM-agentschap in Semarang trad op als gedelegeerde van de directie in Nederlands-Indië. Na enige jaren van slechte resultaten nam de NHM in 1918 het gehele aandelenkapitaal over; vanaf nu werd de directie door de NHM gevoerd, een taak die in de praktijk toeviel aan de Tweede Afdeling van het hoofdkantoor. In 1920 werd besloten tot liquidatie van de vennootschap; dit proces werd in 1922 voltooid.
De NV Cultuur Maatschappij Ketanggoengan-West werd opgericht te Amsterdam op 11 april 1904. Zij was de rechtsopvolgster van de op 25 januari 1893 door L.T. Gonsalves opgerichte NV Landbouw Maatschappij Ketanggoengan-West. Statutair doel van de nieuwe vennootschap was de exploitatie van het particuliere land Ketanggoengan-West gelegen in de afdeling Brebes, residentie Pekalongan en de zich daarop bevindende suikerfabriek. De NHM had via een consignatiecontract al sinds 1861 een relatie met de suikerondernemers Gonsalves. De in 1904 opgerichte cultuurmaatschappij was van aanvang af een 100% NHM-deelneming. Na de nationalisatie van de bezittingen in 1959 werden de activa het jaar daarop tot op ƒ 1,- afgeschreven. De onderneming bleef bestaan, maar het statutaire doel werd in 1962 zodanig verruimd dat zij zich op andere zaken kon gaan richten.
De NV Cultuur Maatschappij Klampok werd opgericht op 16 mei 1889. Zij was gevestigd te Semarang en had ten doel de exploitatie van de suikeronderneming Klampok gelegen in de residentie Banjoemas. De vennootschap had bij aanvang een kapitaal van ƒ 2.000.000,-, verdeeld in 2000 aandelen van ƒ 1000,-. De Factorij van de NHM trad op als gedelegeerde op Java. De suikerproductie werd in 1933 gestaakt en op voorstel van de commissarissen besloten de aandeelhouders op 26 april 1935 om tot ontbinding van de vennootschap over te gaan. Op een aandeelhoudersvergadering op 21 september 1936 werd de liquidatierekening goedgekeurd.
De NV Maatschappij tot Exploitatie van de Suikeronderneming Koning Willem II werd opgericht op 21 maart 1891. Zij was statutair gevestigd te Soerabaja. Doel was de exploitatie van de suikeronderneming Koning Willem II gelegen in het regentschap Sidoardjo. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg bij aanvang ƒ 492.000,-, verdeeld over 984 aandelen van ƒ 500,-. In 1931 werd getracht met behulp van een nieuwe emissie het bedrijf te reorganiseren. Vanaf dat jaar voerde de NHM de directie over het bedrijf. De praktische uitvoering van deze taak werd toebedeeld aan de Factorij; de statutaire zetel werd daarom overgebracht naar Batavia. Gezien de slechte economische vooruitzichten werd reeds in 1934 besloten de fabrieksinstallatie te slopen en de eigendommen te gelde te maken. In 1937 besloten de aandeelhouders tot liquidatie van de vennootschap. Op 29 december 1939 werd de liquidatierekening vastgesteld en de vennootschap ontbonden.
De NV Lebak Roto Cultuur Maatschappij werd opgericht op 10 november 1893. De maatschappij was statutair gevestigd te Amsterdam. Statutair doel van de maatschappij was aanvankelijk enkel de exploitatie van de koffieonderneming Geneng, gelegen op Java in het district Toeren, afdeling Malang, residentie Pasoeroean. De onderneming Geneng produceerde later ook andere producten, waaronder rubber. Bij statutenwijziging van 1936 werd de doelstelling verbreed tot exploitatie van landbouwondernemingen in Nederlands-Indië, het opkopen en bewerken van grondstoffen en producten, de handel hierin en deelneming in andere vennootschappen, voorzover het de eigen onderneming ten goede kwam. Het startkapitaal bedroeg ƒ 400.000,-, verdeeld in 160 gewone aandelen van ƒ 2500,-. Bij statutenwijziging van 1906 werd de waarde van de gewone aandelen teruggebracht tot ƒ 500,-, [ƒ 80.000] terwijl daarnaast 160 preferente aandelen à ƒ 250,- [ƒ 40.000] werden uitgegeven.
De directie was vanaf de oprichting gesplitst in een Frans en Nederlands deel. In Frankrijk was dit vanaf de oprichting tot de liquidatie het bankiershuis Mirabaud, Paccard Puerari & Cie te Parijs. In Nederland trad aanvankelijk de handelsfirma Gebroeders Hartsen te Amsterdam op als directeur, hierin vertegenwoordigd door haar chef J. Bierens de Haan. Na diens overlijden op 3 augustus 1911 werd door de aandeelhoudersvergadering van 1912 de NHM als directeur aangewezen. De NHM wees aanvankelijk haar agent te Soerabaja aan als gedelegeerde ter plaatse. Vanaf november 1921 werd het delegaatschap overgedragen aan de NV Kooy & Co's Administratiekantoor te Soerabaja, vanaf oktober 1949 NV Kooy & Coster van Voorhout. Vanaf 18 september 1950 was de maatschappij als gevolg van de oorlogsverwoestingen in liquidatie, welk proces in 1958 werd afgerond. De NHM trad op als vereffenaar en werd aangewezen als bewaarder van het archief na afronding van de liquidatie.
Tot 1916 zijn de jaarverslagen tekstueel in de notulen van de jaarvergadering verwerkt. Vanaf 1916 zijn de jaarverslagen als bijlage ingebonden.
Ingekomen brieven over 1936-1946 bevinden zich in de correspondentie onder inv.nrs 11637-11641.
De NHM was directrice. De minuten zijn derhalve afkomstig van diverse afdelingen van het hoofdkantoor van de NHM.
Een complete reeks balansen en resultatenrekeningen bevindt zich in afschrift in de bijlagen bij de vergaderingen van aandeelhouders, inv.nrs 11617-11623.
Het verslag over het boekjaar 1935 ontbreekt.
De NV Cultuur Maatschappij Lho Soekon te Amsterdam werd opgericht op 28 maart 1928 door de NHM en Hendrik van de Wetering, directeur van meerdere cultuurmaatschappijen. Als statutair doel werd bij de oprichting vastgelegd:
Na een statutenwijziging in 1938 werd het doel omschreven als
Het maatschappelijk kapitaal van de vennootschap bedroeg ƒ 3.010.000,- verdeeld in 3000 gewone aandelen van ƒ 1000,-, waarvan 1000 aandelen geplaatst, en 10 preferente aandelen van ƒ 1000,-. De NHM bezat bij de oprichting 400 gewone aandelen en 5 preferente aandelen, de overige aandelen waren in handen van Van de Wetering. De oprichtingsvergadering benoemde Hendrik van de Wetering tot directeur. Het agentschap Medan van de NHM werd aangewezen als gedelegeerde van de maatschappij in Nederlands-Indië. De vennootschap kende geen commissarissen. Nadat de NHM de aandelen van Van de Wetering had overgenomen en dus enig aandeelhoudster was, werd zij door de aandeelhoudersvergadering van 5 februari 1930 tot directrice benoemd. In 1930 werd van de NHM de onderneming Kota Tengah aangekocht. De goederen van Lho Soekon werden gedurende de Tweede Wereldoorlog en de jaren daarna zodanig verwoest dat herstel niet mogelijk en rendabel werd geacht. Op 22 december 1950 besloten de aandeelhouders de vennootschap te ontbinden. De NHM werd volgens de statuten als directrice met de liquidatie belast. De NHM nam de nog op de onderneming resterende roerende goederen over. Op 23 december 1950 werd de slotbalans vastgesteld.
Het verslag over 1939 is opgemaakt door de administrateur ter plaatse. De verslagen over 1940-1949 zijn opgemaakt te Amsterdam in 1950.
Betreft: rapport grondmonsters, 1935; nota betreffende de salarissen en de tantièmes van het personeel van Lho Soekon, 1937; voorschriften voor het nemen van kweekbedproeven met sisal, 1935; nota betreffende automatische voeding van de corona's, 1937; enige beschouwingen naar aanleiding van de tot nu toe genomen bemestingsvakkenproeven en -potproeven en van het bemestingsvraagstuk van de vezelonderneming Lho Soekon, 1934; voorschriften voor het nemen van potproeven met mais en met sisal, 1935; rapport betreffende de capaciteiten van de heer den Doop als adviseur van de onderneming Lho Soekon, [1935].
De NV Cultuur Maatschappij Meloewoeng werd in 1907 te Batavia opgericht. Statutair doel van de onderneming was
De balansen en resultatenrekeningen over de boekjaren 1939-1941 werden vastgesteld in 1950.
Het plan tot oprichting van de NV Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat [NILS] was afkomstig van J.H. Marinus, die kon bogen op ruime ervaring als Deliplanter. Hij wist oud gouverneur-generaal J.B. van Heutsz, H. Colijn en andere vooraanstaande personen voor zijn plannen te interesseren. Op 9 juni 1910 vond ten kantore van de NV Bataafsche Petroleum Maatschappij de oprichtingsvergadering plaats. Behalve Colijn en Marinus waren hierbij aanwezig H.W.A. Deterding, Jhr H. Loudon, A.J. Cohen Stuart [directieleden van de NV Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot Exploitatie van Petroleumbronnen in Nederlandsch-Indië] en C.J.K. van Aalst, directeur van de NHM. De aanwezigen zegden toe deel te nemen in het oprichtingskapitaal van ƒ 1.000.000,-, waarna op 5 augustus 1910 de akte van oprichting werd verleden. Marinus en Colijn werden met de leiding van het NILS belast. De oprichters hadden behalve een lucratief ook een ideëel doel voor ogen. Zij zagen het NILS als een nationale zaak en wilden een tegenwicht vormen tegen de buitenlandse maatschappijen die op grote schaal in Indië opereerden. Bovendien hoopten ze via het NILS de ontwikkeling van de buitengewesten te stimuleren.
Begin 1911 trad Colijn terug wegens zijn benoeming tot minister van Oorlog. Hij zou echter achter de schermen een adviserende rol blijven spelen. Zijn plaats werd ingenomen door J.B. van Heutsz, die tot president-commissaris werd benoemd. Bij statutenwijziging van 11 december 1911 werd het maatschappelijk kapitaal verhoogd tot ƒ 10.000.000,-, waarvan geplaatst 90 aandelen A en 9550 aandelen B tot een waarde van ƒ 4.000.000,-. Bij de Rothschild-groep werd voor ƒ 2.000.000,- aandelen geplaatst; hiertegenover stond wel een claim van twee commissariszetels.
