De vroege jeugd van Eltjo Allegondus van Beresteyn, die op 2 april 1876 in Haarlem werd geboren, moet bepaald niet ongelukkig zijn geveest. Op zevenjarige leeftijd verhuisde hij met zijn vader Paulus Anne immers naar Geldermalsen waar hij als zoon van een landheer de gebruikelijke achting genoot. Na het lager onderwijs in de dorpsschool van Meteren te hebben gevolgd, slaagt hij in 1889 voor het toelatingsexamen van het Stedelijk Gymnasium in Utrecht. Reeds in deze tijd blijkt zijn belangstelling voor geschiedenis en genealogie.

Zijn laatste gymnasiumjaren worden overschaduwd door de relatieve armoede, waar in het gezin Van Beresteyn na het faillissement van zijn vaders commissiehandel is geraakt. Niettemin blijft hij een actief scholier: in 1894 geeft hij zich op voor de vrijwillige reserve en in juni 1895 treedt hij in dienst in Amersfoort. In hetzelfde jaar schrijft hij zich als student in de rechten in aan de universiteit van Utrecht, waar hij zovel een actief student als een snel studeerder blijkt te zijn: binnen een jaar legde hij zijn kandidaatsexamen af, tegelijkertijd was hij commandant van de studentenweerbaarheid en kort daarna voerde hij akties met de juridische faculteitsvereniging voor studiewijziging. In 1899 deed hij zijn doctoraalexamen en promoveerde hij op theses in de rechtsgeleerdheid, waarna hij een tveede promotie in de staatswetenschappen voorbereidde. In dit vak gaf hij ook les aan Hogere Burgerscholen in Amersfoort en Utrecht.

Inmiddels trad hij op 4 oktober 1900 in het huwelijk met Julia Carolina Frowein (1877-1961), de dochter van de tabakshandelaar Johann Wilhelm Frowein (1845-1919). Uit dit huwelijk kwamen twee dochters voort: Maria Melitta Selma van Beresteyn (1902-1967), die op 5 juni 1928 huwde met het liberale kamerlid Frederik Lodewijk Schlingemann (geboren 1900) en Paula Volckera van Beresteyn (geboren 1904), die o p 10 april 1928 met Horatio Albarda (1904-1965), toen lid van de firma Heldring en Pierson in het huwelijk trad. Deze werd waarnemend staatssecretaris van het ministerie van Financiën, directeur van de Nederlandsche Handelmaatschappij en president-directeur van de K.L.M.

In de tijd dat zijn beide dochters geboren werden, was Eltjo druk bezig met zijn studie in de staatswetenschappen, die hij aanvulde met historisch en genealogisch speurwerk. Zijn medestudenten kenden hem reeds als een bezeten snuffelaar in Rietstaps en Vorsterman van Oyens genealogische handboeken

Dit blijkt onder andere uit een prent, die zijn medestudenten hem aanboden bij zijn eerste promotie in 1899. Inventarisnummer 369.

Een dergelijke gedegenheid trad ook aan de dag, toen hij in 1903 gedwongen werd zijn persoonlijke belangen te verdedigen. Op grond van een beschuldiging van de student H.A. van Asch van Wijck in het studentenblad Sol Justitiae, als zou hij als militair in het openbaar geapplaudisseerd hebben voor activiteiten van spoorwegstakers, werd hij gedagvaard voor de Raad van Onderzoek van het Nederlands Vrijwillig Reserveleger. Weliswaar nam hij ontslag, maar de grondigheid van zijn bewijsvoering was niet alleen goed voor volledige rehabilitatie, doch stelde hem ook in staat, een vordering tot rectificatie toegewezen te krijgen

De stukken hierover bevinden zich in inventarisnummer 1165.

Zijn nevenactiviteiten richtten zich nu op pedagogisch terrein. Als secretaris van de Openbare Leeszaal in Utrecht nam hij het initiatief tot een inzamelingsactie voor een nieuw gebouw, dat in 1907 geopend werd. Met de Vrijzinnig Democraat Dirk Bos richtte hij in 1908 de Centrale van Openbare Leeszalen en Bibliotheken op, waarvan hij in 1914 voorzitter werd. Met zijn. voorganger Bos kwam hij in nog nauwer contact, toen zijn werkterrein zich naar Groningen verplaatste. In 1908 werd hij ambtenaar van de provinciale griffie aldaar, zij het slechts kort. Bij Koninklijk Besluit van 18 oktober 1910 werd hij benoemd tot burgemeester van Veendam.

