2.20.51 Inventaris van het archief van de NV Billiton Maatschappij en Dochtermaatschappijen: Nederlands-Indische en Indonesische Aktiviteiten, (1849) 1860-1985

Download inventaris als:PDF|XML Download inventaris Download inventaris
Sluiten
Taalgebruik in onze archieven Taalgebruik in onze archieven

Op onze website kunt u archieven doorzoeken met behulp van inventarissen (beschrijvingen van archieven, ook wel toegang genoemd). Deze inventarissen zijn vaak net zo oud als de archieven zelf. De mogelijkheid bestaat dat u woorden tegenkomt die vroeger gewoon waren, maar nu als kwetsend, racistisch of discriminerend ervaren worden.

Het Nationaal Archief onderzoekt momenteel de mogelijkheden om dit taalgebruik in inventarissen aan te passen, te verklaren of te voorzien van hedendaagse alternatieven.

Ik heb het begrepen

Zoekhulpen bij dit archief

Inhoud en structuur van het archief

Verantwoording van de bewerking

Voorwoord

Het inhoudelijk rijke en goed gestructureerde archief van de Billiton Maatschappij vormt een belangrijke bron voor de ondernemingsgeschiedenis van Nederland in Nederlands-Indië/Indonesië en indirect voor de geschiedenis van Indonesië. Het bestand is door de onderneming in 1987 aan het Algemeen Rijksarchief geschonken en bevat van het concernarchief in principe alle bestanddelen die betrekking hebben op de activiteiten in Nederlands-Indië/Indonesië.
Het archief is in de loop van 1988 en 1989 beschreven. In 1989 is met de maatschappij overeengekomen dat de archiefbescheiden met betrekking tot de overige activiteiten van het concern in de toekomst eveneens zullen worden overgedragen. De inventaris van het overgedragen archief heft daarom als ondertitel meegekregen Band I: Nederlands-Indische / Indonesische activiteiten. Het nog over te dragen gedeelte zal te zijner tijd in Band II: overige activiteiten worden beschreven.
De uitgave van de inventaris in deze vorm is mogelijk geworden door medewerking van Billiton International Metals BV. Met name gaat onze dank uit naar de bedrijfsarchivaris H. Hoogenkamp en zijn opvolger J. Prins (vanaf 1988). Met de heer Hoogenkamp is de overdracht op uiterst plezierige wijze geregeld. De heer Prins heeft met veel enthousiasme de mogelijkheden gecreëerd om de uitgave in deze vorm technisch mogelijk te maken.
M.W.M.M. Gruythuysen / R. Kramer
's-Gravenhage, november 1989

Bewerking

Het overgedragen archief bestond uit een grote serie genummerde dossiers, alsmede een aantal niet gecodeerde series correspondentie uit de periode vòòr de invoering van de decimale code.
Zoals hierboven is beschreven vormt het codearchief op zich een selectie van het concernarchief. Hierin is door de maatschappij in het verleden geschoond, terwijl bij overdracht een aantal dossiers zijn achtergelaten die niet voor blijvende bewaring in aanmerking kwamen. Op dossierniveau was het daarom niet noodzakelijk tot selectie over te gaan. Selectie binnen de dossiers is om reden van efficiency achterwege gelaten.
De bewerking van het archief bestond uit twee hoofdactiviteiten: het beschrijven van de afzonderlijke dossiers en andere series bescheiden, en het uitwerken van een indelingsschema. Het bleek niet raadzaam de oorspronkelijke indeling in negen hoofdgroepen te handhaven omdat deze onvoldoende consequent uitgewerkt en toegepast is. Er is een nieuw indelingsschema ontwikkeld waarbij uiteindelijk gekozen is voor een hoofdindeling naar maatschappij. Deze hoofdindeling bevat uitdrukkelijk niet de beschrijvingen van afzonderlijke maatschappij-archieven maar moet uitsluitend als een onderwerpsindeling worden opgevat.
De hoofdindeling is verder uitgesplitst in de rubrieken: bedrijfsvorm, vermogen en bedrijfsmiddelen, financiële administratie en bedrijfsvoering. Dit levert een eenvoudig en inzichtelijk schema op (zie bijlage II). Omdat uit dit schema de concernstructuur niet valt af te leiden is in overzicht II de volledige concernopbouw weergegeven, en zijn in overzicht III per maatschappij alle relevante gegevens opgenomen.
De stukken afkomstig van J.F. Loudon zijn geplaatst in een aparte rubriek op hetzelfde niveau als de maatschappijen.
In principe is het archief met de nieuwe indeling en de beschrijvingen volledig toegankelijk. Daarnaast is de mogelijkheid gehandhaafd via de oorspronkelijke decimale code het archief te raadplegen. In de dossiers staan de codes nog vermeld, terwijl in voorkomende gevallen verwezen wordt naar andere dossiers. Om deze verwijzingen bruikbaar te houden is achterin de inventaris een concordantie opgenomen, waarin vanuit de oude code wordt verwezen naar de nieuwe inventarisnummers. In inventarisnummer 56 bevindt zich bovendien een volledig codeoverzicht van het archief. Voor de wijze waarop het archief geraadpleegd kan worden, verwijzen wij overigens naar het hoofdstuk Aanwijzingen voor het archiefonderzoek.
Na herverpakking bedraagt de omvang van het archief 38,5 m'.