Direct na de oprichting van de NV NILS werden P.C. van Steijn, H.J. Stoof en K.L.F.A. Thörig naar Indië gezonden om de nodige concessies aan te vragen en deze in kaart te brengen. Zij gingen zeer voortvarend te werk. Spoedig bleek echter dat de zaak wegens te omvangrijke aanvragen door de Indische overheid niet serieus werd genomen. Het geplaatste kapitaal werd te klein bevonden voor exploitatie van zulke uitgestrekte erfpachtgronden. Dit leverde een ernstige stagnatie op in de toewijzing van de gronden. Om het aanwezige kapitaal toch productief te maken, werden de koffie- en rubberondernemingen Kerasaän en Bah Bajoe overgenomen van de Si-Antar Sumatra Rubber Compagnie. Ook werden aandelen genomen in de NV Algemeene Nederlandsch-Indische Thee-Cultuur Maatschappij en de NV Maatschappij voor Vezelindustrie. Het zou nog tot 1912 duren voor de voorlopige toewijzingen afkwamen; nog in datzelfde jaar werd de theeonderneming Bah Biroeng Oeloe geopend. De firma Tiedeman & Van Kerchem te Batavia werd benoemd tot superintendent [beheerder]. Wegens de snelle uitbreiding van het theeareaal ter Oostkust van Sumatra werd in 1912 in Pematang Siantar een Hoofdadministratie ter Oostkust van Sumatra gevestigd. In de residenties Benkoelen en Palembang werden in de jaren 1916-1919 op de verkregen erfpachtpercelen een zestal bergcultuurondernemingen [koffie, rubber, kina en palmolie] gevestigd. Voor het beheer werd in 1919 een Hoofdadministratie in Zuid-Sumatra ingericht op de onderneming Pematang Danau te Tjoeroep.
Het opstarten van de ondernemingen had zoveel geld opgeslokt, dat veel aandeelhouders niet bereid waren om meer kapitaal in de vennootschap te steken. Een gunstig bod in 1917 van de NV Handelsvereeniging Amsterdam [HVA] bood de gelegenheid tot verkoop. De NHM was fel tegen verkoop en besloot daarop [vrijwel] alle aandelen over te nemen. Het NILS bleef echter als zelfstandige onderneming functioneren. Gunstige bedrijfsresultaten bleven vooralsnog uit: slechte afzetmogelijkheden als gevolg van de Eerste Wereldoorlog, slecht beheer van de ondernemingen, ziekten in het gewas en te hoge uitgaven in Indië waren hiervan de oorzaken. De NHM voerde drastische bezuinigingen door. Enkele ondernemingen werden verkocht, niet bruikbare concessies werden aan het gouvernement teruggegeven en directeur Marinus werd in 1920 naar Indië gezonden om ter plaatse de directie te gaan voeren. Nadat hij in 1927 was teruggeroepen, werd ook in Nederland gereorganiseerd. Vele commissarisvacatures [onder andere Van Heutsz, Colijn, Jhr Loudon waren afgetreden] waren intussen niet opgevuld. In 1927 werd ter vervanging van directie en Raad van Commissarissen een
De zaken in Indië floreerden, mede onder invloed van de internationale conjunctuur, totdat begin jaren '30 de crisis haar intrede deed. Producten werden bijna onverkoopbaar, thee- en kinarestricties bleken noodzakelijk en het personeel kreeg een loonsverlaging. Het einde van de jaren '30 liet een nieuwe opleving zien, doch spoedig daarna brak de Tweede Wereldoorlog uit.
In 1938 werd de NHM benoemd tot directrice van de NV NILS. Het NILS-hoofdkantoor werd opgeheven en ondergebracht in het hoofdkantoor van de NHM aan de Vijzelstraat in Amsterdam. In 1950 werd het kapitaal vergroot met een emissie van 2750 aandelen van ƒ 1000,- om de
De jaarverslagen over de boekjaren 1939-1948 zijn opgemaakt in 1950.
De briefwisseling van de directie over 1927, het jaar van de reorganisatie en de instelling van de Raad van Beheer, ontbreekt in deze en in diverse andere series. In vrijwel alle series zijn de volgende rubrieken gevormd: confidentieel, algemene zaken en boekhouding. Vanaf 1931 gaat de Hoofdadministratie ter Oostkust van Sumatra tevens het beheer voeren over de Hoofdadministratie in Zuid-Sumatra.
Over 1937-1940 zijn hierbij tevens de minuutbrieven
In 1939 zijn de brieven van de Hoofdadministratie in Zuid-Sumatra aan de vertegenwoordiger te Medan hierbij ingebonden.
De circulaires zijn tevens gericht aan de rubberonderneming Adolina Oeloe en de palmolie-onderneming Adolina Ilir van de NV Serdang Cultuur Maatschappij.
De brieven van de Hoofdadministratie in Zuid-Sumatra aan de Factorij over 1937-1938 zijn ingebonden bij de brieven aan de vertegenwoordiger.
De brieven aan de vertegenwoordiger te Medan over 1939 zijn ingebonden in inv.nr 11840-11841.
Indexrubrieken: koffie- en rubberondernemingen; Aer Temam; Bah Bajoe; Kerasaän.
Vanaf 1950 is het grootboek gesplitst in een Nederlandse en een Indonesische administratie.
De rekeningen over 1941-1949 werden opgemaakt in 1950.
De Handels- en Cultuur Compagnie Noord-Celebes werd opgericht te Amsterdam op 17 augustus 1920 als voortzetting van de koprahandel die de NHM voordien al in Menado dreef met H. Hieronimus en H.C.G.B. Marmelstein. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg bij oprichting ƒ 1.000.000,-, waarvan 50% werd volgestort. De NHM nam een meerderheidsbelang van 255 aandelen, tegen Hieronimus 245 aandelen. In 1923 werd 40% op het aandelenkapitaal afgeschreven. Na het overlijden van directeur Hieronimus in 1925 nam de NHM diens aandelen van de erfgenamen over. Aanvankelijk was de directie in Warmond en 's-Gravenhage [1920-1925] gevestigd, vanaf 1 mei 1925 in de NHM-burelen in Amsterdam. Als hoofdagent in Menado traden op H.C.G.B. Marmelstein [1920-1923] en A.J. d'Angremond [1923-1937]. Marmelstein was tevens vertegenwoordiger van de vennootschap in Nederlands-Indië. Wegens tegenvallende resultaten besloot de NHM op 30 november 1937 over te gaan tot liquidatie, die op 13 december 1938 werd afgerond.
De oprichtingsstukken zijn retroacta betreffende de handelsactiviteiten in Menado van H. Hieronimus met de NHM in de jaren 1917-1920.
Dit betreft het in Menado door Marmelstein gevormde archief.
De maandoverzichten over de periode 1920-1924 bevinden zich bij de exploitatierekeningen.
De NV Cultuur Maatschappij Peterongan werd opgericht te Amsterdam op 4 oktober 1907, en was als zodanig een voorzetting van de in Soerabaja gevestigde NV Cultuur Maatschappij Peterongan in liquidatie. Doel van de nieuwe vennootschap was voortzetting van de exploitatie van de suikeronderneming en suikerfabriek Peterongan, gelegen in de afdeling Djombang op Java. Zij beschikte daartoe over een aandelenkapitaal van ƒ 1.000.000,-, verdeeld in 1000 aandelen van ƒ 1000,-. In 1929 nam de NHM de nog niet in haar bezit zijnde aandelen over. In een buitengewone vergadering van aandeelhouders op 15 december 1936 werd besloten de vennootschap te ontbinden. De liquidatie was op 2 december 1940 voltooid.
Het boekjaar liep tot 1917 van mei t/m april, daarna per kalenderjaar.
De NV Cultuur Maatschappij Ploembon werd opgericht te Batavia op 9 mei 1896. Doel van de vennootschap was voortzetting van de exploitatie van de suikeronderneming Soerawinangoen, gelegen in de residentie Cheribon. Zij beschikte hiertoe over een maatschappelijk kapitaal van ƒ 540.000,-, verdeeld in 540 aandelen van ƒ 1000,-. In 1901 werd de NHM directrice en werd het kapitaal verhoogd met ƒ 160.000,-; in 1923 werd het kapitaal opnieuw verhoogd tot ƒ 1.500.000,-. De NHM had vanaf het begin een meerderheidsaandeel vanwege de schulden die de vorige eigenaren in de loop van jaren bij de Factorij hadden opgebouwd. De aandeelhoudersvergadering van 28 september 1938 besloot tot liquidatie van de vennootschap over te gaan, omdat een lonende exploitatie niet meer mogelijk werd geacht.
Het verslag over het tweede boekjaar 1897 ontbreekt.
De NV Landbouwmaatschappij Poerwodadi werd opgericht in 1904 voor een periode van 30 jaar. Op 9 april 1935 vond de heroprichting plaats. De NHM was enig aandeelhoudster. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg bij aanvang ƒ 1.000.000,-, waarvan de helft geplaatst en volgestort. Doel van de vennootschap was de exploitatie van de suikeronderneming Poerwodadi, gelegen in de afdeling Magetan, residentie Madioen. In 1950 werd de maatschappij overgenomen door de NV Landbouwmaatschappij Tersana. De vergadering van aandeelhouders van 31 december 1951 besloot tot ontbinding van de vennootschap. Deze suikeronderneming was een der oudste op Java. Voor een geschiedenis zie het gedenkboek:
De NV Serdang Cultuur Maatschappij [SCM] werd opgericht te Amsterdam op 23 april 1917, als gevolg van de liquidatie van de op 8 oktober 1894 opgerichte NV Serdang Tabak Maatschappij [STM], die in 1916 haar activa in de nieuw op te richten maatschappij inbracht tegen verwisseling van aandelen. Als doel van de nieuwe vennootschap werd geformuleerd: de cultuur van tabak, rubber en klappers op zodanige gronden in Nederlands-Indië als door de vennootschap in eigendom, erfpacht, huur of onder welke titel ook, mochten worden verkregen. De STM had bij haar oprichting drie ondernemingen overgenomen van de Netherlands India Sumatra Tobacco Company Ltd. Nadien zou de SCM in het Serdangse exploiteren: de tabaksonderneming Adolina, de rubberonderneming Adolina Oeloe/Batang Trap [inclusief de tabaksonderneming Tjoekir] en de klapperonderneming Bobongan. Het areaal werd in 1926 uitgebreid met de theeonderneming en theefabriek Redelong Noord, gelegen in de naburige Atjehse Gajo- en Alaslanden. Producten van de SCM werden door de NHM in consignatie op de markt gebracht.
Bij oprichting in 1917 bedroeg het maatschappelijk kapitaal ƒ 3000.000,- waarvan ƒ 1.025.000,- gestort. Door uitbreidingen werd het kapitaal in de twintiger jaren geleidelijk op ƒ 7.500.000,- gebracht, waarvan ƒ 2.000.000,- geplaatst. In 1930 werden onderhandelingen gevoerd met de Senembah Maatschappij over een eventuele fusie. Deze sprongen af, evenals de pogingen in 1937 van de Rubber Cultuur Maatschappij Amsterdam tot overname van de aandelen. In april 1939 verwierf de NHM vrijwel het gehele aandelenpakket. De NHM [Tweede Afdeling] voerde vanaf 1 mei 1939 de directie; het NHM-agentschap te Medan werd als gedelegeerde in Indië benoemd.
Na de eerste politionale actie in 1947 konden de in het landschap Serdang gelegen ondernemingen, die zich in redelijke staat bevonden, weer in productie genomen worden. De theeonderneming Redelong Noord - in de Atjehstreken gelegen - moest gezien de onveiligheid in 1952 afgeschreven worden. De Afdeling Cultures van het agentschap Medan voerde vanaf 1952 het bewind over de bergcultuurbelangen van de NHM op Sumatra, te weten over de ondernemingen van de NILS en de SCM. Per 1 juni 1959 werden de bedrijven van de SCM genationaliseerd. In 1963 vond een vrijwel gehele afschrijving plaats van de balanswaarde van de bedrijven.
In de jaren 1940-1947 vonden geen aandeelhoudersvergaderingen plaats.
