Brei een Schotse (archief)sjaal

Wanneer u aan het Nationaal Archief denkt, denkt u waarschijnlijk niet meteen aan mode. Toch zijn er in onze collectie aardig wat zaken te vinden die verband houden met kleding en stoffen.

Breipatroon

In het archief van de familie Baud doken we onlangs een modedocument op waar we zelf ook wel van opkeken. Achterin een kookboek, dat rond 1800 moet zijn geschreven en waar verschillende generaties vrouwen uit de familie Baud hun recepten in schreven, vonden we een breipatroon voor een Scotland Shawl. Of eigenlijk een Shalw. Degene die het patroon opschreef, was duidelijk niet goed bekend met de Engelse spelling.

Scotland Shawl

De sjaal, en dan vooral de verfijnde exemplaren uit India, kwam rond 1785 in de mode en bleef dat bijna een eeuw lang. De dure sjaals uit India werden al snel, veel goedkoper, nagemaakt. Eerst in Frankrijk, later ook in Engeland en Schotland. Op de Schotse Shetlandeilanden werden vanaf 1830 veel kanten sjaals gebreid. Met de zachte wol van een speciaal schapenras werden de dunste garens gesponnen waarmee Shetlandse vrouwen heel fijn kantwerk konden breien.

Brei je mee?

Wie het breipatroon voor deze Scotland sjaal, die dus eigenlijk een Shetlandse sjaal is, opschreef en in het kookboek stopte, kunnen we helaas niet meer achterhalen. En we weten ook niet hoe deze sjaal eruit heeft gezien. Er is maar één manier om daarachter te komen: zelf aan de slag gaan! Breit u deze winter met ons mee?

Zo ja, dan zouden we het heel leuk vinden als u het eindresultaat met ons wilt delen. Deel een foto op social media en tag ons. Of stuur een foto per e-mail naar publieksactie@nationaalarchief.nl. We wensen iedereen heel veel plezier met deze uitdaging.

Aanwijzingen

Het patroon voor deze sjaal staat in de bijlage. Omdat het handgeschreven is en niet helemaal aansluit bij hedendaagse patronen, hebben twee breiende collega’s de aanwijzingen voor u ‘vertaald’. Hun aanwijzingen vindt u hieronder. Historische voorbeelden van Shetland Shawls zijn te zien op de Engelstalige site van Shetland Museum and Archives.

1) De sjaal heeft een kant-patroon, u breit elke heengaande toer gaatjes door het maken van overslagen en twee steken samen breien.
2) Bovenaan het patroon staan de tekens uitgelegd die in het patroon worden gebruikt.
•    A: een steek afhalen, twee steken minderen, afgehaalde steek over de geminderde steken halen.
•    O: een gaatje (= een overslag).
•    P: een ordinaire steek (recht breien). Achter P ziet u in het patroon steeds het aantal steken dat u recht breit.
•    Y: twee steken tegelijk.
•    X: vanaf dit punt herhalen.
3) Het begin van elke toer wordt aangeduid met een cijfer (1 t/m 100).
4) Om krullende randen te voorkomen, brei de eerste zes toeren en alle even toeren recht in tegenstelling tot wat er in het patroon staat. Kanten sjaals werden in Shetland voornamelijk in ribbelsteek gebreid. Een andere mogelijkheid is om zelf een rand om de sjaal te breien.
5) De sjaal bestaat uit drie delen; deel 1 (toer 1 t/m 51) breit u één keer, deel 2 (toer 53 t/m 100) breit u zes keer en tenslotte breit u deel 3 door het herhalen van deel 1. Van deel 1 is een telpatroon gemaakt deze kunt u downloaden onderaan dit artikel.

Breien niet uw ding? Bekijk stofstaaltjes in het Scheepvaartmuseum

Bent u geïnteresseerd in mode, maar is breien niet uw ding? Tot 12 april 2026 kunt u in de tentoonstelling Oceanista – fashion at sea in het Amsterdamse Scheepvaartmuseum een 18e eeuw monsterboekje bekijken met daarin allemaal stofstaaltjes. Dit boekje komt uit het archief van de West-Indische Compagnie, dat bij het Nationaal Archief wordt bewaard. De voormalige eigenaar van het boekje gebruikte het waarschijnlijk om geïnteresseerden in textiel zoals klanten, handelaren of fabrikanten te laten zien over welke stoffen hij beschikte.