Als gevolg van de opstand was in Holland sinds 1572 hoger beroep op de Grote Raad van Mechelen onmogelijk geworden. Sinds 1575 was er sprake van oprichting van een hof van appèl voor Holland en Zeeland. De instelling van de Hoge Raad dateert van 1582.
De Hoge Raad had aanvankelijk alleen rechtsmacht over Holland. Eerst 10 november 1586 stelde de stad Middelburg en 3 augustus 1587 geheel Zeeland zich onder de Hoge Raad. De overeenkomst met Zeeland gold aanvankelijk voor 3 jaren, maar is sindsdien herhaaldelijk vernieuwd en gewijzigd. Zo werd bepaald dat drie van de negen raadsheren door Zeeland zouden worden benoemd.
Het lag in de bedoeling dat de Hoge Raad als centraal rechtscollege zou fungeren, waarbij men van de provinciale hoven in beroep zou kunnen gaan. Behalve door Holland werd de rechtsmacht van de Hoge Raad in 1587 ook door Zeeland erkend, maar de overige gewesten hielden zich afzijdig. Aldus ontstond de merkwaardige situatie dat de werkzaamheden van de Hoge Raad en het Hof van Holland, beide gehuisvest in het Haagse Binnenhof, elkaar min of meer overlapten en bijgevolg voortdurend tot competentiegeschillen aanleiding hebben gegeven.
De instructie voor de Hoge Raad van Holland en Zeeland werd in 1582 in 289 artikelen vastgelegd. In appèl werden zaken behandeld die voor het Hof van Holland of voor de colleges van dijkgraven en hoogheemraden hadden gediend. In eerste aanleg behandelde de Raad bezitkwesties, burgerlijke geschillen tussen vreemde kooplieden of uitheemsen en zeevaartzaken. Voorts zijn door de Staten-Generaal zaken naar de Hoge Raad verwezen die in hoofdzaak betrekking hadden op de Generaliteitslanden. Daarnaast heeft de Hoge Raad een belangrijke taak vervuld op het terrein van de voluntaire jurisdictie. Bovendien verleende de Hoge Raad mandaten van relief en brieven van cessie, beneficie van inventaris e.d.. Tenslotte adviseerde de Hoge Raad de Staten en had deel in het bestuur van de Sociëteit van 's-Gravenhage.
In 1795 ging de Hoge Raad te niet. Op 18 september 1795 troffen de Provisionele representatnten van het volk van Holland een akkoord tot opheffing van de Hoge Raad en de instelling van een Commissie tot afdoening der zaken ter cognitie van de Hoge Raad.
Het archief van de Hoge Raad werd beheerd door de griffier, en onder zijn leiding van klerken van de griffie. Na de opheffing van het college kwam het archief in beheer van de griffier van het Hof van Justitie van Holland. Bij de rechterlijke reorganisatie van 1811 kwam het archief in beheer van de griffier van het Keizerlijk Hooggerechtshof, later Hooggerechtshof te 's-Gravenhage. In 1838, bij de opheffing van het Hooggerechtshof, nam de griffier van de Hoge Raad der Nederlanden het beheer over het archief van Holland en Zeeland over. Tot de overdracht van het archief in 1852 aan 's Rijksarchief is het namelijk steeds bewaard in verschillende vertrekken op het
Binnenhof.
Het archief is bij Koninklijk Besluit of ministeriële beschikking overgebracht.
Reproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die gelden voor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingen krachtens het auteursrecht.
Het archief kent beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van slechte materiële staat.
Op de dictums van de Hoge Raad is een
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Hoge Raad van Holland en Zeeland, nummer toegang 3.03.02, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, Hoge Raad Holland en Zeeland, 3.03.02, inv.nr. ...
Inventarisnummers van dit archief zijn in kopievorm beschikbaar
Samengesteld en geschonken aan de Hoge Raad in 1757 door J. Bisdom, gewezen advocaat-fiscaal.
De registers uit de jaren 1632 - 1633 ontbreken.
In een registratieboek van door de Staten e.a. colleges toegezonden akten.
Rekesten uit het jaar 1613 ontbreken.
Zijn afgeschreven brieven van de Staten en andere autoriteiten, met het antwoord of advies daarop.
De jaren 1628 - 1633 en 1645 - 1651 ontbreken.
Afkomstig uit: Verspreide Stukken Hof van Holland, inv.nr. 244
Losgeraakt van de lias rekesten.
Deze stukken, oorspronkelijk aaneengehecht, zijn aangetroffen in een register van dictums van 1626-1629 (inv.nr. 889). Ze zijn in dorso gemerkt: no. 12..
Aangekocht op de auctie Nijhoff december 1862 no. 745, collectie Limborch-Van Maanen. Oud nr. 1A (11) I
De rollen van de jaren 1585 en 1607 ontbreken.
Korte extracten tot 1734, toen er een aparte Criminele rol kwam, samengesteld door de advocaat-fiscaal J. Bisdom, in 1757 aan de Raad geschonken.
Bevat niet alleen wat de advocaat-fiscaal en Procureur-Generaal in het criminele aangaat, maar ook in het civiel de domeinen.