Onderverdeeld in de hoofdrubrieken: algemeen; Adolina; Adolina Oeloe; Redelong-Noord; Bobongan; Soengei Oelar Oliepalmen Cultuur Maatschappij; 'in cultuur brengen onbeplante gronden'.
Betreft: rubberonderneming Adolina Oeloe, 1916-1927, 1929-1940; tabakonderneming Adolina, 1916-1927, 1929-1941; klapperonderneming Frankfurt, 1916-1917; rubberonderneming Batang Trap, 1918-1921; klapperonderneming Bobongan, 1918-1927, 1929-1940; oliepalmonderneming Denei, 1919-1921; tabakonderneming Tjoekir, 1926-1927, 1929-1931; theeonderneming Redelong Noord, 1929-1937, 1939-1940.
Met omslagen onderverdeeld in: 1. algemeen; 2. oliepalmen [ontbreekt] ; 3. rubber; 4. klappers; 5. thee; 6. tabak; 7. gebouwen; 8. fabriek; 9. assurantie; 10. drainage; 11. Soengei Oelar; 12. clandestiene occupaties/afgestoten gronden; 13. personeel/arbeidsvoorwaarden; 14. ondernemingswacht; 15. tantième; 16. pensioenregeling; 17. diversen.
De NV Surinaamsche Cultuur Maatschappij werd opgericht te Amsterdam op 16 november 1906 door J.W. van Aalst, directeur van de Maatschappij tot Exploitatie der Plantage Dordrecht. Laatstgenoemde maatschappij werd in de nieuwe vennootschap ingebracht. Aandeelhouders waren de NHM-directieleden C.J.K. van Aalst, A. Muller en W.J. Bierens de Haan. De directie was gevestigd te 's-Gravenhage. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg bij aanvang ƒ 100.000,-, maar werd in 1927 verhoogd tot ƒ 500.000,-. In 1907 werd de plantage Peperpot aangekocht. Aanvankelijk doel was de bacoventeelt; later werd de productie met koffie, rubber en cacao uitgebreid. Na de Tweede Wereldoorlog nam het agentschap Suriname in Paramaribo, dat al de
De NV Motorboot-Maatschappij Gabriëlle werd opgericht op 9 juli 1909 door J.W. van Aalst, handelend als privé-persoon en als directeur van de NV Surinaamsche Cultuur Maatschappij. Het doel van de maatschappij was het slepen van schepen en vrachten en het vervoer van personen en goederen op alle rivieren en vaarwateren van Nederland, de koloniën in Oost- en West-Indië en op zee. Bij de oprichting nam de SCM deel voor 14 aandelen en J.W. van Aalst voor 1 aandeel. Al in 1910 was de NHM enig aandeelhouder. De SCM bracht de stalen motorboot Gabriëlle in, met volledige inventaris. De SCM werd aangewezen als directrice. Nadat de boot in 1939 was beschadigd werd hij opgelegd en verkocht. In 1940 besloten de aandeelhouders tot liquidatie van de vennootschap.
De NV Cultuur Maatschappij Tersana werd opgericht op 18 november 1898. Zij was gevestigd te Batavia. Doel was de exploitatie van de suikerfabrieken Tersana, Tjiledoek en Kalimaro. De NHM had een meerderheidsbelang in deze vennootschap, die onder beheer stond van de Factorij. Spoedig bleek echter dat een efficiënte verwerking van het suikerriet niet mogelijk was. Besloten werd de fabrieken te slopen en de productie in een nieuwe fabriek
De NV Maatschappij tot Exploitatie der Suikerfabriek Wonoredjo werd opgericht te Soerabaja op 16 december 1892. Doel was de overname en verdere exploitatie van de in de afdeling Bangil, residentie Pasoeroean, gelegen suikeronderneming Wonoredjo. In 1905 nam de NHM alle aandelen over; vanuit Amsterdam voerde zij de directie over de vennootschap. Na vergroting van het maatschappelijk kapitaal werd de onderneming per 30 oktober 1907 voortgezet onder de naam NV Landbouw Maatschappij en Suikerfabriek Wonoredjo. Vanwege de productiebeperkingen opgelegd aan de suikerindustrie op Java besloot de NHM tot liquidatie van de vennootschap over te gaan ingaande 15 december 1936. Op 12 december 1939 was de liquidatie voltooid.
De balans van 1939 betreft de liquidatiebalans.
De NV Administratiekantoor der Nederlandsche Handel-Maatschappij te Amsterdam werd opgericht op 4 augustus 1938 door de NHM en D. Crena de Iongh als privé-persoon. Het doel van de vennootschap werd omschreven als:
De punten c. en e. vervielen per statutenwijziging van 1939. Ondanks deze mooie doelstelling is de maatschappij blijkens een jaarlijks terugkerende mededeling aan de aandeelhouders haar werkzaamheden nooit aangevangen. Het kapitaal bij aanvang bedroeg ƒ 50.000,-, verdeeld in 50 aandelen van ƒ 1000,-, waarvan tien geplaatst; van deze tien aandelen behoorden acht aan de NHM, en de overige twee aan D. Crena de Iongh, die zijn aandelen echter nog in 1938 overdroeg aan de NHM. De vennootschap had een Raad van Bestuur van tenminste drie leden; de eerste Raad bestond uit D. Crena de Iongh, M. Taudin Chabot, A.A. Pauw en C.J. baron Collot d'Escury, allen directeur van de NHM. Op 22 april 1971 werd de vennootschap omgezet in de NV Nederlandsche Handel-Maatschappij, welke als doel had de handel in roerende en onroerende zaken, het bemiddelen daarbij, het uitlenen van gelden, afsluiten van financiële transacties en het beheren en administreren van vermogens en waarden.
Op 19 juni 1942 besloot de directie van de NHM tot activering van haar assurantiebedrijf op het hoofdkantoor te Amsterdam. Tot dan waren de assurantiezaken geconcentreerd bij de Vierde Afdeling, die zich in hoofdzaak beperkte tot het verzorgen van de verzekering van partijen goederen. De provinciale agentschappen [met name de van de Geldersche Credietvereeniging overgenomen -] deden overigens al vele jaren zaken op assurantiegebied. De idee was nu om ook via het hoofdkantoor als tussenpersoon de verzekeringsbelangen van cliënten te gaan behandelen en verzorgen, met andere woorden zich op de makelaardij te storten. Om de nieuwe bedrijfstak vorm te geven werd een deskundige aangetrokken van De Nederlanden van 1845. Men bleef overigens gebruik maken van de diensten van externe assurantiemakelaars. In 1951 besloot de directie om ter verkleining van het risico en vergroting van het bereik een samenwerkingsverband aan te gaan met de firma Heldring & Pierson. Beide bedrijven brachten hiertoe hun assurantiezaken onder in nieuw opgerichte eigen NV's. Voor de NHM was dit de op 5 januari 1951 opgerichte NV Assurantiebedrijf der Nederlandsche Handel-Maatschappij te Amsterdam. De aandelen van beide nieuwe NV's werden ondergebracht in een overkoepelende maatschappij, de NV De Vereenigde Verzekeringskantoren van 1950; de NHM participeerde hierin voor 75%, Heldring & Pierson voor 25%. De continuïteit werd verzekerd via een personele unie: N.B.M. Vierhout, afkomstig van Heldring & Pierson, werd directeur van de NV Assurantiebedrijf der NHM, gedelegeerd commissaris bij de Heldring & Pierson-maatschappij en directeur van de overkoepelende maatschappij.
Het statutair doel van de NV Assurantiebedrijf der NHM werd omschreven als:
Retroacta afkomstig van de voormalige NHM-Afdeling Assurantie zijn overgegaan op de rechtsopvolger.
Subdossiers: Oppenheimer Bros Inc/International Intermediaries Inc/Holland America Insurance Cie, 1956; De Zeven Provinciën, oprichting van een verzekeringsmaatschappij in Amerika, 1955; assurantiebedrijf, 1954-1957; assurantiebemiddelingsbedrijf, 1951-1955; losse stukken, 1956-1962.
De firma Auto-Crediet werd opgericht op 28 december 1923 door J.A. van Dongen en F.J. Struben te Heemstede. De statutaire vestigingsplaats was aanvankelijk Heemstede; in 1932 werd het bedrijf verplaatst naar het gebouw Candida aan de Nieuwezijds Voorburgwal te Amsterdam. Na onenigheid tussen de beide oprichters kocht Struben per 1 maart 1939 zijn compagnon uit. Het bedrijf werd nu dus een eenmanszaak, die op haar beurt op 29 november van dat jaar werd omgezet in een commanditaire vennootschap. In 1945 werd het bedrijf opnieuw een eenmanszaak. Op 1 mei 1952 werd de ondeneming met terugwerkende kracht tot 1 juli 1951 omgezet in een naamloze vennootschap. In 1954 werd het gehele bedrijf [kapitaal: ƒ 57.000,-] overgenomen door de NHM.
De briefnummering begon pas per 24 april 1951.
De NV Geldersche Credietvereeniging te Arnhem werd opgericht op 1 december 1866. Doel van de maatschappij was
In 1915 werd een overeenkomst aangegaan met de NHM,
De NHM bleek al vrij snel met de situatie niet gelukkig. De aandelenverdeling zorgde voor een min of meer ongewenst evenwicht, wat de NHM in een moeilijke positie bracht. Zij werd door het publiek als voornaamste aandeelhoudster gezien, terwijl zij in werkelijkheid onvoldoende zeggingsmacht had; de morele verantwoordelijkheid die de NHM werd toegedicht werd dus niet gedekt door de feiten. Daar kwam bij dat de ontwikkeling van de GCV als provinciale bankinstelling beneden de verwachting bleef. Oorzaken hiervoor waren onder meer: 1. het weinig actieve beheer; 2. de GCV was niet bestand tegen de felle concurrentie van de grootbanken; zij wees vervolgens de bemoeienis van de NHM zoveel mogelijk van de hand, wat uiteraard tot conflicten op bestuursniveau leidde; 3. het rendement was onvoldoende om stille reserves te vormen; toen in 1936 geen dividend kon worden uitgekeerd, wat de standing van zowel de NHM als de GCV aantaste, was sprake van een acute noodsituatie. Ondanks dit alles was de GCV een gezond bedrijf, en in de zomer van 1936 startte de NHM daarom onderhandelingen tot overname van het volledige bedrijf van de GCV. De algemene vergadering van aandeelhouders van de GCV van 28 oktober 1936 verleende de directie machtiging met de NHM een overeenkomst aan te gaan, waarbij de NHM een drie maanden geldige optie zou krijgen om het gehele bedrijf van de GCV te kopen. In een bericht aan de aandeelhouders gaf de directie als reden de onvoldoende rentabiliteit van het bedrijf en met name
De NHM maakte van de optie gebruik en per 1 november 1936 werd de GCV overgenomen door de NHM. Het bedrijf van de GCV, bestaande uit het hoofdkantoor te Arnhem en zo'n 40 bijkantoren, werd geïncorporeerd in dat van de NHM. De NV Geldersche Credietvereeniging bleef in sterk verkleinde vorm als huizenmaatschappij bestaan.
Bij deze vergaderingen konden in principe ook de adviseurs aanwezig zijn. Zij waren echter meestal absent.
Het verslag over het boekjaar 1899 ontbreekt.
