2.04.22 Inventaris van het archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: 11e Afdeling Spoorwegen en de daarbij behorende archieven, (1836) 1861-1877 (1893)
In 1861 was de bemoeienis van de afdeling Waterstaat met de spoorwegen zo omvangrijk geworden, dat een aparte afdeling Spoorwegen nodig werd geacht. Besloten was, dat de Staat ook zelf spoorwegen zou aanleggen. Daarnaast verleende de afdeling concessies voor aanleg en exploitatie aan een toenemend aantal particuliere spoorwegmaatschappijen.Het archief van de afdeling is geordend op onderwerp: de namen van de rubrieken vallen grotendeels samen met die van de spoorwegmaatschappijen, waarop toezicht werd gehouden door middel van reglementen en vaststelling van de tarieven. Zeer omvangrijk is de rubriek Staatsspoorwegen. Het archief bevat een drietal gedeponeerde archieven, afkomstig van de Commissie Staatsspoorwegen (1860-1863), de adviseur Staatsspoorwegen (1863-1877) en de Algemene Dienst voor de aanleg van Staatsspoorwegen (1860-1873). Ook een serie gedrukte bestekken-Spoorwegen maakt deel uit van het archief. Het archief moet geraadpleegd worden met behulp van eigentijdse toegangen zoals verbalen, klappen en indices.
In 1861 was de bemoeienis van de afdeling Waterstaat met de spoorwegen zo omvangrijk geworden, dat een aparte afdeling Spoorwegen nodig werd geacht. Besloten was, dat de Staat ook zelf spoorwegen zou aanleggen. Daarnaast verleende de afdeling concessies voor aanleg en exploitatie aan een toenemend aantal particuliere spoorwegmaatschappijen.Het archief van de afdeling is geordend op onderwerp: de namen van de rubrieken vallen grotendeels samen met die van de spoorwegmaatschappijen, waarop toezicht werd gehouden door middel van reglementen en vaststelling van de tarieven. Zeer omvangrijk is de rubriek Staatsspoorwegen. Het archief bevat een drietal gedeponeerde archieven, afkomstig van de Commissie Staatsspoorwegen (1860-1863), de adviseur Staatsspoorwegen (1863-1877) en de Algemene Dienst voor de aanleg van Staatsspoorwegen (1860-1873). Ook een serie gedrukte bestekken-Spoorwegen maakt deel uit van het archief. Het archief moet geraadpleegd worden met behulp van eigentijdse toegangen zoals verbalen, klappen en indices.
Download inventaris als:PDF|XML
Download inventaris
Download inventaris
Sluiten
Op onze website kunt u archieven doorzoeken met behulp van inventarissen (beschrijvingen van archieven, ook wel toegang genoemd). Deze inventarissen zijn vaak net zo oud als de archieven zelf. De mogelijkheid bestaat dat u woorden tegenkomt die vroeger gewoon waren, maar nu als kwetsend, racistisch of discriminerend ervaren worden.
Het Nationaal Archief onderzoekt momenteel de mogelijkheden om dit taalgebruik in inventarissen aan te passen, te verklaren of te voorzien van hedendaagse alternatieven.
Zoekhulpen bij dit archief
Inhoud en structuur van het archief
Inhoud
Het archief bevat stukken betreffende spoorwegaangelegenheden in de periode 1836-1893.
Selectie en vernietiging
In 1952 zijn bij de inventarisatie van het archief na machtiging van de minister van Onderwijs Kunsten en Wetenschappen, 32 registers en klappers van, niet meer aanwezige, declaraties van ambtenaren, werkzaam bij de aanleg van staatsspoorwegen over de jaren 1860-1877 en 13 registers van ingekomen en uitgaande stukken van de afdeling comptabiliteit van de Algemene Dienst bij de Aanleg van Staatsspoorwegen over de jaren 1861- 1872, waarvan de vermelde betalingsaanvragen en -staten niet meer bestonden, vernietigd (ARAII, archief van de Rijksarchiefdienst, Centrale Directie, 4 en 10 sept 1952 B587).
