Elk jaar wordt op 24 oktober de VN-dag van de Verenigde Naties (Dag van de VN) gevierd. Het is de dag in 1945 waarop het Handvest van de Verenigde Naties officieel in werking trad.
Nederland is sinds 10 december 1945 lid van de Verenigde Naties. Op verschillende manieren neemt ons land deel aan het werk van deze organisatie. Er is een Nederlandse missie bij de VN in New York. Deze bestaat uit diplomaten die deelnemen aan vergaderingen, onderhandelingen en internationale besprekingen. De missie wordt geleid door een ambassadeur die de permanente vertegenwoordiger wordt genoemd. Daarnaast is er een aantal VN-organen en organisaties dat zich bezighoudt met gezondheid, ontwikkeling, mensenrechten, vluchtelingen en kinderen, en waar Nederland ook meepraat.
Bewindslieden spreken de VN toe
De Nederlandse regering is degene die het Nederlandse buitenlandse beleid bepaalt en daarmee richting geeft aan de standpunten die Nederlandse vertegenwoordigers in de VN innemen. Regelmatig spreken de minister-president en ministers tijdens bijeenkomsten van de Verenigde Naties. Dat gebeurt meestal wanneer zo’n bijeenkomst onderwerpen behandelt die gaan over hun eigen beleidsterrein.
Kwestie Nieuw-Guinea
Zo’n onderwerp was begin jaren zestig de kwestie Nieuw-Guinea. Deze kwestie draaide om het conflict tussen Nederland en Indonesië over West-Nieuw-Guinea (ook Nederlands-Nieuw-Guinea genoemd) na de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949. Nederland wilde West-Nieuw-Guinea voorlopig onder Nederlands bestuur houden en bereidde het gebied voor op zelfbeschikking. Indonesië claimde dit gebied echter als onderdeel van de republiek en eiste dat Nederland het gebied overdroeg. De spanningen tussen beide landen leidden ertoe dat Indonesië in 1960 de diplomatieke banden met zijn voormalige kolonisator verbrak.
Statische vergadermachine
Op 26 september 1961 hield minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns een rede voor de
16e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Hij begon zijn verhaal met te verwijzen naar de visie over een toekomstige VN van VN-secretaris-generaal Dag Hammarskjöld. Hammarskjöld, die een week eerder bij een vliegtuigongeluk om het leven was gekomen, zag de VN niet slechts als een statische vergadermachine die conflicten moest oplossen. De secretaris-generaal was voorstander van het ontwikkelen van instrumenten om de VN in de praktijk een actieve rol te geven in het voorkomen van het uitbreken van conflicten.
Luns-plan
In zijn speech ontvouwde Luns enkele concrete voorstellen (‘Luns-plan’). Hij stelde voor om de soevereiniteit en het bestuur over West-Nieuw-Guinea direct over te dragen aan de Verenigde Naties. Nederland wilde zich volledig terugtrekken, maar wel de financiële tekorten van het gebied (ongeveer 30 miljoen dollar per jaar) blijven doorbetalen. De ongeveer 2800 Nederlandse ambtenaren en hulpverleners mochten zo lang dat gewenst was onder de vlag van de VN in functie blijven.
Not a cheap meaningless gesture
Kern van zijn betoog was het zelfbeschikkingsrecht voor de Papoea-bevolking. Die moest zelf kunnen beslissen over hun eigen politieke toekomst. Zij zouden zich onder toezicht van een tijdelijk VN-bestuur in een referendum kunnen uitspreken over onafhankelijkheid.
Luns noemde in dit verband nadrukkelijk de onvoorwaardelijke steun ‘in casting this vote, my government was not making a cheap meaningless gesture’ die Nederland kort daarvoor had gegeven aan de historische VN-resolutie 1514 (XV). Deze Verklaring Inzake het Verlenen van Onafhankelijkheid aan Koloniale Landen en Volkeren was op 14 december 1960 aangenomen.
Onder Amerikaanse bemiddeling kwam tussen Nederland en Indonesië het Akkoord van New York (15 augustus 1962) tot stand. Nederland gaf het bestuur over West-Nieuw-Guinea op, waarna het gebied tijdelijk bestuurd werd door de Verenigde Naties. Op 1 mei 1963 volgde de overdracht aan Indonesië van wat nu ‘Irian Barat’ genoemd werd. Zes jaar later werd een referendum gehouden (de Act of Free Choice) waarin de Papoea's zich konden uitspreken over hun toekomst. West-Nieuw-Guinea werd nu officieel deel van Indonesië.