De Commissie van Advies werd ingesteld bij schrijven van de Provinciale Centrale van de NHM van 27 januari en 8 februari 1937 ter vervanging van de tot dan gehouden vergaderingen van adviseurs. De eerste vergadering van de commissie vond plaats op 26 april 1937.
[serie M, mutaties]
[serie Instructies, aan de directeuren der bijkantoren, nrs 1-638]
[serie aan directeuren der bijkantoren, ongenummerd]
[serie aan directeuren der bijkantoren, nrs 1-823]
[serie aan directeuren der bijkantoren, nrs 824-1677]
[serie aan directeuren der bijkantoren, nrs 1678-1789]
De serie wordt in verband met de overname van de GCV door de NHM per november 1936 voortgezet met nr 1790 als circulaires van de Provinciale Centrale van de NHM aan de binnenlandse agentschappen. Deze circulaires zijn geplaatst onder de rubriek Provinciale Centrale in het archief van het hoofdkantoor der NHM.
F. van Lanschot's Bank te Utrecht werd in 1919 overgenomen door de GCV.
De Raad van Admissie was samengesteld uit de commissarissen, de directie en twee door de vergadering van aandeelhouders gekozen leden. De Raad oordeelde over toekenning van en verhoging van kredieten boven een bepaalde limiet.
Meest dubbel met de circulaires van de [hoofd]directie onder inv.nrs 12253-12258.
De NV Limburgsche Bankvereeniging te Maastricht werd opgericht op 25 februari 1925 via een statutenwijziging van de E. Philips & Co's Bank te Maastricht. Ook het filiaal Maastricht van de Banque Centrale du Limbourg, Meuse et Campine werd deel van de nieuwe vennootschap. Statutair doel was
Notulen van de Raad van Commissarissen over de periode 1929-1934 bevinden zich in het dossier gevormd door D. Crena de Iongh, inv.nrs 5997-5998.
De Raad van Toelating besloot over het toestaan van verlening of verhoging van kredieten. Zij bestond uit de directie, de gedelegeerd[e] commissaris[sen] en drie commissarissen.
De NV E. Philips & Co's Bank te Maastricht werd opgericht op 12 februari 1919 via een statutenwijziging van de NV Limburgsche Credietvereeniging, eveneens te Maastricht gevestigd. Statutair doel van de maatschappij was:
Terlet & Overdiep werd in 1917 overgenomen door de Geldersche Credietvereeniging.
De NV Nederlandsche Effecten Compagnie te Amsterdam werd opgericht in 1928. De directie werd gevoerd door de firma J.H. Roelofsz & Zoon te Amsterdam. Doel van de maatschappij was
De NV De Rentekas te 's-Gravenhage werd opgericht op 8 februari 1911 door een grote groep particulieren. Statutair doel van de vennootschap was
Het rapport over het boekjaar 1972 ontbreekt.
De NV Rijswijksche Bank te 's-Gravenhage werd opgericht op 8 juli 1907 door L. den Beer Poortugael en G.J. Kunst, respectievelijk lid en bureauchef van de bankiersfirma Oppenheim en van Til te 's-Gravenhage. Statutair doel was de
De commissarissen kwamen pas op 25 januari 1910 voor het eerst bijeen.
De NV De Spaarne-Bank te Haarlem werd opgericht op 18 november 1910 door een aantal Haarlemse ondernemers. De vennootschap had ten doel
De gezamenlijke vergaderingen van Raad van Toezicht en directie werden vermoedelijk ingevoerd na een statutenwijziging in 1933.
In 1915 kwamen alle aandelen van deze maatschappij in bezit van de Spaarne-Bank te Haarlem. Bij de opheffing van de maatschappij in 1943 was deze bank opnieuw enig aandeelhoudster. Bij de opheffing werd de NHM aangewezen als 'bewaarder van de boeken en bescheiden'.
Het initiatief tot oprichting van een Surinaamse bank kwam van Simon Abendanon Szn., gerechtsdeurwaarder van het gouvernement in Suriname. Na een aantal pogingen die op niets uitliepen wist hij de Amsterdamse ondernemer Samuel Sarphati voor zijn plannen te interesseren. Deze was onder meer president-commissaris van de NV Nederlandsche Crediet- en Deposito-Bank te Rotterdam. Vanuit deze bank werd een commissie gevormd die de voorbereiding van de oprichting ter hand moest nemen. Sarphati zelf ging in onderhandeling met het Ministerie van Koloniën ter verkrijging van het octrooi. Op 19 mei 1864 werd een KB afgekondigd waarbij de op te richten bank gerechtigd werd verklaard in de kolonie Suriname als circulatiebank werkzaam te zijn. Het octrooi [ook wel privilege of concessie genoemd] werd verleend voor 25 jaar; tegelijk werd het werkterrein van de bank beperkt tot de kolonie Suriname en bepaald dat de door haar uit te geven bankbiljetten niet buiten de kolonie in omloop mochten worden gebracht. Het maatschappelijk kapitaal werd vastgesteld op ƒ 1.000.000,-, verdeeld over 4000 gewone aandelen van ƒ 250,-, welk bedrag volledig moest worden volgestort. Nadat het kapitaal bijeen was gebracht, kon op 19 januari 1865 de oprichtingsakte van de NV De Surinaamsche Bank worden gepasseerd. De Nederlandsche Crediet- en Deposito-Bank had een belang genomen van ƒ 200.000,-, dat zij echter meteen na de oprichting trachtte te slijten. De NHM nam deel voor ƒ 40.000,- [160 aandelen]. Tot de grotere oprichters/aandeelhouders behoorden verder Samuel Sarphati [62 aandelen], de Gebroeders Wittering [158], P.C. Gülcher [86], M.H. Insinger [74], S. Abendanon Szn. [329], W.F.E. Spiering [112], G.C. Bosch Reitz [100], L.B. Gompertz [226] en de firma Van Schermbeek en van Hall [100].
Behalve het in circulatie brengen van bankbiljetten [coupures van ƒ 10,- en hoger, vanaf 1889 ƒ 5,- en hoger] kon De Surinaamsche Bank statutair het merendeel van de gangbare bankzaken uitvoeren. De statuten sloten een aantal handelingen echter nadrukkelijk uit: het verlenen van krediet of voorschot in blanco, het deelnemen in handels-, nijverheids- en andere ondernemingen, het kopen van effecten, goederen, waren of koopmanschappen en het kopen of bezitten van andere dan de noodzakelijke [bedrijfs]gebouwen waren haar verboden.
De leiding van de bank berustte aanvankelijk bij een tweekoppige hoofddirectie te Amsterdam. In 1917 werd het aantal hoofddirecteuren teruggebracht van twee naar één. Onder de hoofddirectie functioneerde een directie te Paramaribo, aanvankelijk bestaande uit een voorzitter en twee leden, vanaf 1871 uit twee directeuren. Eén lid van de directie fungeerde als directeur-voorzitter. De hoofddirectie was belast met de behartiging van de algemene belangen van de bank, de vertegenwoordiging van de vennootschap in en buiten rechten, de bemoeiingen met commissarissen en aandeelhouders, de werkzaamheden opgelegd krachtens het octrooi ten behoeve van regering en bestuur van Suriname, en verder met het beheer van de eigendommen van de bank en de leiding over de bankoperaties in het algemeen. De directie te Paramaribo was de wettige vertegenwoordiger van de hoofddirectie in Suriname, in en buiten rechten. Zij voerde werkzaamheden uit ten behoeve van regering en bestuur van Suriname krachtens het verleende octrooi, en leidde verder de 'dagelijkse' bancaire transacties.
In Nederland zetelde een Raad van Commissarissen, belast met het toezicht op de hoofddirectie en het onderzoek naar en de goedkeuring van de jaarrekening. In Paramaribo bewaakte een door de hoofddirectie benoemde Commissie van Toezicht het handelen van de directie. Het gouvernement hield toezicht op het handelen van de directie middels een door de gouverneur benoemde gouvernements-commissaris of koloniaal-commissaris. In 1918 werd de Commissie van Toezicht afgeschaft en werd de koloniaal-commissaris vervangen door twee gouvernements-commissarissen, één in Nederland [benoemd door de minister van Koloniën] en één in Suriname [benoemd door de gouverneur]. De gouvernements-commissaris in Nederland had het recht alle vergaderingen van aandeelhouders, commissarissen en van de hoofddirectie met de commissarissen bij te wonen. De vestiging van agentschappen en correspondentschappen binnen Suriname, alsmede hun inrichting en werkkring, was onderworpen aan de goedkeuring van de koning, vanaf 1889 van de gouverneur; ten aanzien van vestiging van vertegenwoordigers en correspondenten buiten Suriname was het fiat van de minister van Koloniën vereist. Ook de jaarlijkse balans vereiste ministeriële goedkeuring.
Op 18 juli 1865 opende de bank in Paramaribo haar deuren, aanvankelijk aan de Gravenstraat LA no 17, maar al zeer kort daarop aan de Gravenstraat NW La A no 13/OW La no 40. De eerste jaren waren moeilijk. De afschaffing van de slavernij in 1863 zorgde voor malaise in het cultuurbedrijf, omdat veel vrijgemaakte slaven van de plantages wegtrokken. De NV Surinaamsche Immigratie Maatschappij, opgericht in 1866 om dit probleem het hoofd te bieden, had weinig succes en moest in 1870 haar werkzaamheden al weer staken (zie hiervoor ook het archief van de Surinaamsche Immigratie Maatschappij, rubrieknummer 75). In 1877 werd het maatschappelijk kapitaal van ƒ 1.000.000,- teruggebracht naar ƒ 700.000,-, en de aandelen van ƒ 250,- naar ƒ 175,-. De daaropvolgende jaren ging het beter, en in 1889 werd de voor 25 jaar verleende concessie met nog eens 25 jaar verlengd.
De verlening van het derde octrooi, noodzakelijk in 1914, verliep zeer moeizaam. Knelpunt was het landbouwkrediet, waaraan De Surinaamsche Bank volgens de Koloniale Staten onvoldoende aandacht schonk. Pas na enige verlengingen van het bestaande octrooi werd bij KB van 2 juli 1918 een nieuw octrooi voor 10 jaar afgegeven. Nieuw in dit octrooi was dat de bank kosteloos diverse werkzaamheden voor het gouvernement diende te verrichten, en dat het gouvernement ging delen in de winst. Al een jaar eerder, in 1917, was het maatschappelijk kapitaal teruggebracht naar ƒ 1.000.000,-. Ter oplossing van de kwestie van het landbouwkrediet werd de oprichting van een cultuurbank overeengekomen, waarin naast De Surinaamsche Bank ook de NHM, de Koninklijke West-Indische Maildienst en de Rotterdamsche Bankvereeniging zouden deelnemen. De directie van de op 18 juli 1918 opgerichte NV West-Indische Cultuurbank kwam in handen van de hoofddirectie van De Surinaamsche Bank, met de directie te Paramaribo als haar vertegenwoordiger in Suriname (zie voor de West-Indische Cultuurbank verder de toelichting bij dit archief).
