Wie alle vragen juist beantwoordde kon met de gevonden letters het woord DOEDELZAK vormen. Wie het invulde in de zoekbalk bij de gedigitaliseerde fotocollectie (overigens maar een fractie van het totaal aantal foto’s in de collectie van het Nationaal Archief), kreeg 25 hits. Maar er was maar één foto die voldeed aan de beschreven datering.
En hoewel Mike Yarwood natuurlijk ook de benodigde faam genoot, zochten wij naar Paul McCartney. Dat was het juiste antwoord op de Nationaal Archief Zomerpuzzel 2026.
Hieronder staan de juiste antwoorden per vraag.
Dat diplomaten veel reizen, is vanzelfsprekend. Voor hun werk wonen ze jarenlang op verschillende plekken in het buitenland. Sommige diplomaten gaan echter nog een stap verder en gebruiken ook hun vrije tijd om zoveel mogelijk plekken en landen te ontdekken. Dat gold ook voor een man die in het laatste kwart van de negentiende eeuw werd geboren in een Zuid-Hollandse stad en in 1912 trouwde met een vrouw die net zo reislustig was.
Het stel had een voorkeur voor bergachtige streken en ondernam samen meerdere expedities. Zo bezochten ze in Azië verschillende gletsjers en bergen waar nog geen mens was geweest. Op hun reizen ging altijd een camera mee en in het archief van het echtpaar bevinden zich dan ook talloze foto’s en albums. Al die foto’s zijn genummerd. Wat wordt er afgebeeld op de foto met nummer 2193?
Noteer de klinker die het meest voorkomt in de titel/naam van de eigenaar van het object in kwestie.
Antwoord: A
De reislustige diplomaat was Philip Christiaan Visser. Samen met zijn vrouw Jenny Visser-Hooft beklom hij heel wat bergen. In 1990 schonk Visser zijn archief, met daarin vele fotoalbums aan het Nationaal Archief. Op de foto met nummer 2193 staat de gouden auto van de Maharajah van Alwar.
Het Rijksmuseum stond niet altijd in Amsterdam maar heeft zijn oorsprong in een andere Nederlandse plaats. Daar raakte een koninklijk gebouw in de Franse tijd zijn functie kwijt en kreeg toen de functie van nationaal museum. Een destijds bekende Nederlandse kunstschilder was nauw bij het project betrokken en vervaardigde een plattegrond van het gebouw waarop hij de daar hangende schilderijen ook intekende. In de antichambre hing een schilderij van Maria Magdalena. Van welke schilder?
Noteer de eerste letter van de achternaam
Antwoord: D
Op 31 mei 1800 opende de Nationale Konst-Galleriy haar deuren in Huis ten Bosch. Van het museum werden plattegronden gemaakt die tegenwoordig te vinden zijn in de verzameling binnenlandse kaarten Hingman. Daarop is te zien dat het schilderij van Mara Magdalena is geschilder door A. van Dijck.
Deze tekening is gemaakt op een eiland in Indonesië in de negentiende eeuw. De tekening behoorde, samen met heel veel andere tekeningen, lange tijd tot het archief van een particulier. Toen dat archief, via een ver familielid van de voormalige eigenaar, bij het Nationaal Archief terecht kwam, werden de tekeningen eruit gehaald en in een ander archief opgeborgen. De eigenaar in kwestie had deze tekeningen namelijk verzameld tijdens zijn werk als ambtenaar en deze behoorden daarom eigenlijk toe aan zijn werkgever. Daarom zijn ze nu te vinden in het archief van die werkgever. Wat is de naam van de voormalige eigenaar?
Noteer de eerste letter van de achternaam.
Antwoord: E
Deze ‘tekening van een vissersboot’ is te vinden de verzameling kaarten en tekeningen van het ministerie van Koloniën. Deze tekening – en vele anderen, werden gemaakt opdracht van Nicolaus Engelhard (1761-1831).
Ga naar de tekening in de verzameling kaarten en tekeningen van het ministerie van Koloniën.