Hiermee deed Van Beresteyn zijn intrede in de politiek.

De zesjarige ambtsperiode van Van Beresteyn betekende voor Veendam een periode van uitbreiding. Van langgerekte veenkolonie werd het allengs meer een kom met een centrum. De raadzaal werd vernieuwd, evenals de Hogere Burgerschool, de U.L.O. werd gereorganiseerd, en uiteraard kwam er een openbare leeszaal. Door de afschaffing van de plaatselijke tollen toonde burgemeester Van Beresteyn zich een voorstander van vrijhandel.

Zijn werkzaamheden gingen het kader van zijn ambt ver te buiten: zo was hij zeer actief op het gebied van intercommunale samenwerking; vanaf 1912 was hij bestuurslid van de Vereeniging van Nederlandsche Gemeenten, en in dit verband ijverde hij voor gezamenlijk overleg op het gebied van de gezondheidszorg en de wetgeving op de woningbouw. Kennelijk zag hij dit samenwerkingsverband als een waarborg voor de gemeentelijke autonomie, waarvan hij zijn gehele politieke leven lang een groot voorstander zou blijven. Ook de infrastructurele belangen van Oost-Groningen wist hij te behartigen door actief deel te nemen aan de reorganisatie van de Eerste Groninger Tramway Maatschappij en zo de oprichter te zijn van de N.V. Stoomtram Oostelijk Groningen. Zijn streven was om Veendam te verbinden met Assen, Heiligerlee en Zuidlaren.

In 1914 werd hij door de oorlog en de crisis genoodzaakt, speciale maatregelen te treffen voor de beveiliging van Veendam en voor de distributie van de goederen. Hij nam het initiatief voor een overleg tussen Groningse burgemeesters, zodat men in staat kon zijn de toenmalige minister van Landbouw mr. M.W.F. Treub te adviseren over de vraag, hoe zoveel mogelijk rogge voor brood beschikbaar te houden met een minimum aan nadeel voor de boerenstand

Mr. M.W.F. Treub, Oorlogstijd, herinneringen en indrukken. Haarlem, Amsterdam 1916, pag. 103 vlgg.

Het is duidelijk, dat hij zijn werkzaamheden ook tot de landelijke politiek zou uitbreiden. Op de aandrang, zich voor een district in de Veenkoloniën verkiesbaar te stellen voor de Tweede Kamer, ging hij in 1913 nog niet in. In zijn openbare redevoeringen, die met deze weigering gepaard gingen, bekende hij zich sympathisant met de Vrijzinnig Democratische Bond. Samen met Dirk Bos en Herman Snijders was hij actief in het Centrale Vrijzinnig Kiesdistrict "De Grondwet" in Veendam, waarbij hij met vuur de kandidatuur van zijn partijgenoten verdedigde, totdat hij zelf in 1916 kandidaat werd gesteld als opvolger van Bos.

Zijn uitverkiezing tot kamerlid betekende het einde van zijn korte, maar voor geheel Oost-Groningen vruchtbare burgemeestersloopbaan.

Weldra nam Van Beresteyn in de Tweede Kamer een karakteristieke positie in. "De vrij kleine, wat ineengedrongen figuur .... (met) het breede, bleeke gelaat met het durvende piekneusje, het donkere kneveltje en de schrandere oogen"

Netschers revue 1822, nr. 3, Karakteristiek van E.A. van Beresteyn, pag. 11. Inventarisnummer 500.

Hij zag zijn fractiegenoten dan ook eerder als 'gelijkgezinden' dan als homogene partijgenoten.

