2.19.123 Inventaris van het archief van de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB), 1889-1996 (1997)

Download inventaris als:PDF|XML Download inventaris Download inventaris
Sluiten
Taalgebruik in onze archieven Taalgebruik in onze archieven

Op onze website kunt u archieven doorzoeken met behulp van inventarissen (beschrijvingen van archieven, ook wel toegang genoemd). Deze inventarissen zijn vaak net zo oud als de archieven zelf. De mogelijkheid bestaat dat u woorden tegenkomt die vroeger gewoon waren, maar nu als kwetsend, racistisch of discriminerend ervaren worden.

Het Nationaal Archief onderzoekt momenteel de mogelijkheden om dit taalgebruik in inventarissen aan te passen, te verklaren of te voorzien van hedendaagse alternatieven.

Ik heb het begrepen

Zoekhulpen bij dit archief

Inhoud en structuur van het archief

Inhoud

Inhoud der archieven

In vrijwel alle gevallen beginnen de series notulen, periodieken en dergelijke vóór de fusie van de KNVB van 1 augustus 1940. Toen fuseerden alle bestaande voetbalorganisaties tot één organisatie . Daarmee kwam er een einde aan het bestaan van de als gevolg van de verzuiling afzonderlijke bestaande voetbalorganisaties . Archivistisch gezien had elk afdelingsarchief daarom in een periode van vóór en ná 1940 gesplitst kunnen worden. Om praktische redenen werd hiervan afgezien en lopen alle series, mits deze goed op elkaar aansluiten, door.
Alvorens nader in te gaan op de inhoud van de archieven kan in het algemeen worden gesteld, dat het bij de aanvang van elk onderzoek raadzaam is de jubileumboeken te raadplegen. Hoewel er over de jubilea van de KNVB het nodige is bewaard, ontbreken de bij die gelegenheid uitgegeven jubileumboeken in dit archief. Dergelijke overzichtswerken zijn daarentegen van de afdelingen Drenthe, Twenthe, Arnhem, Nijmegen, Utrecht, Haarlem, Leiden, Gouda, 's-Gravenhage, Zeeland en Noord-Brabant wel aanwezig. Onderling onderscheiden deze zich van zeer summier tot uitgebreid
Inv.nrs 1505, 1726-1727, 2089, 2308, 2572, 2791-2792, 2961, 3040, 3178, 3698, 3777.
.
Wat de series in de verschillende archieven zelf betreft valt het volgende op te merken. Bestuurlijk gezien vormen de notulen de ruggengraat van elk archief. Voor de onderzoeker, die is geïnteresseerd in eindstanden en dergelijke, zijn daarentegen allereerst de jaarverslagen van groot belang.
Deze inventaris laat zien dat in de voetbalwereld vanouds veel waarde werd gehecht aan een goede informatievoorziening. Dientengevolge vindt men in elk archiefblok, of dit nu het hoofdbestuur betreft of de verschillende afdelingen, wel een eigen periodiek of periodieken. Voor de periode van het bestaan van de KNVB tot 1898 had men nog geen eigen periodiek en moet men de periodieken raadplegen, die gezamenlijk met andere sportverenigingen werden uitgegeven. Naast de algemene bladen onderhield het hoofdbestuur van de KNVB sinds 1950 ook contact met de bij haar aangesloten verenigingen door deze Rondzendbrieven en Bulletins toe te sturen. Vanaf 1955 werd daarbij ook een onderscheid gemaakt tussen het betaald - en het amateurvoetbal.
Verder treft men in de archieven van het hoofdbestuur en een aantal afdelingsarchieven ook een serie Adresboeken aan. Anders dan de titel doet vermoeden geven de adresboeken van het hoofdbestuur veel meer informatie dan enkel adressen. In de loop van de tijd veranderde de inhoud hiervan wel. Zo werden naast de samenstelling van het bondsbestuur, de districtsbesturen en het commissiewezen, de werkzaamheden van het bondsbestuur, de namen van scheidsrechters en consuls, de oprichtingsdata van de verenigingen en de ligging van de terreinen vermeld, maar bijvoorbeeld ook de namen van de niet bij de bond aangesloten bonden. Gedurende enige tijd gold dit ook voor de bondsbesluiten van het voorgaande seizoen. In de adresboeken van de afdelingen treft men uiteraard voor een deel dezelfde gegevens aan. Verder treft men hier bijvoorbeeld aan welke kleuren de tenues hadden en waar de kleedlokalen waren gelegen.
