‘I am a soldier recently returned from Holland and now discharged and I would like to enquire concerning a young lady whom I met in Holland and of whom I think great deal. What I would like to know is, can I have this girl come to Canada to marry me and live here with me.’
Zo begint de brief van de Canadese soldaat Kenneth aan de Nederlandse ambassade in Canada (Ottawa). De brief is gedateerd op 24 december 1945. Zeven maanden na de bevrijding van Noord- en West-Nederland door Canadese, Poolse en Engelse troepen. Kenneth is één van de vele Canadese militairen die na de bevrijding valt voor een Nederlands meisje.
2000 Oorlogsbruiden
Veel Canadese militairen kunnen de eerste maanden na de bevrijding niet naar huis. Er zijn te weinig schepen om de mannen te repatriëren. Ze blijven dus wat langer in Nederland. Tijdens hun verblijf komen de Canadezen in contact met de Nederlandse bevolking. Verschillende Canadese militairen krijgen een liefdesrelatie met een Nederlandse vrouw. Veel van die relaties zijn kortstondig, maar een aantal blijkt bestendiger. Bijna 2000 Nederlandse meisjes en vrouwen vertrekken als ‘oorlogsbruiden’ naar Canada.
Bezorgde vaders
Voor veel ouders is het even slikken dat hun dochter wil trouwen met een Canadees. Dit blijkt uit brieven die zich bevinden in het archief van de Nederlandse gezantschap en ambassade te Ottawa. Een bezorgde vader schrijft op 21 november 1945: ‘Daar mijn dochter, Maria (…), oud 19 jaar, het voornemen heeft in het huwelijk te treden met een Canadeesch soldaat, acht ik mij als vader verplicht, omtrent deze jongeman nadere inlichtingen in te winnen.’ Een andere vader is specifieker. Omdat zijn dochter wil trouwen met een Canadees, vraagt hij de ambassade om inlichtingen over zijn ‘reputatie, godsdienst, afkomst, milieu en eventueele toekomstmogelijkheden’.
‘Goede zorg voor een eventueele Nederlandsche schoondochter’
De gezant doet zijn best de bezorgde ouders van informatie te voorzien. Zo schrijft hij de tweede vader: ‘De familie van den heer (…) blijkt te bestaan uit de ouders en zeven kinderen. Zij bewonen een klein bovenhuis in een buitenwijk van Montreal. De familie is Fransch-Canadeesch en belijdt den Roomsch-Katholieken godsdienst. (…) De jongeman die thans in Nederland wil huwen is 21 jaar en werkte voor den oorlog in een garage. Hij wil thans zelf een garage beginnen en treft daarvoor reeds voorbereidingen. (…) Bemiddeld is de familie zeker niet. Zij maakt echter een zeer degelijken en aangenamen indruk en geeft de overtuiging dat zij op haar eigen niveau zeer zeker goede zorg zal dragen voor een eventueele Nederlandsche schoondochter.’ De vader kan gerust zijn.
Bigamie
Toch hebben niet alle relaties een ‘happy end’. Voor sommige Nederlandse vrouwen valt het verblijf in Canada tegen. De Canadese militair blijkt geen sprookjesprins, de leefomstandigheden in het nieuwe vaderland vallen tegen, of de vrouwen krijgen heimwee. Een echtscheiding of nietigverklaring van het huwelijk aanvragen is helaas niet zo gemakkelijk. Verschillende vrouwen vragen de Nederlandse regering om hulp. Zo vinden we in het archief een brief over een geval van bigamie. ‘Een Canadeesch militair, woonachtig in Toronto (Ontario) is 25 augustus 1945 in Nederland gehuwd met een Nederlandsche, terwijl blijkens een mededeeling van het Canadeesche Hoofdkwartier in Londen hij reeds in Canada gehuwd was’. De vraag is of het huwelijk volgens het recht geldend in Ontario als ‘niet-bestaand’ moet worden beschouwd. Gelukkig voor de vrouw in kwestie blijkt uit een telegram dat dit inderdaad zo is. Ze hoeft niet naar de rechtbank om het huwelijk nietig te laten verklaren.
Succesverhalen
Natuurlijk zijn er ook succesverhalen. Al in 1948 schrijft de Franeker Courant: ‘De Nederlandse meisjes, die als oorlogsbruiden naar Canada zijn gegaan, schijnen het over het algemeen goed te maken (..)’. Veel Nederlandse oorlogsbruiden stichten een gelukkig gezin met ‘hun’ Canadees. Ze blijven de rest van hun leven in Canada wonen.
Zelf onderzoek doen naar Nederlandse oorlogsbruiden?
Bekijk het archief van het Nederlandse Gezantschap/Ambassade in Canada (Ottawa), 1939-1954 (archiefnummer 2.05.50.01), inventarisnummers 47 en 188.
