2.21.304 Inventaris van het archief van Th. H. Joekes [levensjaren 1923-1999], 1961-1997

Theodoor Hendrik Joekes werd op 1 september 1923 geboren te 's-Gravenhage Hij was het vierde kind en een echt nakomertje: zijn broers en zuster waren acht tot twaalf jaar ouder. Het gezin Joekes behoorde tot de hogere burgerij. Zijn moeder kwam uit de familie Van Wulfften Palthe, een oud en welgesteld geslacht. Zijn vader, mr. dr. A.M. Joekes (1885-1962), was op dat moment referendaris op het departement van Arbeid. Later zou hij Tweede Kamerlid voor de Vrijzinnig Democratische Bond (VDB) worden en in 1948 minister van Sociale Zaken.

Theo Joekes ging aanvankelijk naar de Vrije School. Na 10 jaar antroposofisch onderwijs maakte hij de overstap naar het Vrijzinnig Christelijk Lyceum, waar hij in 1942 zijn gymnasium-a diploma haalde. Op de dag dat hij mondeling eindexamen deed werd zijn vader door de Duitsers geïnterneerd; eerst in St. Michielsgestel en later in het concentratiekamp Buchenwald. De arrestatie van zijn vader was voor Theo en zijn moeder aanleiding om te verhuizen naar het vakantiehuisje van het gezin op de Veluwe. In november 1944 werd hij hier gearresteerd tijdens een huiszoeking, omdat hij zich aan de Duitse meldingsplicht had onttrokken. Joekes moest dwangarbeid verrichten door mee te werken aan een verdedigingslinie langs de IJssel. Door een rugaandoening te simuleren en met medewerking van een Nederlandse aannemer-bunkerbouwer wist hij te ontkomen en kon hij onderduiken.

Na de Bevrijding bracht Theo Joekes een half jaar door in het door de Geallieerden bezette Duitsland. Hij fungeerde als tolk voor een Britse pantserdivisie (Irish Quards). Vrij snel na zijn terugkeer in Nederland kreeg hij te horen dat de Nederlandse sectie van de BBC werknemers zocht. In april 1946 vertrok hij naar Londen, waar hij bijna dertien jaar zou blijven. Twee jaar later leerde hij hier zijn eerste vrouw kennen. Binnen enkele maanden was hij getrouwd, maar het huwelijk was geen succes en na vier jaar werd het beëindigd.

In 1953 kreeg Joekes van de BBC een vast contract aangeboden, maar tegen een lager salaris. Hij wees het aanbod van de hand. Even zag het er naar uit dat hij zonder werk zou komen te zitten. Juist op dat moment bleek de NRC nieuwe Londense correspondent te zoeken en Joekes bleek de geschikte kandidaat: hij werd journalist.

Vijf jaar lang werkte Joekes als correspondent, maar in 1959 keerde hij terug naar Nederland. Hij was voor de tweede keer getrouwd en hij had besloten om in de politiek te gaan. Hiervoor had hij een heel plan bedacht: allereerst zou hij rechten gaan studeren in Leiden, vervolgens zou hij zich kandidaat laten stellen voor de Tweede Kamer en daarna zouden een ministerspost en een functie in Europa moeten volgen.

Het eerste gedeelte van het plan verliep voorspoedig. Hij werd lid van de VVD en voor de Tweede Kamerverkiezingen van 1963 wist hij zich als zestiende op de kandidatenlijst te laten plaatsen. Zo belandde hij in de Tweede Kamer, waar hij na een aantal jaren benoemd werd tot fractiesecretaris; een functie die hij tot 1972 zou vervullen. In 1964 had hij ook zijn doctoraalexamen gehaald. Om in zijn levensonderhoud te voorzien werkte hij als correspondentschap in Nederland voor The Financial Times (van 1959 tot 1972) en The Economist (van 1965 tot 1973). Daarnaast was hij van 1959 tot 1961 ook nog eindredacteur van De Onderneming, een uitgave van het Centraal Sociaal Werkgevers Verbond (CSWV).

Het tweede gedeelte van het plan, een ministerspost en een functie in de Europese Commissie, bleek echter minder makkelijk uitvoerbaar. Vanaf 1972 beschouwde hij een regeringsfunctie als onhaalbaar. Joekes, die al jaren last had van hypomanie en depressies, besloot in datzelfde jaar zijn kamerlidmaatschap te gaan combineren met een baan bij een Engels bedrijf in Londen. De VVD accepteerde echter niet dat een kamerlid zich in het buitenland zou gaan vestigen. Uiteindelijk besloot Joekes om volksvertegenwoordiger te blijven en bleef hij in Nederland wonen. In deze periode scheidde hij ook van zijn tweede vrouw.

Joekes was een buitenbeentje binnen de VVD-fractie. Hij bezat echter grote kennis van parlementaire procedures. In 1984 werd hij daarom door zijn fractie naar voren geschoven om zitting te nemen (als ondervoorzitter) in de parlementaire enquêtecommissie die de besteding van overheidsgelden onderzocht bij het scheepsbouwconcern Rijn-Schelde-Verolme (RSV). Begin jaren '80 was het bedrijf failliet gegaan. De RSV-Enquête was de eerste parlementaire enquête, die zich op een naoorlogse probleem richtte. Uiteindelijk kwam vooral vice-premier Gijs van Aardenne (VVD) onder vuur kwam te liggen. Joekes onderschreef het rapport, waarin het gedrag van de vice-premier 'ronduit misleidend en daardoor onaanvaardbaar' werd genoemd. De andere twee VVD-ers in de enquêtecommissie hadden hiervan afstand genomen. De partij had zich na het uitlekken van de eerste deelconclusies in de media rondom Van Aardenne geschaard. Fractievoorzitter Nijpels werd beschuldigd van voorkennis, maar hij ontkende. Joekes noemde de ontkenning van Nijpels 'een volstrekte slag in de lucht'. Een openlijke ruzie tussen beiden was het gevolg.

Joekes' handelswijze werd hem binnen zijn partij niet in dank afgenomen. Hij werd weliswaar op de kandidatenlijst voor de verkiezingen van 1986 geplaatst, maar op een onverkiesbare plaats. De VVD had de voorgaande jaren echter talloze affaires meegemaakt en er was forse kritiek op het leiderschap van Nijpels. De partij moest een forse nederlaag incasseren (van 36 naar 27 zetels). Joekes had echter een soort eigen campagne gevoerd. Bovendien hadden VVD-stemmers die hun ongenoegen wilden laten blijken over de gang van zaken op hem gestemd. Joekes werd dankzij voorkeurstemmen (284.989) herkozen in de kamer.

Nadat het tweede kabinet Lubbers in 1989 was gevallen, besloot Joekes uiteindelijk de politiek te verlaten. Hij richtte zich op het schrijven. Al sinds 1980 publiceerde hij detectives en later ook gedichtenbundels en romans. Ook was hij van 1991 tot 1995 nog columnist voor het dagblad Trouw en publiceerde hij van 1997 tot 1999 regelmatig artikelen over politiek en taalgebruik in de Haagsche Courant.

Theo Joekes overleed op 16 maart 1999.