Versie gemaakt op 16-11-2026 om 22:52 uur.
URL: www.nationaalarchief.nl/archiveren/kennisbank/handreiking-toegang-tot-digitaal-archief-na-overbrenging

Inhoudsopgave

Handreiking Toegang tot digitaal archief na overbrenging

  Waarom is goede toegang belangrijk, wat is goede toegang en aan welke eisen moet het voldoen?

  Vijf varianten van toegang tot overgebrachte informatie voor archiefvormers

  Realiseren van toegang

  Wanneer en hoe bepaal je welke variant het beste past?

Handreiking Toegang tot digitaal archief na overbrenging

Handreiking Toegang tot digitaal archief na overbrenging

Label Nationaal Archief 2021

Goede toegang tot overgebrachte, digitale informatie is belangrijk voor medewerkers van archiefvormers. Door deze toegang goed in te richten vormt het overbrengen van digitale informatie naar een archiefinstelling geen belemmering voor hun werkzaamheden.

Deze handreiking is dan ook voor archiefvormers. Het geeft inzicht in de verschillende vormen van toegang die mogelijk zijn na overbrenging van digitale informatie. En het geeft een mogelijke aanpak voor de realisatie daarvan. In samenspraak bepalen archiefvormer en archiefinstelling welke zaken in welke tijd en tegen welke kosten kunnen worden gerealiseerd.

Met archiefvormers wordt bedoeld de overheidsorganisaties waar de informatie ontvangen of gemaakt wordt bij het uitvoeren van taken. 
De voorziening waar de digitale informatie wordt bewaard na overbrenging is meestal een e-depot  of digitaal depot.

Alles uitklappen

Volgens de Archiefwet zijn overheidsorganisaties verplicht om hun blijvend te bewaren informatie na twintig jaar over te dragen aan een archiefinstelling. Hier wordt het bewaard in een e-depot. De termijn van twintig jaar wordt met de nieuwe aangekondigde Archiefwet verkort naar tien jaar.  Medewerkers van archiefvormers moeten vaak nog een beroep doen op deze ‘jonge’ informatie. Ook na overbrengen.

De behoefte aan inzicht in de wijze waarop toegang tot de door hen overgebrachte informatie geregeld kan worden, neemt naar verwachting mede door deze wetswijziging toe. 

Deze handreiking gaat in op:          

Deze handreiking gaat niet in op het realiseren van een overbrenging en uitgeplaatste informatie. De toegang voor anderen, zoals burgers, tot overgebrachte, digitale informatie valt ook buiten de scope van deze handreiking. 

Adviseurs en projectleiders bij overheidsorganisaties en hun ICT-leveranciers. Betrokken bij het maken van afspraken over toegang tot overgebrachte, digitale informatie en het ontwerpen van de voorzieningen hiervoor. Zoals informatieadviseurs en architecten van archiefvormers en -instellingen.

De toepassing van deze handreiking is niet verplicht, maar wordt wel aanbevolen. De Archiefwet 1995 schrijft voor dat blijvend te bewaren informatieobjecten uiterlijk na twintig jaar worden overgebracht naar een archiefinstelling (Art. 12). Met de nieuwe Archiefwet wordt dit mogelijk terug gebracht naar tien jaar. In het licht van een verkorting van de overbrengingstermijn is goede toegang extra relevant.

  • Deze handreiking is van toepassing op alle overheidsorganisaties (in de wet aangeduid als overheidsorganen) zoals beschreven in de Archiefwet, waaronder gemeenten, waterschappen, provincies, uitvoeringsorganisaties en departementen.
  • Deze handreiking is van toepassing op alle door overheidsorganisaties naar een archiefinstelling overgebrachte, digitale informatie.
  • De toegang in deze handreiking is de toegang van medewerkers tot de door hun overheidsorganisatie overgebrachte, digitale informatie, zoals vermeld in art. 18 van de Archiefwet 1995. 
  • De overgebrachte, digitale informatie kan zowel openbaar, als beperkt openbaar zijn.

Gebruik deze handreiking op het moment dat je start met een project voor het overbrengen van digitale informatie naar een archiefinstelling. Ook wanneer een overbrenging al is gerealiseerd, kan deze handreiking helpen bij het maken van nieuwe of nadere afspraken hierover tussen archiefvormer en archiefinstelling. 

