Toekomstvisie Nationaal Archief: recht op informatie centraal

Archieven zijn onmisbaar voor een goed functionerende samenleving en overheid. Ze laten zien hoe besluiten tot stand komen en welke gevolgen die hebben voor burgers en de samenleving. Ze zijn van betekenis voor iedereen die informatie zoekt, onderzoek doet of inzicht wil krijgen in het verleden. Het recht op informatie staat daarom centraal in onze toekomstvisie.

Dienstverlening aan het publiek centraal

Onze publieke opdracht blijft hetzelfde: mensen toegang bieden tot authentieke overheidsinformatie. De dienstverlening aan het publiek staat bij het Nationaal Archief centraal. Bezoekers moeten archieven kunnen raadplegen om onderzoek te doen, gebeurtenissen te reconstrueren en inzicht te krijgen in het handelen van de overheid.

Juist bij complexe maatschappelijke dossiers, zoals de toeslagenaffaire, is het belangrijk dat zichtbaar blijft hoe de overheid heeft gehandeld en welke gevolgen dat had. Archieven bieden burgers, onderzoekers en journalisten de mogelijkheid om informatie te vinden, vragen te stellen en de overheid ter verantwoording te roepen.

We blijven onze collectie beheren en beschikbaar stellen. Tegelijkertijd werken we aan betere digitale toegankelijkheid en zoeken we de samenwerking met andere organisaties om archieven en de verhalen die daarin besloten liggen bij een breed publiek onder de aandacht te brengen.

Met deze toekomstvisie bouwen we voort op onze maatschappelijke opdracht. We vernieuwen onze aanpak, zodat het recht op informatie ook in de toekomst betekenisvol en toegankelijk blijft.

Klaar voor het digitale tijdperk

Digitalisering heeft onze wereld ingrijpend veranderd en de technische ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op. Ook de overheid werkt steeds meer digitaal. Dat heeft gevolgen voor de manier waarop overheidsinformatie wordt gemaakt, beheerd en bewaard. De Archiefwet 2026 sluit aan bij deze ontwikkelingen. Dit vraagt om een andere manier van werken in de hele archiefsector, met een belangrijke rol voor het Nationaal Archief.

Digitale overheidsinformatie is vaak complexer dan informatie op papier. Denk aan e-mails, databases en websites die veranderen en waarvan verschillende versies kunnen bestaan. Om deze informatie ook in de toekomst betrouwbaar en toegankelijk te houden, moet al vanaf het moment van ontstaan rekening worden gehouden met archivering.

Daarom willen we eerder in de informatieketen samenwerken en onze kennis en expertise delen. We adviseren de rijksoverheid over het duurzaam toegankelijk maken van digitale informatie, zodat die ook op de lange termijn bewaard en geraadpleegd kan worden. Want de informatie van nu is het erfgoed van morgen.

Samenwerken om de collectie bij het publiek te brengen

Wat verandert is dat het Nationaal Archief niet langer zelf tentoonstellingen en educatieve activiteiten voor het brede publiek organiseert. In plaats daarvan zetten we sterker in op samenwerking met culturele en maatschappelijke instellingen. Zo kunnen onze collectie en expertise op meer plekken en bij verschillende doelgroepen onder de aandacht komen. Onze collectiemakelaars gaan musea en culturele instellingen actief benaderen en stimuleren dat zij onze collectie gebruiken in tentoonstellingen en educatieve activiteiten, bijvoorbeeld in musea en scholen.  

Voor bepaalde doelgroepen en onderzoekers is de toegang tot archieven complex. Om uiteenlopende redenen weten zij de weg naar het archief minder te vinden. Voor hen willen we drempels wegnemen en ondersteuning bieden bij het raadplegen van onze archiefcollecties. Want iedereen heeft recht op toegang tot overheidsinformatie in archieven. Dat is waar het Nationaal Archief voor staat, nu en in de toekomst.  

Inbreng van medewerkers en externe partners

Bij de ontwikkeling van de toekomstvisie hebben medewerkers van het Nationaal Archief, externe samenwerkingspartners en maatschappelijke instellingen meegedacht. Hun inbreng heeft geholpen om de visie aan te scherpen en keuzes en teksten waar nodig te verduidelijken.