4.VTH Inventaris van de verzameling binnenlandse kaarten Hingman, ca. 1500-1813 (ca. 1870)
In zijn in 1871 verschenen ‘Inventaris der verzameling kaarten berustende in het Rijksarchief. Tweede gedeelte’ beschreef J.H. Hingman de archiefkaarten uit de periode vóór 1813 die betrekking hebben op Nederland. Hiertoe bracht hij de ‘binnenlandse kaarten’ uit diverse vroegmoderne archieven bijeen in één verzameling, die nu bekend staat als de ‘Collectie Hingman’. De collectie bevat hoofdzakelijk manuscriptkaarten, al dan niet met gedrukte afgeleiden, stammend uit de late Middeleeuwen tot medio 19e eeuw. De kaarten zijn meestal in opdracht, met een administratief doel, vervaardigd en zijn dus functioneel en niet commercieel. Zo zijn er kaarten van domeinen, polders, wegen en abdijen. Er zijn kaarten gemaakt om een geschil te beslechten of een recht vast te leggen, rivierkaarten voor de waterstaat, plattegronden en ontwerpen voor militaire doeleinden en prekadastrale kaarten in verband met de grondadministratie.Archiefvormers zijn o.a. de Staten-Generaal, Raad van State, Nassause Domeinraad, Graven en Staten van Holland en het jonge Ministerie van Financiën.Een bijzonder onderdeel vormen de kaartboeken van het grondbezit van de Hollandse kloosters, zoals de nu verdwenen abdijen Rijnsburg en Leeuwenhorst. Er zijn veel waterstaatkundige kaarten van zeeweringen, dijken, sluizen en polders. Van de grote rivieren Rijn, Maas, Waal, IJssel, Lek en Merwede zijn manuscriptkaarten bewaard gebleven. Onder de rubriek rivieren zijn de kaarten met weergaven van uiterwaarden, platen, gorzen en visserijen, afkomstig uit domeinarchieven, in aparte subrubrieken geordend.Er zijn opvallend veel kaarten uit de 16e eeuw en 17e eeuw van de Zuid-Hollandse eilanden, vooral van het gebied rond de Biesbosch. De vroegste kaarten hieronder vormen de overgang tussen schilderkunst en topografie. Verder zijn er kaarten en plattegronden van Nederlandse (en enkele buitenlandse) steden, dorpen, forten, havens en gebouwen. Buitenbeentje is een portolaan van het Middellandse Zeegebied uit 1533.
In zijn in 1871 verschenen ‘Inventaris der verzameling kaarten berustende in het Rijksarchief. Tweede gedeelte’ beschreef J.H. Hingman de archiefkaarten uit de periode vóór 1813 die betrekking hebben op Nederland. Hiertoe bracht hij de ‘binnenlandse kaarten’ uit diverse vroegmoderne archieven bijeen in één verzameling, die nu bekend staat als de ‘Collectie Hingman’. De collectie bevat hoofdzakelijk manuscriptkaarten, al dan niet met gedrukte afgeleiden, stammend uit de late Middeleeuwen tot medio 19e eeuw. De kaarten zijn meestal in opdracht, met een administratief doel, vervaardigd en zijn dus functioneel en niet commercieel. Zo zijn er kaarten van domeinen, polders, wegen en abdijen. Er zijn kaarten gemaakt om een geschil te beslechten of een recht vast te leggen, rivierkaarten voor de waterstaat, plattegronden en ontwerpen voor militaire doeleinden en prekadastrale kaarten in verband met de grondadministratie.Archiefvormers zijn o.a. de Staten-Generaal, Raad van State, Nassause Domeinraad, Graven en Staten van Holland en het jonge Ministerie van Financiën.Een bijzonder onderdeel vormen de kaartboeken van het grondbezit van de Hollandse kloosters, zoals de nu verdwenen abdijen Rijnsburg en Leeuwenhorst. Er zijn veel waterstaatkundige kaarten van zeeweringen, dijken, sluizen en polders. Van de grote rivieren Rijn, Maas, Waal, IJssel, Lek en Merwede zijn manuscriptkaarten bewaard gebleven. Onder de rubriek rivieren zijn de kaarten met weergaven van uiterwaarden, platen, gorzen en visserijen, afkomstig uit domeinarchieven, in aparte subrubrieken geordend.Er zijn opvallend veel kaarten uit de 16e eeuw en 17e eeuw van de Zuid-Hollandse eilanden, vooral van het gebied rond de Biesbosch. De vroegste kaarten hieronder vormen de overgang tussen schilderkunst en topografie. Verder zijn er kaarten en plattegronden van Nederlandse (en enkele buitenlandse) steden, dorpen, forten, havens en gebouwen. Buitenbeentje is een portolaan van het Middellandse Zeegebied uit 1533.