Dit kan als volgt:

  1. Bepaal de criteria die de archiefvormer stelt aan de toegang.
  2. Selecteer een variant voor toegang op basis van de informatiebehoefte, kwaliteitscriteria en kosten.
  3. Realiseer de variant van toegang samen met de archiefinstelling.   

Waarom is goede toegang belangrijk, wat is goede toegang en aan welke eisen moet het voldoen?

Waarom is goede toegang belangrijk, wat is goede toegang en aan welke eisen moet het voldoen?

Handreiking Toegang tot digitaal archief na overbrenging

Wat is toegang?

Toegang is het hulpmiddel voor het vinden, gebruiken of terugzoeken van informatie (NEN-ISO 15489-1:2016). 

Waarom is goede toegang voor de archiefvormer belangrijk?

Informatie die is overgebracht naar een archiefinstelling kan in sommige gevallen nog van belang en waarde zijn voor de werkprocessen van de archiefvormer. Zeker wanneer het gaat om archief dat recent is overgebracht, kan dit het geval zijn. Het bedrijfsbelang van de informatie kan ertoe leiden dat medewerkers van archiefvormers de informatie in bijvoorbeeld een gesloten dossier ook na overbrenging moeten inzien. Op een gebruiksvriendelijke manier.
Goede toegang tot overgebracht archief is ook van belang om snel en makkelijk verantwoording af te kunnen leggen over het overheidshandelen, zoals bij een parlementaire enquête. Goede toegang tot informatie bespaart de archiefvormer tijd en geld. 

Wat is goede toegang? Zeven kwaliteitscriteria 

De hier beschreven (kwaliteits)criteria kan een archiefvormer overnemen als uitgangspunten/ maatstaven voor het beoordelen van de toegang. En gebruiken om afspraken te maken met een archiefinstelling over de realisatie van goede toegang.

1. Er is de mogelijkheid om laagdrempelig toegang te verkrijgen tot overgebrachte informatie

Laagdrempelige toegang is toegang die geen extra drempels opwerpt na overbrengen. De toegang is gelijkwaardig aan de toegang die medewerkers van de archiefvormer gewend zijn en sluit aan bij de manier van zoeken voor overbrenging. Er hoeven voor de toegang geen nieuwe (digitale) vaardigheden te worden aangeleerd. 

2. Toegang kost de medewerker niet meer tijd dan voor overbrenging

Zowel het zoeken naar als het inzien van overgebrachte digitale informatie neemt niet meer tijd in beslag dan vóór overbrengen. Bijvoorbeeld omdat voor de medewerkers van de archiefvormer afstand, wachttijd en handelingen hetzelfde blijven na overbrenging. 

3. Beperkt openbaar overgebrachte  informatie is altijd beschikbaar voor de archiefvormer

Voor overgebrachte informatie kan een beperking op de beschikbaarheid gelden. Archiefvormers kunnen bijvoorbeeld voor een bepaalde tijd beperkingen op de openbaarheid aanbrengen.  (Zie Archiefwet en openbaarheid op deze website). 

Beperkt openbaar overgebrachte digitale informatie kan niet via een openbaar toegankelijke website beschikbaar worden gesteld aan de medewerker van de archiefvormer. Dit vraagt om  (additionele) afspraken met de archiefinstelling over de toegang tot deze informatie. 

4. Toegang wordt niet beperkt door de viewmogelijkheden 

Voor de bruikbaarheid van informatie kan het nodig zijn dat bestanden in hun originele bestandsformaat ingezien kunnen worden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Autocad-tekeningen.

5. Zoeken op velden met standaard metagegevens 

Gestructureerd zoeken op metagegevens die in een standaard opgenomen zijn, maakt het mogelijk om toegang universeel aan te bieden. Dit is kostenefficiënt voor de archiefinstelling en schept helderheid over de minimale set van metadata die over informatie beschikbaar moet zijn. 
Gangbare standaarden zijn op dit moment het Toepassingsprofiel Metagegevens Lokale Overheden (TMLO) voor lokale overheden en het Toepassingsprofiel Metagegevens Rijksoverheid (TP Rijk) voor de rijksoverheid. Deze twee standaarden worden binnenkort opgenomen in de overheidsbrede standaard: Metagegevens Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie (MDTO).

6. Zoeken op full text, zowel in de bestanden als op de metagegevens

Het vrij zoeken door tekst is mogelijk. Deze manier van zoeken passen medewerkers van archiefvormers ook bij andere informatiebronnen toe, zoals de Google-zoekmachine. 