Bij de ordening werden de verbalen, waarbinnen de stukken onder rubrieken waren ondergebracht maar die geheel jaarsgewijs waren geplaatst, voor de hele periode gesorteerd op onderwerpsrubriek, zoals geschiedde bij de ordening van het archief Waterstaat door de hoofdarchivist H. Bonder in 1951.
Verantwoording van de bewerking
De 11e Afdeling 'Spoorwegen' van het Ministerie van Binnenlandse Zaken
De ordening van de stukken van de 11e afdeling is geschied naar de hoofdonderwerpen die in de stukken behandeld worden. Dit was ook de wijze, waarop de 3e afdeling (Waterstaat) haar stukken ordende. De rubrieken werden, min of meer oneigenlijk, dossiers genoemd, een benaming, die hier, om redenen van traditie, is behouden.
Men treft de volgende rubrieken oftewel dossiers aan:
| dossier 1 | Spoorwegen in het algemeen |
| dossier 2 | Staatsspoorwegen |
| dossier 2A | Staatsspoorwegen: Richting, stations, onteigening, adressen |
| dossier 2B | Staatsspoorwegen: Aanbestedingen |
| dossier 2C | Staatsspoorwegen: Algemene zaken, exploitatie, aansluitingen enz. |
| dossier 2D | Staatsspoorwegen: Tarieven (van vervoer) |
| dossier 2E | Staatsspoorwegen: Overhoeken (grond) |
| dossier 2F | Staatsspoorwegen: Vernieuwingsfondsen |
| dossier 2G | Staatsspoorwegen: Onderhoud en vernieuwing van Staatsspoorwerken |
| dossier 3 | Hollandse IJzeren Spoorweg |
| dossier 4 | Rijnspoorweg |
| dossier 5 | lijn Aken-Maastricht |
| dossier 6 | lijn Antwerpen-Rotterdam |
| dossier 7 | lijn Luik-Maastricht |
| dossier 8 | lijn Utrecht-Zwolle-Kampen |
| dossier 9 | Commissie voor de Staatsspoorwegen, na 1863 Personeel bij de Staatsspoorwegen |
| dossier 10 | Raad van Toezicht op de Spoorwegdiensten |
| dossier 11 | Sollicitanten |
| dossier 12 | lijn Almelo-Salzbergen |
| dossier 13 | lijn Hasselt-Eindhoven |
| dossier 14 | lijn Neuzen-St. Nicolaas |
| dossier 15 | lijn Nijmegen-Kleef |
| dossier 16 | lijn Sluiskil-Gent |
| dossier 17 | lijn Tilburg-Turnhout |
| dossier 18 | lijn Tilburg-Nijmegen |
| dossier 19 | Noord-Brabants-Duitse spoorwegmaatschappij |
| dossier 20 | Nederlands-Westphaalse spoorwegmaatschappij |
| dossier 21 | Hollands-Westphaalse spoorwegmaatschappij |
| dossier 22 | lijn Haarlem-Zandvoort |
| dossier 23 | lijn Leiden-Woerden |
| dossier 24 | lijn Antwerpen-Gladbach |
| dossier 25 | lijn Woensdrecht-Antwerpen |
| dossier 26 | lijn Rotterdam-Arnhem-Munster |
| dossier 27 | Buurtspoorwegen |
| dossier 28 | lijn Venlo-Straelen |
Algemene Dienst bij de aanleg van Staatsspoorwegen
Het verbaal van de Algemene Dienst bij de aanleg van Staatsspoorwegen is op een zelfde manier als dat van de 11e afdeling in rubrieken oftewel dossiers geordend.
