Als begin augustus 1914 de eerste hevige gevechten uitbreken bij Luik en in Belgisch-Limburg, vluchten duizenden Belgen de grens met Nederland over. Onder hen zijn veel vrouwen en kinderen.
Beleg van Antwerpen
Begin oktober 1914 valt het Duitse leger Antwerpen aan. Met name de bombardementen door enorme kanonnen en vanuit zeppelins zorgen voor grote paniek onder de inwoners. Heel veel Antwerpenaren ontvluchten de stad en trekken naar het noorden. Naar schatting melden ongeveer een miljoen Belgische oorlogsvluchtelingen zich aan de Nederlandse grens. Nog eens een half miljoen vluchten naar Frankrijk en Engeland.
Deze enorme mensenmassa zorgt voor grote problemen bij Nederlandse grensovergangen in Noord-Brabant, Zeeland en Limburg. De weg naar Bergen op Zoom raakt door een stoet van honderdduizend vluchtelingen op 9 oktober 1914 zelfs zodanig verstopt, dat besloten wordt om de grens tijdelijk te sluiten. Dit is terug te lezen in een telegram van een kapitein van de koninklijke marechaussee. Nadat ze de grens over zijn gestoken, worden de vluchtelingen zo goed mogelijk opgevangen door lokale bewoners. Sommigen moeten de eerste nachten echter op straat doorbrengen.
De meeste vluchtelingen gaan voor het einde van het jaar terug naar België. Uiteindelijk brengen ongeveer honderdduizend Belgen de hele oorlog in Nederland door. De hulp voor deze vluchtelingen komt in het begin vooral van particulieren.
Steun van particulieren
Op het Belgische consulaat in Amsterdam wordt op 7 augustus 1914 het Nederlandsch Comité tot Steun van Belgische Slachtoffers van de Oorlog opgericht. Maar bij dat initiatief blijft het niet. Eind september zijn er verspreid over heel Nederland al een kleine 500 particuliere steuncomités opgericht. Op allerlei manieren proberen zij zoveel mogelijk geld bij elkaar te krijgen voor levensmiddelen, onderdak en andere hulp. Zo worden er bijvoorbeeld loten verkocht, waarvan de opbrengsten gebruikt worden voor hulp aan de vluchtelingen.
Kampen
Na verloop van tijd worden de vluchtelingen niet meer opgevangen bij mensen thuis, maar in speciale opvangkampen. Militaire vluchtelingen (soldaten) worden in aparte kazernes en kampen opgevangen. Bij deze kampen worden dorpen gebouwd voor de families van getrouwde soldaten. Na het einde van de oorlog gaan de Belgen terug naar huis, waarna de kampen worden afgebroken.
Onderstaande gegevens zijn nodig om de archiefstukken op te vragen in het Nationaal Archief. Gedigitaliseerde stukken kunnen in hoge kwaliteit gedownload worden.
Foto Belgische vluchtelingen met kar (1914)
Fotocollectie Spaarnestad. Fotograaf onbekend.
7.000SPABB, 71817
Foto opgevangen Belgische vluchtelingen (1914)
Fotocollectie Spaarnestad. Fotograaf onbekend.
7.000SPABB, 151234
Loten (14 september 1914)
Inventaris van het archief van de Koninklijke Bibliotheek: Afdeling Documentatie (verzameling van documenten en gegevens betreffende de economische crisis van Nederland in oorlogsgevaar), 1914-1918 (1921)
2.04.53.14, inventarisnummer 82
Niet digitaal beschikbaar
Telegram gesloten grenzen (9 oktober 1914)
Inventaris van het archief van de Koninklijke Landmacht: Generale Staf en daarbij gedeponeerde archieven, (1906) 1914-1940 (1941)
2.13.70, inventarisnummer 74, scan 50
Ets vluchtelingenstoet (december 1914)
Inventaris van het archief van de Koninklijke Bibliotheek: Afdeling Documentatie (verzameling van documenten en gegevens betreffende de economische crisis van Nederland in oorlogsgevaar), 1914-1918 (1921)
2.04.53.14, inventarisnummer 84
Niet digitaal beschikbaar