In 1964 brengen The Beatles 46,5 uur door in Nederland. Ze treden eerst op in Hillegom, waar televisieopnames worden gemaakt en later in West-Friese Blokker. Daar wordt duidelijk dat ook de Nederlands jeugd al volledig is bevangen door Beatlemania. De muziek komt nauwelijks uit boven het gegil van de fans en in het publiek vallen een aantal meisjes flauw bij de aanblik van hun idolen.
Dit enige bezoek dat de Beatles ooit aan Nederland brachten, is door talloze fotografen vastgelegd. Er zijn foto’s van de concerten, van hun bezoek aan Amsterdam en van de persconferentie op Schiphol. Eén Nederlandse persfotograaf lijkt tijdens het bezoek niet te hebben geslapen en elk moment te hebben vastgelegd. Wellicht lukte het daardoor om dichterbij de band te komen dan alle andere fotografen en zo zelfs een aantal fraaie portretten van de bandleden te schieten. Maar ook de foto’s van de fans mogen er zijn, zoals te zien in deze uitsnede van deze, in Amsterdam gemaakte, foto. Wie is de fotograaf die we zoeken?
Noteer de laatste letter van de voornaam.
Antwoord: Z
De fotograaf is Inez van ’t Hoff. Zij weet tijdens de rondvaart van de Beatles een plekje op hun rondvaartboot te bemachtigen. Vanuit daar fotografeert ze niet allen de band maar ook hun uitzinnige fans.
In 1470 werd Michiel Cocxz, inwoner van de stad Hoorn, veroordeeld wegens geweldpleging door het Hof van Holland. Hij had een stadsgenoot met een mes uit zijn huis gejaagd en daarna achtervolgd door de kerk. De straf die Cocxz van het Hof kreeg, staat mijlenver af van hoe we nu naar misdaad en straf kijken. Hij hoefde niet de gevangenis in, maar moest goddelijke genade weten te verkrijgen. Daarvoor moest hij allereerst, blootshoofds, op zijn knieën en met een kaars in zijn handen om vergiffenis vragen. En hij moest op bedevaart. Niet alleen naar (het destijds gebruikelijke) Keulen maar ook nog naar Rome. Hoe heette de man die door Cocx werd achtervolgd?
Noteer de eerste letter van de achternaam
Antwoord: E
De index op de strafvonnissen van het Hof van Holland begint pas in 1539. Dat is bij deze vraag weinig behulpzaam. Het juiste antwoord (Dirk Egbertsz) kan alleen gevonden door de gedigitaliseerde eigentijdse toegangen te gebruiken.
In 1639 sloot Japan zijn grenzen. Vanaf dat moment mochten Japanners het land niet meer verlaten en mochten buitenlanders het land niet meer in. Hiermee hoopte Japan de eigen cultuur, die na ruim veertig jaar handel met Europa, onder druk was komen te staan, in stand te houden. Uitzonderingen werden gemaakt voor China en Nederland, die met Japan mochten blijven handelen.
De VOC opende daarop een kantoor, ook wel factorij geheten, in de Japanse stad Nagasaki. Elk jaar werd er van de aanwezige goederen op de factorij een balans gemaakt. Dat gebeurde ook op 14 oktober 1756. De lijst met goederen werd toegevoegd aan het ‘Japans Negotie Journaal’ en een paar jaar later naar Batavia gestuurd. Uit de lijst blijkt hoe gevarieerd de voorraad was: goud, zilver, paarden, luxe geweven stoffen maar ook talloze meubels en, soms typische Nederlandse, gebruiksvoorwerpen. Zo staat er onder het kopje ‘huismeubelen’ een stuk oerhollands keukengerei ter waarde van 7 gulden en 13 stuivers. Hoe heet dat keukengerei?
Noteer de tweede letter.
Antwoord: O
De lijst met goederen van het Japans Negotie Journaal van 1756 is te vinden in het zogeheten ‘eendertigse boek: Batavia’s ingekomen brievenboek deel IV’ van 1763. Het stuk keukengerei van 7 gulden en 13 stuivers was een poffertjespan.
