Johannes Vingboons

1665

Johannes Vingboons lijkt een avontuurlijke kunstenaar. Hij tekende en schilderde een groot aantal stadsgezichten van de meest exotische plekken op aarde: Cuba, Ambon, Kaap de Goede Hoop, Puerto Rico.... Maar Vingboons was helemaal geen avonturier. Hij was nooit veel verder geweest dan het koude noorden.

Johannes Vingboons, Gezicht op New York, 3e kwart 17de eeuw

Gezicht op Nieuw Amsterdam van Johannes Vingboons, foto: Nationaal Archief

Vingboons maakte zijn aquarellen namelijk op basis van aanwijzingen en situatieschetsen die schippers, stuurlui en kooplui van hun reizen meebrachten. Hij kwam zelf nooit ergens. Dus ook niet in Nieuw-Amsterdam. Toch is een van de mooiste ‘stadsgezichten’ van Nieuw-Amsterdam – toen eigenlijk al New York – van zijn hand.

Vingboons is een telg uit een kunstzinnige familie. Zijn vader David Vinckboons was een succesvol schilder. Johannes kreeg van zijn vader les in het maken van kaarten, tekenen en schilderen. Na hun vaders dood namen Johannes en zijn broers het pand aan de Amsterdamse Sint Anthoniesbreestraat in gebruik als uitgeverij en drukkerij en brachten daarmee hun werk in eigen beheer uit: ontwerptekeningen voor gebouwen van de twee architecten, landkaarten en globes door Johannes.

Vanaf ongeveer 1640 tot zijn dood in 1670 was Johannes als kaartenmaker en aquarellist in dienst van de uitgeverij van de Amsterdamse kaartenmaker Joan Blaeu. Door zijn ambachtelijk vakmanschap als cartograaf te combineren met zijn artistieke kwaliteiten als aquarellist, kon hij zich steeds meer richten op het maken van aquarellen van exotische gebieden. Hij maakte stadsgezichten, plattegronden, kustprofielen en zeekaarten.

Het werk van Vingboons was in zijn eigen tijd al zeer gewild onder rijke particulieren. Het grootste aantal, een serie van 130 aquarellen, ingebonden in drie atlassen, werd in 1654 aangekocht door koningin Christina van Zweden. Na haar dood kwamen deze atlassen in bezit van Paus Alexander VIII waardoor ze tegenwoordig in de bibliotheek van het Vaticaan worden bewaard. Het Nationaal Archief bezit de op een na grootste collectie, met ruim honderd stuks. Eén daarvan is het Gezicht op New York.