7. Zoeken op velden met domeinspecifieke metagegevens

Het zoeken op en inzien van domeinspecifieke metagegevens, die geen deel uitmaken van een standaard voor metagegevens is mogelijk. Domeinspecifieke metagegevens, bijvoorbeeld zoals vastgelegd voor gedetailleerde geo-informatie of zaakinformatie, komen voort uit specifieke werkprocessen. 

Vijf varianten van toegang tot overgebrachte informatie voor archiefvormers

Vijf varianten van toegang tot overgebrachte informatie voor archiefvormers

Handreiking Toegang tot digitaal archief na overbrenging

1.  Toegang op locatie bij de archiefinstelling

In deze variant is de medewerker van de archiefvormer  fysiek aanwezig bij de archiefinstelling. Voor het aanvragen van inzage in overgebracht materiaal en het ter plaatse inzien ervan. Om de juiste zoekvraag te kunnen stellen moet de medewerker van de archiefvormer weten welke informatie zich bij de archiefinstelling in welk archiefblok bevindt.. De medewerker van de archiefinstelling zoekt de informatie op via een lokale computer in het gebouw van de archiefinstelling. Hij/zij kan ook geholpen worden door een baliemedewerker van de archiefinstelling. En de informatie inzien op een lokale computer in bijvoorbeeld de studiezaal van de archiefinstelling. 

2.  Toegang na online aanvraag bij de archiefinstelling

In deze variant vraagt de medewerker van de archiefvormer vanaf zijn of haar eigen werkplek inzage aan in overgebracht materiaal via de website van de archiefinstelling. Ook hiervoor is enige kennis van welke informatie zich bij de archiefinstelling bevindt nodig om de juiste zoekvraag te kunnen stellen. De informatie wordt opgezocht door een medewerker van de archiefinstelling. Tussen het aanvragen en inzien zit enige tijd. De inzage kan betekenen dat de medewerker van de archiefvormer de opgevraagde informatie in een beveiligd portaal van het e-depot inziet via een link. De inzage gebeurt binnen de technische infrastructuur van de archiefinstelling. 

3. Toegang via de website van de archiefinstelling

In deze variant zoekt de medewerker van de archiefvormer vanaf de eigen werkplek naar overgebracht materiaal. De medewerker zoekt en krijgt inzage via de website van de archiefinstelling. Hier staat de als openbaar beschikbaar gestelde informatie. De viewmogelijkheden van de website van de archiefinstelling zijn hierbij geldend. Omdat beperkt openbaar materiaal niet via een openbaar toegankelijke website beschikbaar wordt gesteld, moeten hiervoor aparte afspraken worden gemaakt. 

4. Toegang via een eigen zoeksysteem van de archiefvormer

In deze variant kan de medewerker van de archiefvormer in de eigen werkomgeving zoeken naar overgebracht materiaal via een eigen zoeksysteem (bijvoorbeeld een enterprise search oplossing). En het materiaal vanaf die plek inzien.
Bij het zoeken via het eigen zoeksysteem bepaalt de archiefvormer zelf of er op full text en/of op domeinspecifieke metagegevens gezocht kan worden. 
In deze variant kan het raadplegen plaatsvinden:

  • In de viewer van het eigen zoeksysteem; de informatie wordt opgehaald naar de eigen omgeving (tijdelijke kopie) en dan in een eigen viewer getoond. 
  • Op het beveiligde portaal, in de viewer van de archiefinstelling, dat is ingericht voor inzage in de gevonden informatie in het e-depot. Dit gebeurt via een link, waarbij authenticatie en autorisatie geregeld zijn, binnen het eigen zoeksysteem naar het e-depot van de archiefinstelling.

De keuze bepaalt de archiefvormer in overleg met de archiefinstelling.

5. Toegang via het bronsysteem bij de archiefvormer  

In deze variant kan de medewerker van de archiefvormer zoeken naar overgebracht materiaal via het bronsysteem in de eigen werkomgeving. De handelingen voor het inzien van digitaal materiaal zijn hetzelfde als bij niet-overgebracht materiaal. 
Deze variant kan worden gerealiseerd:   

  • met een koppeling, waarbij de overgebrachte informatie pas bij inzien (raadplegen/viewen) uit het e-depot wordt opgehaald. 
  • zonder een koppeling, waarbij er na overbrenging een (zicht)kopie van de overgebrachte informatie in het bronsysteem van de archiefvormer achterblijft die kan worden geraadpleegd. Dit is een controversiële optie, waarmee beide partijen moeten instemmen. Er is bij deze optie namelijk risico op dubbele verantwoordelijkheid, meerdere (tegenstrijdige) openbaarheidsregimes of oneigenlijke bewerkingen op de (zicht)kopieën. Hierdoor kan proces- en of imagoschade ontstaan.