Per 1 juli 1928 trad de Surinaamsche Bankwet 1928 in werking. Het octrooi van De Surinaamsche Bank werd hierbij met 15½ jaar verlengd. Aan de in Suriname in circulatie gebrachte bankbiljetten werd de status van wettig betaalmiddel toegekend. De Tweede Wereldoorlog en de op handen zijnde reorganisatie van het circulatiebankwezen na de oorlog zorgde ervoor dat het octrooi vanaf 31 december 1943 nog slechts voor korte periodes werd verlengd. De wijzigingen in de staatkundige verhoudingen na de Tweede Wereldoorlog hadden ook gevolgen voor De Surinaamsche Bank. In december 1949 werd, vooruitlopend op een definitieve nieuwe Rijksgrondwet, de Wet Interimregeling Suriname aangenomen, die op 20 januari 1950 in werking trad. Hiermee kreeg Suriname politieke zelfstandigheid ten aanzien van interne aangelegenheden. Dit betekende onder meer dat de vergunning tot het oprichten van een circulatiebank voortaan verleend werd bij Landsverordening, en niet meer door de Nederlandse wetgever. De Surinaamsche Bank moest nu ernstig rekening houden met de mogelijkheid dat de bankbiljettencirculatie aan een andere instelling zou worden gegund. Dit leidde binnen de bank tot een discussie over enerzijds eventuele voortzetting van het bedrijf als uitsluitend particuliere handelsbank, en anderzijds eventuele liquidatie. Beide mogelijkheden werden in principe verworpen: de voortzetting vanwege de kapitaalstructuur en de hoge kosten van het kantoor in Amsterdam in een ingekrompen bedrijf, de liquidatie vanwege de te verwachten periode van onzekerheid en de daarmee samenhangende risico's voor de aandeelhouders. De oplossing werd gevonden in overname en voortzetting van het gehele bedrijf door de NHM.
De aandeelhouders van De Surinaamsche Bank kregen het aanbod hun aandelen in te wisselen tegen aandelen NHM in de verhouding 1000:1250. Op 29 december 1950 kwam de Landsverordening tot regeling van het circulatiebankwezen in Suriname tot stand, waarbij het bij Nederlandse wet van 1928 aan De Surinaamsche Bank verleende octrooi kwam te vervallen. Dit octrooi werd overigens wel onder andere voorwaarden en met een voorlopige termijn van vijf jaar weer aan De Surinaamsche Bank verleend, en vastgelegd in de Surinaamse Bankverordening 1950. De gewijzigde voorwaarden behelsden onder meer verplaatsing van de hoofddirectie van Amsterdam naar Paramaribo. De bank behield statutair wel een kantoor in Amsterdam, met de status van agentschap. De benodigde statutenwijziging kreeg op 18 juli 1951 haar beslag. De al genoemde Surinaamse Bankverordening voorzag ook in de per 13 september 1951 gerealiseerde instelling van een Bankcommissie, bestaande uit vertegenwoordigers van de Landsregering, het Surinaamse bank- en bedrijfsleven en de hoofddirecteur van De Surinaamsche Bank. De commissie diende algemene lijnen aan te geven van de door De Surinaamsche Bank te volgen geldpolitiek, ter verzekering van de coördinatie van de monetaire en financiële politiek van de Landsregering en de politiek van de bank als circulatiebank.
Op 30 december 1953 bekrachtigde de gouverneur de een dag eerder door de Staten van Suriname aangenomen
De bovenstaande ontwikkelingen hadden ook hun weerslag op de interne organisatie van De Surinaamsche Bank. Behalve de verplaatsing van de hoofddirectie naar Paramaribo in 1951 betrof dit ook de vervanging in 1951 van de Raad van Commissarissen door een Raad van Gedelegeerden en de instelling van een Raad van Advies. De Raad van Advies werd benoemd door de hoofddirectie en moest haar adviseren in zaken rakende het commerciële bankbedrijf. Een statutenwijziging van mei 1957 verving de Raad van Gedelegeerden weer door een Raad van Commissarissen. De Raad van Advies werd sindsdien samengesteld door de Raad van Commissarissen.
De overname van de bank in 1949 door de NHM kreeg duidelijk gestalte in de in 1951 nieuw benoemde leden van de diverse bestuurs- en toezichtsorganen. De Raad van Gedelegeerden bestond geheel uit NHM-functionarissen. Al op 13 juni 1949 was M.H. Woutman tot hoofddirecteur benoemd. Wegens de verplaatsing van de hoofddirectie naar Paramaribo werd hij per 7 juli 1951 opgevolgd door D.C. Renooij, die reeds per 1 december 1950 directeur te Paramaribo was geworden.
Tussen 18 juli 1951 en 6 mei 1957 functioneerde in plaats van een Raad van Commissarissen een Raad van Gedelegeerden.
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
De brieven van het jaar 1951 ontbreken.
C.F. Schoch werd op 27 juni 1901 door de commissarissen benoemd tot directeur-voorzitter te Paramaribo. In 1905 werd hij benoemd tot hoofddirecteur. Hij werd in 1931 opgevolgd door A. van Traa.
M.H. Woutman trad op 13 juni 1949 aan als hoofddirecteur. Hij werd hierin per 7 juli 1951 opgevolgd door D.C. Renooij. Woutman trad op die datum toe tot de Raad van Gedelegeerden.
Mogelijk de tekst van een lezing gehouden op 12 maart 1935 voor de studenten van de RK Handelshogeschool te Tilburg.
De door de hoofddirecteur getekende balansen en resultatenrekeningen dienden ter goedkeuring te worden ingezonden aan de minister van Koloniën/voor Overzeesche Gebiedsdeelen/voor Uniezaken en Overzeese Rijksdelen. Na goedkeuring werd een door de minister getekend exemplaar retour gezonden.
Slechts van De Surinaamsche Bank is de reeks compleet. Van het agentschap Paranam en de suikeronderneming Mariënburg (verkocht in 1964) zijn slechts enkele rapporten aanwezig.
Vermoedelijk kladexemplaren. Het grootboek over 1932 ontbreekt.
Zie ook rubriek 82.17, inv.nrs 13059-13060.
Betreft archief van de Surinaamse Ttrustmaatschappij.
De brieven over de jaren 1896-1899 ontbreken.
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Over de jaren 1942-1943 zijn geen stukken aanwezig.
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
Niet raadpleegbaar
De eerste delen genummerd XI-XVI. Deel XV over de periode 1925 dec 5-31 ontbreekt.
Inv.nr 12671 heeft op de band weliswaar net als de andere delen in deze serie de vermelding journaal, doch heeft inhoudelijk de vorm van een memoriaal. Mogelijk is het deel in de serie opgenomen om een hiaat in de reeks journalen op te vullen over de periode 1928 jan-nov 17.
De NV West-Indische Cultuurbank te Amsterdam werd opgericht op 16 juli 1918, met deelneming van de NV Surinaamsche Bank [40%], de NHM [20%], de Koninklijke West-Indische Maildienst [20%] en de Rotterdamsche Bankvereeniging [20%]. De motivatie voor de oprichting was dat onder andere Koloniale Staten van mening waren dat het verstrekken van landbouwkrediet bij De Surinaamsche Bank onvoldoende aandacht kreeg en dat deze activiteit zich ook niet goed liet verenigen met die van een circulatiebank. Doel van de maatschappij was dan ook de landbouw in West-Indië te bevorderen. Dit deed zij door:
Het maatschappelijk kapitaal bedroeg bij oprichting ƒ 1.000.000,-. Op 10 december 1948 besloten de aandeelhouders de vennootschap te ontbinden, daar na de verkoop van de plantages Mon Souci en Killenstein het bedrijf feitelijk had opgehouden. De oudste directeur, A. van Traa, werd benoemd tot liquidateur; na zijn dood in 1949 werd De Surinaamsche Bank als opvolgster aangewezen.
De WIC had al vanaf de jaren '20 een belang in de NV Cultuur-Onderneming Mon Souci te 's-Gravenhage, opgericht op 15 september 1902 door Rebecca Arias, weduwe van I.M. Wolff, haar kinderen en een aantal andere familieleden. Doel van deze onderneming was het produceren en verkopen van cacao, koffie en andere producten op de plantage Mon Souci, gelegen in het district Beneden-Commewijne in Suriname. Het maatschappelijk kapitaal van de onderneming bedroeg ƒ 192.000,-, verdeeld in 192 aandelen van ƒ 1000,-. In het begin van de twintiger jaren kwam de onderneming in moeilijkheden. De aandeelhoudersvergadering van 19 december 1924 benoemde de West-Indische Cultuurbank tot directrice. De WIC was daarvoor al grootaandeelhoudster en had als preferent creditrice de plantage al in onderpand. In 1925 nam de WIC het merendeel van de nog in familiehanden zijnde aandelen over. De aandeelhoudersvergadering van 30 april 1928 gaf de directie toestemming de plantage te verkopen. In 1929 werd de verkoop gerealiseerd. Koper was de West-Indische Cultuurbank, voor een bedrag van ƒ 100.000,-. De aandeelhoudersvergadering van 15 juli 1930 besloot tot liquidatie van de onderneming over te gaan.
Hierin onder meer een beschrijving van de historie van Keizersgracht 683 en een beschrijving van de indeling van het nieuwe pand en de verdeling van de ruimten over de diverse bedrijfsonderdelen, met plattegronden.
De staten van effecten vanaf het boekjaar 1915, de resultatenrekeningen vanaf het boekjaar 1921.
De NV de Weduwe Tjeenk & Co maakte aanspraak op een aandeel in deze nalatenschap.
De rapporten over de boekjaren 1938, 1944-1945, 1947-1948 en 1961 ontbreken.
De verslagen over de boekjaren 1944, 1946, 1948-1950, 1954 en 1961-1963 ontbreken.
Opgericht op 14 oktober 1919. In 1951 overgenomen door de NHM, waarna de spaarbankactiviteiten werden ondergebracht in een stichting, waarvan alle activa en passiva in 1972 door de Algemene Bank Nederland werden overgenomen. In 1984 werd de stichting geliquideerd.
Opgericht op 30 juni 1938 door Johannes Jan Ploderman, rechtskundig adviseur te Heemstede, en Nicolaas van Julsingha, kandidaat-notaris te Amsterdam, als lasthebbers van de NHM. Al in juli 1938 droegen beide oprichters hun aandelen aan de NHM over. Het doel van de onderneming was onder meer de handel in koopmansgoederen en nijverheidsproducten, het afsluiten van contracten met derden voor de bewerking van grondstoffen, de aankoop, bewerking, exploitatie en verkoop van (on)roerende zaken, het voeren van de directie of het beheer over andere ondernemingen, het administreren van vermogens en waarden van derden en andere bank- en commissionairszaken, het optreden als agent voor andere maatschappijen of ondernemingen en deelneming in andere ondernemingen. Beide oprichters hadden vijf prioriteits- en zes gewone aandelen. Latere statutenwijzigingen brachten enige wijziging in het doel en het kapitaal van de vennootschap, maar de NHM bleef enig aandeelhouder.
Een overeenkomst tussen de ICO en de Bataafsche Petroleum Maatschappij NV [BPM] bepaalde, dat ICO voor BPM de financiering van de exploitatie van een cargadoors- en expeditiebedrijf zou verzorgen. ICO ging daartoe op 15 februari 1949 met A. Buitelaar te Rotterdam een commanditaire vennootschap aan waarbij ICO optrad als commanditaire en Buitelaar als beherende vennoot, met als doel de uitoefening van het cargadoors-, scheepvaart- en expeditiebedrijf onder de naam Cargadoors- en Expeditiebedrijf G.A. van Sprang. Per 1 juli werd de CV door ICO opgezegd. Het bedrijf werd vervolgens door Buitelaar verkocht aan C. Smit te Rotterdam.