Zijn persoonlijk optreden legde vooral een stempel op de kamerdebatten rond de door de oorlog noodzakelijk geworden crisismaatregelen. Hij wierp zich op voor regeringsmaatregelen onder rechtstreekse parlementaire controle. Toen in 1917 door de regering het wetsvoorstel tot een Nederlandse Uitvoermaatschappij in de vorm van een naamloze vennootschap werd ingediend, tekende hij fel verzet aan, omdat het privaatrechtelijke karakter van de maatschappij de regeringshandelingen ondoorzichtig maakte. Fel waren ook in de komende jaren zijn uitvoerig gedocumenteerde aanvallen op het controlebeleid van het ministerie van Landbouw ten aanzien van de voedseldistributie, waarbij hij bedekte toespelingen op O.W.-ers en soms openlijke beschuldigingen van corruptie niet schuwde. Kenmerkend was ook zijn optreden tegen de zijn inziens voorbarige centralisatie van de elektriciteitsvoorziening in Nederland tijdens de begroting van Verkeer en Waterstaat in 1921. Centrale exploitatie zou vooral de voorziening van het platteland en de kleine gemeenten niet ten goede komen. Omdat hij eenzelfde standpunt innam ten aanzien van het telefoonwezen, werd hij in hetzelfde jaar zowel voorzitter van de Staatscommissie inzake electriciteitsvoorzieningen in het land als van de Staatscommissie voor plaatselijke telefoonconcessies.

Zijn belangstelling ging ook uit naar het kunstbeleid. Als voorzitter van de Centrale voor Openbare Bibliotheken en Leeszalen en, sedert 1921, ook van de Maatschappij tot Bevordering van Toonkunst,was hij een fel tegenstander van regeringsmaatregelen, die kunstbeoefening en -verzameling in de weg stonden: zo wist hij de verhoging van de personele belasting op particulier verzamelde kunstwerken ongedaan te maken; ook ageerde hij tegen te hoge vermakelijkheidsbelasting bij concert- en schouwburgvoorstellingen. Reeds in de Vereeniging van Nederlandsche Gemeenten had hij belangstelling getoond voor de film. Bij het debat over de Archiefwet van 1918 sprak hij zich uit voor de inschakeling van niet-gekwalificeerde archiefambtenaren bij het beheer van archivalia van de burgerlijke stand. Met S. Kleerekoper behoorde hij tot de weinige verdedigers in de Kamer voor een gericht monumentenbeleid van regeringswege. Liever wenste hij bezuinigingen op het gebied van hoger onderwijs dan van de openbare cultuurbevordering.

Als voorzitter van de Nederlandsche Vereeniging tegen Water, Bodemen Luchtverontreiniging toonde hij zich een pionier op het gebied van de milieucontrole: hoezeer ook een voorstander van een goede infrastructuur in het Nederlandse platteland, hij verzette er zich tegen, dat natuurgebieden moesten wijken voor de aanleg van wegen of spoorbanen.

Een conflict met fractieleider en partijvoorzitter H.P. Marchant maakte een einde aan zijn parlementaire loopbaan. Inzet was de lijstsamenstelling voor de verkiezing van 1922, waarbij Van Beresteyn Marchant verweet te weinig ruimte over te laten voor verkiezing door voorkeursstemmen

E.A. van Beresteyn, Waarom ik de Vrijzinnig Democratische Kamerfractie verliet, Den Haag, januari 1922. Pag. 15. Inventarisnummer 500.

De in de Kamer gebleken deskundigheid op velerlei terrein maakte Van Beresteyn geschikt voor de verkiezing in tal van staats- en rijkscommissies. De reeds genoemde voorzitterschappen van de Centrale Openbare Leeszalen en Bibliotheken en van de Maatschappij tot Bevordering van Toonkunst vergden veel van zijn werkzaamheden. Het leeszaalwezen, dat tijdens zijn eerste bemoeiingen in 1907 nog kwijnend was, breidde zich in de jaren twintig tot een wijdvertakt instituut uit. De zorg voor de toonkunst nam toe door de oprichting van een leerstoel muziek aan de universiteit van Utrecht, de belangstelling van het middelbaar onderwijs voor het muziekonderricht en de conflicten in verband met regelingen van het muziekauteursrecht. Van Beresteyn ijverde bovendien voor de sociale belangen van de aan beide instellingen verbonden beambten: het leeszaalpersoneel en de leraren van conservatoria en muziekscholen.

Zijn ijver voor beeldende kunsten en monumentenzorg kreeg een extra cachet, toen enkele artistieke activiteiten werden ingepast in de viering van het 25-jarig regeringsjubileum van Koningin Wilhelmina op 31 augustus 1923. Hij was voorzitter van twee subcomités, die betrokken waren bij de aanbieding van het Nationaal Huldeblijk: dat van het persoonlijk geschenk, een album met door kunstenaars vervaardigde afbeeldingen van Nederlands natuur- en stedenschoon

Het tiendelig album bevindt zich in de wachtkamer van het Koninklijk Huisarchief, Noordeinde 72, Den Haag.