De vijf varianten samengevat aan de hand van twee DUTO-criteria

In het schema hieronder zijn de vijf varianten samengevat aan de hand van twee DUTO-criteria die het meest van toepassing zijn voor toegang:

  • Vindbaarheid: de wijze van zoeken en vinden naar de overgebrachte informatie.
  • Beschikbaarheid: de wijze van inzage verkrijgen in de overgebrachte informatie.
Varianten Vindbaarheid:
zoeken en vinden via
Beschikbaarheid:
inzage via
  1. Toegang op locatie bij de archiefinstelling
De archiefvormer zoekt, al dan niet met behulp van een baliemedewerker, via een lokale computer naar de informatie. De archiefvormer krijgt via een lokale computer inzage in de informatie.
  1. Online toegang door een aanvraag
De archiefvormer vraagt informatie op via de website van de archiefinstelling, via een open aanvraagformulier. De archiefinstelling zoekt de informatie op in het e-depot. De archiefvormer krijgt via een link inzage in de gevonden informatie in een beveiligd portaal van het e-depot of ontvangt een e-mail met daarin een kopie van de informatie.
  1. Toegang via website van de archiefinstelling
De archiefvormer zoekt en vindt de informatie via het de website van de archiefinstelling. De archiefvormer krijgt via de website van de archiefinstelling inzage in de gevonden informatie.
  1. Toegang via het eigen zoeksysteem
De archiefvormer zoekt naar informatie via het eigen zoeksysteem. De archiefvormer krijgt via het eigen zoeksysteem inzage in de gevonden informatie.
  1. Toegang via het bronsysteem
De archiefvormer zoekt naar de informatie via het eigen bronsysteem. De archiefvormer krijgt via (de native viewer) van het eigen bronsysteem inzage in de gevonden informatie.

Realiseren van toegang

Realiseren van toegang

Handreiking Toegang tot digitaal archief na overbrenging

Er zijn dus vijf varianten van toegang tot digitale archieven. Onderstaande overzichten laten per variant zien wie wat moet organiseren om toegang te realiseren. 

Zowel archiefvormer als archiefinstelling hebben een rol in het realiseren van toegang na overbrengen. In sommige gevallen moeten taken samen met andere betrokken partijen worden opgepakt, zoals leveranciers van bron-, zoek-, documentmanagement- en e-depotsystemen. In samenspraak bepalen archiefvormer en archiefinstelling welke zaken in welke tijd en tegen welke kosten kunnen worden gerealiseerd. 

NB: voor lokale overheden geldt soms dat de archiefvormer en archiefinstelling dezelfde rechtspersoon en zelfde organisatie met zelfde ICT-infrastructuur zijn. En dat de informatie bij overbrenging binnen de grenzen van de organisatie blijft. Vaak betekent dit dat minder zaken (anders) geregeld hoeven worden na overbrenging. Bijvoorbeeld bij varianten 4 en 5 kan het autorisatiebeheer eenvoudiger worden geregeld. De overgebrachte informatie blijft binnen dezelfde infrastructuur en toegang kan via dezelfde digitale werkplek plaatsvinden.

1. Realisatie van toegang op locatie bij de archiefinstelling

Alles uitklappen
  • Een balie en beschikbaar baliepersoneel tijdens kantooruren. 
  • Afspraken met de archiefvormer over gebruikersondersteuning/dienstverlening.
  • Protocol voor het verlenen van toestemming voor inzage van beperkt openbare informatie. En een functionaris voor de uitvoering ervan. 
  • Identificatie door de medewerker van de archiefvormer valt hier ook onder.
  • Viewers voor alle bestandsformaten.
  • Reizen naar de archiefinstelling.
  • Kennis van de beschikbare informatie in het e-depot.
  • Afspraken met archiefinstelling over gebruikersondersteuning/ dienstverlening.
  • Beheer en doorgifte van autorisaties met informatie over welke medewerker waartoe toegang heeft.
  • Identificatiebewijs meenemen.

