Omdat ik eens opmerkte dat ik opa een fijne man vond (ik was toen een jaar of 20) heb ik van mijn moeder te horen gekregen dat hij nsb'er was geweest. Dat hij helemaal niet zo'n fijne man was. Ik heb dat toen aangenomen voor wat het was en verder is er nooit meer over gesproken.
Ik nam het haar kwalijk dat zij opa geen fijne man vond en begreep toen ineens ook waarom het altijd leek alsof er donderwolken zich opstapelde als de familie bij opa en oma op bezoek ging. Ik merkte dat nooit als ik alleen met ze was.
Voor de grap ben ik een aantal jaren terug aan een stamboom begonnen. Het vinden van gegevens van mijn overgrootouders was heel gemakkelijk, maar over mijn grootouders kon ik niets vinden. Ook met vragen bij familie kwam ik niet verder. Wel werd er verteld over mijn overgrootouders. Een oudtante van mij wilde me duidelijk niets vertellen. Ze wist het niet, ze kon het zich niet herinneren. Gisteren heb ik met mijn moeder gesproken. Zij heeft mij verteld wat zij wist. Het is niet veel maar genoeg om een beeld te vormen van wat er gebeurd is.
Mijn vader heeft mijn moeder in het begin van hun relatie heel kort verteld dat opa bij de nsb zat. Eén van mijn ooms schijnt haar eens gezegd te hebben dat het de SS was. Mijn vader is (hij was pas 13 jaar!), toen de oorlog voorbij was, alleen met zijn twee jongere broers uit Duitsland komen lopen naar Utrecht. Opa zat gevangen (in Duitsland?) en oma heeft ook een jaar in een kamp/gevangenis gezeten. Ik weet niet of oma ook lid was. Eén broer is toen opgevangen door familie van opa's kant en mijn vader en zijn andere broer door familie van oma's kant. Mijn moeder weet niet hoe ze in Duitsland zijn gekomen. Ik vermoed dat opa, oma en de kinderen rond Dolle Dinsdag naar Duitsland zijn gevlucht.
Op een gegeven moment, in 1962, is opa weggegaan zonder iets te zeggen. Hij heeft toen een jaar in Duitsland gezeten. In die tijd is oma een poosje bij ons geweest omdat zij begrijpelijkerwijs helemaal overstuur was. Via haar zus heeft ze later een baantje gekregen waardoor zij zich kon bedruipen. Mijn ouders en ik denk de ooms ook wel, hebben haar financieel zo goed mogelijk geholpen.
Toen mijn moeder 7 maanden zwanger was van mijn tweede broer, kreeg ze, toen ze bij haar moeder op bezoek was, een briefje (ik weet niet van wie) dat opa weer terug was. Zij kreeg toen zo'n schok en heeft ter plekke bijna een miskraam gehad en moest op bed blijven. Mijn vader was voor werk in het buitenland en moest hals over kop terug komen. Mijn broertje is toen bij opa en oma van moeders kant geweest en ik (net 4 jaar) bij een oom en tante van vaders kant. Ik heb nooit begrepen waarom ik niet naar de andere opa en oma kon. Ik kende die oom en tante nauwelijks. Ik zal het ongetwijfeld niet alleen maar vervelend hebben gehad, maar ik herinner mij alleen een avond dat mijn vader zou komen, maar niet kwam. Het zal de dag van de geboorte van mijn broertje wel geweest zijn. Ik heb uren op de eetkamertafel staan huilen en maar naar de klok gekeken. Mijn vader is uiteindelijk wel gekomen en heeft me naar bed gebracht. Mijn moeder heeft opa dat allemaal heel erg kwalijk genomen en wilde hem ook niet meer zien. Later is ze, om wille van ons en oma, toch weer meegegaan.
Na het overlijden van mijn vader heeft mijn moeder een doos gevonden (ze wist wel dat die er was, maar omdat pa er nooit meer over wilde praten, heeft zij het gelaten voor wat het was) met daarin dingen van opa, iets van persoonsgegevens en nog wat dingen. Ze heeft die doos, zonder er in te kijken, aan pa's oudste broer gegeven omdat zij vond dat die doos niet meer bij haar hoorde.
Dat opa het uit ideologie gedaan heeft, zou kunnen zijn omdat hij niet veel succes had met zaken doen. Hij was een man van 12 ambachten en 13 ongelukken. Waarschijnlijk was hij werkeloos, had een gezin te onderhouden en zag hierin een uitweg . Indoctrinatie zal daar ook wel parten in hebben gespeeld. Maar terugkijkend denk ik dat hij oprecht geloofde in de nsb en Duitsland.
Ik kan het niet goed praten, wat opa heeft gedaan, maar ik kan er wel een beetje begrip voor hebben. Dat hij de gevolgen ervan niet heeft overzien ook. Voor wat hij daarna zijn kinderen en vrouw heeft aangedaan, heb ik geen begrip. Maar dat oma hem niet op straat heeft gezet, kan ik ook niet begrijpen.
Nu begrijp ik wel waarom ik als kind een ongemakkelijk gevoel had bij opa en oma thuis als iedereen er was. Waarom er vaak kattige opmerkingen gemaakt werden die ik als kind niet kon plaatsen. Als ik vroeg waarom, werd mij verteld dat dat nog wel eens uitgelegd zou worden als ik ouder was. Als je wat ouder wordt, wordt het gevoel ook minder, zo is het en je accepteert dat; er is geen waarom meer. Omdat opa voor mij wel een fijne man was, kreeg ik een soort van onverschilligheid naar mijn familie toe. Blijkbaar hoorde dat zo. Toen ik ouder werd, vond ik contact met ze niet echt nodig.
Ik zou graag eens met mijn ooms hierover praten. Ze uitleggen dat ik het heel jammer vind dat mijn beeld van hen altijd vertekend is geweest. Als je bedenkt waar zij door heen gegaan zijn, kan ik alleen maar heel veel bewondering voor ze hebben. En ook begrip voor hun zwijgen hierover. Ik denk dat het heel moeilijk voor ze zou zijn om, al vertellend, die ontzettend nare herinneringen weer boven te zien komen.
Dit alles neemt voor mij niet weg dat ik nog steeds vind dat opa, voor mij, een fijne opa is geweest. Maar de verwijten die ik naar de familie had, gebaseerd op geheimen en zwijgen, vind ik nu onterecht en ik vind het heel jammer dat dat zo is geweest. En dat zelfde zwijgen erover, maakt dat ik dat niet tegen ze kan zeggen. Ik heb het mijn moeder gisteren gelukkig wel kunnen vertellen.
Vergeleken met wat de kinderen van "foute ouders" hebben meegemaakt, wat de "foute ouders" zelf hebben meegemaakt, stelt mijn ervaring niets voor. Maar ik vind het heel erg dat een oorlog zo'n lange nasleep kan hebben. Dat zelfs de kleinkinderen er nog een tik van meekrijgen.