Behoort tot een identieke serie als inv.nrs. 1519-1521, aanwezig in het archief Bisdom, 1.10.06, inv.nrs. 154-157.
Overgebracht naar archief Bisdom, inv.nr. 155.
Aanwinst 1834.
Voorheen inv. nr. 1039 .
Voor vroegere jaren, zie civiele rol (inv.nrs. 169-380).
Mandamenten van indaging. De stukken uit de jaren 1716 - 1736 ontbreken.
Overgebracht naar archief Nat. Gerechtshof, 2.01.10.02, inv.nr. 152.
Voorheen inv.nr. 398.
De registers uit de jaren 1584, 1618, 1789 en 1790 ontbreken.
De stukken uit de jaren 1601 en 1786 ontbreken.
Voor de vroegere jaren, zie de civiele sententiën (inv.nrs. 681-818).
De sententies uit de jaren 1586, 1587, 1589, 1599, 1601, 1629, 1752 ontbreken.
Zie voor alfabetische klappers op het chronologisch register de inventarisnummers 1556-1563.
De verwijzingen (naar de inv.nrs. 866-871) bestaan uit perioden van enkele maanden, waarin de sententies en dictums zijn gedaan. Er is dus geen rechtstreekse relatie met de registers van sententies en dictums, behoudens voor het deel uit de periode 1779-1795.
Vervaardigd door J.J. Feijlbrief, adjunct-commies bij 's Rijksarchief te 's-Gravenhage.
Dit register verwijst niet naar het chronologisch register, maar rechtstreeks naar de data van de sententies en de dictums.
Bevatten de gevoelens van de Raad voor het opstellen der uitspraken.
De resoluties uit de jaren 1737 - 1740 ontbreken.
Sententies en adviezen van commissarissen, en na verzochte reauditie in volle Raad gedaan, kleine of commissariszaken.
Sommige sententies of dictums werden door de Hoge Raad opgemaakt voor de Staten Generaal, die zelf deze sententies uitgaven. Betreffende meest de West-Indische koloniën en buitenlandse geschillen. Aanvankelijk heeft een dergelijk afzonderlijk register niet bestaan.
Het vonnis, waarover Bakhuizen van den Brink spreekt in zijn opstel over Isaac le Maire (4e deel Studiën en Schetsen), is te vinden in het register der dictums, no. 934: 1615 - 1620 op 7 nov. 1619. Vreemd is het, dat het alleen als dictum voorkomt. In het register der geëxtendeerde sententiën van 1619 is het niet te vinden.
In deel 1 bevindt zich middenin een lijst van de vonnissen in gedelegeerde zaken van 1582 tot 1789. De vonnissen zelf zijn te vinden in de dictums.
Zie voor de rekesten inv.nrs. 1-168.
Inv.nrs. 1024-1035 zijn verplaatst naar het archief Hof van Holland, onder inv.nrs. 6221-6232.
Is een register van de processtukken, welke in de processen gediend hebben.
Procureursgewijze verdeeld.
Procureursgewijze verdeeld, met aantekening wat met de processtukken is gebeurd.
Afkomstig uit: Verspreide Stukken Hof van Holland, inv.nr. 565
Oorspronkelijk aangehecht.
Aangehecht
Oud nr.: Supplement 1.
Oud nr.: Supplement 2.
De registers zijn gehouden door de griffier Johan Coenen. Tijdens een twist tussen de Staten van Zeeland en het Provinciaal Hof onttrok Zeeland zich aan de rechtspraak van het Hof en nam die aan van de Hoge Raad, bij akkoord van 7 juni 1669. In een wijziging op de instructie van het Hof van Holland is bepaald dat alle criminele zaken die bij appèl of herziening van het Hof van Holland aan de Hoge Raad worden gebracht, ter judicature staan van de president en Hollandse raden, met uitsluiting van de Zeeuwse raden.
Oud nr: Supplement 3. Inliggend een slip met opschrift "Hoge Raad 1101". Waarschijnlijk afkomstig van griffier J. Coenen.
Zie ook inv.nrs. 484-488.
De stukken uit de jaren 1613 en 1752 ontbreken.
Gevonden in de rekesten van 1702.
Aangekocht op auctie Nijhoff december 1862 no. 1387, collectie Limborch-Van Maanen. Oud nr. 1A (III)
Aangekocht op auctie Nijhoff december 1862 no. 72, 154 en 481, collectie Limborch-Van Maanen. Oud nr. 1A (II) II. B
Aanwinsten 1900 XXXII no. 13.
Oud nr. 1C 2A. Oud nr: Supplement 4
Aanwinsten 1900 XXXII no. 13.
Oud nr. 1B (IIA). Oud nr. Supplement 4.
Aangelegd door een procureur.
Rendantsexemplaren. De rekeningen over de jaren 1726 t/m 1729 ontbreken.
De registers uit de jaren 1716, 1791, 1794 ontbreken.
Het boekje uit het jaar 1734 ontbreekt.
Tevens wegens de rapportgelden.
Afkomstig uit: Verspreide Stukken Hof van Holland, inv.nr. 564
Deel 1 is in duplo. De registers uit de jaren 1747 - 1775 ontbreken.