Terug naar zoekresultaten

2.19.274 Inventaris van de Vereniging voor Waterstaat en Landinrichting, (1838) 1946-2014

Download inventaris als PDFDownload inventaris als XML

Meer uitleg

Voer een zoekterm in
VorigeVolgende

Beschrijving

ArchiefBeschrijving van het archiefArchiefvormingInhoud en structuur van het archiefAanwijzingen voor de gebruikerVerwant materiaal

Archief

Titel

2.19.274
Inventaris van de Vereniging voor Waterstaat en Landinrichting, (1838) 1946-2014

Auteur

J. Grupstra

Versie

22-12-2025

Copyright

Nationaal Archief, Den Haag
2025 cc0

Beschrijving van het archief

Naam archiefblok

Vereniging voor Waterstaat en Landinrichting
VWL

Periodisering

archiefvorming: merendeel 1946-2014
oudste stuk - jongste stuk: 1838-2014

Archiefbloknummer

I222

Omvang

154 inventarisnummer(s) 0,80 meter

Taal van het archiefmateriaal

Het merendeel der stukken is in het.
Nederlands

Soort archiefmateriaal

Normale geschreven, getypte en gedrukte documenten, geen bijzondere handschriften.

Archiefdienst

Nationaal Archief, Den Haag

Locatie

Den Haag

Archiefvormers

Nederlandse Vereniging voor Landaanwinning (, 1946-1971 ) Nederlandse Vereniging ''Water, Land en Ruimte'' (, 1971-1979 ) Vereniging voor Waterstaat en Landinrichting (, 1979-2016 )

Samenvatting van de inhoud van het archief

De Nederlandse Vereniging voor Landaanwinning, opgericht in 1946, was een particulier initiatief om de (kennis over) landaanwinning in Nederland te bevorderen. Later verschoof het aandachtsgebied naar de waterstaat van Nederland in algemene zin, ook in relatie tot landinrichting. De vereniging veranderde van naam in 1971 (Nederlandse Vereniging ‘‘Water, Land en Ruimte’’) en 1979 (Vereniging voor Waterstaat en Landinrichting). Dit archief bevat de neerslag van het handelen van de vereniging vanaf haar oprichting tot kort voor de opheffing in 2016. De archivalia omvatten onder meer vergaderstukken, jaarverslagen, financiële jaarstukken, correspondentie, ledencirculaires en stukken betreffende excursies (o.a. naar landaanwinningsprojecten en waterstaatkundige werken) en symposia. De jaarverslagen uit de eerste 25 jaar van het bestaan van de vereniging bevatten uitvoerige beschrijvingen van ontwikkelingen op het gebied van waterstaat en landaanwinning. Noemenswaardig zijn ook de eigen publicaties (‘berichten’) van de NVVL over (actuele) onderwerpen op het gebied van waterstaat en landinrichting.

