2.12.14 Inventaris van de Stamboeken Marinepersoneel, 1813-1940

Download inventaris als:PDF|XML Download inventaris Download inventaris
Sluiten
Taalgebruik in onze archieven Taalgebruik in onze archieven

Op onze website kunt u archieven doorzoeken met behulp van inventarissen (beschrijvingen van archieven, ook wel toegang genoemd). Deze inventarissen zijn vaak net zo oud als de archieven zelf. De mogelijkheid bestaat dat u woorden tegenkomt die vroeger gewoon waren, maar nu als kwetsend, racistisch of discriminerend ervaren worden.

Het Nationaal Archief onderzoekt momenteel de mogelijkheden om dit taalgebruik in inventarissen aan te passen, te verklaren of te voorzien van hedendaagse alternatieven.

Ik heb het begrepen

Zoekhulpen bij dit archief

Inhoud en structuur van het archief

Inhoud

De rijksoverheid heeft het personeel dat het in dienst heeft gehad, altijd uitgebreid geregistreerd. Zo ook het Ministerie van Marine en zijn voorgangers. Al het personeel is ingeschreven in registers, totdat men rond de Tweede Wereldoorlog overging op kaartsystemen. Deze registers werden stamboeken genoemd. In deze stamboeken werd de loopbaan vastgelegd, teneinde op een verantwoorde wijze beslissingen te kunnen nemen over het betrokken personeel. Bevordering, salariëring, pensionering en het toekennen van onderscheidingen geschiedde op basis van voordrachten van de superieuren van betrokkene, maar werden steeds gecontroleerd met de gegevens die in de stamboeken waren ingeschreven. De stamboeken zijn dan ook bijgehouden door de Afdeling Personeel van het ministerie. Het verkreeg de gegevens van de commandanten van de marine-inrichtingen, waaronder de marineschepen, in de vorm van periodieke opgaven.
De registers bevatten per persoon de volgende gegevens:
  • naam, geboortedatum en geboorteplaats;
  • namen van de ouders (soms beroep van de vader);
  • aanstelling, duur van het aangegane dienstverband, promoties en ontslag;
  • vermelding van de actieve dienst op zee;
  • vermelding van gedane veld- of zeetochten, bekomen verwondingen, uitstekende daden of bijzondere verrichtingen;
  • vermelding van toegekende onderscheidingen, opleiding, talenkennis.
Niet elke serie is even uitgebreid: er zijn ook registers die niet veel meer dan een namenlijst bevatten.
De scheeps- of soldijrollen vormen een onderdeel van de salarisadministratie. Ze zijn relatief minder belangrijk. Dit type documenten uit de jongere periode is niet bewaard gebleven.
Deze gegevens zijn primair van belang voor genealogisch onderzoek. Ze zijn evenwel ook bruikbaar voor algemeen marine-historisch en sociaal-historisch onderzoek. De beschikbaarheid van namenklappers maakt onderzoek naar individuele personen betrekkelijk eenvoudig.

Selectie en vernietiging

Tijdens de bewerking in het Nationaal Archief zijn geen archiefbescheiden verwijderd ter vernietiging. Wel zijn door het Ministerie van Defensie en diens voorganger delen van de series soldijrollen en van de lijsten van aangenomen manschappen ter vernietiging afgevoerd.

Aanvullingen

Het archief kan als afgesloten worden beschouwd, daar het vervolg in de vorm van een kaartsysteem zal worden overgedragen en als een afzonderlijk archiefbestand zal worden beheerd. Het is nog wel mogelijk dat een of enkele verspreid geraakte stamboekdelen in een ander marine-archief te voorschijn komen en aan dit archief worden toegevoegd.

Verantwoording van de bewerking

Na de overdracht van de laatste zending is een globaal overzicht samengesteld van de marinestamboeken, aanwezig in het Algemeen Rijksarchief. Daaruit bleek dat de stamboeken over verschillende archieven verspreid geraakt waren. Omdat dat de raadpleging niet ten goede kwam, is besloten alle stamboeken, vervaardigd door het Ministerie van Marine, alsmede de wervingsregisters tot één archiefbestand (archiefblok) samen te voegen. Tevens is een gedeelte der stamboeken opnieuw ingebonden. De herkomst van de in deze toegang beschreven stamboeken is als volgt:
  • D23904 Scheepsrollen 2.12.04
  • D23906 Stamboeken officieren vóór 1850 2.12.40
  • D23907 Stamboeken officieren na 1850 2.12.41
  • D23908 Stamboeken schepelingen 19e eeuw 2.12.07
  • D23909 Stamboeken mariniers 19e eeuw 2.12.08
  • D23919 Doopcedulen marinepersoneel geen toegang
  • D23920 Ministerie van Marine: Rijkswerf Amsterdam c.a. geen toegang
  • Deze zeven archieven zijn geheel opgegaan in het archief Stamboeken Marinepersoneel.
  • D27115 Verzamelde stamboeken Marine 1813-1949 2.12.43
  • Dit archief is grotendeels opgegaan in het archief Stamboeken Marinepersoneel.
  • D20005 Archief Commandant Maritieme Middelen 2.12.12
  • D23319 Stamboeken Marine 1795-1813 2.01.31
  • D23903 Archief Ministerie van Marine, Aanhangsel 2.12.02
Uit deze drie archieven zijn enkele bestanddelen verwijderd en opgenomen in het archief Stamboeken Marinepersoneel.
Als gevolg van deze samenvoeging zijn bij elkaar horende stamboeken en namenklappers, welke jarenlang gescheiden waren, weer bij elkaar geplaatst.

Ordening van het archief

Het totale archiefbestand (693 bestanddelen) bestaat uit een aantal hoofdseries:
  1. Stamboeken marine officieren, 1814 - 1940 fragmentarisch doorlopend tot en met 1949;
  2. Registers van aangenomen manschappen en scheeps- of soldijrollen 1813 - 1832 met een enkel register uit later tijd;
  3. Stamboeken onderofficieren en schepelingen 1814 - 1940;
  4. Stamboeken van het personeel der rijksmarinewerven, 1860 - 1915.
De series stamboeken zijn primair ingedeeld naar rang: A officieren en B onderofficieren en manschappen. Daarbinnen zijn subseries te onderscheiden naar categorie: officieren zeedienst, officieren van gezondheid, officieren van het Korps Mariniers resp. schepelingen, zeemiliciens, vrijwillige marinereserve, mariniers. Per subserie staan de registers chronologische of op nummervolgorde van de inschrijvingen.
De namenklappers, die toegang geven op de registers en stamboeken, zijn zoveel mogelijk onmiddellijk achter de serie geplaatst waarnaar ze verwijzen.
De inventarisnummers 115-126 zijn vermeld in rubriek A.9, de inventarisnummers 127-129 in rubriek A.10, terwijl de nummers 130-138 zijn gereserveerd voor eventuele aanvullingen op de stamboeken marineofficieren.
De volgende inventarisnummers staan niet in numerieke volgorde in deze inventaris:
  • 640 in rubriek B.11
  • 641 in rubriek B.9
  • 642 in rubriek B.3