2. Realisatie van toegang na online aanvraag bij de archiefinstelling

Alles uitklappen
  • Website met aanvraagprocedure en afhandeling.
  • Afspraken met archiefvormer over gebruikersondersteuning/ dienstverlening.
  • Protocol voor het verlenen van toestemming voor inzage van beperkt openbare informatie.
  • Controle op welke medewerker waartoe toegang heeft.
  • Identificatie door de medewerker van de archiefvormer valt hier ook onder.
  • Viewers beschikbaar voor alle bestandsformaten.
  • Link naar het bestand bij de archiefinstelling. 
  • Kennis van de beschikbare informatie bij de archiefinstelling.
  • Afspraken met de archiefinstelling over gebruikersondersteuning/dienstverlening.
  • Beheer en doorgifte van autorisaties met informatie over welke medewerker waartoe toegang heeft.
  • Viewer-functionaliteit als deze niet beschikbaar is bij de archiefinstelling.

3. Realisatie van toegang via de zoekpagina van de archiefinstelling

Alles uitklappen
  • Zoekfunctie op de website.
  • Inlogmogelijkheid met zoekfunctie voor beperkt openbare informatie.
  • Afspraken over gebruikersondersteuning/ dienstverlening.
  • Inregelen van autorisatie op basis van afspraken met de archiefvormer. Dit kan per categorie verschillen.
  • Instructies over en ondersteuning bij het zoeken op de website.
  • Viewers beschikbaar voor alle formaten.
  • Link naar het bestand bij de archiefinstelling.
  • Kennis van de beschikbare informatie die is opgeslagen in het e-depot.
  • Kennis van het zoeken van informatie op de website van de archiefdienst.
  • Afspraken met de archiefinstelling over gebruikersondersteuning/dienstverlening. 
  • Beheer en doorgifte van autorisaties met informatie over welke medewerker waartoe toegang heeft.
  • Viewer-functionaliteit als deze niet beschikbaar is bij de archiefinstelling.

4. Realisatie van toegang via het eigen zoeksysteem van de archiefvormer

Alles uitklappen
  • Functionaliteit voor het koppelen van zoekmachines aan het e-depot. 
    OAI-PMH is hiervoor de Nederlandse standaard.
  • Afspraken maken met de archiefvormer over de koppeling en technisch beheer en onderhoud, en ondersteuning van de koppeling.
  • Autorisatie regelen voor het ophalen of inzien van de bestanden of metagegevens: Het systeem zo inrichten dat ‘iedereen’ te vertrouwen is (bepalen of dit op organisatieniveau of medewerkersniveau is)
  • Viewers beschikbaar voor alle formaten.
  • Een eigen zoeksysteem. 
  • Een koppeling van het zoeksysteem met het e-depot. OAI-PMH is hiervoor de Nederlandse standaard .
  • Afspraken maken met de archiefinstelling over de koppeling en technisch beheer en onderhoud, en ondersteuning van de koppeling.
  • Overzicht van welke medewerker waartoe toegang mag verkrijgen/ autorisatiebeheer.
  • Autorisaties regelen in het zoeksysteem. 
  • Kennis van het zoeken van informatie in het zoeksysteem.
  • Afspraken met de archiefinstelling over functioneel beheer en gebruikersondersteuning/ dienstverlening.
  • Viewer-functionaliteit als deze bij archiefinstelling niet beschikbaar is.

5a: Realisatie van toegang via het bronsysteem van de archiefvormer op basis van een koppeling met het e-depot

Alles uitklappen
  • Een koppeling tussen het e-depot en het bronsysteem. Om zo de informatieobjecten beschikbaar te stellen op basis van het door de archiefvormer aan te geven identificatiekenmerk. 
  • Afspraken met de archiefvormer over technisch beheer en onderhoud, en ondersteuning van de koppeling.
  • Een koppeling tussen bronsysteem en het e-depot om de informatieobjecten op te kunnen halen uit het e-depot. 
  • De zoekinformatie en de index van het bronsysteem moet behouden blijven in het bronsysteem. Ook bij het opnieuw opbouwen van de zoekindex.
  • De verwijzingen naar informatie in het bronsysteem moeten omgeleid worden naar het e-depot. 
  • Afspraken over technisch beheer en onderhoud, en ondersteuning van de koppeling.

