De Nationale Actie Steunt Spijtoptanten Indonesië (NASSl) kwam op gang nadat de minister van Justitie op 17 februari 1960 zijn "non possumus" had uitgesproken ten aanzien van de evacuatieverruiming voor spijtoptanten

Hiervoor en voor het hierna volgende zie inv.nrs. 3 en 28.

5 april van dat jaar verkreeg zij bij notariële akte de officiële status van een stichting. Haar doel werd toen als volgt omschreven:

Het ging om drie groepen zgn. maatschappelijke Nederlanders:

Vooral de twee eerstgenoemde groep en Indische Nederlanders stonden na de soevereiniteitsoverdracht voor een moeilijke keuze temeer daar het leefmilieu in de eerste jaren na de soevereiniteitsoverdracht nog niet diepgaand veranderd was: er varen nog Nederlandse bedrijven en een groot aantal uit Nederland gezonden werkers, er was nog een Nederlands-Indonesische Unie, er was nog een Nederlandse hoge commissaris. Deze laatste heeft, kennelijk de instructie van de Nederlandse regering opvolgend, omtrent deze keuze van voorlichting gediend, waarbij hij als overtuiging uitsprak dat de Indische Nederlander er verstandig aan deed "het oog niet te zeer op Nederland en het Nederlanderschap gericht te houden", omdat niet-aanvaarding van het Indonesisch staatsburgerschap door hen, die Indonesië toch als hun eigenlijke vaderland beschouwden, zou kunnen leiden "tot verkleining van de arbeidsmogelijkheden en dus tot verzwaring van de strijd om het bestaan van een deel van de Indo-Europese groep" Nederlandse werkgevers in Indonesië zagen zich genoodzaakt hun Indo-Europees personeel voor de keuze te stellen: Indonesisch staatsburger of .... afvloeiing. En omdat ook zij abusievelijk meenden dat het Indonesisch milieu voor de Indische Nederlanders leefbaar zou blijven en zij gesteld waren op net behoud van de werkkracht der Indische Nederlanders stelden zij de keuze voor de Indonesische nationaliteit als een voor de hand liggende zaak voor en werd bij optie voor net Indonesisch staatsburgerschap soms promotie in het vooruitzicht gesteld, Ook de Indonesische regering zelve had immers de Indische Nederlanders, wanneer zij het Indonesische staatsburgerschap zouden aanvaarden, gelijke rechten en kansen toegezegd als de eigenlijke Indonesiërs genoten. Velen werden ook "Warga Negara" om in het bezit te blijven van hun bedrijf of onroerende goederen als huizen en landbouwpercelen.