Hoewel het archief van het hoofdbestuur over bepaalde gebeurtenissen als de fusie van 1940 en de organisatie van het betaald voetbal respectievelijk het amateurvoetbal en de interlands het nodige bevat, maakt het over het geheel genomen toch een onvolledige indruk. Zeker waar het de beginjaren betreft. Dit in vergelijking met enkele afdelingsarchieven.
Overigens is ook de volledigheid van deze archieven zeer verschillend. De afdelingen Groningen, Drenthe, Haarlem en Leiden zijn voorbeelden van (redelijk) complete archieven over de gehele bestaansperiode. In mindere mate geldt dit ook voor de afdelingsarchieven van Friesland, Gelderland, Arnhem, Nijmegen, Utrecht, Gouda, Rotterdam, Dordrecht, Zeeland, Noord-Brabant en Limburg. Doordat de voorzitter van de afdeling Zwolle het afdelingsarchief op eigen initiatief in 1996 aan het gemeentearchief Zwolle schonk, bestaat het in deze inventaris als zodanig beschreven archief vooral uit drukwerk. Als zodanig is hier geen sprake van een echt archief. Het in Zwolle berustende archief loopt over de periode 1906-1996 en beslaat 3 meter. Momenteel is het nog niet nader ontsloten. Het afdelingsarchief van Twenthe is zeer fragmentarisch. Het afdelingsarchief van Noord-Holland berust op het bondsbureau te Alkmaar en is aldaar raadpleegbaar. Desondanks is er in deze inventaris ook een rubriek voor deze afdeling ingeruimd. Daarin zijn allereerst afgedwaalde archiefstukken geplaatst. Verder werden daarin periodieken en gedrukte stukken van de afdeling Noord-Holland opgenomen, die bij andere afdelingen als ingekomen stukken werden aangetroffen.
Verder zij nog opgemerkt dat bij de afdelingen Drenthe, Nijmegen, 's-Gravenhage en Noord-Brabant restanten van archieven van andere bonden werden aangetroffen. Uit het feit dat deze alle van vóór 1940 dateren valt af te leiden, dat deze in verband met de fusie van 1940 bij de afdelingsarchieven zijn gedeponeerd. Van geheel andere aard zijn de bij de afdeling Dordrecht gedeponeerde archivalia, die betrekking hebben op de periode, die aan de oprichting van de Dordtsche Voetbalbond voorafging.

Periodisering en omvang

Over de datering kan worden opgemerkt dat het archief van het hoofdbestuur begint met afschriften van de oprichtingsvergaderingen van 1889. In principe ligt het eindjaar van het archief van het hoofdbestuur bij 1996, omdat toen de hiervoor genoemde herstructurering van afdelingen naar districten inging. Het jaartal 1997 is tussen haakjes toegevoegd, omdat in twee gevallen archiefstukken tot in dat jaar doorlopen
Inv.nrs 314 en 916.
Voornoemde reorganisatie verklaart tevens waarom alle afdelingsarchieven met uitzondering van Friesland, Arnhem, Gouda en Rotterdam, die een jaar eerder eindigen, ook tot 1996 doorlopen.
De omvang van het archief bedraagt na bewerking 180,2 m1. Het archief van het Hoofdbestuur van de KNVB beslaat 78,7 m1. De metrages van de afdelingsarchieven zijn als volgt te specificeren:
  • Groningen 5,5 m1
  • Friesland 5 m1
  • Drenthe 6 m1
  • Zwolle 3 m1
  • Twenthe 0,5 m1
  • Gelderland 7,5 m1
  • Arnhem 2 m1
  • Nijmegen 7,5 m1
  • Utrecht 10 m1
  • Noord-Holland 0,2 m1
  • Amsterdam 5,3 m1
  • Haarlem 6,6 m1
  • Leiden 2,75 m1
  • Gouda 4,1 m1
  • 's-Gravenhage 3,5 m1
  • Rotterdam 11 m1
  • Dordrecht 5,75 m1
  • Zeeland 3 m1
  • Noord-Brabant, 9 m1
  • Limburg, 2,8 m1