5b: Realisatie van toegang via het bronsysteem van de archiefvormer op basis van een zichtkopie van het informatieobject in het bronsysteem

Alles uitklappen
  • Afspraken over het beheer en gebruik van de (zicht)kopieën, bedoeld om de risico’s* van het aanhouden van (zicht)kopieën te minimaliseren.

* Risico’s zoals bijvoorbeeld; dubbele verantwoordelijkheid, meerdere (tegenstrijdige) openbaarheidsregimes of oneigenlijke bewerkingen op de (zicht)kopieën. Hierdoor kan proces- en/of imagoschade ontstaan. 

  • Afspraken over het beheer en gebruik van de (zicht)kopieën, bedoeld om de risico’s* van het aanhouden van (zicht)kopieën te minimaliseren: 
    • Zichtkopieën zijn als zodanig gemarkeerd. 
    • Zichtkopieën kunnen niet gewijzigd worden.
    • Zichtkopieën mogen niet door archiefvormer uitgeleend worden. Dat moet altijd via de archiefinstelling.
    • Zichtkopieën worden verwijderd als het gebruik minimaal is. 

Wanneer en hoe bepaal je welke variant het beste past?

Wanneer en hoe bepaal je welke variant het beste past?

Handreiking Toegang tot digitaal archief na overbrenging

Om een variant te selecteren kunnen verschillende afwegingen worden gemaakt. De belangrijkste factoren hiervoor zijn:

  1. Verwachte informatiebehoefte van de archiefvormer. 
  2. Kwaliteitscriteria voor toegang.
  3. Ontwikkel- en beheerkosten. 

Verwachte informatiebehoefte

De eerste vraag die gesteld moet worden is wat de verwachte vraag en informatiebehoefte van de archiefvormer naar toegang is. 
Deze behoefte kan verschillen naarmate de tijd verstrijkt. Recent overgebracht materiaal wordt vaker opgevraagd. Na verloop van tijd neemt het aantal aanvragen sterk af. 
Wanneer er geen concrete behoefte aan toegang bij de archiefvormer is, zijn de kwaliteitscriteria ondergeschikt en kunnen de ontwikkel- en beheerkosten doorslaggevend zijn.  

Op basis van de volgende vragen is na te gaan wat de verwachte informatiebehoefte is.

  • Wie kan om inzage vragen en met welk doel?
    En is dat vaak door dezelfde medewerkers of juist niet? 
     
  • Hoe vaak kun je inzage verwachten? 
    Wordt er regelmatig om inzage verzocht? Dit kan verschillen per soort informatie. 
    Is slechts eenmalig toegang nodig, maar wel grootschalig, zoals bij een parlementair onderzoek? Of is toegang eenmalig nodig voor een individuele gebruiker? 

     
  • Kan toegang per individuele medewerker worden geregeld, of moet een archiefmedewerker hierin een schakel zijn?
    Organisatorische afspraken bij de archiefvormer kunnen zorgen dat toegang via een centrale afdeling moet worden geregeld. Dit kost de medewerker van de archiefvormer meer tijd bij een inzageverzoek, maar maakt het autorisatiebeheer binnen de systemen eenvoudiger. 
     
  • Hoe groot is de behoefte aan inzage in beperkt openbaar materiaal? 
    Als er weinig inzageverzoeken zijn voor beperkt openbaar materiaal, is het misschien gunstig om zoveel mogelijk gebruik te maken van de bestaande kanalen die ook voor openbaar materiaal voor burgers en andere gebruikers ingezet worden. 
     
  • Hoe ver liggen de archiefinstelling en de archiefvormende organisatie geografisch gezien uit elkaar?
    Informatie inzien op locatie van de archiefinstelling kan bij een regionale of landelijke archiefinstelling een grotere belemmering zijn dan bij een stadsarchief. Dit kan de keuze voor variant 1 doorslaggevend maken. 


Kwaliteitscriteria 

Afhankelijk van de behoefte aan toegang kan een keuze worden gemaakt voor een variant van toegang. In onderstaande tabel wordt de mate weergegeven waarin de varianten over het algemeen voldoen aan de kwaliteitscriteria. Dit kan uiteraard per situatie verschillen. Toets daarom de scores altijd aan de eigen specifieke situatie. 