Archiefvorming

Geschiedenis van de archiefvormer
De Nederlandse Vereniging voor Landaanwinning werd opgericht op 19 december 1946. Het initiatief hiertoe ging uit van een voornaam gezelschap, dat eveneens het eerste (voorlopige) bestuur vormde. Voorzitter was O.C.A. van Lith de Jeude, oud-minister van Waterstaat. De andere bestuursleden waren Jan Tinbergen (directeur van het Centraal Planbureau), F. Bakker Schut (directeur van de Rijksdienst voor het Nationale Plan), V.J.P. de Blocq van Kuffeler (oud directeur-generaal van de Zuiderzeewerken), F.J.M. Smits van Oyen (lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal) en H.D. Louwes (voorzitter van de Stichting van de Landbouw).
De initiatiefnemers presenteerden landaanwinning als een economische noodzaak voor de opbouw van het naoorlogse Nederland. De sterk groeiende bevolking legde beslag op een steeds groter deel van de ruimte, waaronder (voormalige) landbouwgrond, en met de hongerwinter vers in het geheugen stond voedselproductie bovenaan de nationale agenda.
De doelstelling van de vereniging was helder: het bevorderen van de landaanwinning in Nederland. Volgens de statuten zou zij dit doel trachten te bereiken door het stimuleren en eventueel zelf verrichten van onderzoek, verspreiding van kennis en het aanwakkeren van discussie, en door bij bevoegde instanties aan te dringen op uitvoering of ondersteuning van ‘verantwoord gebleken’ landaanwinning.
Niet alle plannen werden verwezenlijkt. Van het verrichten van eigen onderzoek is het bijvoorbeeld nooit gekomen. Ook van lobbywerk was slechts sporadisch sprake - in dit archief bevindt zich één aan regering en parlement aangeboden nota uit 1948 over de noodzaak van landaanwinning, en brieven aan de ministerraad en het ministerie van Verkeer en Waterstaat. De vereniging fungeerde vanaf het begin vooral als platform waar leden en andere geïnteresseerden elkaar ontmoetten en kennis uitwisselden. Er werden lezingen gehouden, die nadien vaak in druk werden uitgebracht. Deze werden (desgewenst) toegezonden aan de leden, net als allerlei andere publicaties en documentatiemateriaal. Hiertoe behoorden ook de elf zogenoemde ‘berichten’ die de vereniging tussen 1950 en 1969 uitgaf, kleine boekjes waarin steeds een (actueel) onderwerp met betrekking tot landaanwinning en/of waterstaat werd belicht. De vereniging had geen eigen mededelingenblad. De leden konden zich tegen gereduceerd tarief abonneren op het tijdschrift Land en Water en, ook tegen verlaagd tarief, de periodieken (Driemaandelijkse Berichten) over zowel de Delta- als de Zuiderzeewerken ontvangen. In de jaarverslagen deed het bestuur niet alleen verslag van het afgelopen verenigingsjaar, maar presenteerde het daarnaast een vaak zeer uitvoerige verhandeling over ontwikkelingen met betrekking tot landaanwinning en waterstaat in Nederland.
Ook het organiseren van excursies behoorde al snel tot de vaste activiteiten van de vereniging. Jaarlijks vond minstens één dagexcursie plaats naar een landaanwinningsproject of een waterstaatswerk, veelal gecombineerd met de algemene ledenvergadering. Na verloop van tijd groeiden de excursies steeds meer uit tot kernactiviteit. Terwijl de stroom eigen publicaties langzaam opdroogde, werden er meer uitstapjes georganiseerd. De Geuzentocht (ook ‘3-oktobertocht’), langs plaatsen die samenhangen met het mede door inundatie mogelijk gemaakte ontzet van Leiden in 1574, en de wadlooptocht behoorden vanaf eind jaren ’60 tot dé hoogtepunten van het verenigingsjaar.
Vanaf 1947 werd het administratief-organisatorische deel van het secretariaat behartigd door het Landbouwschap te Den Haag, dat ook de secretaris-penningmeester leverde. (In 1979 werd het administratief-organisatorische deel van het secretariaat overgenomen door de Unie van Waterschappen te Den Haag en in 1996 door MBOZ B.V. te Zoetermeer).
Eind jaren ’60 had de vereniging de tijdgeest - en haar naam - niet langer mee. Plannen voor landaanwinning en grote waterstaatswerken, zoals de afsluiting van de Oosterschelde, riepen toenemende weerstand op en de roep om natuurbescherming klonk steeds luider, bijvoorbeeld van de in 1965 opgerichte Landelijke Vereniging tot Behoud van de Waddenzee. (Tekenend is een brief waarin een bestuurslid van de vereniging zijn medebestuursleden de vraag voorlegt of zijn functie te verenigen is met zijn betrokkenheid bij de natuurbeschermingsbeweging). De veranderende tijdgeest en jaren van teruglopende ledenaantallen hadden tot gevolg dat er discussie ontstond over de toekomst van de vereniging en ook de vraag of zij nog wel moest blijven bestaan kwam ter tafel. Aan het bestaansrecht werd nadrukkelijk niet getwijfeld, al was duidelijk dat er iets moest veranderen.
