Plakkaat van Verlatinge (1581)

Weg met Filips II, op weg naar Nederland als onafhankelijke staat

Weg met Filips II

Alles uitklappen

In het Plakkaat van Verlatinge uit 1581 wordt koning Filips II niet langer erkend als heer der Nederlanden. De Staten-Generaal bekrachtigen met het Plakkaat de afzetting van hun vorst. En ze proberen deze afzetting te rechtvaardigen. Sommigen noemen het Plakkaat de onafhankelijkheidsverklaring van Nederland, de markering van de geboorte van de Republiek der Verenigde Nederlanden. 

Zowel nationaal als internationaal heeft het Plakkaat eeuwenlang als inspiratiebron gediend. Er zijn duidelijke inhoudelijke parallellen te vinden tussen de tekst van het Plakkaat en de Amerikaanse Declaration of Independence uit 1776. Het Plakkaat is een van de belangrijkste topstukken in de collectie van het Nationaal Archief. 

Het Plakkaat begint met het principe dat de vorst er is voor zijn onderdanen en dat de onderdanen er niet zijn om de vorst in alles te gehoorzamen en hem als slaven te dienen. Een vorst moet zijn onderdanen beschermen, zoals een herder zijn schapen beschermt. Als een vorst dit niet doet dan is hij geen vorst maar een tiran. In dat geval mogen de onderdanen hem afzetten en een andere leider kiezen. Koning Willem-Alexander haalde het Plakkaat van Verlatinge in zijn inhuldigingsrede op 30 april 2013 aan: ‘De koning bekleedt zijn ambt ten dienste van de gemeenschap. Dat diepgewortelde besef werd al in 1581 door de Staten-Generaal vastgelegd in het Plakkaat van Verlatinge, de geboorteacte van wat later Nederland is geworden.’ 

Het Plakkaat beschrijft verder de tirannieke wandaden van Filips II en zijn vertegenwoordigers in de Nederlanden en de genegeerde verzoeken van de Nederlanden om hiermee te stoppen. Dan volgt het besluit van de Staten-Generaal de koning van Spanje van zijn heerschappij, jurisdictie en erfelijke aanspraken op de Nederlanden vervallen te verklaren. Direct na het besluit van de Staten-Generaal op 26 juli 1581 is het Plakkaat gedrukt en verspreid. Het kreeg daarmee de kracht van wet. Het Plakkaat is een belangrijk document in de opmaat naar een onafhankelijke Nederlandse staat. Na het besluit tot verlating van de Spaanse koning lukt het niet een andere vorst te vinden. In 1588 gaan de Nederlanden daarom verder als de Republiek der Zeven Verenigde Neerlanden.

Dat kan in het Nationaal Archief. In een speciale vitrine ligt de minuut (het concept) van het Plakkaat, geschreven door de griffier van de centrale regering, Jan Asseliers. Compleet met doorhalingen, verbeteringen en toevoegingen. 

Wil je het Plakkaat online onderzoeken? Bekijk dan alle scans in het archief van de Staten-Generaal 1576-1588.

Plakkaat van Verlatinge in modern Nederlands

De tekst bestaat uit drie delen: de considerans (de overwegingen), de toelichting hierbij en de conclusie. In de considerans geven de Staten-Generaal eerst aan wat van een vorst verwacht mag worden en hoe de koning van Spanje daarin tekort geschoten is. Dan volgt een uitgebreid overzicht van hetgeen er tijdens het bewind van Filips II in de Nederlanden gebeurde. Dit mondt uit in de bekendmaking van het besluit van de Staten-Generaal de koning van Spanje van zijn heerschappij, jurisdictie en erfelijke aanspraken op de Nederlanden vervallen te verklaren. Alle ambtsdragers en alle ingezetenen worden ontslagen van de eed aan de koning.

De minuut van het Plakkaat, dus het concept dat tot besluit geworden is, maakt deel uit van een bundeltje minuten, geschreven door de griffier van de centrale regering Jan van Asseliers. Voor het opstellen van de tekst heeft hij gebruikgemaakt van de resolutie van de Staten-Generaal van 22 juli 1581 over de ‘verlatinge’ van Filips II. De minuut verschilt bijzonder weinig met het gedrukte plakkaat. De handgeschreven tekst staat vol met doorhalingen en aanvullingen in de marge en is mede daardoor moeilijk te lezen.

Vier hedendaagse politici geven ieder hun visie op het belang van het Plakkaat van Verlatinge.
Welk tekst is van welke politicus. Beredeneer telkens je keuze.

http://histoforum.net/lesmateriaal/plakkaat.html

Archief van de Staten-Generaal, 1.01.01.01, inventarisnummer 254G

Je kunt het Plakkaat van Verlatinghe altijd met eigen ogen bekijken in het Nationaal Archief. In een speciale vitrine ligt de minuut (het concept) van het Plakkaat, geschreven door de griffier van de centrale regering, Jan Asseliers. Compleet met doorhalingen, verbeteringen en toevoegingen.