Ze bestaan, individuen die zich al vroeg bewust zijn van het belang van een collectief geheugen; het besef dat zonder gekend verleden de toekomst ons zal overvallen. Vanuit dat besef heeft Herman Diederik Tjeenk Willink in zijn verschillende (semi)publieke functies een archief gevormd en bewaard. Dat rijke archief is nu in te zien bij het Nationaal Archief.
Publieke dienst
Herman Diederik Tjeenk Willink komt op 23 januari 1942 ter wereld in Amsterdam en groeit op in Deventer. Daar rondt hij het gymnasium af, studeert rechten in Leiden en kiest vervolgens bewust voor de publieke dienst. Na functies als wetenschappelijk medewerker bestuurskunde aan de Rijksuniversiteit Leiden en adjunct-secretaris van de Commissie Van Veen (die adviseerde over de taakverdeling en samenwerking tussen ministeries) wordt hij in 1972 adviseur, en vanaf 1976 raadadviseur, bij het Kabinet Minister-President. Hij adviseert, respectievelijk, de premiers Biesheuvel, Den Uyl en Van Agt.
Kenner van de Nederlandse overheid
Na tien jaar middenin het politieke machtscentrum van Nederland, weet Tjeenk Willink als geen ander hoe in Den Haag de hazen lopen. Minister van Binnenlandse Zaken Ed van Thijn ziet in hem de aangewezen persoon om als regeringscommissaris de reorganisatie van de rijksoverheid in goede banen te leiden. Het project Reorganisatie Rijksdienst en Tjeenk Willinks rol daarin veranderen door de zogenoemde ‘grote operaties’ in de jaren tachtig - grote hervormingen die de rijksoverheid kleiner en efficiënter moesten maken. Als bijzonder hoogleraar politieke en bureaucratische besluitvorming in Tilburg maakt Tjeenk Willink van 1983 tot 1986 ook studenten deelgenoot van zijn kennis en praktijkervaring.
Eerste Kamer, van lid tot voorzitter
Tjeenk Willink is zijn leven lang lid van de Partij van de Arbeid. Hij vervult in die partij ook enkele bescheiden functies, waaronder bestuurslid van de afdeling Scheveningen. In 1987 treedt hij toe tot de landelijke politiek, als hij namens de PvdA plaatsneemt in de Eerste Kamer. In 1991 wordt Tjeenk Willink met 64 van de 75 stemmen gekozen tot voorzitter van deze Kamer. Bij zijn herverkiezing in 1995 behaalt hij zelfs 71 stemmen. Hoewel trouw PvdA’er, staat Tjeenk Willink in deze en andere functies steeds boven de partijen. Dit draagt bij aan zijn breed erkende gezag.
Vicepresident Raad van State en informateur
Na tien jaar Eerste Kamer wordt Tjeenk Willink in 1997 benoemd tot vicepresident van de Raad van State. Hij blijft dit bijna vijftien jaar, tot aan zijn pensioen in 2012. In deze functie is hij vaste adviseur van het staatshoofd, destijds koningin Beatrix, de formele voorzitter van de Raad. Zoals eerder in 1994 stelt Beatrix hem in deze periode enkele malen aan als informateur: in 1999 bij de kabinetscrisis na de nacht van Wiegel en tweemaal tijdens de formatie in 2010. De functie van informateur zal hij nogmaals vervullen in 2017 en 2021, dan op verzoek van de Tweede Kamer.
Erkenning
Na zijn pensionering in 2012 vormen de benoeming tot Ridder Grootkruis in de Orde van Oranje-Nassau en minister van Staat de erkenning van zijn bijdragen aan de publieke zaak. Maar op zijn lauweren rusten doet Tjeenk Willink niet; hij blijft enkele nevenfuncties uitoefenen, zoals tijdens het grootste deel van zijn loopbaan. Daarnaast blijft hij publiceren, adviseren en spreken in het openbaar. Een compleet overzicht van zijn publicaties en toespraken is een onderdeel van het archief dat nu via het Nationaal Archief beschikbaar is. Daarin is de ontwikkeling van zijn gedachtengoed en opvattingen te volgen.
Gezaghebbend beschouwer van rechtsstaat en overheid
Dankzij zijn aanzienlijke staat van dienst en zijn zichtbare optredens als informateur groeit Tjeenk Willink uit tot een prominente en gezaghebbende beschouwer van politiek en bestuur in Nederland. Deze reputatie bestendigt hij vanaf eind jaren 2010 met de publicatie van enkele goed ontvangen boeken. Hierin laat hij zijn licht schijnen op de democratische rechtsstaat, de Nederlandse overheid en de maatschappij als geheel.
In 2022 stelt de Raad van State de (tweejaarlijkse) Herman Tjeenk Willink-lezing in, ter gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag. De eerste lezing op 2 juni 2022 geeft hij zelf.
Archief
Het archief van H.D. Tjeenk Willink (geb. 1942) bevat vrijwel uitsluitend materiaal over zijn loopbaan, niet over zijn privéleven. Het deel van zijn archief met betrekking tot zijn contacten met het Koninklijk Huis - los van kabinetsformaties - heeft Tjeenk Willink geschonken aan het Koninklijk Huisarchief.
2.21.482 Inventaris van het archief van Herman Tjeenk Willink [levensjaren 1942-], 1959-2023