Tijdens de restauratiewerkzaamheden aan de Nieuwe Kerk maakte hij studies over de grafzerken, waarop de namen van tal van eigen voorvaderen en parentelen staan vermeld

"De Nieuwe Kerk te Delft, grafmonumenten en grafzerken in 't Koor", Delft 1939; "Grafmonumenten in de Oude Kerk van Delft", Delft 1938.

Zijn belangstelling op lokaal niveau leidde uiteindelijk tot zijn kandidaatstelling als lid van de gemeenteraad van Den Haag namens de Vrijheidsbond. In 1927 werd hij gekozen.

Van Beresteyns aktiviteiten in de gemeenteraad legden vooral hun stempel op het culturele beleid en de woningbouwpolitiek. Weldra had hij zitting in de raadscommissie voor plaatselijke werken en eigendommen, waarin hij moest adviseren over gemeentelijke bouwverordeningen en de verstrekking van bouwvergunningen. Hierbij bleek vooral de in opkomst zijnde flatbouw, waaraan de bouwvoorschriften moesten worden aangepast, de nodige problemen op te leveren. Karakteristiek was weer het verzet van Van Beresteyn, wanneer de gemeentelijke uitbreidingsplannen natuurgebieden bedreigden. Tevens was hij een fel tegenstander van de gemeentelijke erfpachtregelingen: volgens hem leidden zij tot socialisatie van de grondeigendom en tot opdrijving van de grondprijzen. Hij keerde zich hiermee niet alleen tegen de sociaaldemocraten, maar ook tegen Marchant

Vergelijk de polemiek tussen E.A. van Beresteyn en H.P. Marchant in inventarisnummer 718: E.A. van Beresteyn, "Het Haagsche erfpachtstelsel", uitgegeven door de Vrijheidsbond, Den Haag, 1931 en H.P. Marchant, "Het vernielingswerk der liberalen", uitgegeven door de Vrijzinnig Democratische Bond, z.j.

Via de gemeenteraad werd hij in commissies betrokken bij de oprichting van het door Berlage ontworpen gemeentemuseum en bij de zeer omstreden plannen tot de bouw van een nieuw stadhuis. Tevens werd hij gemeentelijke afgevaardigde in het bestuur van het Residentie-orkest, waar in 1936 onenigheden ontstonden over het personeelsbeleid en over de vervanging van de inmiddels gepensioneerde dirigent Van Anrooy. Door deze moeilijkheden in de openbaarheid te brengen slaagde Van Beresteyn er in om, zij het niet zonder een heftig - en door de gemeenteraad te sussen - conflict met het Dagelijks Bestuur van het orkest,hierin verbetering te Brengen

Zie inventarisnummer 748-760.

Voor de belangen van tal van andere instellingen trad hij, zowel binnen als buiten de raad, persoonlijk op: mede door zijn invloed verwierf het gemeentemuseum de collectie muziekinstrumenten van wijlen D.F. Lunsingh Scheurleer en werd het daardoor het grootste muziekmuseum in Nederland.

Zijn belangstelling voor monumentenzorg - onderstreept door zijn bestuurslidmaatschap van stichtingen tot beheer van het kasteel Van Sypesteyn in Loosdrecht en het slot Loevestein - maakte hem bij uitstek geschikt voor het voorzitterschap van de Rijkscommissie voor Monumentenzorg, die in 1927 werd opgericht. Hij toonde zich, blijkens zijn talloze redevoeringen over het kunstbeleid van de regering, echter geen voorstander van een regeringsbeleid, dat ten koste van de particuliere en gemeentelijke eigendom zou gaan. "Ik strijd gaarne mede ter verdediging onzer culturele en ideële belangen, maar ik acht van al deze de belangen van het Recht (c.q. het liberale eigendomsrecht) het hoogste goed".

Praeadvies van Van Beresteyn voor de derde Monumentendag, geciteerd door J.C. van Beresteyn-Frowein in haar levensbeschrijving van Van Beresteyn, inventarisnummer 429.

