Dit jaar staat Pride Amsterdam in het teken van Love en wordt diversiteit gevierd. De keuze om te zijn wie je bent en te houden van wie je wilt lijkt vandaag de dag misschien makkelijker, maar is het lang nog niet altijd. Ook in het verleden was een vrije keuze in de liefde alles behalve vanzelfsprekend. In de verhalen uit het boek Verliefd en veroordeeld van Maartje van de Kamp komt dat duidelijk naar voren.
Verliefd en veroordeeld
Liefde laat zich niet stoppen door conventies. Toch is liefde door de eeuwen heen op allerlei manieren onderworpen aan wetten en regels. Tevergeefs natuurlijk, en vaak met dramatische gevolgen. In de kilometers aan archiefmateriaal in het Nationaal Archief zijn veel sporen achtergebleven van 'verboden' liefdes in Nederland
Een geschiedenis van verboden liefdes
Maartje van de Kamp reconstrueerde vijftien intieme en soms schandaleuze liefdesverhalen. Van een succesvolle zakenvrouw op Curaçao die ging samenwonen met een slaafgemaakte man, tot de gruwelijke vervolging van Haagse homoseksuelen. In rechtbankverslagen en brieven, die bewaard zijn in de archieven, is veel te vinden over deze en andere verboden liefdes. Archieven zijn vaak een eenzijdige weerspiegeling van het witte, christelijke, patriarchale Nederland. Door te kijken naar onderliggende machtsstructuren en perspectieven die missen, is het mogelijk een stem te geven aan mensen met een andere etniciteit, religie of seksuele voorkeur.
Zware straffen
Tot het begin van de 19e eeuw zijn seksuele handelingen tussen mensen van hetzelfde geslacht (sodomie genoemd) strafbaar. De straffen op deze overtreding variëren van levenslange verbanning tot lijfstraffen en de doodstraf. Ondanks deze zware straffen verdwijnen seksuele aantrekkingskracht en verliefdheid natuurlijk niet. In rechtbankarchieven zijn dan ook talloze dossiers te vinden van mensen die terechtstonden voor sodomie.
Juffrouw Frederica
Een voorbeeld uit de 18e eeuw is het verhaal van Friederick Kauffer, een Duitser die als herenknecht (kamerbediende) in Den Haag werkt. In de 18e eeuw bestond in Den Haag een ‘netwerk’ van mannen, die elkaar opzochten, vriendschappen sloten en elkaar een veilige plek boden in een vijandige omgeving. De mannen gebruikten bijnamen om te voorkomen dat hun ware identiteit bekend zou worden, mocht er iets uitlekken over hun geaardheid. Kauffers vrienden kennen hem dan ook alleen onder de naam ‘juffrouw Frederica’.
In een onderzoek naar fraude komt toevallig een stapeltje brieven tevoorschijn waarin vrouwennamen voorkomen als mama, dochter de Bois, juffrouw Vonk. In werkelijkheid gaat het hier om de schuilnamen van mannen uit het ‘Haagse netwerk’. In de verhoren van verdachten komt de naam juffrouw Frederica naar voren. Dit blijkt de herenknecht van de Haagse baljuw (hoofdaanklager en voorzitter van de rechtbank) Jacob Philip van Boetzelaer te zijn. De herenknecht vertrekt uit Den Haag, waarschijnlijk met hulp van zijn werkgever. Drie andere mannen die sodomie bekennen, krijgen de doodstraf. Mannen die alleen het ‘plegen van vuiligheden’ bekennen, krijgen lange tuchthuisstraffen. Andere betrokkenen slaan op de vlucht. Zij worden bij verstek veroordeeld tot levenslange verbanning.
Diversiteit nog altijd veroordeeld
Pas in 1994 wordt in Nederland discriminatie op grond van seksuele geaardheid verboden. Sinds 2001 kunnen mensen van hetzelfde geslacht met elkaar trouwen. In heel veel andere landen is dat niet het geval en worden mensen zoals Friederick of mensen die behoren tot de LHBTIQ+ community opgejaagd, aangevallen en soms ter dood veroordeeld. 18e-eeuwse vervolgingspraktijken behoren helaas nog lang niet tot het verleden.
Maartje van de Kamp, Verliefd en veroordeeld Een geschiedenis van verboden liefdes in Nederland (Amsterdam 2025), te koop in de winkel van het Nationaal Archief en andere boekhandels voor € 24,95.
