Meer weten over de geschiedenis van de monumentenzorg? Sinds kort kan iedereen archieven over gebouwd erfgoed inzien bij het Nationaal Archief. In het net binnengekomen archief van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en taakvoorgangers kunt u het spoor volgen vanaf het begin van de monumentenzorg in Nederland.
Begin van monumentenzorg
Cultuurbeschermer Victor De Stuers (1843-1916) publiceerde in 1873 het artikel ‘Holland op zijn smalst’ in het culturele en literaire tijdschrift De Gids. Hierin uitte hij felle kritiek op de verwaarlozing en de uitverkoop van het nationaal erfgoed in Nederland. De Stuers vond dat de overheid een taak had in de zorg voor kunst en monumenten. Zijn oproep werd gehoord. In 1875 werd De Stuers hoofd van de afdeling Kunsten en Wetenschappen bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. Architect P.J.H. (Pierre) Cuypers werd adviseur van het departement. Hij was betrokken bij bouw- en restauratiedossiers.
Monumentenbeschrijving
In 1903 werd de Rijkscommissie voor de Monumentenbeschrijving ingesteld. Deze commissie kreeg de taak om monumenten te inventariseren en te beschrijven. Met de beschrijving moest er meer aandacht en zorg voor gebouwd erfgoed ontstaan. Dat was hard nodig in een tijd waarin veel monumentale gebouwen ten prooi vielen aan de slopershamer. Victor De Stuers en architect Pierre Cuypers speelden een belangrijke rol in de Rijkscommissie. In 1908 verscheen het eerste deel van de Inventaris en eene Beschrijving van de Nederlandsche monumenten van Geschiedenis en Kunst. In 1918 breidde de taak van de Rijkscommissie zich uit naar advies, bescherming van monumenten en begeleiding van restauraties van monumenten. De Commissie heette voortaan ‘Rijksbureau voor de Monumentenzorg’. Afsplitsingen, fusies en toevoegingen leidden uiteindelijk tot de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Bescherming tegen oorlogsgevaar
Bijzonder in de recente aanwinst zijn de archieven van de Inspectie Kunstbescherming (1939 – 1946). Onder leiding van Jan Kalf richtte de inspectie zich op de bescherming van kunstwerken tegen oorlogsgevaar. Reddingsacties van kunst in de Spaanse burgeroorlog in 1936 stimuleerde Kalf om voor Nederland maatregelen voor te bereiden. In 1939 presenteerde hij de plannen voor de ‘Beveiliging en brandveiligheid van musea, bibliotheken, archieven, kerken en honderd monumenten en de inrichting van bomvrije bergplaatsen’.
Omvangrijk archief
Het overgedragen archief over gebouwd erfgoed is samengesteld uit archieven van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en taakvoorgangers. Het archief telt 70 strekkende meters en loopt van 1903 tot 2013. Naast tekstuele documenten zijn in het archief ook foto’s (negatieven en positieven), glasnegatieven, fotokaarten, dia-carrousels, tekeningen en kaarten te vinden.
Zelf onderzoek doen naar ruim 120 jaar monumentenzorg? Bekijk dan 2.14.140 Inventaris van het archief van het domein gebouwd erfgoed van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en taakvoorgangers, (1865) 1903-2013