Zo sloot de naam van de Nederlandse Vereniging voor Landaanwinning in toenemende mate niet meer aan bij haar activiteiten. De focus was geleidelijk verschoven van landaanwinning naar een breed spectrum van aan waterstaat gerelateerde onderwerpen, ook met betrekking tot het binnenlandse watersysteem. Om de doelstelling meer in overeenstemming te brengen met de praktijk van werken, nam de vereniging in 1971 nieuwe statuten aan. Het bijgestelde doel was, in het kort, ‘belangstelling te wekken en te bevorderen voor de waterstaat van land en gewest’. Ook de achterhaalde naam werd gewijzigd, in Nederlandse Vereniging ‘‘Water, Land en Ruimte’’.
Van de naamsverandering werd ook gehoopt dat deze zou helpen om een groter en gevarieerder publiek aan te spreken. Het woord ‘landaanwinning’ was anno 1970 immers geen goede reclame meer; in een beleidsnotitie uit dat jaar valt te lezen dat de vereniging werd gehinderd in haar werk door het feit dat zij dit woord in haar naam droeg.
Het gewenste effect bleef uit, het ledenbestand kromp zelfs licht. In een poging de vereniging van het dode spoor af te helpen, stelde het bestuur in 1977 een werkgroep in die zich moest uitspreken over de gewenste richting en de daartoe te volgen strategie. Nieuwe twijfels over het bestaansrecht en gedachten over een mogelijke fusie werden door de werkgroep van tafel geveegd. Haar advies luidde op eigen kracht verder te gaan, met een accentverlegging van de grote naar kleinere waterstaatkundige werken - de IJsselmeerpolders en de Deltawerken waren (zo goed als) voltooid en het zag er niet naar uit er snel werken van dergelijke omvang zouden volgen. De werkgroep gaf ook in overweging opnieuw van naam te veranderen, omdat ‘‘Water, Land en Ruimte’’ niet duidelijk maakte op welk gebied de vereniging zich begaf (afgaande op de naam kon het net zo goed om een natuur- of een zeilvereniging gaan).
In de algemene ledenvergadering op 19 december 1978 werd besloten verder te gaan als Vereniging voor Waterstaat en Landinrichting. Hoewel de doelstelling niet statutair werd gewijzigd, verschoof deze in de praktijk naar voorlichting geven over waterstaat en landinrichting in de brede zin van het woord.
Tot in de jaren ’70 bestond het bestuur van de vereniging uit (zeer) vooraanstaande notabelen. De verenigingsleden hadden zeer verschillende achtergronden, maar kwamen veelal vanuit Rijkswaterstaat, waterschappen, of andere organisaties met een relatie tot grootschalige ruimtelijke inrichtingsplannen. Naarmate de kennis vanuit de overheid meer wegvloeide richting het bedrijfsleven (zoals ingenieursbureaus en bouwbedrijven), bleek het moeilijker om nieuwe leden aan te trekken. Het ledenbestand vergrijsde de laatste 20 à 25 jaar van het bestaan van de vereniging sterk.
Het bestuur bleef zoekende naar mogelijkheden om de vereniging nieuw leven in te blazen; het beraadde zich op manieren om tot een evenwichtiger ledenbestand te komen, zowel naar leeftijd als naar disciplines, meer leden bij de activiteiten te betrekken en de naamsbekendheid van de vereniging te vergroten. Er werd werk gemaakt van een brochure en folders ten behoeve van ledenwerving. Ook de organisatie van een ‘open’ bijeenkomst werd genoemd als activiteit met een mogelijk wervend effect. Zulke open bijeenkomsten, met nog altijd een waterstaatkundig thema, vonden plaats in de vorm van symposia ter gelegenheid van het 40- en 50-jarig bestaan in respectievelijk 1986 en 1996.
In de 21ste eeuw behoorde het organiseren van symposia, samen met de gebruikelijke excursies (nu ‘themadagen’ genoemd), tot de voornaamste activiteiten van de vereniging. Tussen 2002 en 2013 vond ongeveer een tiental keren een symposium plaats.
Financieel dreef de vereniging altijd sterk op subsidies vanuit ministeries, waterschappen en andere overheidsinstanties (waaronder Rijkswaterstaat); deze waren periodiek of incidenteel, bijvoorbeeld naar aanleiding van symposia. De subsidiestroom droogde langzaam op, en met de inkomsten uit ledenbijdragen kreeg de vereniging de begroting niet meer rond.
Ook het laatste bestuur van de vereniging telde leden die hun sporen hebben verdiend bij grootschalige en innovatieve waterstaatkundige werken. Onder hen Ronald Waterman, grondlegger van ‘bouwen met de natuur’ en nauw betrokken bij de zandmotor voor de kust van Zuid-Holland, en Roel Posthoorn, die als projectdirecteur bij Natuurmonumenten (mede)verantwoordelijk was voor de ontwikkeling van de Marker Wadden.
De vereniging werd opgeheven in 2016.
Geschiedenis van het archiefbeheer
Het archiefbeheer was altijd in handen van het secretariaat, dat werd uitbesteed aan respectievelijk het Landbouwschap, de Unie van Waterschappen en MBOZ B.V. Na opzegging van het contract met MBOZ, berustte het archief tot aan de overdracht aan het NA bij een oud-bestuurslid van de vereniging.
Schenking van een particulier archief.
De verwerving van het archief