 

Laagdrempelig

Tijd

Beperkingen op de beschikbaarheid

View-mogelijkheden

Full text

Metadata-standaard

Domein specifieke metagegevens

  1. Op locatie bij de archiefinstelling

☹

☹

?

☹

☹

?

☹

  1. Online aanvraag bij de archiefinstelling

☹

☹

?

☹

☹

?

☹

  1. Website van de archiefinstelling

?

?

☹

☹

☹

?

☹

  1. Eigen zoeksysteem van de archiefvormer

?

?

?

?

?

?

?

  1. Bronsysteem van de archiefvormer

?

?

?

?

?

?

?

Uitleg scores:
☹    de variant voldoet matig tot slecht aan het kwaliteitscriterium.
?    de variant voldoet redelijk tot goed aan het kwaliteitscriterium.

Ontwikkel- en beheerkosten

De kosten voor de varianten zijn divers. Per variant kan het verschillen of deze kosten (meer) bij de archiefvormer of bij de archiefinstelling liggen. Vooral als er sprake is van de technisch meer uitdagende varianten 4 en 5 moet rekening gehouden worden met de ontwikkel- en beheerkosten.

Technische factoren die bepalend kunnen zijn voor de kosten:

  • Zijn de bestaande bronsystemen of eigen zoek- en e-depotoplossingen geschikt voor gegevensuitwisseling met elkaar?
    Wanneer gegevensuitwisseling tussen twee systemen een uitdaging vormt, kunnen de ontwikkelkosten van een koppeling bij de varianten 4 en 5 hoog uitvallen. Maatwerk kan in onderhoud hoge kosten met zich meebrengen. Indien een metadatastandaard zoals MDTO zowel bij de archiefvormer als de -instelling is geïmplementeerd, hoeft dit echter geen probleem te zijn. 
    In sommige gevallen, als er bijvoorbeeld sprake is van legacy-systemen, kan het zelfs zo zijn dat het realiseren van een koppeling bij variant 5 onmogelijk is. In dat geval kan een organisatorische oplossing worden overwogen, waarbij een (zicht-)kopie wordt gebruikt.

     
  • Beschikken de systemen over de gewenste viewmogelijkheden? Of zijn er investeringen nodig om bestanden goed te kunnen inzien, ook als het om bijzondere bestandsformaten gaat?
    Wanneer een e-depotoplossing niet de viewmogelijkheden biedt die de medewerker van de archiefvormer nodig heeft om het werk goed uit te voeren, kan er voor een variant worden gekozen. Hierbij wordt gebruikgemaakt van de viewer in het bronsysteem (variant 5) of het eigen zoeksysteem (variant 4). Het ontwikkelingen van een viewer voor variant 4 kan hoge kosten met zich meebrengen. 
     
  • Hoe lang gaat het bronsysteem (nog) mee?
    De levensduur van een ICT-systeem is beperkt. Bij vervanging moet – wanneer gekozen is voor variant 4 of 5 a – de toegang met een koppeling opnieuw worden geregeld. 
     
  • Welke kosten moeten er worden gemaakt om full text op de informatie te kunnen zoeken?
    Als dit er al is, bijvoorbeeld in de eigen zoeksysteemoplossing (variant 4), kan het verstandig zijn de toegang zo te organiseren dat daarvan gebruik kan worden gemaakt. Maar ook het implementeren van full text--zoekmogelijkheden in het e-depot of bronsysteem (voor variant 5) behoort – wanneer die er nog niet zijn – tot de mogelijkheden.
     
  • Hoeveel geld en tijd kost het om het zoeken op domeinspecifieke metagegevens mogelijk te maken? En op welke manier? 
    Het ondersteunen van verschillende metadataschema’s van archiefvormers door archiefinstellingen kan erg uitdagend zijn. Soms is een tussenstap ook mogelijk. Bijvoorbeeld in de vorm van een XML (eXtensible Markup Language) Hiermee kunnen gegevens op een gestructureerde manier vastgelegd worden. Deze XML wordt meegeleverd met het bestand, zodat in die XML ook gezocht kan worden.
     
  • Beschikken beide organisaties over voldoende medewerkers met de juiste kennis?
    Om een meer technische variant zoals varianten 4 en 5 a in te kunnen richten, is technische kennis nodig; kennis van koppelvlakken/gegevensuitwisseling, zoektechnieken en viewmogelijkheden. Dit brengt kosten voor opleidingen voor medewerkers of inhuur van de juiste kennis met zich mee.