De jaarverslagen over de boekjaren 1950, 1955 en 1961-1962 ontbreken.
Simon Zadok's Bank werd in 1914 overgenomen door de Merwede Bank te Dordrecht, waarvan het levensvatbare deel in 1928 werd overgenomen door de NHM. Zie inv.nrs 6002-6003.
Het administratiekantoor werd opgericht op 10 maart 1941 door een consortium waarin de Nederlandse staat, de Nederlandse grootbanken en een reeks Nederlandse grote bedrijven waren vertegenwoordigd. Achterliggende reden was de wens van de Duitse autoriteiten tot een nauwe samenwerking van Hoogovens met de Vereinigte Stahlwerke AG, onder meer via een zware deelneming van de Stahlwerke in Hoogovens. Om een Nederlandse meerderheid in de aandeelhoudersvergadering te garanderen, diende een meerderheid van de geplaatste aandelen beveiligd te worden, te bereiken door deze om te zetten in 'beperkt royeerbare' certificaten. Statutair doel van de maatschappij was dan ook het uitgeven van certificaten tegenover prioriteits-, preferente en gewone aandelen Hoogovens, het administreren van genoemde aandelen, het uitoefenen van de daaraan verbonden stem- en andere rechten, het verifiëren en in bewaring nemen van de genoemde andelen en het verrichten in de ruimste zin van alle zinvolle bedrijfshandelingen. Het startkapitaal bedroeg ƒ 25.000,-. De maatschappij vond onderdak in het hoofdkantoor van de NHM. De NHM voerde de administratie van de maatschappij. Aanvankelijk waren er twee secretarissen, G.S.K. Blaauw en W.A. van Ravesteijn. Blaauw trad in 1951 af, Van Ravesteijn werd in 1959 opgevolgd door E. Kool. E. Heldring was vanuit de NHM ondervoorzitter van de Raad van Commissarissen; hij werd in 1950 opgevolgd door C.J. baron Collot d'Escury, en deze in 1958 door A.A. van Sandick.
Het boekjaar 1965 ontbreekt.
De verslagen over de boekjaren 1946/47, 1947/48, 1977 en 1980 ontbreken.
De certificaten zijn opgenomen in de effectencollectie van ABN AMRO Historisch Archief.
De NV Nederlandsche Maatschappij voor de Walvischvaart te Amsterdam werd opgericht op 22 februari 1946. Statutair doel van de vennootschap was:
Het Nederlandsch Syndicaat voor China ving aan op 1 juli 1919 als een syndicaat tot
De vorming van het Syndicaat was in eerste aanleg een georganiseerde poging om financieel-industriële ondernemingen in China in het leven te roepen, doch niet om deze ook te beheren. Voor dit laatste zou een afzonderlijke maatschappij met de juiste rechtspersoonlijkheid moeten worden opgericht. Omdat het syndicaat echter sedert mei 1920 feitelijk al het beheer voerde over een onderneming ter financiering en aanleg van de Lung-Hai-spoorweg, besloot men geen aparte maatschappij op te richten, maar het syndicaat tot naamloze vennootschap om te vormen. Op 18 maart 1921 zag aldus de NV Nederlandsch Syndicaat voor China het licht. Het oude syndicaat werd geliquideerd door middel van overdracht van haar activa en passiva aan de nieuwe vennootschap. Het kapitaal van de vennootschap werd bepaald op ƒ 1.000.000,-, verdeeld in 200 aandelen van ƒ 5.000,-. De leider/beheerder en de Commissie van Bijstand werden vervangen door een directie respectievelijk een Raad van Commissarissen. In grote lijnen veranderde in de vorm en personele invulling van bestuur en toezicht weinig tot niets.
Op 22 oktober 1940 keurden de aandeelhouders een voorstel van directie en commissarissen goed tot uitbreiding van het statutaire doel der vennootschap en een daarmee samengaande naamswijziging. De naam veranderde in NV Nederlandsch Syndicaat voor Industrieelen Export; het doel werd:
De notulen met bijlagen over 1924 [verg.nrs 10-12] ontbreken.
Tot en met 1941 [vergadering nr 43] zijn de getekende notulen met bijlagen afzonderlijk gehouden en ingebonden, zie inv.nrs 12736-12739. Voor de notulen vanaf 1942 zie inv.nr 12742.
Bij deze transacties waren met name de firma's De Vries Robbé & Co te Gorinchem en Du Croo & Brauns te Amsterdam betrokken.
In de Chinese provincie Honan werd in 1903 de Pienlo-spoorweg aangelegd tussen Honanfu en Kaifongfu. In 1912 sloot de Chinese regering een overeenkomst met de Compagnie Générale de Chemins de Fer et de Tramways en Chine te Brussel over een verlenging van deze lijn van Lanchowfu in de provincie Kansuh in het westen, door de provincies Shensi, Honan en Kiangsu naar de kustplaats Haichow. De verlengde lijn kreeg de naam Lung-Tsing-U-Hai-spoorweg, ook wel kortweg Lung-Hai spoorweg (de naam is grotendeels afgeleid van de provincienamen: Lung betekent Kansu, Tsing Shensi, U Honan en Hai betekent zee). De Compagnie zou via de uitgifte van schatkistbiljetten de aanleg financieren. De onderneming bleek echter te zwaar voor de Belgische kapitaalmarkt. Daarom sloot de Compagnie in 1920 een overeenkomst met het Nederlandsch Syndicaat voor China, dat in Nederland voor een bedrag van ƒ 50.000.000,- schatkistbiljetten onder zou brengen, in ruil voor zekere rechten in China voor het Nederlandse bedrijfsleven. Slechts een eerste tranche kon in 1922 volledig worden geëmitteerd; een tweede tranche in 1923 werd grotendeels ondershands overgenomen door de belanghebbende bankiers/emittenten en industrieën. In 1925 werd als gevolg van de binnenlandse situatie in China de rentebetaling stopgezet. De laatstbetaalde coupon was die van 1 juli 1925, overigens voornamelijk met door banken verstrekte middelen. Niet alleen de rentebetaling werd gestaakt, maar gedurende lange tijd werd door strijd de spoorlijn verwaarloosd. Toen de situatie verbeterde, werd de lijn opgeknapt met gelden die zij nog opbracht. Terugbetalingen op de leningen vonden niet plaats.
De Vereeniging ter Bescherming van de Belangen van Houders van 8% Chineesche Schatkistbiljetten van 1920 in Guldens voor den Lung-Tsing-U-Hai-Spoorweg werd opgericht in 1926 door een bankierssyndicaat waarin alle Nederlandse grootbanken waren vertegenwoordigd. Reden was het feit dat de schatkistbiljetten wegens bovenomschreven oorzaken noodlijdend waren geworden. Als voordelen van een vereniging van houders werden verder aangegeven: 1. het voorkomen van de vorming van een beschermingscomité door de Vereeniging voor den Effectenhandel, 2. het verkrijgen van een zo groot mogelijke samenwerking tussen alle houders, met inbegrip van de particulieren, 3. het creëren van een orgaan dat officieel namens de houders kon optreden. Statutair doel was:
De NV Zuid-Afrikaansche Scheepvaart Maatschappij werd opgericht in 1919 door de NHM, de Nederlandsch-Indische Handelsbank, de Rotterdamsche Bankvereeniging [Robaver], de NV Van der Eb & Dresselhuys' Scheepvaart Maatschappij en Furness' Scheepvaart- en Agentuur-Maatschappij, nadat eerdere pogingen hiertoe van de Nederlandse stoombootmaatschappijen waren mislukt. Voor de oprichting was overigens nog wel de steun nodig van de Nederlandsche Bank voor Zuid-Afrika, de Commissie voor den Nederlandsch-Zuid-Afrikaanschen Handel, de Nederlandse regering en vooraanstaande politici in de Zuid-Afrikaanse Unie. Doel van de vennootschap was het onderhouden van een regelmatige stoomvaartdienst onder Nederlandse vlag, voor passagiers en lading, tussen Nederland en Zuid-Afrika. De maatschappij was statutair gevestigd te Amsterdam, maar hield kantoor te Rotterdam. Afvaarten konden zowel vanuit Amsterdam als Rotterdam plaatsvinden. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg bij oprichting ƒ 25.250.000,-, verdeeld in 25.000 gewone en 250 preferente aandelen van ƒ 1000,-, waarvan bij oprichting respectievelijk 5000 en 50 geplaatst. Het NHM-aandeel bedroeg 20%. De ZASM sloot een cargadoorsovereenkomst met de beide deelnemende rederijen Van der Eb en Furness', waarbij deze tot generaal-vrachtagenten te Rotterdam werden aangesteld. De bankzaken van de vennootschap werden voor 75% door de NHM en voor 25% door Robaver behandeld. Namens de NHM was C.J.K. van Aalst commissaris.
De Stichting Studiefonds voor Werkverruiming te Amsterdam werd opgericht op 27 april 1939. Tot de oprichters behoorden vertegenwoordigers uit de politiek, waaronder Willem Drees, het bankwezen, de industrie en de handel. Vanuit de NHM behoorden president-directeur D. Crena de Iongh en onderdirecteur S.G. Binnerts tot deze groep. Doel van de stichting was:
De stichting kende een algemeen besuur en een dagelijks bestuur. D. Crena de Iongh en S.G. Binnerts waren respectievelijk voorzitter en secretaris van het algemeen bestuur en, qualitate qua, ook van het dagelijks bestuur. Onder het bestuur fungeerde een directeur; deze functie werd vervuld door B. Bölger.
De Compagnie des Machines Bull SA te Parijs (CMB) hield zich reeds lang voor 1948 bezig met de fabricatie en verkoop in Frankrijk en het buitenland van statistiek- en kantoormachines volgens door haar verkregen licenties en patenten. Via haar Belgische dochter zocht en vond de onderneming, die daartoe een filiaal in Den Haag opende, een afzetgebied in Nederland. Kort hierna ging men over tot vestiging van een fabriek in Nederland. Hiertoe werd de NV Kamatec te Amsterdam overgenomen, een kleine onderneming die zich bezighield met de exploitatie van eigen patenten op het gebied van kantoormachines. Dit kleine bedrijf, opgericht in 1932, had kort na de Tweede Wereldoorlog uit industrialisatieoverwegingen ook al de aandacht van het Ministerie van Economische Zaken getrokken. In 1947 werd uitbreiding van het bedrijf ernstig in overweging genomen, maar dit bleek zonder buitenlands kapitaal niet mogelijk. IBM en Bull werden als kandidaat gezien. IBM viel af. Het bedrijf van Kamatec, met patenten en andere rechten, werd ingebracht in de op 7 juli 1948 opgerichte Nederlandse Boekhoud- en Statistiekmachine Maatschappij Bullatec NV te Amsterdam. Bull op haar beurt verleende de nieuwe onderneming het exclusieve recht om Bull in Nederland, Nederlands-Indië, Suriname en Curaçao te vertegenwoordigen. De prioriteitsaandelen waren in handen van CMB (11), de Banque de Paris et des Pays-Bas (4), de NHM (4) en de heren Van Duyl en Stuivenberg (elk 1). De gewone aandelen waren in handen van de NHM (590) en de Banque de Paris et des Pays-Bas (589). De functie van secretaris van de Raad van Commissarissen werd lange tijd vervuld door een functionaris van de NHM: achtereenvolgens J.H. Maschhaupt (1948-1963) en C. Krol (vanaf februari 1963).