Inhoud en structuur van het archief

Inhoud
Het archief van de Vereniging voor Waterstaat en Landinrichting bevat de neerslag van haar handelen vanaf de oprichting in 1946 (als Nederlandse Vereniging voor Landaanwinning) tot aan de opheffing in 2016. De archivalia omvatten onder meer vergaderstukken, jaarverslagen, statuten, financiële jaarstukken, correspondentie, beleidsnotities, ledencirculaires en stukken betreffende excursies (o.a. naar landaanwinningsprojecten en waterstaatkundige werken) en symposia. Het archief bevat veel publicaties over waterstaatkundige werken en landaanwinning en -inrichting, bijvoorbeeld met betrekking tot de Deltawerken en de IJsselmeerpolders. Het betreft deels (overdrukken van) artikelen en teksten van lezingen, die (desgewenst) werden toegezonden aan de leden, en deels een serie boekjes (‘berichten’) die de vereniging tussen 1950 en 1969 uitgaf, waarin per deel een (actueel) onderwerp met betrekking tot landaanwinning en/of waterstaat werd belicht.
De jaarverslagen uit de eerste 25 jaar van haar bestaan bevatten, naast uiteraard een overzicht van het afgelopen verenigingsjaar, tevens uitvoerige beschrijvingen van ontwikkelingen op het gebied van waterstaat en landaanwinning in Nederland. In veel van deze jaarverslagen staan ook teksten van lezingen die werden gehouden voor de Nederlandse Vereniging voor Landaanwinning, bijvoorbeeld tijdens algemene ledenvergaderingen. De vergaderstukken omvatten naast agenda’s en verslagen onder meer financiële jaarstukken (bij algemene ledenvergaderingen), concepten van jaarverslagen (bij bestuursvergaderingen) en stukken betreffende de samenstelling van het bestuur (bij beide).
De activiteit van de vereniging bestond, zeker later in haar bestaan, voor een belangrijk deel uit het organiseren van excursies, onder meer naar landaanwinningsprojecten en waterstaatkundige werken of instanties. Het archief bevat veel materiaal dat hier betrekking op heeft. Het betreft veelal uitnodigingen, programma’s en deelnemerslijsten, maar ook bijvoorbeeld de teksten van tijdens excursies gehouden lezingen.
Vanaf 1969 was de vereniging (mede)organisator van een zogenoemde Geuzentocht (ook 3-oktobertocht), een route van Delft naar Leiden langs plaatsen die samenhangen met het ontzet van laatstgenoemde stad in 1574. Het archief bevat een boekje over deze tocht, geschreven door degene die hier vanaf 1973 de verantwoordelijkheid voor droeg.
Het archief bevat een relatief grote rubriek met documentatie en overige stukken, die onder meer enkele krantenartikelen over de vereniging en stukken betreffende Johan van Veen, de geestelijk vader van het Deltaplan, bevat.
Noemenswaardig is, tot slot, een zestal luchtfoto’s van (landaanwinning in) het Nederlandse Waddengebied, onder meer van Rottumerplaat en Rottumeroog en van wadlopers bij Uithuizen.
Het archief is volledig.
Selectie en vernietiging
Bij de bewerking is overtollig materiaal afgescheiden voor vernietiging (zoals doubletten). Bij de overdracht bevatte het archief veel voornamelijk vrij recente boekpublicaties, die in meer of mindere mate bettrekking hadden op waterstaat en landinrichting. Enkele relevante titels zijn opgenomen in de bibliotheek van het Nationaal Archief. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Driemaandelijkse berichten over de Deltawerken, respectievelijk Zuiderzeewerken - voor zover nog niet aanwezig. Niet in het archief opgenomen zijn verder: facturen met betrekking tot het administratieve beheer en de organisatie van excursies/symposia, digitale aanmeldingen voor een nieuwjaarsborrel en enkele stukken losse, verzamelde documentatie.
Aanvullingen
Er zijn geen aanvullingen te verwachten op dit archief.
Verantwoording van de bewerking
Bij de overdracht was het archief chronologisch geordend op jaartal. Deze ordening is verbroken en vervangen door een deels thematische ordening, deels gebaseerd op functie/redactionele vorm. Veel stukken zijn individueel beschreven. Gelijkaardig materiaal (zoals jaarverslagen, vergaderstukken, financiële stukken) is (veelal) samengevoegd c.q. ondergebracht in series.
Ordening van het archief
Het archief is opgedeeld in een algemeen deel (A) en rubrieken over de organisatie (B) en de taakuitoefening (C) van de vereniging. In rubriek D zijn de overige stukken ondergebracht, waaronder documentatie over onder meer de vereniging en Johan van Veen. Het algemene deel bevat vergaderstukken, correspondentie en jaarverslagen. Rubriek B bevat onder meer de statuten, interne correspondentie en beleidsnotities. In rubriek C zijn stukken betreffende de activiteiten van de vereniging ondergebracht, zoals publicaties, ledencirculaires en materiaal over excursies en symposia. De publicaties en (overdrukken van) artikelen en teksten van lezingen die de leden (desgewenst) ontvingen, zijn ondergebracht in een aparte rubriek, los van de ledencirculaires.
Binnen de rubrieken is een chronologische ordening aangehouden.