In de jaren 1956 en 1957 werden de meeste optanten zich bewust van de economische neergang van Indonesië en van de verslechtering van haar relatie tot hun voormalig vaderland. De geweldige opkomst van afgestudeerden der middelbare scholen en de vijf Indonesische universiteiten kwam als een vloedgolf aanzetten op de Indonesische maatschappij. De optanten, die ook als zodanig gekwalificeerd bleven en niet als gelijkberechtigd Warga Negara Indonesië, zagen zich hun voorsprong zienderogen ontglippen. Acuut werd het pas in 1957 toen de meeste Nederlanders gedwongen werden Indonesië te verlaten, doordat zij in een soort rechtsvacuüm kwamen te leven en blootgesteld waren aan ontslag, ziekte zonder uitzicht op genezing, verpaupering en het gesar van de geboren Indonesiërs. Zienderogen nam het aantal optanten, dat nog een goede betrekking had, af. Immers hun directe chefs, Nederlanders, waren vertrokken en de bedrijven werden genaast. De regering voerde een zeer eng toelatingsbeleid van maximaal 2.000 personen bij 14.000 aanvragen voor een visum. Het verstrekken van de visa ging veel te langzaam in verhouding tot de stijgende nood der spijtoptanten. Het aantal per jaar verstrekte visa nam niet toe in verhouding tot de stijging van het aantal aanvragen. In 1957 waren er nog 10.800 aanvragen voor een visum, die in behandeling genomen moesten worden, in 1961 waren dat er nog 8.695 hoewel in deze periode 9.872 visa verstrekt waren. Hiertegen werd behalve door woordvoerders van de verschillende politieke partijen en door net Centraal Comité voor kerkelijk en particulier initiatief voor sociale zorg ten behoeve van gerepatriëerden (C.C.K.P.) vooral ook door het Comité" NASSI fel protest aangetekend. Dat de regering haar toelatingsbeleid t.a.v. de Indische Nederlanders in de loop der jaren verruimde, is voor een groot deel te danken aan de activiteit van het Comité NASSI. Daarnaast verleende het Comité NASSI vooral bemiddeling bij het aanvragen van visa. Zij richtte hiervoor samen met de Stichting Hulp aan landgenoten in Indonesië (H.A.L.I.N.) een speciaal bureau op, het Visumadviesbureau. Deze Stichting H.A.L.I.N., die bij de oprichting van de Stichting Comité HASSI al enige jaren bestond, had zich oorspronkelijk niet tot doel gesteld spijtoptant en naar Nederland te krijgen, maar om hulp te bieden in Indonesië zelf. Met de eerder genoemde C.C.K.P., welke met het Comité NASSI in doelstelling overeenkomst vertoonde, kwam het Visumadviesbureau niet tot samenwerking wegens verschil van inzicht. In 1968 werd het Visumadviesbureau vervangen door het NASSI-adviesbureau onder de dagelijkse leiding van mr. L.J. Tissing, oud-medewerker van het C.C.K.P. Het Visumadviesbureau werkte zeer nauw samen met mej. mr. J.J. Th. ten Broecke Hoekstra, lid van de Tweede kamer voor de V.V.D., tevens lid van het Comité NASSI, die al haar gegevens, o.a. die van de afdeling Vreemdelingenzaken van het ministerie van Justitie betreffende de verlening of afwijzing van visa, direct aan dit adviesbureau doorstuurde. Zij had ook zitting in de zgn. Vaste Commissie voor de Repatriëring (V.C.R.). Deze uit 5 leden van de Tweede kamer samengestelde commissie was de laatste instantie die eventueel nog voor een visumaanvrager kon pleiten en had het recht voor de uitoefening van haar werkzaamheden inzage te vragen van de op de afdeling Vreemdelingenzaken, gevormde dossiers. Vooral de visumaanvragen, waarin door de zgn. Subcommissie Van Vollenhoven een gunstig advies was gegeven, doch die desondanks door de minister van Justitie waren afgewezen, werden in het V.R.C. behandeld. De subcommissie Van Vollenhoven was een ministeriële adviescommissie, waaraan alle visumaanvragen, waarvan de afdeling Vreemdelingenzaken op grond van de antecedenten van de belanghebbenden tot afwijzing meende te moeten overgaan, voorgelegd werden. Zowel de subcommissie Van Vollenhoven als - in hoogste instantie de Vaste Commissie voor de Repatriëring uit de Tweede Kamer konden dan tot een ander standpunt dan de afdeling Vreemdelingenzaken komen en de desbetreffende aanvraag met een gunstig advies doorzenden aan de minister van Justitie, die in alle gevallen de uiteindelijke beslissing nam. In de praktijk bleken dergelijke tegenadviezen weinig invloed te hebben op net ministeriëel beleid.

De samenwerking van het Visumadviesbureau met mej. mr. J.J. Th. ten Broecke Hoekstra had tot gevolg dat op dit bureau een aparte cartotheek werd bijgehouden van al die gevallen van visum aanvragen welke door haar werden behandeld.

Hiervoor en voor het hierna volgende zie inv.nr.59. Ook het afgelegde archief van mej. Ten Broecke Hoekstra werd op het adviesbureau bewaard. Later was zij zelf voorzitster van het NASSI-adviesbureau.

Voorts vormden verscheidene andere particulieren een eigen registratie van spijtoptanten. Als eerste moet genoemd worden mr. F.H.J.M. Daams, lid van de Tweede Kamer voor de P.V.D.A., tevens lid van het Comité" HASSI en bestuurslid van het NASSI-adviesbureau. Daarnaast H.Th. A.A. Hoogvelt en M.B.W. Hendriksz, W. van Russen Groen, Tjalie Robinson en verschillende anderen. Gegevens uit Indonesië kwamen binnen bij de familieleden van de visumaanvragers of bij andere particulieren, die contact onderhielden met Nederlanders in Indonesië. Het Comité" NASSI zelf kon nl. geen correspondentie met in Indonesië verblijvende voeren, omdat de Indonesische regering dit als een ongewenste inmenging in binnenlandse aangelegenheden zou beschouwen.

Een zeer belangrijke figuur was in de jaren 1960-1964 de heer W. Ch. J.Bastiaans, voorzitter van het plaatselijke NASSI-comité" Groningen en van het Comité voor gerepatriëerden te Groningen, waarmee het bestuur van het landelijke Comité" NASSI en het Visumadviesbureau geregeld contact onderhielden.