Inmiddels leverde ook zijn vrijetijdsbesteding hem vaste betrekkingen op. Zijn genealogische belangstelling strekte zich allengs verder uit dan zijn eigen geslacht. Reeds in 1905 verscheen met zijn medewerking het jaarboek "Het Nederlandsch Patriciaat", een pendant van het Adelsboek onder redactie van E.B.F.F. Wittert van Hoogland. Hij beschouwde de genealogie als een wetenschap en streefde ernaar, haar in alle aspecten tot systeem te maken. Zo kunnen zijn iniatieven tot het genealogisch repertorium, zijn cursussen voor het genootschap De Nederlandsche Leeuw en uiteindelijk zijn leiding over de genealogische tentoonstelling in 1933 worden verklaard. Tevens nam hij de voltooiing van de Iconographia Batava van E. Moes ter hand. De verzameling portretten die daaraan ten grondslag lag, achtte hij zo waardevol, dat hij aan het ministerie van Onderwijs een blijvende bestemming voorstelde. Zo werd in 1932 het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie opgericht en werd Van Beresteyn directeur van de iconografische afdeling, die oorspronkelijk te zijnen huize werd beheerd. Daarnaast bleef hij geregeld contacten onderhouden met tal van archiefbewaarplaatsen: "Hij genoot, wanneer hij het voortjagende leven met zijn diverse (!!) verplichtingen een tijdlang kon ontvluchten om onder te duiken in zijn geliefde archieven: te Kampen, Arnhem, Enkhuizen, Den Haag, Amsterdam, waar hij zich als kind aan huis voelde"

J.C. van Beresteyn-Frowein, levensbeschrijving van Van Beresteyn. Inventarisnummer 429.

In 1939 kwami een nieuwe kentering in het bestaan van Van Beresteyn door zijn benoeming als directeur van de N.V. "Het Vierhouter Bosch", waarbij hij de beheerder werd van 650 hectare bosland, afkomstig van het geslacht Frowein en sedert 1919 gedeeltelijk in het bezit van zijn vrouw. Deze schrijft de drift, waarmee hij zich op zijn nieuwe werkzaamheden als bosteler stortte, toe aan heimwee naar zijn jeugd in de natuur rond Meteren, waarvoor hij nu in de Veluwe compensatie vond. Met bosbaas Barten verdiepte hij zich in de technische aspecten van het beheer, terwijl hij tevens de initiator werd van een Nederlandsche Vereeniging van Boscheigenaren. Nu zijn streven tot natuurbehoud door praktijkervaring werd ondersteund, wist hij na de oorlog met succes bij minister en Kamer voor hun belangen op te komen.

Na de oorlog werd hij Raadadviseur van Kunsten en Wetenschappen bij het departement van Onderwijs, dat zich onder meer moest bezig houden met de restauratie van tijdens de oorlog verwoeste monument en.Andere activiteiten kregen een blijvende neerslag in stichtingen en bureaus. Zo werd in 1945 het Centraal Bureau voor Genealogie opgericht, een door het Rijk gesubsidiëerde instelling, die werkzaamheden als voor het voor uitbreiding vatbare Genealogisch Repertorium en het jaarboek Nederlands Patriciaat zou moeten bestendigen en tevens hetgenealogisch onderzoek vergemakkelijken. Daarnaast ontstond het Nederlands Iconografisch Bureau, dat los van het Rijksbureau van Kunsthistorische Documentatie kwam te staan.

Op weg naar een bestuursvergadering van het Centraal Bureau voor Genealogie werd Van Beresteyn in 1948 betrokken bij een aanrijding. Een korte tijd hierna ontstane hoofdpijn noopte hem, zich onder klinische behandeling te stellen. Zo overleed hij op 18 september 1948 onverwacht in de Rudolf Steinerkliniek in Den Haag.

Zijn nalatenschap aan boeken vermaakte hij aan het Rijk. De afwikkeling geschiedde op 20 februari 1951, toen een enorme verzameling boeken en documentatiemateriaal, waarvan reeds gedeelten tijdens zijn leven al aan diverse instellingen waren afgestaan, aan het ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen werd overgedragen. Verrijkt werd naast het Centraal Bureau voor Genealogie vooral de Rijksarchiefdienst, met name de door de oorlog getroffen rijksarchieven in Gelderland en Zeeland.