Aanwijzingen voor de gebruiker

Openbaarheidsbeperkingen
Volledig openbaar.
Beperkingen aan het gebruik
Materiële beperkingen
Het archief kent geen beperkingen voor het raadplegen van stukken als gevolg van kwetsbare of slechte materiële staat.
Andere toegang
Aanvraaginstructie
Openbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook via de terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u de volgende stappen te volgen:
  1. Creëer een account of log in.
  2. Selecteer in de archiefinventaris een archiefstuk.
  3. Klik op ‘Reserveer’ en kies een tijdstip van inzage.
Citeerinstructie
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
Nationaal Archief, Den Haag, Vereniging voor Waterstaat en Landinrichting, nummer toegang 2.19.274, inventarisnummer ...
VERKORT:
NL-HaNA, VWL, 2.19.274, inv.nr. ...

Verwant materiaal

Beschikbaarheid van kopieën
Inventarisnummers van dit archief zijn niet in kopievorm beschikbaar
Afgescheiden archiefmateriaal
Verwante archieven
Bij het Nationaal Archief berusten:
  • bestekken van Rijkswaterstaat en van de Dienst der Zuiderzeewerken, 1930-1961, toegangsnummer 2.16.16
  • het archief van de familie Lely, 1712-1979, toegangsnummer 2.21.210
  • gedrukte bescheiden behorend tot de archieven van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat en voorgangers en van de daaronder ressorterende diensten, 1877-1979, toegangsnummer 2.16.69
  • het archief van de Delta-Commissie, (1936) 1953-1961, toegangsnummer 2.16.45
  • de collectie Van Veen Stroband, Publicaties van en verzameld door dr.ir. Johan van Veen (1893-1959) en ir. H.J. Stroband (ca. 1920-1978), 1851-1978, toegangsnummer 2.16.102
Deze opsomming is niet uitputtend.

Archiefbestanddelen