De notulen en bijlagen van de vergadering van 1951 ontbreken.
De rapporten over de boekjaren 1956 en 1957 ontbreken. Het rapport over 1965 loopt tot september.
De rapporten over de boekjaren 1952 en 1953 ontbreken.
Jhr D.G. de Graeff en W.A. van Ravesteijn maakten deel uit van de Raad van Commissarissen, de laatste van november 1953 tot en met de vergadering van 5 maart 1959 als voorzitter. J.H. Maschhaupt was van [1955-1963] secretaris.
Op de omslag de vermelding: chronologisch geordend. Betreft mogelijk stukken die ingevoegd hadden moeten worden bij inv.nrs. 13487-13488 [rubriek 2.2.4.].
W.H. van Oosten overleed op 10 mei 1958.
Hora Siccama trad medio 1958 terug. Hij bleef tot zijn pensionering in 1971 gehonoreerd adviseur. Hij werd als directeur opgevolgd door D.J. Brand. Bevat ook een dossiertje gevormd door W.A. van Ravesteijn.
Betreft: IKI-Stichting, 1958; tweede hypotheek op woonhuis voor bedrijfsleider J. Francken te Ede, 1961; deelneming in of overname van de IKI door andere maatschappijen, 1959-1962; royement hypotheek NHM en Herstelbank met betrekking tot het pand Prins Hendriklaan 30a te Oegstgeest, en aankoop van dit pand door D.J. Brand, 1960-1961; herwaardering activa IKI, 1960; nieuwe verkooporganisatie, 1959; afwikkeling contractbeëindiging met agent M. Bouwman te Amsterdam, 1957-1960; kwestie betreffende concurrentiebeding T.G. Riensema te Epse, tot 1956 in maatschap verbonden met bovengenoemde M. Bouwman, 1958; diversen, 1959-1962.
Opgericht op 1 juli 1949. In 1955 kwam een eerste samenwerking tot stand met de Greenfield Tap and Die Corporation [GTD] te Greenfield Massachusetts, waarbij Bofa voor de GTD-export op de door deze aangewezen markten boren zou fabriceren onder de merknaam GTD, die verkocht zouden worden via een daarvoor apart opgerichte Nederlandse naamloze vennootschap onder de naam Greenfield Tap and Die (Holland) NV. De naam Bofa werd circa september 1957 veranderd in Greenfield Tap and Die (Holland) NV. J.H. Maschhaupt was van 1949 tot 1961 secretaris van de Raad van Commissarissen. Ook C.J. baron Collot d'Escury, H.W.A. van den Wall Bake en W.A. van Ravesteijn maakten deel uit van de raad.
Het betrof 36 aandelen van ƒ 1000,-. Hiervan schrijft het register er zes toe aan de NHM, achttien aan de NV Stoomolieslagerij van J. van Vollenhoven te Amersfoort en twaalf aan de Société Générale de Belgique SA te Brussel.
Betreft: ontslagregeling directeur K.H. Tusenius, 1958-1959; overname van een lening van ƒ 800.000,- van de NV Levensverzekering Maatschappij Nederlandse Nillmij van 1859 aan GTD door de Herstelbank, 1958-1960; garantieovereenkomsten tussen de NHM en United Greenfield Corporation te Delaware, in verband met kredieten van de NHM aan GTD, 1960-1961; investeringen United Greenfield Corporation in GTD, 1959; correspondentie met en betreffende de Nillmij over de goedkeuring door de Nillmij van het stellen van de limiet voor leningen en kredietovereenkomsten op ƒ 4.400.000,-, 1961.
Al vóór de feitelijke oprichting van de vennootschap op 28 december 1948 kwamen de commissarissen regelmatig bijeen.
De NV Administratiekantoor voor Aandelen Koninklijke Java-China-Paketvaart Lijnen NV te Amsterdam werd opgericht op 2 september 1947. Per 1 april 1967 werd H.J. Pabbruwe, employé van de NHM, benoemd tot secretaris.
De verslagen over de boekjaren 1950 en 1969 ontbreken.
De NV Holland Centraal-Amerika Handels-Compagnie/Compaña Holandesa de Commercio de Centro-America [of kortweg Holandesa] te Amsterdam werd opgericht op 18 december 1911 door C.H. Roosegaarde Bisschop en E. van der Veen. Achterliggende motivatie was de dreigende [in 1915 gerealiseerde] afschaffing van de gouvernementskoffiecultuur in Nederlands-Indië, en het daarmee samenhangende dreigende verlies door de NHM van haar positie van grootste koffie-importeur en dat van Amsterdam als belangrijke koffiemarkt. De NHM ging daarom in op voorstellen van J. Alberts tot aanvoer van koffie uit Guatemala. Statutair doel van de daarvoor opgerichte vennootschap was:
[...] den handel in den ruimsten zin des woords, zoo voor eigen rekening, als in commissie, het verstrekken van voorschotten en van bedrijfskapitaal aan en het deelnemen in cultuur- en andere ondernemingen. Het startkapitaal bedroeg _ 200.000,-. Het gehele geplaatste aandelenkapitaal werd meteen na de oprichting overgeschreven op naam van de NHM. De maatschappij had een bijkantoor te Guatemala-city, waar een agent zetelde, en een correspondentschap te San-José in Costa Rica. De vennootschap had geen commissarissen; statutair was bepaald dat voor alle transacties boven een bepaald bedrag de goedkeuring van de aandeelhouders [= NHM] nodig was, zodat in de praktijk de directie der NHM vrijwel elke handeling moest goedkeuren. De bedoeling was aanvankelijk enkel om de planters te Guatemala voorschotten te verstrekken op de te velde staande koffie-oogsten, die dan uit de opbrengst van het produkt werden afgelost. Tot zekerheid werd oogstverband op de ondernemingen [fincas] gevestigd. Door aflossingsproblemen werden geleidelijk verschillende ondernemingen hypothecair aan de HCAHC verbonden. Een aantal daarvan ging tenslotte in eigendom van de HCAHC over; in 1940 bedroeg dit aantal eigen ondernemingen ruim 20. Tot de tweede helft van de jaren dertig werd de koffie uitsluitend in Nederland op de markt gebracht; na ca. 1935 vond ook verkoop plaats te Guatemala en New York. Al meteen na de Tweede Wereldoorlog wilde de NHM van haar belangen in de HCAHC af. In 1948 verkocht zij haar aandelen HCAHC aan de toenmalige agent te Guatemala, J.J.C. Pieters. De wederzijdse relatie verdween niet geheel. Bij de genoemde overeenkomst werden namelijk de schulden en vorderingen in de Europese sfeer door de HCAHC aan de NHM gecedeerd. Hiertoe behoorde een vordering op L. Rand-Tischmann, waarvan de afwikkeling jarenlang voortsleepte. Na de dood van directeur Th.J. van Rossum werd, speciaal met het oog op deze vordering, de chef van de Afdeling Cultures en Producten der NHM tot directeur benoemd. Geleidelijk werden de bedrijfsactiviteiten volledig overgeheveld naar Guatemala. Vanaf 1 januari ..... werd de HCAHC door de fiscus dan ook niet meer als Nederlandse onderneming beschouwd. In 1962 overleed J.J.C. Pieters. Het bedrijf werd vervolgens ontbonden en geliquideerd.
De Capco was de grootste debiteur van de HCAHC.
Voor de nummers boekhouding 1-26 zie inv.nr 12846.
De NV Internationale Producten Compagnie te Amsterdam werd opgericht op 16 augustus 1920 door S. Birnbaum en zijn zoon D. Birnbaum als voortzetting van de firma S. & W. Birnbaum. Het maatschappelijk kapitaal bij de oprichting bedroeg ƒ 5.025.000,-, verdeeld in 25 preferente en 5.000 gewone aandelen van ƒ 1000,-. De NHM bezat sedert november 1921 de meerderheid van de preferente aandelen. Doel van de maatschappij was:
Op 10 januari 1929 was het 250 jaar geleden dat het eerste contract werd gesloten tussen de Verenigde Oost-Indische Compagnie [VOC] en de gezamenlijke hoofden van de Minahassa. Naar aanleiding hiervan en vanwege de onafgebroken trouw en dienstbaarheid van de Menadonese bevolking aan het Nederlandse gezag was het plan gerijpt om de bevolking uit particuliere bijdragen een sanatorium voor longlijders en zo mogelijk een centrale ziekeninrichting te schenking. Ter realisatie hiervan werden een Erecomité, een hoofdcomité en een aantal subcomités ingesteld. Koningin-Moeder Emma trad op als beschermvrouwe. Voorzitter van het hoofdcomité was C.J.K. van Aalst, directeur der NHM; penningmeester was J.F. de Beaufort, directeur van De Nederlandsche Bank; secretaris was E. de Kruyff, oud-hoofd van de Afdeling Handel van het Departement van Landbouw, Nijverheid en Handel in Nederlands-Indië.
De NV Nederlandsche Crediet en Financiering Maatschappij [Necrefima] te Amsterdam werd opgericht op 21 juni 1928 via een wijziging van de statuten van de lege naamloze vennootschap Hollandsche Czechoslovakische Handelcompagnie Holbo, waarvan alle aandelen in handen waren van de NHM. In de nieuwe vennootschap werd deelgenomen door 21 instellingen, naast de NHM onder andere Mendelssohn & Co, de Amstelbank, Heldring & Pierson, R. Mees & Zoonen, de Schweizerischer Bankgesellschaft te Zürich, de Schweizerischer Bankverein te Basel, Dillon, Read & Co te New York en N.M. Rothschild & Sons te Londen. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg ƒ 15.035.000,-, waarvan ƒ 35.000,- in de vorm van preferente aandelen. Het geplaatste en volgestorte aandelenkapitaal bedroeg ƒ 3.000.000,-. Na de oprichting werd hiervan voor ƒ 2.765.000,- verkocht aan andere deelnemers. Statutair doel van de vennootschap was:
De NV Nederlandsch-Indisch Pers Agentschap te Amsterdam werd opgericht op 23 mei 1916, door H.C. Buurman, G.F. Mastenbroek, A.W.G. van Riemsdijk en J.R. Mikkers. Statutair doel was:
De maatschappij werd op 25 januari 1889 opgericht en was gevestigd in Amsterdam. De vennootschap had ten doel: het oprichten van fabrieken ter vervaardiging van alle soorten fijn en grof aardewerk en porcelein in de Zuid-Afrikaanse republiek en de handel in deze producten, alsmede het beheer van en de handel in gronden in de Transvaal. Het maatschappelijk kapitaal bestond uit 300 aandelen van ƒ 1000,-. Bij besluit van de buitengewone vergadering van aandeelhouders ging de maatschappij vanaf 14 april 1898 in liquidatie, welk proces in 1905 werd afgerond.
In de band zijn opgenomen: liquidatierekening, 1898-1903; circulaire aan aandeelhouders, 1897; balans en resultatenrekening over 1896; grootboek, 1898-1903; notulen van de vergaderingen van administrateur en commissarissen, van het bestuur en van de aandeelhouders, 1889-1905.
De Surinaamsche Immigratie Maatschappij werd in 1865 opgericht om de leegloop van arbeiders op de suikerplantages, die na de afschaffing van de slavernij in Suriname was ontstaan, door immigratie te ondervangen. Het maatschappelijk kapitaal bedroeg ƒ 500.000,-, waarin de NHM voor 20% deelnam. Als doel werd geformuleerd:
Voor stukken betreffende de liquidatie zie inv.nr 6231.