Gebruik van de inventaris

De toegang is opgebouwd uit vier onderdelen:
  1. Toelichting
  2. Overzichten
  3. Inventaris
  4. Bijlagen
De toelichting bevat enige hoofdstukken die onafhankelijk van elkaar kunnen worden geraadpleegd, met betrekking tot:
  • het archiefonderzoek en het aanvragen van stukken
  • de organisatie en geschiedenis van de maatschappij
  • structuur en bewerking van het archief
  • relevante primaire bronnen en literatuur
Een uitputtende historische beschrijving van het concern zal men niet aantreffen, er is alleen aandacht besteed aan de activiteiten in Nederlands-Indië en Indonesië. Het accent ligt daarbij op de ontwikkeling van het concern met betrekking tot organisatie en activiteiten.
De overzichten vormen een ondersteuning van de toelichting. Een aantal gegevens over maatschappij en archief is hier gestructureerd, deels grafisch, gepresenteerd.
De inventaris bevat de archiefbeschrijvingen geordend naar de door ons ontworpen indeling.

Indelingscode toegepast in deze inventaris

    A. Maatschappijen
  • 01. BILLITON MAATSCHAPPIJ
  • 02. STANNUM
  • 03. GEMEENSCHAPPELIJKE MIJNBOUWMAATSCHAPPIJ BILLITON
  • 04. BAUXIET Syndicaat
  • 05. NITEM
  • 06. NITS
  • 07. MERCUUR
  • 08. NTM
  • 09. NIBEM
  • 10. STM
  • 11. ZUID-BANTAM
  • 12. SITEM
  • 13. NNG
  • 14. CELEBES
  • 15. NIAI
  • 16. NIAVI
  • 17. MEWA
  • 18. BTW
  • 19. OVERIGE MAATSCHAPPIJEN
  • 20. LOUDON
 
    B. Rubrieken
  • 1 Niet naar onderwerp ingedeelde stukken
  • 2 Naar onderwerp ingedeelde stukken
  • 21 Bedrijfsvorm
  • 211 Oprichting en opheffing
  • 212 Bestuur en interne organisatie
  • 213 Jubilea en geschiedschrijving
  • 22 Vermogen en bedrijfsmiddelen
  • 23 Financiële administratie
  • 24 Bedrijfsvoering
  • 241 Bedrijfsvoering in Nederland
  • 242 Bedrijfsvoering in Nederlands-Indië
  • 2421 Algemeen
  • 2422 Financiële en personele aangelegenheden
  • 2423 Vooronderzoek, exploratie en exploitatie
  • 243 Oprichting van, deelneming in en/of beheer over andere ondernemingen
  • 244 Samenwerking met derden
  • 3 Foto- en kaartmateriaal

Ordening van het archief

Aanwijzingen voor het archiefonderzoek

Voor het raadplegen van het archief wijzen wij op de volgende punten:
Het archief is oorspronkelijk geordend op de decimale code die door de Billiton Maatschappij is ontworpen. Deze code is nog bruikbaar als toegang met behulp van de codelijst die is opgenomen in inventarisnummer 56. In bijlage III is een concordantie opgenomen waarin verwezen wordt vanuit de codenummers naar de huidige inventarisnummers. Daarbij dient men er rekening mee te houden dat alleen die codenummers zijn opgenomen waarvan zich stukken in het archief bevinden.
Elke hoofdrubriek bevat in principe alle stukken betreffende een bepaalde maatschappij. De hiërarchische structuur van het concern is in de indeling buiten beschouwing gelaten. Zie hiervoor de overzichten II en III.
Wanneer de specificatie van een verzamelbeschrijving over meer dan één pagina loopt, is bovenaan elke vervolgpagina de verzamelbeschrijving opnieuw, maar dan cursief, afgedrukt.
Stukken betreffende de bedrijfsvoering van de Billiton Maatschappij lopen in principe niet verder dan 1924. Vanaf dat jaar is de maatschappij uitsluitend holding company, en dient men de betreffende rubriek onder de verschillende dochtermaatschappijen te raadplegen.
De boekhouding is volgens het systeem van dubbel boekhouden bijgehouden. De "leesbaarheid" van de grootboeken na 1950 is door het ontbreken van boekhoudkundige rubriekencodes beperkt.
De meeste chronologisch geordende series correspondentie en periodieke verslagen bevatten geen index op onderwerp.
In het hoofdstuk Primaire bronnen en literatuur zijn alleen archieven vermeld die bij de Tweede Afdeling van het Algemeen Rijksarchief berusten en die relevant kunnen zijn bij het onderzoek in dit archief.
Bij het onderzoek verdient het aanbeveling eerst de jaarverslagen te raadplegen alvorens men dossiers opvraagt.