De dossiers hebben de volgende inhoud:
| dossier A | Algemene zaken | betreft alle stukken, die niet onder een der volgende rubrieken kunnen gerangschikt worden |
| dossier B | Personeel | voordracht, benoeming, bevordering, ontslag etc. van beambten en arbeiders |
| dossier C | Voorschriften | |
| dossier D | Archief | toezending, ontvangst, aankoop enz. van kaarten, instrumenten, drukwerken, processen verbaal van archiefovergave en -overname |
| dossier E | Geldelijk Beheer | |
| dossier F | Richting | alles met betrekking tot het vaststellen van de richting, overeenkomsten met de genie en aansluitende maatschappijen, opmetingen, waterpassen, enz. |
| dossier G | Onteigening | alles wat daarop betrekking heeft |
| dossier H | Onderbouw van de weg | grondwerken, rijswerken, bekledingsmuren, afwateringswerken als drainage, riolen, enz. |
| dossier I | Kunstwerken | bruggen, duikers, enz. |
| dossier K | Bovenbouw der wegen | bedding, hout, rails, enz., arbeidsloon voor het leggen der spoorstaven, wissels, draaischijven, schuifkarren enz. |
| dossier L | Overgangswerken | wegbruggen, poorten, overwegen, evenwijdige wegen, overeenkomsten, aanbesteding, enz. |
| dossier M | Beveiliging der wegen | afrasteringen, heggen, muren of schuttingen enz., aanbesteding enz. |
| dossier N | Stations | hoofdgebouwen, bijgebouwen, bergplaatsen, werkplaatsen, waterkranen, cokesovens, bestrating, afrastering |
| dossier O | Bewaking en afdeling van de wegen | wachterswoningen, wachtershuisjes, mijlpalen enz., aanbesteding enz. |
| dossier P | Seinen | electromagnetische telegraaf, geluidsseinen, gezichtsseinen enz. |
| dossier Q | Werken van bijzondere aard en strekking | havens, lig- en losplaatsen aan de rivieren, kanalen, wegen naar de stations |
| dossier R | Materiaal | alles wat op dit onderwerp betrekking heeft |
Ordening van het archief
De werking van het verbaalstelsel
Het grootste deel van de in deze inventaris beschreven archieven zijn geordend volgens het verbaalstelsel. Elk stuk werd bij binnenkomst ingeschreven in een agenda en kreeg een stempel met datum van binnenkomst en een agendanummer, waarna het in behandeling werd genomen. Bij afdoening werden de voorstukken bij het stuk van afdoening gevoegd en geborgen op datum en nummer van afdoening. De data en nummers van de stukken die afgedaan waren werden daarop ingeschreven in een index, deze was systematisch geordend in rubrieken, de zogenaamde hoofden. Om stukken in de index terug te vinden werden er klappers gemaakt waarin men zaken en namen met hun verwijzing naar indexpagina op alfabetische wijze ordende.
Zoekt men nu naar een bepaalde zaak in deze archieven dan moet men of via de klappers zoeken of onder een bepaalde systematische rubriek in de index. De klapper zal u naar de index doorverwijzen, de index zal u naar een bepaalde datum en nummer van afdoening verwijzen waarmee u het juiste inventarisnummer van de portefeuille waarin de stukken zitten zult kunnen vinden.
Bij de archieven van de 11e Afdeling zijn niet alleen de nummers van afdoening in de indexen in rubrieken verdeeld, ook feitelijk is dit gebeurt. Binnen elke rubriek zijn de stukken echter weer chronologisch op datum en nummer van afdoening geordend.
Bij de commissie voor de Staatsspoorwegen is het Verbaal in twee rubrieken gesplitst en zijn geen klappers (meer) aanwezig.
Bij de Algemene Dienst bij de Aanleg van Staatsspoorwegen is het verbaal eerst in drie hoofd afdelingen gesplitst waarna deze ieder weer in een aantal rubrieken gesplitst zijn, hierbij zijn echter geen indices of klappers (meer) voorhanden.
In 1990 is de gehele inventaris opnieuw uitgetypt en is het archief van de 11e Afdeling gespecificeerd per inventarisnummer. Verder is, behoudens enige kleine correcties, inhoudelijk niets gewijzigd. Wel is de opmaak gemoderniseerd.