Dit is een detail van een tekening uit de 18e eeuw. Op de hele tekening is het aangezicht van een eiland te zien. De tekenaar droeg zijn werk op aan de vertrekkend predikant van dit eiland. Die predikant werkte daarna in Batavia en Londen voordat hij zich vestigde in Berbice, waar hij eigenaar werd van een plantage en van zeker zes tot slaaf gemaakte mensen.
De maker van de tekening heeft verschillende huizen en gebouwen op de kaart genummerd. De kerk heeft nummer 3, het huis van de predikant nummer 16. Maar wie woont er in het huis met nummer 10?
Noteer de eerste letter van de achternaam.
Antwoord: D
We zien hier een detail van het ‘Gezicht van het eiland Sint Eustatius’, getekend door G.T. van Paddenburg in opdracht van vertrekkend predikant Schwiers. In het huis met nummer 10 woont de heer Donker.
Bekijk de tekening Gezicht van het eiland Sint Eustatius’, door G.T. van Paddenburg
In 1751 reisde een gepensioneerd VOC-ambtenaar met zijn gezin van Kaapstad naar Texel. Zijn dienstverband zat erop en hoewel hij zelf in Kaapstad was geboren, wilde hij zich in Nederland vestigen. Met het vele geld dat hij aan het gewelddadige koloniale systeem aan de Kaap had verdiend, kon hij zich een mooi landgoed veroorloven.
Zijn dochters, die nog nooit in Nederland waren geweest, hielden tijdens de zeereis een dagboek bij. Daarin is te lezen dat zij, na een paar dagen zeeziekte, hun dagen vulden met lezen, koffiedrinken, handwerken en aan de stuurman vragen hoeveel mijl ze die dag al hadden gevaren. Ook wat ze aten en dronken, werd elke dag nauwgezet genoteerd. Ontbijten met een boterham of een biscuitje, af en toe een taartje (als ze niet beschimmeld waren) en uitgebreide diners. Zo kwam er op dinsdag 13 april eerst soep met ‘kluijtjes’ op tafel en daarna gebraden kalkoen, koteletten, schijfjes schapenvlees, gestoofde pruimen en artisjokken. Ook was er eend. Met welke groente werd die gestoofd?
Noteer de laatste letter.
Antwoord: L
In het uiterst goed leesbare journaal van de gezusters Schwellengrebel is te lezen dat de eend met kool wordt gestoofd. Het archief van hun familie was tot 2023 nog particulier bezit. In dat jaar hebben het Nationaal Archief en het Rijksmuseum te Amsterdam gezamenlijk de collectie Schwellengrebel verworven. Die collectie bestaat, naast het archief, ook uit tekeningen, fotografisch materiaal, boekwerken, servies en nog vele andere objecten.
In 1702 stond Europa aan het begin van een nieuwe grote oorlog: de Spaanse Successieoorlog. Bij dit conflict waren heel veel Europese landen betrokken. Ook het Staatse leger, zoals het leger van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden heette, werd in paraatheid gebracht. Voor de lokale bevolking van de legerplaatsen was er goed geld te verdienen. Handelslui trokken van kampement naar kampement.
Eén van hen was Jan du Bas. Hij reisde met een kar vol goederen van Gennep van Tegelen. Daarvoor maakte hij gebruik van een tolweg. De tol die hij moest afrekenen, bedroeg 2 gulden en 8 stuivers. Voor hem was dat het waard want zijn kar was beladen met vijftig pond gedroogde ossenhuiden en dertig koeien- en schapenvellen. Daarnaast had hij nog twee gevulde tonnen met daarin 300 pond handelswaar bij zich. Wat zat er in die tonnen?
Noteer de eerste letter.
Antwoord: K
In het archief van de Raad van State is, onder het beheer en bestuur van Opper-Gelre en Landen van Overmaze, een tolregister uit 1702 bewaard gebleven. Daarin is ook de tol van Jan dus Bas te vinden, met op zijn kar twee tonnen gevuld met kersen (kerssens).