De commissie werd tijdens een vergadering op 16 mei 1902 opgericht door Amsterdamse 'belanghebbenden' bij de Indische goederenhandel en enige scheepvaartmaatschappijen. Doel was tot een standaardisatie te komen bij weging en het vaststellen van eenheden in geval van vervoer, opslag en verkoop van Indisch product. Als voorzitter trad op T.J. van Haren Noman van de Nederlandsch-Indische Handelsbank en W. Boissevain als secretaris. In 1903 had de commissie vermoedelijk haar doel bereikt: een opheffingsbesluit is echter niet vastgesteld.
Bevat de volgende eenheden: a. notulen; b. correspondentie en nota's; c. dossiers getiteld: buitenlandse weegusanties, opgaven Cultuur Maatschappij der Vorstenlanden, opgaven van vemen en pakhuismeesteren over de weging, antwoorden stoomvaartmaatschappijen over heersende usanties bij de vrachtweging, voorstellen leden inzake vrachtweging, diverse concepten.
De vereniging werd op 28 april 1903 in Amsterdam opgericht door een bundeling van importeurs na de
De Vereeniging van Thee-Importeurs kwam voort uit de Permanente Commissie uit Importeurs en werd op 18 april 1916 ten kantore van de NHM opgericht. De vereniging had ten doel de belangen van importeurs van Java- en Sumatrathee bestemd voor de openbare verkoop in Nederland te bevorderen. Het NHM-directielid Abram Muller trad op als eerste voorzitter en nadien gold het als het primaat van de NHM de voorzitter te leveren. Als leden traden vrijwel alle vennootschappen toe, die zich met de import van thee bezig hielden. De firma Pakhuismeesteren van de Thee te Amsterdam trad op als adviserend lid en coördineerde tegen een uniform tarief alle handelingen voorafgaand aan de Amsterdamse theeveilingen. In 1945 bracht de vereniging om belastingtechnische redenen al haar bemoeienissen met de theedistributie onder in de Stichting Thee-Centrale. Na de nationalisatie van de Nederlandse cultuurbelangen in Indonesië viel het instituut van de Amsterdamse theeveilingen weg. In de bestuursvergadering van 28 maart 1961 constateerde de voorzitter, K.F. Zeeman, dat
In de correspondentie van vóór 1934 bevinden zich tevens bestuursbescheiden, circulaires aan leden en veilingoverzichten van de firma Pakhuismeesteren van de Thee.
Opgericht door C.J. baron Collot d'Escury en H.L. van Eeghen. Doel was de verbetering van de theedistributie in Nederland. De Centrale had een nauwe band met de Vereeniging van Thee-Importeurs, die onder meer een rol speelde bij bestuursbenoemingen bij de Centrale.
Met tabs onderverdeeld in: Aankoopcommissie en Centrale Verkooporganisatie van Ondernemingslandbouwproducten [CVO]; besprekingen met het Directoraat voor de Voedselvoorziening; besprekingen met het Hoofdbedrijfschap voor Akkerbouwproducten; volgorde der importeurs in de theeveilingen; verhouding 85-15% cq 70-30% [Indische ten opzichte van buitenlandse aanvoer]; verkoop van stomende partijen thee; FEDERABO; Vereeniging voor de Theecultuur in Nederlandsch-Indië.
Zie ook rubriek 85.1.4., inv.nr 15596.
Zie ook inv.nr 13037 voor de bemoeienis van E. Heldring hiermee.
Het bureau werd opgericht op 19 maart 1940 door de Internationale Vereeniging voor Financieel en Fiscaal Recht. Haar doel was het verstrekken van inlichtingen omtrent belastingwetgeving en de toepassing van het belastingrecht, alsmede de bevordering van de beoefening van de belastingwetenschap.
E. Heldring was voorzitter van de commissie, die verder bestond uit de leden H.W.C. Bordewijk, G.W.J. Bruins en J. Westerman Holstijn en secretaris D. Simons. Het rapport werd gepubliceerd in 1934.
De commisie bestond verder uit D. Crena de Iongh, A. van Doorninck, W. Drees en A. Verdijk als leden alsmede J.J. Klaasesz als secretaris.
De Buitenlandse Dienst was een samenvoeging van de voormalige Diplomatieke Dienst en de voormalige Consulaire Dienst.
E. Heldring weigerde in 1948 een aangeboden bestuursfunctie.
Het instituut werd opgericht in 1940 door de ministers van Economische Zaken en van Koloniën en door de voorzitter van de Nijverheidsraad.
Afzenders/geadresseerden: algemeen, 1947; A.A. van Sandick, directeur van de NHM, 1947-1948; W.G.F. Jongejan, voorzitter van de Ondernemersraad voor Nederlandsch-Indië, 1946-1948; P. Leendertz, voorzitter van het Kinabureau, 1946-1948; H. Albarda, directeur van de NHM, 1946-1948; D.U. Stikker, 1947.
De stukken over 1922 en 1927-1930 betreffen een kwestie rond de collectie Six.
Heldring werd voorzitter in 1941; daarvoor was hij al enige jaren ondervoorzitter.
E. Heldring was voorzitter tot 1945.
F. Schmidt-Degener was hoofddirecteur van het Rijksmuseum te Amsterdam. Het lag in de bedoeling het borstbeeld te plaatsen in dit museum.
Heldring was lid van de subcommissie voor de duinterreinen. Zie tevens het dossier van D. Crena de Iongh, inv.nr 12989.
Heldring werd in 1940 lid van het bestuur.
De subcommissie had tot taak om op korte termijn advies uit te brengen over de vraag of er, in afwachting van verdere maatregelen tot reorganisatie of regeling van de binnenscheepvaart, aanleiding was tot wijziging of intrekking van de Wet op de Evenredige Vrachtverdeeling.
Heldring was ondervoorzitter van 1939-1945.
Zie ook inv.nr 12527.
Heldring weigerde in 1945 de uitnodiging om toe te treden als adviserend lid.
Voor de oorlog was E. Heldring commissaris bij de maatschappij.
Het plan tot aanleg van dit kanaal hield verband met een [verworpen] verdrag tussen Nederland en België.
Zie ook inv.nrs 13042 en 13050.
E. Heldring werd in 1945 met H. Muller en J.G. Wiebenga door het militair gezag aangewezen als beheerder van de maatschappij in verband met de Duitse belangen in de vennootschap. Heldring was daarvóór reeds commissaris bij dit bedrijf.
Doel van de stichting was de bevordering van de vriendschapsbanden tussen beide landen.
J.C.A. Everwijn was van 1922-1929 directeur van de NHM.
Mappen in inv.nr 13087-13088 per jaar gemerkt, e-p; ontbreekt a-d. Mappen in inv.nr 13089 gemerkt q en r.
N.E. Rost Onnes was hoofddirecteur van de NV Hollandsche Bank-Unie te Amsterdam.
Van der Laan was later onder meer president van de Factorij te Djakarta.
Blad X ontbreekt. Zie ook 4.MIKO inv.nrs. D1 en 6600.
Herengracht 458 werd in 1670 gebouwd voor Martinus Alewijn. Op 17 juni 1918 kocht de NHM het pand ten behoeve van het Nederlandsch-Indisch Land Syndicaat van de executeur van de heer Langerhuizen voor ƒ 260.000,-. De NHM liet in de tuin voor eigen kantoorgebruik een groot houten gebouw plaatsen. In juni 1926 werd het pand voor ƒ 201.000,- verkocht aan de Firma Jacques Goudstikker.
Zie voor de bijhorende stukken inv.nr 15386 onder rubriek 1.5.2.2.
Dit was tot de overname door de NHM in 1941 het pand van de firma De Bas & Co.
Zie ook inv.nrs 13130-13133 in deze rubriek.
Waarom deze tekeningen in het NHM-archief aanwezig zijn is niet zeker; mogelijk is er een verband met het penningmeesterschap van D. Crena de Iongh van het Comité tot aanbieding van een Nationaal Huwelijksgeschenk aan prinses Juliana en prins Bernhard, onder meer bestaande uit een verbouwing en inrichting van paleis Soestdijk. Zie hiervoor inv.nrs 12984-12986.
Met onderschrift: 'Deeze Inrigting kan 400 Menschen en meer plaatsen, yder Makelaar heeft 6 Plaatsen' [veilinglokaal?].
Afkomstig van de mailkamer. Groot formaat op karton.
Afkomstig van de mailkamer. Groot formaat op karton.
Betreft een der eerste panden waarin de Factorij gevestigd was.
Architect was Eduard Cuijpers. Het kantoor werd geopend in 1911.
Weergevende: 1. Overzichtskaart; 2. Langkat en Deli; 3. Serdang; 4. Padang, Bedagai, Batoe, Ba[ha]ra en Asahan.
Vermeld zijn onder meer de ondernemingen Deli Toewa, Arnhemia, Rimboen en Namoe Oekoer.
Bijlage bij brief Afdeling Cultures/Bergcultures/Confidentieel nr 987 d.d. 22 januari 1953 betreffende NV Landbouw Maatschappij Boekit Gompong.
Bijlage bij brief 939 C/B/C 7-1-39 V/Bat.
Bijlage bij brief CZ/B/C 762 18-5-29 V/Bat.
Bijlage bij brief 202 van 10 september 1930 Medan aan Batavia.
Bijlage bij brief CZ/B/C 866 4 september 1930 V/Bat.
Bijlage bij brief 88 dd 15 maart 1932 Amsterdam/Medan.
Bijlage bij brief CZ/B/C nr 703 25-3-35 V/Bat.
Bijlage bij brief CZ/B/LS 670 C 11-7-36 Medan/Batavia.
Bijlage bij brief CZ/B/LS 717 7-5-37 Medan/Batavia.
Bijlage bij brief 901 LS/C 17-7-37 Medan/Batavia, behoort ook bij brief Confidentieel nr 659.
Bijlage bij brief 901 LS/C 17-7-37 Medan/Batavia, behoort ook bij brief Confidentieel nr 659.
Bijlage bij brief 987C 17 februari 1937 LS Medan/Batavia, behoort bij Confidentieel nr 707, alsmede nr 13.
Bijlage bij brief CZ/B/C/695 5 januari 1938 V/Batavia.
Bijlage bij brief nr 5C CZ/B/LS 5-1-38 Medan/Batavia.
Bijlage bij brief 35C CZ/B/LS 11 februari 1938 Medan/Batavia.
Bijlage bij brief 72C CZ/B/LS 30-3-38 Medan/Batavia.
Bijlage bij brief CZ/B/C 844 1-6-38 V/Batavia.
Bijlage bij brief 45 CZ/B/C 23 januari 1939 V/Batavia.
Bijlage bij brief CZ/B/LS 94C 27-1-39 Medan/Batavia.
Niet raadpleegbaar
Afkomstig van de mailkamer. Groot formaat op karton.
Afkomstig van de mailkamer. Groot formaat op karton.
Afkomstig van de mailkamer. Groot formaat op karton.
Afkomstig van de mailkamer. Groot formaat op karton.
Afkomstig van de mailkamer. Groot formaat op karton.
Afkomstig van de mailkamer. Groot formaat op karton.
Afkomstig van de mailkamer. Groot formaat op karton.
Afkomstig van de mailkamer. Groot formaat op karton.
Groot formaat op karton.