Download inventaris als:PDF|XML
Download inventaris
Download inventaris
Sluiten
Op onze website kunt u archieven doorzoeken met behulp van inventarissen (beschrijvingen van archieven, ook wel toegang genoemd). Deze inventarissen zijn vaak net zo oud als de archieven zelf. De mogelijkheid bestaat dat u woorden tegenkomt die vroeger gewoon waren, maar nu als kwetsend, racistisch of discriminerend ervaren worden.
Het Nationaal Archief onderzoekt momenteel de mogelijkheden om dit taalgebruik in inventarissen aan te passen, te verklaren of te voorzien van hedendaagse alternatieven.
Zoekhulpen bij dit archief
Inhoud en structuur van het archief
Verantwoording van de bewerking, door J.H. Hingman [1871]
Na deze algemeene opgave betreffende het bijeenbrengen der verzameling, nog een enkel woord ten opzigte van de bewerking van den inventaris.
Bij de uiteenloopende bestanddeelen waaruit de collectie bestond, heeft men gemeend zich zooveel mogelijk te moeten bepalen, tot beknopte opgaven. De raadpleging der kaarten zelve, door ingewijden in het vak waartoe zij behooren, zal hare waarde ongetwijfeld doen rijzen.
Bij de rangschikking der kaarten van 's Rijks grenzen, en van dijken en zeeweringen, werd de orde van het noorden naar het zuiden aangenomen, die der rivieren zijn in den regel stroomafwaarts geordend.
De uit het domeinarchief afkomstige kaarten van aanwassen, visscherijen, platen enz., konden niet met de van den waterstaat verkregen rivierkaarten vermengd worden; zij zijn derhalve achter ieder stroomgebied tot eene afzonderlijke rubriek gebragt.
Bij de gewestelijke- en polderkaarten heeft men zooveel doenlijk de tegenwoordige aardrijkskundige verdeeling gevolgd; evenwel heeft men zich hier en daar, zooals uit den inventaris zal blijken, niet van de oude indeeling kunnen los maken. Zoo verdient b.v. opmerking, dat eene hoogst belangrijke verzameling kaarten van den verdronken waard van Zuid-Holland, die tegenwoordig gedeeltelijk tot de provincie Noord-Brabant, gedeeltelijk tot de provincie Zuid-Holland behoort, niet is kunnen gescheiden worden, en derhalve in haar geheel op Zuid-Holland is gebragt.
De plaatselijke kaarten zijn met inachtneming van de officiële volgorde der provinciën, in alphabetische orde gesteld.
Aan het slot van den inventaris is gevoegd: in de eerste plaats eene alphabetische lijst van heerlijkheden, ambachten, polders, enz., die niet zoo dadelijk met de inhoudsopgave in de hand, kunnen gevonden worden; en ten tweede eene gelijke lijst van de ingenieurs, landmeters en kaartmakers, die de in dezen inventaris vermelde kaarten vervaardigden, met opgave van het eerste en laatste jaar waarin zij hier voorkomen.
Nota bene: beide genoemde bijlagen zijn bij de omzetting van de gedrukte inventaris naar de digitale versie niet overgenomen. Van de eerstgenoemde lijst is een getypt exemplaar opgenomen in de bibliotheek van het NA: 51 F 3.