Verantwoording van de bewerking

H.J.Ph.G. Kaajan, die dit archief dat zelfde jaar inventariseerde, koos voor een indelingsschema, dat is gebaseerd op Stukken van algemene aard en Stukken betreffende bijzondere onderwerpen. Daarbij is de laatste categorie op haar beurt weer onderverdeeld in Organisatie (en personeel) en Taakuitvoering met daarbinnen de nodige subrubrieken. Zo nodig volgde(n) hierop nog een onderdeel Documentatie en/of Gedeponeerde archieven.
De door de KNVB zelf uitgegeven periodieken werden geregeld ook in de afdelingsarchieven aangetroffen. Waar nodig zijn de in het archief van het hoofdbestuur ontbrekende jaargangen aangevuld met exemplaren uit de afdelingsarchieven. Daarnaast zijn de series adresboeken en dergelijke van de afdelingen in sommige gevallen gecomplementeerd met delen, die ter kennisgeving naar het hoofdbestuur waren opgestuurd. Dit gebeurde omdat het organisatorisch gezien op dat niveau het meest juist was om deze archivalia te bewaren. Volgens afspraak zijn dubbelen van de periodieken Sportkroniek, De KNVB-er, Neerlands Voetbal en Voetbal-Totaal na afloop van de inventarisatie ten behoeve van de eigen organisatie geretourneerd naar de KNVB te Zeist. Verder werden alle dubbelen van periodieken van de afdelingen verwijderd. Er werden tijdens de inventarisatie geen stukken aangetroffen, die voor vernietiging in aanmerking kwamen
Zie voor een historisch overzicht van de sportjournalistiek: inv.nr. 1039, p. 96-101.
.
In 1999 werden ook de afdelingsarchieven vanuit Nijmegen naar Den Haag overgebracht. Voordat hiertoe werd overgegaan had een aantal vrijwilligers zich met het schonen en globaal inventariseren bezig gehouden. Het voor een groot deel in archiefdozen verpakte bestand was voornamelijk op niveau van series als notulen en periodieken ontsloten. De aanduidingen hiervan waren op etiketten vermeld. Enkel van het archief van het afdelingsarchief van Friesland is bekend, dat dit in 1994 werd geschoond
Brief van de met de ordening van het archief belaste werkgroep van de afdeling Friesland aan het afdelingsbestuur d.d. 24 januari 1995. Zie: objectdossier van de KNVB.
. Van deze afdelingsarchieven inventariseerden A.S. Fris en F. van Dijk het archief van Haarlem respectievelijk de afdelingsarchieven van Drenthe en Gouda. W.J. Graat deed hetzelfde met de overige veertien afdelingsarchieven. Dit gebeurde onder leiding van Kaajan, die inmiddels de leiding van het project had gekregen. Tijdens de inventarisatie van de afdelingsarchieven werden veel dubbelen aangetroffen. Deze bestonden voor een niet onbelangrijk deel uit de door de KNVB uitgegeven periodieken, waarop elke afdeling een abonnement had. Zoals vermeld complementeerden deze hiaten in de series van het hoofdbestuur. Verder bestond deze uit dubbelen van eigen afdelingsuitgaven van allerlei soort. Op deze wijze kon ongeveer 30 meter apart worden gezet. Er werd tijdens de inventarisatie van deze bestanden al evenmin iets vernietigd.
