Nationaal Archief (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)

Over de collectie van het Nationaal Archief

Bij het Nationaal Archief ligt bijna duizend jaar geschiedenis van Nederland opgeslagen in 125 kilometer archieven, waaronder ook kaarten, tekeningen en foto’s. De archieven zijn afkomstig van:

  • De centrale overheid;
  • Het graafschap Holland en de gewestelijke / provinciale  bestuursinstellingen in Zuid-Holland;
  • Particuliere instellingen en privé-personen.

Het Nederlandse archiefwezen rekent het tot zijn taak om de bronnen bijeen te brengen en veilig te stellen, die het voor individuen, organisaties en maatschappelijke groeperingen mogelijk maken om hun geschiedenis te ontdekken en het verleden van overheid en samenleving (en hun interactie) te reconstrueren. Dit betekent dat in beginsel geen onderscheid gemaakt wordt tussen het verwerven van overheids- en particuliere archieven.

De reikwijdte van de huidige archiefwetgeving beperkt zich tot archieven die door overheidsorganen zijn gevormd. Het particuliere domein valt buiten het bereik van de archiefwetgeving. De maatschappelijke werkelijkheid laat zich echter niet alleen kennen op basis van het overheidshandelen.
Het Nederlandse archiefwezen rekent het daarom tot zijn verantwoordelijkheid om niet alleen het handelen van de overheid maar ook de interactie tussen overheid en samenleving  te documenteren.

Als u wilt weten welke archieven het Nationaal Archief precies bezit, kijk dan in het collectie-overzicht op de website gahetNA. Voor inhoudelijke vragen over de collectie kunt u een bericht sturen naar info@nationaalarchief.nl.

De centrale overheid

In dit deel van de collectie vindt u alle vastgelegde besluitvorming en correspondentie van het landsbestuur. Deze plannen en activiteiten hebben Nederland gemaakt tot wat het nu is. U vindt hier bijvoorbeeld documenten die gaan over:

  • Oorlogvoering
  • Ontwikkeling van de rechtsstaat
  • Economische ontwikkelingen: landbouw, nijverheid en handel
  • Gezondheidszorg
  • Ontdekkingsreizen en heerschappij in de overzeese gebieden

De collectie bevat veel gegevens over personen die in overheidsdienst zijn geweest, bijvoorbeeld als diplomaat, ambtenaar of militair. Ook zijn gegevens te vinden over mensen die op een andere manier in aanraking kwamen met het bestuur, zoals bijvoorbeeld vluchtelingen of Aziatische vorsten. Naast gegevens over personen is er veel informatie te vinden over bouwwerken als dijken, wegen, bruggen en kerken in heel Nederland.

De provincie Zuid-Holland en het voormalige gewest Holland

Hiertoe behoren de archieven van:

  • De Graven van Holland en van de Staten van Holland
  • De gewestelijke/provinciale bestuursinstellingen van Zuid-Holland
  • De rijksorganen in de provincie.

Onder de laatste categorie vallen bijvoorbeeld de rechtbanken, strafinstellingen, en ook de Burgerlijke Stand van plaatsen in Zuid-Holland.

Particuliere archieven

De particuliere archieven in het Nationaal Archief hebben dikwijls een relatie met de overheidsarchieven. Zij zijn afkomstig van:

  • Personen of instellingen die een belangrijke rol in de politieke of sociale geschiedenis hebben gespeeld.
    Het archief van de zeventiende-eeuwse raadpensionaris Johan de Witt hangt bijvoorbeeld nauw samen met het archief van de Staten van Holland.
  • Verenigingen en stichtingen
    Zij hebben geen directe relatie met de overheidsarchieven, maar brengen een aspect van de Nederlandse samenleving in beeld. Zo berusten bijvoorbeeld de archieven van de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB) en het Nederlands Olympisch Comité (NOC/NSF) bij het Nationaal Archief.