Eind 2001 zocht de archivaris van de KNVB, R. van Dam, opnieuw contact met het Nationaal Archief (sinds 2002 Nationaal Archief genaamd). Dit in verband met het feit dat er in het Bondsgebouw te Zeist een aanzienlijke aanvulling op het archief van het Hoofdbestuur was aangetroffen. Bij de overdracht daarvan werd een globale lijst van deze stukken meegeleverd. Tegelijk werden meer recente afleveringen van periodieken van verschillende afdelingen, die bij de KNVB waren binnengekomen, als aanvulling meegestuurd. Deze werden evenals bij de eerste bewerking om praktische redenen zoveel mogelijk bij de desbetreffende afdelingen geplaatst. Het archief van de afdeling Haarlem werd uitgebreid met een aantal recente notulenboeken, jaarverslagen en adresboeken. Tenslotte had de afdeling Limburg inmiddels zijn afdelingsarchief bij de KNVB ingeleverd. Voordien had men zelf het eigen archief al beschreven. Tijdens de bewerking is dit waar nodig gedetailleerder gebeurd, terwijl de inventarisnummers op dezelfde wijze zijn geordend als dat bij de andere afdelingen was gedaan. De bewerking van dit supplement gebeurde hoofdzakelijk in 2002 door de vroegere projectleider Kaajan. Door tijdgebrek werd dit pas in het daarop volgende jaar geheel afgerond.
In 2004 werd nog een supplement toegevoegd aan de documentatie van de afdeling Amsterdam. Het jaar daarop droeg de afdeling Amsterdam alsnog het gehele afdelingsarchief aan de KNVB over. Het archief, waarvan de eerste drie decennia helaas bijna geheel ontbreken, werd dat zelfde jaar nog volgens het gebruikelijke schema geïnventariseerd. Hierbij werd dankbaar gebruik gemaakt van de bestaande ordening. De systematiek van het afzonderlijk bergen van de communiqués werd met terugwerkende kracht voor de gehele inventaris doorgevoerd. Tijdens de bewerking werden in principe de exemplaren waarvan twee of meer aanwezig waren verwijderd. Soms gebeurde dit niet wanneer er aanvullende informatie op een dubbele stond, die niet op het officieel ondertekende stuk stond. Omdat het onduidelijk is waarom een fragment van het archief van H.R.V.C. in dit bestand aanwezig was, werd dit als gedeponeerd archief opgenomen. Het notulenboek van de afdeling Noord-Holland werd daarentegen bij de bestaande rubriek van deze afdeling ingevoegd.
Verder werd in 2005 een zeer uitgebreide aanvulling op het archief van de afdeling Gouda aan het Nationaal Archief ter bewerking aangeboden, waaronder het oudste notulenboek uit 1905. Met name de rubriek "Stukken betreffende bijzondere onderwerpen" werd dientengevolge met enkele nieuwe subrubrieken uitgebreid, terwijl bestaande rubrieken als notulen en jaarverslagen werden gecomplementeerd.
In 2022 zijn twee archiefdozen ontvangen van Collectie Overijssel ter aanvulling van het archief. Het betreft voornamelijk stukken van de afdeling Zwolle, met naast notulen van bestuurs-, commissie- en algemene ledenvergaderingen ook stukken over bijvoorbeeld zaalvoetbal en het 75-jarig jubileum van de afdeling. De aanvulling omvatte daarnaast enkele KNVB-rapporten, onder meer met betrekking tot herstructurering van de bond, de structuur van het amateurvoetbal en voetbal op kunstgras, alsook een aantal financiële stukken met betrekking tot de landelijke organisatie, waaronder een begroting en halfjaarlijkse financiële verslagen.